❗️❗️❗️Ұлттық банк базалық мөлшерлемені бұрынғы деңгейде қалдырды –18%

@DataHub_KZ

…Реттеушінің айтуынша,
мөлшерлеме қазір 18% деңгейінде қалып қана қоймай, алдағы уақытта да осы деңгейде сақталуы мүмкін.

Неліктен?
📈Инфляция әлі де сұраныстың ұсыныстан жоғары болуы жағдайында қалыптасып отыр. Халықтың бір жылға арналған инфляциялық күтулері нашарлап, құбылмалы күйде қалды, ал кәсіби нарық қатысушыларының 2026 жылға деген күтулері де біршама өскен.
🪙Реттелетін бағалардың өсуі мен жанар-жағармайдың қымбаттауынан туындайтын проинфляциялық тәуекелдер де сақталып отыр. Сонымен қатар алда салық реформасын іске асыру да жағдайды күрделендіруі мүмкін - ҚҚС мөлшерлемесінің көтерілуі және салық төлеушілер шеңберінің кеңеюі.
🌎Сондай-ақ инфляциялық ахуалды күшейтуі ықтимал «геосаяси шиеленістің артуы» туралы да қайта айтуға тура келеді.
✅ Дегенмен, дезинфляциялық факторлар да бар. Ұлттық банк бұған кепілсіз тұтынушылық несиелеудің өсу қарқынының баяулауын, банктер үшін ең төменгі резервтік талаптардың артуы есебінен өтімділіктің қысқаруын және теңгенің салыстырмалы түрде нығаюын жатқызды.

Базалық мөлшерлеме деңгейіне қатысты келесі шешімді Ұлттық банк 6 наурызда қабылдайды.

@DataHub_KZ

💼 2025 жылы зейнетақы активтерінің кірістілігі инфляциядан қалып қойды

БЖЗҚ сайтында жарияланған желтоқсандағы инвестициялық қызметке шолу көрсеткендей, өткен жыл аяқталғаннан кейін ҚРҰБ басқаруындағы зейнетақы активтерінің кірістілігі инфляция деңгейінен төмен қалыптасты — 7,43% және 12,3%.

Мұндай жағдай салыстырмалы түрде сирек болады. Соңғы он жыл ішінде толық жылдың нәтижелері бойынша кірістілік инфляциядан үш рет қана ұтылды: 2016 жылы (7,95% және 8,5%), 2022 жылы (6,55% және 20,3%) және дәл қазір 2025 жылдың қорытындысы бойынша.

☝️Алайда мұнда бір сәтке назар аудару керек. Күнтізбелік жылдың қорытындысы шығарылатын инвестициялық қызметтің желтоқсан айындағы шолуында мынадай түсініктеме бар: "...инвестициялық кірістің мөлшерін объективті талдауды ұзақ уақытқа жасаған жөн". Мұндай ескертпе 2025 жылдың алғашқы айларында тіркелген жыл басынан бергі кезеңдердегі жинақталған теріс кірістілік аясында тұрақты шолуларда пайда болды. Желтоқсанға дейін, яғни жыл қорытындысы шыққанға дейін бұл тұжырым басқаша аяқталды. Бұрын ұзақтығы "кем дегенде бір жыл" кезеңін бағалау ұсынылды.

Ағымдағы шолуда сонымен қатар 2025 жылы ҚРҰБ басқаратын зейнетақы активтерінің кірістілігіне екі негізгі себеп теріс әсер еткені түсіндіріледі:

🔸теңгенің АҚШ долларына қатысты 525,11 теңгеден 505,53 теңгеге дейін нығаюы салдарынан теріс бағамдық қайта бағалау;

🔸инфляция мен инфляциялық күтулердің өсуі аясында олардың кірістілігінің артуына байланысты ҚР Қаржы министрлігінің МБҚ нарықтық құнының төмендеуі.

ҚРҰБ сенімгерлік басқаруында жиынтық зейнетақы активтерінің 99,6%-ы орналасқан (ЖБМЗЖ есепке алмағанда) — 25,2 трлн теңгенің 25,1 трлн теңгесі. Реттеушімен қамтамасыз етілген инвестициялық табыс 2025 жылы 1,77 трлн теңгені құрады.

🖇2025 жылдың қорытындысы бойынша бақылауында салыстырмалы түрде азырақ сома бар қалған бес басқарушының зейнетақы активтерінің кірістілігінің көрсеткіші ҚРҰБ-ға қарағанда жоғары болды. Бұл ретте олардың біреуі ғана инфляциядан асатын кірістілікті қамтамасыз ете алды.

@DataHub_KZ

Қолма-қол долларға таза сұраныс төрт жылдағы ең жоғары деңгейге жетті

2025 жылдың желтоқсанында айырбастау пункттеріндегі қолма-қол доллар сату көлемі сатып алудан 322,8 млрд теңгеге асып түсті. Номиналды есептеулер бойынша бұл бір ай бұрынғы деңгейден 38%-ға, 2024 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 83%-ға жоғары, 2021 жылдың желтоқсанынан бергі кез келген ай үшін ең жоғары мән болып отыр.

Бұл төрт жылдық ең жоғары деңгей номиналды есептеуде (2021 жылдың желтоқсанында сол уақыттағы бағамен 378,4 млрд теңге болған) және орташа айлық бағам бойынша доллармен есептегенде де, сондай-ақ инфляцияны ескерген ұлттық валютадағы есептеулерде де теңгемен тіркеліп отыр. Дегенмен, соңғы жағдайда рекорд соншалықты әсерлі болмауы мүмкін: салыстырмалы бағадағы қазіргі нәтиже 2022 жылдың желтоқсанындағы көрсеткіштен сәл ғана жоғары, ал доллармен есептегенде айырмашылық айқын ($631 млн-ға қарсы $503 млн).

Мұның басты себебі - осы кезеңдегі жинақталған инфляция орташа айлық доллар бағамындағы айырмашылықтан едәуір жоғары болуы. Ұлттық валютамыздың құбылмалылығына байланысты доллар бағамындағы айырма онша үлкен болмады. 2025 жылдың желтоқсанында теңге нығайып, АҚШ долларының орташа бағамы 511,46 теңге деңгейінде қалыптасты. Салыстыру үшін: қарашада бұл көрсеткіш 522,72 теңге, ал қазанда 539,92 теңге болған. Қазіргі көрсеткіші қолайлы болғандықтан болар, қазақстандықтарды доллар сатып алу үшін айырбастау пункттеріне баруға ынталандырғаны анық (бұл күтілетін жағдай).

ҚР Ұлттық Банкі деректері

@DataHub_KZ

Ал графикте ағымдағы бағамен есептелген үш негізгі шетел валютасына деген таза сұраныстың динамикасы көрсетілген. Көріп отырғандарыңыздай, рубль 2025 жыл бойы теріс мәнде болған

@DataHub_KZ

🕌Қазақстанда мешіттердің іске қосылуы жанданды

2025 жылы барлығы 20 мешіт пайдалануға берілді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 54%-ға көп. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, соңғы рет бұдан елеулі мешіт саны 2015 жылы тіркелді— 24 бірлік.

👉🏻Жинақталған тарихи бақылаулар соңғы уақытта мешіттерді пайдалануға енгізудің аздап жандануын байқауға мүмкіндік береді. Мәселен, 2021-2025 жылдардың орташа мәні бұдан бұрынғы бес жылдық кезеңнің ұқсас көрсеткішінен екі есе дерлік асып түседі — 8,8 бірлікпен салыстырғанда 17,4.

Сонымен қатар, әр жылдары енгізілген мешіттердің бір-бірінен қалай ерекшеленетінін тікелей бағалау мүмкін емес, өйткені олардың сыйымдылығы туралы ақпарат жарияланбайды. Бірақ жанама салыстыру мүмкіндігі жаңа храмдардың нақты құны туралы қолжетімді ақпарат береді. Сонымен, бізде не бар?

💰2025 жылы ақшалай көрсеткіш номиналды түрде ж/ж үш есеге, 12,6 млрд теңгеге дейін өсті. Алайда, бұл рекорд емес. Мысалы, 2022 жылы әлдеқайда көп болды, 118,8 млрд теңге. Бұл ретте аталған соманың 97%-ы, 114,9 млрд теңге, сол кезде бір Астанаға тиесілі болды, онда Орталық Азиядағы ең ірі мешіт ретінде белгілі бас қалалық мешіт ашылды.

Қазір пайдалануға енгізілген мешіттердің саны және олардың нақты құны бойынша Қызылорда облысы көшбасшы болып отыр — 11 мешіт, 9,7 млрд теңге. Өңір осындай мәртебені екі жыл қатарынан сақтап келеді, ал 2021 жылға дейін бұл өңірде мешіттер пайдалануға енгізілмеді дерлік. Қызылорда облысынан басқа, 2025 жылы тағы төрт облыста: Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Жамбыл, Ақмола облыстарында мешіттер пайдалануға берілді.

@DataHub_KZ

💸🧼Қазақстанда ақшаны жылыстату жағдайларын тіркеу күрт өсті

2025 жылдың қорытындысы бойынша ҚР ҚК 218-бабы бойынша заңсыз кірістерді жылыстатуға қатысты 140 қылмыс тіркелді*. ҚР БП Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректеріне сәйкес, өсім өткен жылмен салыстырғанда бірден 84%-ды құрады.

💥Қазіргідегідей белсенділік ауқымы, кем дегенде 10 жылда алғаш рет белгіленіп отыр: бұрын тіркеулердің жылдық саны ешқашан 100 жағдайдан аспаған (графикті қараңыз). Сондай-ақ, 2025 жылы тіркелген қылмыстардың көпшілігі қоғамдық қауіптілік дәрежесі бойынша ауыр қылмыстарға жататындығына назар аударамыз — 93% немесе 130.

Ақшаны жылыстату туралы істердің 140 жағдайының 98-і негізінен сотқа жолдаумен аяқталды (93 қылмыс). Бұл ретте айыптаудың дәрменсіздігі/қайталануы салдарынан тағы 15 қылмыс туралы істер есептен шығарылды.

👀2025 жылы ҚР ҚК-нің 218-бабы бойынша қозғалған барлығы 172 қылмыс туралы іс жүргізілді (өткен жылдардан көшкен істерді қамтитын көрсеткіш туралы әңгіме болып отыр). Олардың ішінде 121-і туралы істер аяқталды, 116-сы сотқа жолданды. Өндірісте болғандарды ескергенде, істері есептен шығарылған қылмыстардың жалпы саны 26-ны құрайды.

2025 жылы ақшаны жылыстату туралы қылмыстық істер бойынша күдікті ретінде 42 адам танылды. Олардың жартысы жоғары білімді, жетеуі — әйелдер. Көпшілігі, 29 адам, қылмыс кезінде 30 жастан асқан. Кәсіп түрі бойынша сегіз күдікті – жеке кәсіпкерлер, екеуі – мемлекеттік қызметкерлер, біреуі – жұмысшы болды. 24 адам жұмыссыздар қатарына жатқызылды.

🥷Істерді сотта қарауға келетін болсақ, ҚР ҚК-нің 218-бабы бойынша 2025 жылы сотталғандар 15 адам болды, олардың бесеуі — әйелдер. Жетеуі бас бостандығынан айырылды, бесеуінің бостандығы шектелді. Қалған үш жағдайды әңгіме айыппұл төлеу (7,9 млн теңге), шартты түрде соттау және жазаны өтеуді кейінге қалдыру туралы болды. Қылмыс кезінде сотталғандардың барлығы дерлік 30 жастан асқан жас санатында болды, жартысының жоғары білімі болды.

*ҚР ҚК сәйкес 218-баптың толық атауы — "Қылмыстық жолмен алынған ақшаны және (немесе) өзге де мүлікті заңдастыру (жылыстату)"

@DataHub_KZ

Ақшаны жылыстатудың тіркелген жағдайларының өсуін графикте көрсеттік

@DataHub_KZ

Теңге долларға қатысты нығаюын жалғастыруда

Бір айда, 1 қаңтардан 1 ақпанға дейін, доллардың ресми бағамы 0,9%-ға (4,51 тг) төмендеп, 505,53 теңгеден 501,02 теңгеге түсті. ҚР ҰБ деректеріне сәйкес, ұлттық валюта американдық валютаға қатысты қатарынан төртінші ай күшеюде.

Дегенмен, қаңтардағы нығаюы алдыңғы үш аймен салыстырғанда әлдеқайда әлсіз көрінеді. Еске сала кетейік, желтоқсанның қорытындысы бойынша теңге долларға қатысты 1,4%-ға, ал қазан мен қараша айларында әрқайсысында 3,4%-ға қымбаттаған еді. Бұл ретте ұлттық валютаның нығаюы қыркүйектегі (-2%) және шілдедегі (-4,1%) айтарлықтай құлдыраулардан кейін орын алғаны назар аударарлық. Атап айтқанда, 2025 жылы шілдеде реттеуші валюта интервенцияларын бір рет қана жүргізген.

📉Қазіргі доллар бағамы - 501,02 теңге, бұл соңғы екі айға жуық уақыттағы ең төменгі деңгейге сәйкес келеді. Алайда қаңтар бойы бағам динамикасы бірқалыпты болған жоқ. Екі аптадан астам уақыт бойы, 6-нан 20-шы қаңтарға дейін, көрсеткіш 511 теңге маңында ауытқып тұрды, содан кейін ғана төмендеу басталды. Бұл үдеріс мұнай бағасының өсуі (қаңтардың соңында Brent маркалы мұнай баррелі $70 асты) және айдың екінші онкүндігіндегі деңгейлермен салыстырғанда доллар индексінің күрт төмендеуі аясында тіркелді.

Қаңтарда доллардың теңгеге қатысты ресми бағамының динамикасына қатаң ақша-несие саясаты да ықпал етті деп пайымдауға болады: 23 қаңтарда ҚР ҰБ базалық мөлшерлемені бұрынғы тарихи жоғары деңгейде сақтау туралы шешім қабылдады — 18% мөлшерінде.

Сонымен қатар қаңтарда Ұлттық банктің теңгені қолдауы алдыңғы үш аймен салыстырғанда әлдеқайда әлсіз болды — $1,04 млрд қарсы $1,46 млрд (қазан–желтоқсан айларындағы орташа деңгей). Соған қарамастан, ҚР ҰБ-ның валютаны таза сатуының қазіргі көлемін мардымсыз деу қиын — бұл көрсеткіш 2025 жылы алты ай бойы шамалас деңгейде сақталған.

🧮Айта кетейік, қаңтардағы ҚР ҰБ-ның валютаны таза сату көлемінің негізгі үлесін теңестіру тетігі құрады — 66% немесе орташа айлық бағам бойынша есептегенде $689,5 млн. Теңестіру тетігі отандық алтын өндірушілерден алтын сатып алу үшін алдын ала шығарылған теңге эмиссиясына балама көлемде валютаны сатуды көздейді. Өткен айда ҚР ҰБ 2026 жылдың I тоқсанында 2025 жылы басталған шығарылған эмиссия мен алынған өтімділік арасындағы алшақтықты қысқартуды жалғастыратынын хабарлаған болатын.

Қаңтардағы таза сатудың қалған 34%-ы Ұлттық қордан республикалық бюджетке трансферттерді қамтамасыз ету үшін сатылған валютаға тиесілі болды — $350 млн, бұл соңғы үш жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Үкіметтің бұрын жарияланған жоспарларына сәйкес, 2026 жылдан бастап республикалық бюджетке мақсатты трансферттер түспейді, тек кепілдендірілген трансферттер ғана қалады. Қаңтарда Ұлттық банк валюта интервенцияларын да, БЖЗҚ үшін валюта сатып алуды да жүргізген жоқ. Квазимемлекеттік сектордың валюталық түсімді сату көлемі $206 млн-ды құрады (айдан айға -34,6%).

Еуро мен рубльге қатысты теңге әлсіреу көрсетіп отыр. Атап айтқанда, қаңтарда еуро ұлттық валютаға қатысты 0,6%-ға (3,83 тг) қымбаттап, 597,27 теңгеге жетті; ресей рублі — 3,9%-ға (0,25 тг) өсіп, 6,59 теңге болды.

@DataHub_KZ

Графикте соңғы 12 айдағы доллардың ресми бағамының динамикасы көрсетілген

@DataHub_KZ

Ұлттық Банктің ЕДБ қаржы көрсеткіштері туралы жаңа деректері жарияланды, сондықтан олардың 2025 жылдың соңғы тоқсанын қалай өткізгенін егжей-тегжейлі қарайтын уақыт келді. Сонымен қатар, 1 қаңтардағы жағдай бойынша қалыптасқан көріністі бағалаймыз.

🔸Жыл қорытындысы бойынша табыс салығын төлегеннен кейін кірістердің шығыстардан асып кетуі деп түсінілетін пайда жалпы сектор бойынша 2,7 трлн теңгеге жетті. Бұл ретте 6,7% өсу қарқыны инфляциядан қалып қойды (желтоқсанда 12,3%).

🔸Пайданың өзі банктердің бірінші үштігіне – көрсеткіш бойынша көшбасшыларға жиынтық көлемнің үштен екісі, ал бірінші бестікке – 80%-ға жуығы тиесілі болатындай бөлінеді. Тек бір банк жылды минус көрсеткішімен аяқтады, "жаңа ойыншы" БиЭнКей.

🔸ЕДБ активтері 70,8 трлн теңгеге дейін жетті (тоқсанына +5,6%). Несие портфелі біршама баяу өсті (тоқсанда 4,4%), 1 қаңтардағы деңгей – 43,5 трлн.

🔸Жеке және заңды тұлғалардың салымдары 1 қазанмен салыстырғанда ұқсас қарқынмен 7%-дан сәл аз өсті, бірінші көрсеткіш 28,2 трлн теңгені, екіншісі 20,5 теңгені құрады.

Толығырақ төмендегі иллюстрацияларда

@DataHub_KZ

Азық-түлікке жатпайтын тауарлар бойынша жылдық инфляция соңғы екі жылдан астам уақыттағы ең жоғары деңгейге жетті

Қаңтарда азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының жылдық өсімі желтоқсанмен салыстырғанда 0,6 п.т. жеделдеп, 11,1%-дан 11,7%-ға дейін өсті. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сүйенсек, мұндай жоғары қарқын соңғы рет 2023 жылдың қазанында тіркелген.

Азық-түлікке жатпайтын тауарлардың ірі топтары ішінде бағаның айтарлықтай өсуі бензинде байқалды — 16,8% (бір айда +1,1 п.т.), аяқ киімде - 11,6% (+0,3 п.т.), жеке пайдалануға арналған тауарларда - 11,3% (+1,9 п.т.). Сонымен қатар киім бағасының қымбаттауы — 10,3% (-0,2 п.т.), жуғыш құралдар — 8,2% (+1,4 п.т.).

Азық-түлікке жатпайтын тауарлар жалпы үрдіске қарсы бағытта қозғалып отыр: қаңтарда тұтыну себетіне кіретін барлық тауарлар бойынша орташа жылдық баға өсімі баяулаған — желтоқсандағы 12,3%-дан 12,2%-ға дейін. Бұл динамикаға негізгі әсер еткен азық-түлік тауарлары болып отыр: бір айда -0,6 п.т., 13,5%-дан 12,9%-ға дейін түскен. Ал ақылы қызметтер бағасының өсу қарқыны өзгеріссіз қалған — 12%.

Жалпы алғанда, азық-түлікке жатпайтын тауарлардың жалпы инфляцияға қосатын үлесі (3,27 п.т.) азық-түлікке (5,5 п.т.) және ақылы қызметтерге (3,47 п.т.) қарағанда төмен екенін ескеру қажет.

Айлық инфляцияға келсек, қаңтарда оның желтоқсанмен салыстырғанда 0,1 п.т. жеделдеп, 1%-ға жеткені байқалады. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен ақылы қызметтер бағасының өсу қарқыны бір мезгілде 0,5 п.т. артып, тиісінше 1,2% және 1,1% болды. Ал азық-түлік бағасының қымбаттауы, керісінше, баяулаған: -0,4 п.т., 0,8%-ға дейін.

@DataHub_KZ

Үш негізгі сегмент бойынша жылдық инфляция динамикасы графикте көрсетілген

@DataHub_KZ