Ал иллюстрацияда әртүрлі меншік нысандарындағы әртүрлі секторлар бойынша орташа жалақының тағы бірнеше мысалын көрсетеміз.

Графикте, бір қарағанда, республикалық сауда кәсіпорындарындағы көрсеткіш таң қалдыруы мүмкін, бірақ мұнда бәрі қарапайым түсіндіріледі: мемлекет, мысалы, газ саудасына енгізілгенін естен шығармаңыздар

@DataHub_KZ

Қолма-қол ақша беру операцияларының саны сегіз жылдық ең төменгі деңгейге дейін төмендеді

2025 жылдың алғашқы екі айында қазақстандық және шетелдік төлем карточкаларын пайдаланушылар ҚР аумағында қолма-қол ақша беру бойынша 35 млн-ға жуық транзакция жүргізді, бұл бір жыл бұрынғы кезеңмен салыстырғанда 9%-ға аз.

Қазіргіден төмен мән соңғы рет 2017 жылы, алғашқы екі айда 33,6 миллион тиісті операция тіркелген кезде байқалды. Айтпақшы, транзакциялардың салыстырмалы саны кезінде, сол кезде де және қазір де айналымдағы карталардың өздерінің саны айтарлықтай ерекшеленеді. Мәселен, 2017 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша қазақстандық эмитенттер бойынша олардың саны 16 млн бірліктен аз болса, биылғы жылдың 1 наурызында – 81 млн. астам болды. Нақты пайдаланылған (қандай да бір жолмен) карталардың саны, әрине, қарапайымдау, бірақ алшақтықтың өзін салыстыруға келерлік: сәйкесінше 2017 жылы 8,3 млн және қазір 41,8 млн.

Шешіп алынған қолма-қол ақша сомасына келетін болсақ, 2025 жылдың қаңтар-ақпан айларында шамамен 3,9 трлн теңгеге жетті. Номиналды түрде бұл 2024 жылдың сол айларына қарағанда 6%-ға көп, бірақ егер тұтыну бағасының өсуін қоссақ, онда іс жүзінде аздап құлдырау пайда болады.

Бұл ретте Қазақстан аумағында карталар бойынша қолма-қол ақшасыз операциялар саны өсуде: 2025 жылдың алғашқы екі айында 2 млрд-қа жуық тиісті транзакциялар тіркелген, бұл өткен жылмен салыстырғанда 14%-ға артық. Олардың сомасы 25,9 трлн теңгеге жетті, бұл номиналды түрде 23%-ға, ал инфляцияға түзетілгенде – өткен жылмен салыстырғанда 12%-ға артық.

Жалпы, қолма-қол ақшасыз есеп айырысуларға қызығушылықтың артуын Ұлттық банк жүргізген соңғы жылдардағы сауалнамалар да растайды. Мәселен, егер 2022 жылы респонденттердің 59%-ы төлем үшін қолма-қол ақшаны пайдалану туралы айтқан болса, 2024 жылы – жартысынан азы, 49%-ы. Ұлттық Банктің жаңа бақылауларына сәйкес, қолма-қол ақшамен есеп айырысу әдеті жасына да байланысты: егер 18-19 жас аралығындағы жастардың үштен бірінен азы осындай есеп айырысуларды пайдаланса, қазақстандықтардың 50-60 жас аралығындағы үлесі 74%-ға жетеді.

Бұл ретте қолма-қол ақшасыз есеп айырысуға толық көшу идеясына қазақстандықтар дайын емес: 2024 жылғы респонденттердің төрттен үш бөлігі әлемде қолма-қол ақшамен де, қолма-қол ақшасыз да төлем құралдары болуы тиіс деп мәлімдеді.

ҚР Ұлттық банкі деректері

@DataHub_KZ

🧐АҚШ-пен сауда және жаңа баж салықтары: қандай қауіптер бар?

Бүгінгі күннің ең басты экономикалық жаңалықтарының бірі – АҚШ президенті Дональд Трамптың әртүрлі елдерден, соның ішінде Қазақстаннан да, импортталатын өнімдерге кедендік баж салығын енгізу туралы шешімі.

Болжам бойынша біздің еліміз үшін тариф 27% болуы керек, алайда кейбір тауарлар жеңілдікке іліккен. Ақ үй бұл санатқа жататын тауарлардың нақты тізімін де жариялады, олардың ішінде әртүрлі маңызды шикізат түрлері де бар.

Өзіміздің сауда статистикамызға сүйенсек, біз АҚШ-қа, негізінен, шикі мұнай, уран және күміс экспорттаймыз (2024 жылғы деректер бойынша). Жоғарыда аталып өткен ұзақ тізімде бұл тауар топтары, жалпы алғанда, бар екен, әрі АҚШ-та қабылданған жіктемеге сәйкес нақты сипаттамалары және кодтарымен көрсетілген.

🇺🇸Бұл жіктеменің өзіндік ерекшеліктері бар, сондықтан кодтарды салыстыру үшін 2024 жылғы америкалық сауда статистикасын қолданамыз. Бірден айту керек, бұл деректер біздегі мәліметтерден аздап өзгеше: сондай-ақ олардың есебінде Қазақстанның АҚШ-қа экспорты бойынша өткен жылғы статистикада тіркелмеген кейбір тауарлар бар. Бұл айырмашылықтар, теориялық тұрғыдан, есеп жүргізу әдістеріне байланысты болуы мүмкін 🤔

Дегенмен, екі жақтың деректерінде де кездесетін, күмән тудырмайтын маңызды тауар санаттарына назар аударайық. Сонымен негізгі мысалдар:

🔸 Битуминозды минералдардан алынатын шикі мұнайдың, америкалық мәліметтерге сәйкес, 2024 жылғы АҚШ-қа экспорты $1,15 млрд құрады, бұл біздің жалпы АҚШ-қа сатылымымыздың (олардың есебі бойынша) шамамен жартысын құрайды. Бұл код жаңа баж салығынан босатылған тауарлар тізімінде бар ✅

🔸 ҚР-дан АҚШ-қа уран қосылыстарының экспорты $289 млн жеткен, бұл АҚШ деректері бойынша жеткізілімдердің 12%-ын құрайды. Бұл код та баж салығынан босатылған тауарлар тізіміне кірген ✅

🔸 Феррохромның, америкалық мәліметтерге сәйкес, екі түрі айтарлықтай көлемде экспортталған, жалпы сомасы - $161,3 млн, АҚШ-қа жалпы сатылымның 7%-на тең. Екі код та тізімге енген ✅

🔸 АҚШ деректері бойынша күміс құймалар $146,8 млн көлеміндегі сомаға экспортталған, жалпы құрылымдағы үлесі – 6%. Бұл өнімнің коды да баж салығынан босатылғандардың тізімінде бар✅

Нәтижесінде, салықтан босатылған бес кодтың өзі, америкалық мәліметтер бойынша, АҚШ-қа экспортымыздың шамамен үштен екі бөлігін құрайды. Қазақстандық деректерде сомалары өзгешеленуі мүмкін, бірақ жалпы алғанда осыған ұқсас өнімдер экспорттың 92%-ын құрайды. Әзірге нәтиже жаман емес, көңілге қонымды болып тұр...

US International Trade Commission, ҚР ҚМ МКК дерекетері

@DataHub_KZ

🏖💸Алакөлдің оңтүстік-батыс жағалауындағы қонақ үйлер кірістің күрт өсуі туралы есеп берді

2024 жылы Алакөл курорттық аймағын (Жетісу облысы) орналастыру орындары* 5 млрд теңгеге тұруды ұйымдастыру бойынша қызметтер көрсетті. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес 2023 жылға қатысты номиналды өсім 90%-ды құрады, нақты өсім - 78%.

Жергілікті қонақ үйлердің табысы тіпті салыстырмалы бағаларда бұрын ешқашан осыншама жоғары болған емес. Алайда қолжетімді бақылау тарихы соншалықты көп жылдарды қамтымайтынын атап өткен жөн, барлығы бес жыл. Сол бес жыл барысында Алакөл аймағын өңірлік тиістілігіне қарай екіге бөлетін Қазақстанның курорттық аумақтарының жаңа жіктемесі жұмыс істеді. 2022 жылдың маусымына дейін Алматы немесе Шығыс Қазақстан облыстарына, кейін Жетісу немесе Абай облыстарына жатқызу қағидаты бойынша бөлу қолданылды. Бұған дейін кез келген бөлініс болған жоқ: Алакөл курорттық аймағы жалғыз ғана болды. Тиісінше, 2020 жылдан бұрын тіркелген жиынтық мәндерді екі аймақтың әрқайсысы бойынша жеке-жеке салыстыруға болмайды.

☝️Бір қызығы, Алакөл курорттық аймағында облыс тарапынан қонақтар санының өсуі кірістердің өсуімен салыстырғанда әлдеқайда баяу жүруде. Мәселен, 2024 жылы жергілікті қонақүйлер 115,1 мың қонаққа қызмет көрсетіп, өткен жылғы көрсеткіштен «небәрі» 36%-ға асып түсті. Бұл ретте байқалған мәнді рекордтық деп айту қиын: 2020 және 2021 жылдары екі есе көп болды. Мұндай деректер, егер олардың дұрыстығына сүйенсек, сұраныс құрылымының өзгеруі туралы айтуы мүмкін (мысалы, орналастырудың қымбатырақ нұсқаларын таңдау туралы).

Көрсетілген қызметтер көлемінің күрт өсуі Алакөл курорттық аймағына (Жетісу облысы) кірістер бойынша Қазақстанның курорттық аймақтары рейтингінде өз позициясын жақсартуға мүмкіндік берді (барлығы 19). Егер 2023 жылы ол алтыншы орынды иеленсе, 2024 жылы – төртінші болды, атап айтқанда, Балқаш және Алакөл (Абай облысы) курорттық аймақтарын басып озды, бірақ Маңғыстауға жол берді. Алайда осындай жетістіктерге қарамастан, көрсетілген қызметтердің жалпы көлеміндегі Алакөл курорттық аймағының (Жетісу облысы) үлесі елеусіз болып қалып отыр – 3% (+1 п.п. ж/ж). Нарықтың 62%-ын иеленетін тұрақты көшбасшы бұрынғыша Алматы тау кластері болып табылады – 104,5 млрд теңге.

@DataHub_KZ

Алакөлдің оңтүстік-батыс жағалауындағы қонақүйлердің кірістерінің өсу ауқымын график арқылы өз көзіңізбен бағалай аласыз.

@DataHub_KZ

Түркістан облысында орман өсіруге миллиардтар жұмсап жатыр

2024 жылы Түркістан облысы аумағында атқарылған орман өсіру қызметтерінің құны* 1 млрд теңгеден сәл жоғары деңгейде тіркеліп, қатарынан бесінші рет миллиардтық межеден асып түсіп отыр. 2020–2024 жылдар аралығындағы жиынтық көрсеткіш ағымдағы бағамен есептегенде 8,8 млрд теңгені құрады деп көрсетліген ҚР СЖРА ҰСБ деректерінде.

Орман өсіруге жұмсалған қаражат көлемі бойынша Түркістан облысы Астанадан және Ақмола облысынан кейін үшінші орында тұр. Аталған үш өңір 2024 жылдағы еліміз бойынша барлық орман өсіру көлемінің 90%-ын немесе 5,6 млрд теңгені қамтамасыз етіп отыр. Оның ішінде Түркістан облысының үлесі – 16%.

Жалпы еліміздегі жағдай бойынша Түркістан облысының көрсеткіштері ерекшеленгенімен, динамикасы көңіл көншітпейді. Мәселен, 2024 жылдың қорытындысы бойынша орман өсіруге кеткен шығын жылдан жылға 2,3 есе азайса, жалпы көлемдегі үлесі 2,4 есеге төмендеген. Қалай болғанда да, жағдай 2020 жылға дейінгі кезеңмен салыстырғанда әлі де жаман емес, ол кезде миллиардтар туралы сөз де болмаған еді. Тіпті, инфляцияны ескерсек те, қазіргі деңгей 2015–2019 жылдардағы орташа көрсеткіштен едәуір жоғары.

Түркістан облысында орман өсіруге бөлінетін миллиардтаған қаржы, шамасы, Астана қаласына ұқсас жасыл белдеу қалыптастырумен байланысты (онда жасыл белдеудің кейбір аумағы қалаға кіріп тұр). Бұл жұмыстар Түркістан қаласы облыс орталығы мәртебесін алғаннан кейін, яғни 2019 жылы басталған болатын. Жасыл белдеуді қалыптастыру үшін орман қоры жерлеріне жалпы ауданы 30 мың га болатын жер телімі ауыстырылды (бұл — 2023 жылғы жағдай бойынша Қазақстан орман қоры аумағының 0,01%-ы). БАҚ деректері бойынша, 2023 жылдың желтоқсанына қарай 15 мың га жерге ағаш егілген. Алайда Түркістан айналасында жасыл белдеу қалыптастыру жұмыстары қашан толық аяқталатыны белгісіз: ашық дереккөздерде нақты мерзімі жайлы ақпарат табылмады.

Бір қызығы, Түркістан облысында орман өсіру қызметтерінің (ағаш отырғызу, қосымша отырғызу, көшет ауыстыру, өскіндерді сиректету) көлемі төмендегенімен, орман тәлімбақтары қызметтерінің көлемі артып жатыр. 2024 жылғы көрсеткіш — соңғы 10 жылдағы ең жоғары деңгей, 267,5 млн теңге (жылдан жылға +30%). Өңір басшылығының жеке тәлімбақтар ашу туралы тапсырмаларын ескерсек, бұл жергілікті көшет материалын кеңінен қолдана бастаудың жанама дәлелі болуы мүмкін.

Айта кету керек, Түркістан облысы климатының ең басты ерекшеліктерінің бірі — құрғақтық. Ең ыстық ай — шілдедегі — орташа температура 20–30°С аралығында болады (Қызылқұм шөлінде тіркелген абсолютті ең жоғары деңгейі – 51°С). Бұл климаттық жағдайлар өңірде көшеттердің жерсіну деңгейінің төмен болуына әсер етеді.

*Деректер ЭҚЖЖ 02100 коды «Орман шаруашылығы және өзге де орман шаруашылығы қызметі» бойынша негізгі және қосымша қызмет түрлері ретінде тіркелген заңды тұлғалар мен олардың филиалдары тарапынан ұсынылған.

@DataHub_KZ

Интернеттегі алаяқтықтың тіркелген эпизодтарының саны күрт өсті

І тоқсанның қорытындысы бойынша құқық қорғау органдары 6,2 мың осындай құқық бұзушылықты тіркеді, бұл 2024 жылдың осы айларымен салыстырғанда 23%-ға көп.

2023-2024 жылдары I тоқсанның қорытындысы бойынша жылдық өсу қарқындары қарапайымдау болды, ал 2022 жылы көрсеткіш 2021 жылмен салыстырғанда тіпті төмендеді. Дәл сол 2021 жылдың I тоқсанында күрт өсу байқалды және жалпы көрсеткіш қазіргіден де жоғары болды (келесі посттағы графикті қараңыз).

Бұл ретте, 2025 жылы алаяқтықтың тіркелген эпизодтары арасында онлайн үлесі – 54% – статистикада осындай мәліметтер көрсетіле бастаған 2019 жылдан бергі кезеңдегі ең жоғары көрсеткіш болып шықты.

Айтпақшы, қазір интернеттегі алдаудың барлық эпизодтарының бестен бір бөлігі Астанада тіркелді (жағдайлардың 17%-ы), дегенмен мұнда ж/ж көрсеткіші тіпті төмендеді (-5%). Бірақ Ақмола облысының көрсеткіштері одан да қызықтырақ: мұндағы көрсеткіш интернет-алаяқтықтың барлық тіркелген эпизодтарының 10%-ын құрайды, бірақ бұл ретте олардың өздері өңірде тіркелген барлық құқық бұзушылықтардың 40%-ын құрады (!) .

ҚР БП ҚСжАЕК деректері

@DataHub_KZ

Қазақстандықтардың қалтасына ет бағасы ауыртпалық түсіріп жатыр

Наурызда ет бағасы (ет өнімдерін қоса алғанда) айдан айға 2,2%-ға өсті. Соңғы рет осындай жоғары айлық қарқын үш жыл бұрын, 2022 жылдың сәуірінде тіркелген еді.​

Ет бағасының айына 1%-дан астамға өсуі – салыстырмалы түрде сирек кездесетін құбылыс. Мысалға, бұған дейінгі толық екі жылда 1%-дық деңгейден бірде-бір рет асқан жоқ (айлық өсім қарқыны орта есеппен 0,4% болды). Сонда 2024 жылы ет бағасы жылдан жылға 3,4%-ға, ал 2023 жылы 7%-ға өсті. Ал енді салыстырыңыз: 2025 жылдың жақында ғана басталғанына қарамастан, осы уақытқа дейінгі баға өсімі 5,6%-ды құрайды. Мәселе үшінші ай қатарынан осылай елеулі түрде қымбаттап отырғанында. Бұған дейін +1,1% (қаңтарда) және +2,1% (ақпанда) болған.​

Айта кету керек, дәл осы ет өнімдері наурыздың қорытындысы бойынша айтарлықтай үдей түскен азық-түлік инфляциясына ең көп үлесін қосқан. Жалпы баға өсіміндегі азық-түліктің 0,67 пайыздық тармағының 0,27 пайыздық тармағы немесе 40%-ы осы өнім тобына тиесілі болды.​

Нақтырақ айтқанда, жалпы көрсеткішті ең көп көтерген – сиыр еті мен қой еті. Сиыр еті бағасының айлық өсім қарқыны 3,5%-ды құрады (2017 жылдың ақпанынан бергі екінші ең жоғары көрсеткіш), ал қой етінікі – 3,4% (2017 жылдың ақпанынан бергі ең жоғары көрсеткіш).​

Билік әлі де еттің қымбаттау себебі ретінде Тәжікстан мен Өзбекстан тарапынан сұраныстың артуын атап отыр (мұндай ресми түсіндірмені бұған дейін сиыр еті бағасының бір апталық күрт өсуі аясында айтып өткен едік). Олардың мәлімдеуінше, баға жуық арада тұрақталады: ішкі нарықта ет өнімдерінің тапшылығы жоқ. Ал «Қазақстанның ет одағы» бұл жағдайды басқаша түсіндіреді. Еліміздегі ірі қара мал басының азаюы себебінен туындаған ұсыныстың қысқаруымен байланыстырып отыр.

@DataHub_KZ

Алматыдағы қайталама нарық 2022 жылдың күзінен бері ең жылдам қарқынмен қымбаттады

Наурызда қайталама нарықтағы пәтерлердің құны бір айда 3,7%-ға өсті, бұл 2022 жылдың қазан айынан бергі ең жоғары айлық секіріс болды.

Сегменттегі бағалар үшінші ай қатарынан өсіп келеді және айтарлықтай елеулі өсуде, бірақ жақында нарық өзін басқаша сезінді: 2024 жылы құны көтерілгеннен гөрі көбіне төмендеді. Қалай болғанда да, ж/ж қалада қайталама нарық пәтерлерінің бағалары да наурыз айында +7,2%-ға өсті.

Бастапқы нарыққа келетін болсақ, мұнда Алматыдағы өсім бір айда +1,9% құрады. Нәтиже қарапайымдау, бірақ бұл 2023 жылдың қыркүйегінен бергі сегмент үшін ең елеулі қарқын.

Ал жалға алу арзандады – ақпанмен салыстырғанда 0,9%-ға. Айтпақшы, Астанадағы жалға алу да арзандады, мұндағы арзандау айтарлықтай елеулі: -2,6%. Бір жағынан, бұл 2023 жылдың сәуірінен бергі құлдыраудың ең елеулі қарқыны, ал екінші жағынан, жалпы алғанда, елордадағы жалдау соңғы айларда бағаның айтарлықтай өсуін көрсетті, сондықтан ж/ж наурыз айының қорытындысы бойынша ресми статистика жалдау бағасының 25,4%-ға өскенін көрсетті.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ

Соңғы үш жылдағы Алматыда тұрғын үй бағасының серпінін графикте көрсетіп отырмыз

@DataHub_KZ

🐟🏅Қазақстан бақтақ өсіруден рекорд жаңартты

2024 жылы отандық балық өсіретін шаруашылықтарда 6,5 мың т тауарлық бақтақ өсірілген. Бұл көрсеткіш, ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша, 2023 жылмен салыстырғанда 2,5 есе артып, кем дегенде соңғы 10 жылдағы ең жоғары деңгейге жеткен.

Өткен жыл бұл саладағы көрсеткіштерді түбегейлі өзгертті. Бұрын бақтақтың негізгі бөлігі Шығыс Қазақстан облысында өсірілетін: 2023 жылы өңірдің үлесі 57% болған. Ал енді көш бастап тұрған – Алматы облысы, үлесі 2024 жылы 52% болды. Дегенмен, бұрынғы көшбасшы өз орнын жоғалтқанымен, ШҚО маңызды өндірушілер тізімінен әлі шыққан жоқ: оның қазіргі үлесі – 21%.

Айта кетейік, бақтақ өндірісіндегі күрт өсімге ең көп үлес қосқан дәл осы қазіргі көшбасшы - Алматы облысы. Бұл өңір өткен жылға қарағандағы жалпы республикалық өсімнің 78%-ын қамтамасыз етті – 3,9 мың т ішінен 3 мың т тиесілі. Сонымен қатар өзінің көрсеткіші жылдан жылға бірден 11,4 есеге артқан.

Әрине, мұның бәрі жақсы-ақ, бірақ ескеретін бір жайт бар. 2024 жылы Алматы облысында өсірілген бақтақтың тек 17%-ы ғана сатылған (салыстырып көріңіз: бір жыл бұрын Қазақстан бойынша бұл көрсеткіш 70% болған). Басқаша айтқанда, өңірде өндірілген форельдің аз ғана бөлігі нарыққа жеткен. Мұндай жағдай сұрақтар туғызбай қоймайды. Сату үшін өсіріліп жатқан балық сатылмаса, өсіріп не қажеті бар?

Алайда мұнда ешқандай логикалық қайшылық жоқ. Қалай болғанда да, @DataHub_KZ жолдаған сұраққа жауап ретінде ҚР СЖРА ҰСБ жарияланған деректердің дұрыстығын растады:

«Кәсіпорындардан алынған мәліметтерді тексеру барысында растау хаттары келіп түсті».

Сонымен қатар статистика ведомствосы Алматы облысында өсірілген бақтақтың сатылу көрсеткішінің төмендеуіне септігін тигізуі мүмкін себептерді атап өтті:

🔸 сұраныстың болмауы (тұтынушы болмаса, балық әрі қарай өсіріле береді);
🔸 логистика мәселелері;
🔸 баға бәсекесі;
🔸 балық тұтынудағы маусымдық ауытқулар;
🔸 сапасыз балық.

Қоса кетейік, Қазақстан өзін бақтақпен салыстырмалы түрде жақсы қамтамасыз етіп отырғаны сыңайлы. 2024 жылы ішкі және сыртқы нарықтарға 1,8 мың т отандық бақтақ жөнелтілді (жылдан жылға -6%). Сонымен қатар, кедендік статистика мәліметтеріне сәйкес, бақтақтың жалпы экспорты 0,3 мың т құрады (тірі, жаңа ауланған, салқындатылған және мұздатылған), ал импорты – 1,4 мың т.

@DataHub_KZ

Ал бақтақ өсіру динамикасы график түрінде осылай көрінеді.

@DataHub_KZ

Тұрғын үйге зейнетақы жинақтарын шешіп алудың орташа сомасы айтарлықтай төмендеуде

Наурызда жалпы сомасы 34,7 млрд теңгеге тұрғын үй жағдайын жақсарту мақсатында БЖЗҚ-дан біржолғы төлем алуға 43,2 мың өтініш орындалды. Сонымен қатар, өткен аймен салыстырғанда өтініштер саны а/а өзгерген жоқ дерлік (-4%), ал сома жинақтарды шешіп алу бумы басталған кезден бері (оның мән-жайларын, мысалы, мына жерде анықтауға тырыстық) – 2024 жылдың маусымынан бергі ең төменгі деңгейге жетіп, 20%-ға азайды.

Тиісінше, бұл бір салымшының орташа есеппен азырақ ақша шешіп алғанын білдіреді. Мәселен, наурыз айында орындалған өтініштің орташа сомасы 743 мың теңгені құрады, бұл инфляцияға түзетусіз де ақпанға қарағанда 17%-ға аз және бір жыл бұрынғыға қарағанда 20%-ға аз. Қазіргі көрсеткіш кем дегенде 2023 жылдың басынан бергі ең төменгі көрсеткіш болды.

Салыстыру үшін: 2023 жылы орташа айлық деңгей 1,7 млн теңге мөлшерінде болды, 2024 жылдың бірінші жартыжылдығында, аталған бумның басталуына дейін шамамен 1 млн құрады, екінші жартыжылдықта 904 мың теңгеге дейін төмендеді.

Қазір, тиісінше, 743 мың теңге мөлшеріндегі көрсеткіш кезінде, адамдар орта есеппен соңғы кездегіден гөрі аздау сомаларды алуға дайын екендігі түсінікті. Ең кең таралған мақсаттар бойынша шешіп алудың орташа сомалары жалпы көрсеткіштен төмен. Мәселен, наурыз айында өтінімдердің шамамен 37%-ы тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіндегі салымды толықтыру мақсатында орындалды, орташа сомасы 588 мың теңге, тағы 31%-ы тұрғын үй құрылыс жинақ шеңберінде ипотека бойынша берешекті ішінара өтеу мақсатында, бір орындалған өтінімге орташа сомасы 349 мың теңге және тағы 20%-ы орташа сомасы 506 мың теңгені құрайтын өзге де ипотекалық қарыздарды ішінара өтеу.

💉Айтпақшы, наурыз айында емделуге арналған зейнетақы төлемдерінің жағдайы не болды? Мұнда күшті ауытқулардың орташа сомасы көрсетілмейді: наурызда орындалған мәлімдемелер саны да, олардың көлемі де бірдей қарқынмен 27%-ға қысқарды. Абсолютті мәндерде бұл жолы біз 24,1 млрд теңге және 23,4 мың өтініш туралы айтып отырмыз. Екі жағдайда да, айтарлықтай құлдырауға қарамастан, әңгіме небәрі 4 айдағы минимум туралы болып отыр.

БЖЗҚ деректері, есептеулер ЖТС қоспағандағы сомалар бойынша

@DataHub_KZ

Сіздерге динамикадағы көріністі естеріңізге түсіру үшін айлар бойынша шешіп алу графигін жариялаймыз. 2023 жылдың ортасында көрінетін өсім жаңа Әлеуметтік кодекстің күшіне енуімен байланысты болды, ал өзекті көтеріңкі мәндер шешіп алуды шектеу туралы пікірталастар аясында тіркеле бастады.

@DataHub_KZ

❗️❗️❗️Ұлттық банк базалық мөлшерлемені бұрынғы деңгейде қалдырды –16,5%

@DataHub_KZ

Ұлттық банк бүгінгі шешімі мен инфляция жағдайы туралы не дейді?

🟢 Жақсы жаңалықтан бастайық. Баға өсімінің айлық динамикасында «тұрақтанудың алғашқы белгілері» байқала бастады: көрсеткіш ақпандағы 1,5%-дан 1,3%-ға дейін баяулады. Халықтың қысқа мерзімді инфляциялық күтулері көктемнің алғашқы айында аздап төмендеді.

🔴 Алайда жылдық инфляция наурыздың қорытындысы бойынша 10%-ға дейін көтерілді («10-12% болжам диапазонының» шегінде қалса да), ал маусымдыққа байланысты түзетумен есептегенде І тоқсандағы инфляция жылдық мәнде, орта есеппен, 14,2%-ға жетті. Бұған тарифтік реформалардың жалғасуы, проциклді фискалдық ынталандыру және тұрақты тұтынушылық сұраныс әсерін тигізді. Кәсіби қатысушылардың инфляция деңгейіне қатысты күтулері жоғарылады.

🔴 Сыртқы жағдай да инфляциялық сипатта қалып отыр: азық-түліктің әлемдік бағалары жоғары, біздің ірі сауда серіктесіміз Ресейде де бағаның өсуі екі таңбалы көрсеткішке жеткен. Сонымен қатар мұнай бағасының төмендеуі мен қаржы нарығындағы құбылмалылыққа алып келіп үлгерген АҚШ-тың сауда саясатына байланысты қауіптер де бар.
Реттеуші жаңа деглобализация толқыны мен логистикалық қиындықтар салдарынан туындауы мүмкін мәселелерге назар аударады.

🟢 Екінші жағынан, ҚР Ұлттық банкі тұтынушылық сұраныстың бәсеңдеуінің кейбір белгілерін тіркеуді бастады: бөлшек тауар айналымы қарқынының төмендеуі мен ірі сатып алулар индексінің (сауалнама нәтижелері бойынша) төмендеуі.

❓Қалай болғанда да, ҚР ҰБ жақын арада мөлшерлемені төмендетуге негіз көріп тұрған жоқ. Ал оны көтеру перспективасы жаңа деректерге байланысты, сонымен қатар еліміздегі салық реформасының және АҚШ тарифтік саясатының әсерлері бағалануы қажет. Мөлшерлеме бойынша келесі шешім 5 маусымда жарияланады.

@DataHub_KZ

Соттар тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы талаптардың рекордтық санын қабылдады

I тоқсанның қорытындысы бойынша бірінші сатыдағы соттарға 768 ұқсас өтініш келіп түсті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 20%-ға артық. Мұндай жоғары деңгей кем дегенде 10 жылда алғаш рет байқалып отыр, деп хабарлайды ҚР БП ҚСжАЕК.

Уақыт өте келе халық өз тұтынушылық құқықтарын қорғау үшін соттарға белсенді түрде жүгінуде. Мәселен, 2016 жылдан 2025 жылға дейін қаңтар-наурыз айларында берілген талап-арыздар саны тек үш рет азайды (ж/ж). Айтпақшы, соңғы рет мұндай оқиға 2024 жылы болды. Бірақ ол кезде көрсеткіш аздап қана жоғалтты, 4%. Сонымен қатар, тұтынушылардың шағымдары көбінесе сауда және қызмет көрсету салаларына қатысты болғанын атап өту қызықты болар (I тоқсанда сотқа келіп түскен өтініштердің 41%-ы). Өте сирек - медицина саласына (2%).

Дегенмен қандай рекордтар орнатылса да, талаптардың айтарлықтай бөлігі әлі де нақты қарастыру деңгейіне жетпейді. Мысалы, жекелей алғанда 2024 жылы соттар өтініш берушілерге берілген өтініштердің үштен бірін қайтарды.

Бәлкім, мұндай шағымдар негізінен төрт сатылы алгоритмді сақтамау салдарынан қайтарылуы мүмкін. Заңға сәйкес, сотқа жүгінер алдында тұтынушы жанжалды реттеудің үш кезеңінен (кәсіпкер-медиатор-мемлекеттік орган) дәйекті түрде өтуі және олардың ешқайсысында табысқа жете алмауы керек. Айта кетейік,билік бұл рәсімді жеңілдетіп, оны екі сатылы етуді жоспарлап отыр – тиісті заң жобасы қазір Мәжілісте қаралуда.

Қорытындылай келе, тұтынушылық талапты қанағаттандыру мүмкіндігі, егер ол соттың қарауына қабылданса, өте жоғары екенін мойындау керек. Атап айтқанда, қаңтар-наурыз қорытындысы бойынша талапкерлердің пайдасына осындай істердің 83%-ы шешілді –319 істің 264-і. Шығарылған шешімдер бойынша 457,4 млн теңге өндіріп алуға жатады.

@DataHub_KZ