Зейнетақы қаражатын ем алу мақсатында шешіп алу бағытында аномалды өсімнің жаңа түрі анықталды
2025 жылдың қарашасында реконструктивтік және қалпына келтіру операцияларына, басқаша айтқанда, пластикалық операцияларға төлем жасау үшін біржолғы зейнетақы төлемдерін шешіп алуға арналған 2 277 өтініш орындалды. Орындалған өтініштердің жалпы сомасы шамамен 2,1 млрд тг құрады.
Өткен аймен салыстырғанда бұл көрсеткіштер, тиісінше, шамамен 33 және 39 есеге өсті - зейнетақы қаражатын алу мақсаттарының ішінде пластикалық операциялар осы уақытқа дейін осыншалықты көп сұралатын себеп болмаған еді. Масштабты түсіну үшін айта кетейік: бағдарлама басталғалы бері және 1 қарашаға дейін жалпы орындалған өтініштер саны 1 631 бірлікке жеткен. Ал сомасы 1,6 млрд тг жетпеген, яғни барлық уақыттағы жиынтық көлем бір ғана өткен айдағыдан аз болып тұр.
Жалпы ем алу мақсатында алынатын төлемдердегі күрт өсімнің жаңа арналары қыркүйекте бұған дейін негізгі бағыттың бірі болған стоматология бойынша өтініш қабылдау тоқтатылғаннан кейін байқала бастады. Себебі - көптеген жалған өтініштердің анықталуы.
«Тіс» бағытына тыйым салынғаннан кейін офтальмология бойынша көрсеткіштердің өсуі тіркеле бастады. Бұл туралы біз қыркүйек және қазан айларының қорытындыcы бойынша жазғанбыз. Алайда офтальмологияда да бәрі бірдей дұрыс болмай шықты: желтоқсанның басында «Отбасы» банк «көзге» байланысты өтініштер қабылдауды да тоқтататынын хабарлады. Себебі түсінікті: күмәнді өтініштер қайта анықталған.
Соған қарамастан, қарашада офтальмология бойынша шамамен 9,8 мың өтініш орындалған, жалпы сомасы 8,4 млрд тг болды. Алайда бұл көрсеткіштер қазанмен салыстырғанда шамамен үштен бірге төмен болды, оның есесіне орындалған өтініштер бойынша қайтарулар өсе бастады. Мұндай қайтарулардың бір себебі қаражаттың мақсатсыз пайдаланылуы болуы мүмкін.
Айтпақшы, жаңа өтініштер екі ай бойы орындалмай жатқан стоматологияда да қайтарулар жалғасуда. Ал пластикалық операциялар бойынша қайтару көрсеткіштері әзірге төмен деңгейде қалып отыр.
Аталған бағыттар бойынша емге арналған зейнетақы төлемдерінің «оқиғаларын» төмендегі графиктен көре аласыздар. Сонымен қатар тұрғын үй үшін зейнетақы қаражатын алу динамикасымен де танысуға болады - бұл көрсеткіштер жоғары деңгейді ұстап тұр.
Есептеулер БЖЗҚ деректері бойынша жасалған
@DataHub_KZ
2025 жылдың қарашасында реконструктивтік және қалпына келтіру операцияларына, басқаша айтқанда, пластикалық операцияларға төлем жасау үшін біржолғы зейнетақы төлемдерін шешіп алуға арналған 2 277 өтініш орындалды. Орындалған өтініштердің жалпы сомасы шамамен 2,1 млрд тг құрады.
Өткен аймен салыстырғанда бұл көрсеткіштер, тиісінше, шамамен 33 және 39 есеге өсті - зейнетақы қаражатын алу мақсаттарының ішінде пластикалық операциялар осы уақытқа дейін осыншалықты көп сұралатын себеп болмаған еді. Масштабты түсіну үшін айта кетейік: бағдарлама басталғалы бері және 1 қарашаға дейін жалпы орындалған өтініштер саны 1 631 бірлікке жеткен. Ал сомасы 1,6 млрд тг жетпеген, яғни барлық уақыттағы жиынтық көлем бір ғана өткен айдағыдан аз болып тұр.
Жалпы ем алу мақсатында алынатын төлемдердегі күрт өсімнің жаңа арналары қыркүйекте бұған дейін негізгі бағыттың бірі болған стоматология бойынша өтініш қабылдау тоқтатылғаннан кейін байқала бастады. Себебі - көптеген жалған өтініштердің анықталуы.
«Тіс» бағытына тыйым салынғаннан кейін офтальмология бойынша көрсеткіштердің өсуі тіркеле бастады. Бұл туралы біз қыркүйек және қазан айларының қорытындыcы бойынша жазғанбыз. Алайда офтальмологияда да бәрі бірдей дұрыс болмай шықты: желтоқсанның басында «Отбасы» банк «көзге» байланысты өтініштер қабылдауды да тоқтататынын хабарлады. Себебі түсінікті: күмәнді өтініштер қайта анықталған.
Соған қарамастан, қарашада офтальмология бойынша шамамен 9,8 мың өтініш орындалған, жалпы сомасы 8,4 млрд тг болды. Алайда бұл көрсеткіштер қазанмен салыстырғанда шамамен үштен бірге төмен болды, оның есесіне орындалған өтініштер бойынша қайтарулар өсе бастады. Мұндай қайтарулардың бір себебі қаражаттың мақсатсыз пайдаланылуы болуы мүмкін.
Айтпақшы, жаңа өтініштер екі ай бойы орындалмай жатқан стоматологияда да қайтарулар жалғасуда. Ал пластикалық операциялар бойынша қайтару көрсеткіштері әзірге төмен деңгейде қалып отыр.
Аталған бағыттар бойынша емге арналған зейнетақы төлемдерінің «оқиғаларын» төмендегі графиктен көре аласыздар. Сонымен қатар тұрғын үй үшін зейнетақы қаражатын алу динамикасымен де танысуға болады - бұл көрсеткіштер жоғары деңгейді ұстап тұр.
Есептеулер БЖЗҚ деректері бойынша жасалған
@DataHub_KZ
Астанадағы қайталама нарық бір айда шамамен 5%-ға қымбаттады
ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, қараша айында сегменттегі пәтерлердің бағасы қазан айымен салыстырғанда 4,8%-ға өсті, бұл 2024 жылдың ақпанынан бергі ең елеулі өсу қарқыны болды.
Бастапқы нарықта да айтарлықтай секіріс бар (+3,2%), бірақ жақында одан да көп болды (қыркүйекте+5,1%). Жалға алу қалыспауда: а/а +4%. Соңғы рет одан да елеулі қарқындар 2024 жылдың желтоқсанында байқалды, бірақ сонымен бірге айта кетейік соңғы жылдары қаладағы жалдамалы тұрғын үй нарығындағы мұндай динамика қараша айына тән емес.
Алматыдағы жағдай қалай?
Мұнда бастапқы нарық бағасының айтарлықтай өсуі байқалады: қазан айымен салыстырғанда +3,5%, екі жылдан астам уақыттағы - 2023 жылдың қыркүйегінен бері - ең елеулі секіріс, осы сегментте бір ай бұрын да айтарлықтай өзгерістер тіркелгенін еске сала кету керек. Қайталама нарықтағы секіріс +2,1% және бұл мән екінші ай қатарынан тіркелуде. Алматыда жалға алу қазан айымен салыстырғанда +2,6% көрсетеді. Қыркүйек айында бұдан да қарқынды қымбаттау болды, бірақ қараша айы үшін қазіргідегідей көрсеткіштер үйреншікті емес.
@DataHub_KZ
ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, қараша айында сегменттегі пәтерлердің бағасы қазан айымен салыстырғанда 4,8%-ға өсті, бұл 2024 жылдың ақпанынан бергі ең елеулі өсу қарқыны болды.
Бастапқы нарықта да айтарлықтай секіріс бар (+3,2%), бірақ жақында одан да көп болды (қыркүйекте+5,1%). Жалға алу қалыспауда: а/а +4%. Соңғы рет одан да елеулі қарқындар 2024 жылдың желтоқсанында байқалды, бірақ сонымен бірге айта кетейік соңғы жылдары қаладағы жалдамалы тұрғын үй нарығындағы мұндай динамика қараша айына тән емес.
Алматыдағы жағдай қалай?
Мұнда бастапқы нарық бағасының айтарлықтай өсуі байқалады: қазан айымен салыстырғанда +3,5%, екі жылдан астам уақыттағы - 2023 жылдың қыркүйегінен бері - ең елеулі секіріс, осы сегментте бір ай бұрын да айтарлықтай өзгерістер тіркелгенін еске сала кету керек. Қайталама нарықтағы секіріс +2,1% және бұл мән екінші ай қатарынан тіркелуде. Алматыда жалға алу қазан айымен салыстырғанда +2,6% көрсетеді. Қыркүйек айында бұдан да қарқынды қымбаттау болды, бірақ қараша айы үшін қазіргідегідей көрсеткіштер үйреншікті емес.
@DataHub_KZ
Қазақстанда тіркелмеген жалға алушылар үшін үй иелерін жазалау жағдайлары жиілеп барады
Қаңтар-қараша айларында ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабы 5-бөлігі бойынша құқықбұзушылықтарды тіркеу жылдан жылға 40%-ға жуық, 4,4 мың бірлікке дейін өскен. Бұл орайда жалға берушілер жалдаушыларды тұратын мекенжайы* бойынша тіркемеген жағдайлар жайлы сөз болып отыр.
Жалға берілетін тұрғын үйде тұратын адамдарды тіркеу міндетін жалға берушілерге "Тұрғын үй қатынастары туралы" ҚР заңы (23, 24-баптар) жүктейді. Мұнда жалға беруші ретінде тек тұрғын үйдің меншік иесі ғана емес, оның өкілі немесе кейін оны қайта жалға беру үшін өзі жалға алған тұлға да бола алады.
Аталған міндет жалға берушілерге 2017 жылдың басында экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимылға қатысты заңнамалық өзгерістер күшіне енген кезде енгізілген еді. Айтпақшы, осы өзгерістер аталған міндетті орындамағаны үшін жауапкершілікті де бекітті — ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабына тиісті түзетулер енгізілді. Алайда 2017 жылдан бері 493-баптың 5-бөлігі бойынша қанша құқықбұзушылық тіркелгенін қадағалау мүмкін емес. Себебі ең ерте қолжетімді деректер 2023 жылдан басталады (бұрын баптар бөлінбей, біріктіріліп түрде жарияланатын). Дегенмен айта кетейік: 2024 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша да өсім айтарлықтай — 2023 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда +30%.
Жалпы айтқанда, қаңтар-қараша айларында ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабы 5-бөлігі бойынша 4 367 жеке тұлға және 7 заңды тұлға айыппұл түріндегі жауапкершілікке тартылған. Салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 94,4 млн теңгені құрады (номиналды түрде жылдан жылға +45%), өндірілгені - 84,1 млн теңге (+48%). Бірқатар істер бойынша өндіріске тоқтату туралы шешім қабылданды, бірақ олардың саны көп емес — 28. Бір ғана іс болмаса, қалғанының барлығын ішкі істер министрлігінің органдары қарастырған.
Екінші жағынан, тіркеусіз жалға алынған тұрғын үйде тұратын жалға алушыларға да жауапкершілік қарастырылған — ол ҚР ӘҚБтК-нің 492-бабымен реттеледі (бұл бапқа да 493-бап сияқты 2017 жылдың басында жоғарыда аталған өзгерістер енгізілген). Осы орайда 492-бап бойынша құқықбұзушылықтарды тіркеу 2024 жылдың қаңтар-қарашасымен салыстырғанда 21%-ға өсіп, 356,3 мың бірлікке жеткенін атап өтейік. Бұл ретте маңызды бір жайтты естен шығармаған жөн: бұл бап тек Қазақстан Республикасында уақытша тұратын жері бойынша тіркеусіз тұруды ғана емес, басқа құқықбұзушылықтарды да қамтиды — тұрақты тұрғылықты жері бойынша тіркеусіз тұру; жеке куәліксіз немесе жарамсыз жеке куәлікпен тұру.
*Бастапқы тұжырым былай жазылады: "Меншік иесіне тиесілі немесе басқа тұлғалардың қарамағындағы тұрғын үйлерде, ғимараттарда және (немесе) үй-жайларда жалға берушінің жеке тұлғалардың тіркеусіз тұруына жол беруі" (ҚР ӘҚБтК 493-бабының 5-бөлігі).
ҚР БП ҚСжАЕК деректері
@DataHub_KZ
Қаңтар-қараша айларында ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабы 5-бөлігі бойынша құқықбұзушылықтарды тіркеу жылдан жылға 40%-ға жуық, 4,4 мың бірлікке дейін өскен. Бұл орайда жалға берушілер жалдаушыларды тұратын мекенжайы* бойынша тіркемеген жағдайлар жайлы сөз болып отыр.
Жалға берілетін тұрғын үйде тұратын адамдарды тіркеу міндетін жалға берушілерге "Тұрғын үй қатынастары туралы" ҚР заңы (23, 24-баптар) жүктейді. Мұнда жалға беруші ретінде тек тұрғын үйдің меншік иесі ғана емес, оның өкілі немесе кейін оны қайта жалға беру үшін өзі жалға алған тұлға да бола алады.
Аталған міндет жалға берушілерге 2017 жылдың басында экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимылға қатысты заңнамалық өзгерістер күшіне енген кезде енгізілген еді. Айтпақшы, осы өзгерістер аталған міндетті орындамағаны үшін жауапкершілікті де бекітті — ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабына тиісті түзетулер енгізілді. Алайда 2017 жылдан бері 493-баптың 5-бөлігі бойынша қанша құқықбұзушылық тіркелгенін қадағалау мүмкін емес. Себебі ең ерте қолжетімді деректер 2023 жылдан басталады (бұрын баптар бөлінбей, біріктіріліп түрде жарияланатын). Дегенмен айта кетейік: 2024 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша да өсім айтарлықтай — 2023 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда +30%.
Жалпы айтқанда, қаңтар-қараша айларында ҚР ӘҚБтК-нің 493-бабы 5-бөлігі бойынша 4 367 жеке тұлға және 7 заңды тұлға айыппұл түріндегі жауапкершілікке тартылған. Салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 94,4 млн теңгені құрады (номиналды түрде жылдан жылға +45%), өндірілгені - 84,1 млн теңге (+48%). Бірқатар істер бойынша өндіріске тоқтату туралы шешім қабылданды, бірақ олардың саны көп емес — 28. Бір ғана іс болмаса, қалғанының барлығын ішкі істер министрлігінің органдары қарастырған.
Екінші жағынан, тіркеусіз жалға алынған тұрғын үйде тұратын жалға алушыларға да жауапкершілік қарастырылған — ол ҚР ӘҚБтК-нің 492-бабымен реттеледі (бұл бапқа да 493-бап сияқты 2017 жылдың басында жоғарыда аталған өзгерістер енгізілген). Осы орайда 492-бап бойынша құқықбұзушылықтарды тіркеу 2024 жылдың қаңтар-қарашасымен салыстырғанда 21%-ға өсіп, 356,3 мың бірлікке жеткенін атап өтейік. Бұл ретте маңызды бір жайтты естен шығармаған жөн: бұл бап тек Қазақстан Республикасында уақытша тұратын жері бойынша тіркеусіз тұруды ғана емес, басқа құқықбұзушылықтарды да қамтиды — тұрақты тұрғылықты жері бойынша тіркеусіз тұру; жеке куәліксіз немесе жарамсыз жеке куәлікпен тұру.
*Бастапқы тұжырым былай жазылады: "Меншік иесіне тиесілі немесе басқа тұлғалардың қарамағындағы тұрғын үйлерде, ғимараттарда және (немесе) үй-жайларда жалға берушінің жеке тұлғалардың тіркеусіз тұруына жол беруі" (ҚР ӘҚБтК 493-бабының 5-бөлігі).
ҚР БП ҚСжАЕК деректері
@DataHub_KZ
Жаңа жылдық мәзірді жоспарлап жүрсіз бе? Есіңізде болсын, қызыл уылдырық айтарлықтай қымбаттауда ☝️
Қараша айында қызыл уылдырықтың бағасы 2024 жылдың сол айымен салыстырғанда 23,4%-ға өсті — бұл 2023 жылдың наурызынан бергі, яғни 2,5 жылдан астам уақыттағы, ең жоғары жылдық өсу қарқыны. Мұндай деректерді ҚР СЖРА ҰСБ келтірді.
Бағаның жылдық өсуіне негізгі үлесті соңғы екі ай қосты. Нақты қазан айында деликатестің бағасы а/а 9,8%-ға өсті, қараша айында — 4,1%. Бұл ретте қазан айының мәні кем дегенде соңғы 15 жылдағы максималды мән болды, ал қараша айындағы мән — сол кезеңдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
🇷🇺🇺🇸Қызыл уылдырықтың әлемдік өндірісі негізінен Ресей мен АҚШ-та шоғырланған. Екі ел де Тынық мұхитының солтүстік бөлігіне шығады, онда албырт балықтарының жабайы түрлері (құнысбалық, кета, келмен балық) мекендейді, олардан қызыл уылдырық алынады. Тиісінше, деликатес отандық нарыққа толығымен шетелден келеді. Ресми мәліметтерге сәйкес, Ресей оның жалғыз дерлік жеткізушісі болып табылады — импорттың жалпы көлеміндегі бұл елдің үлесі шамамен 90%-ды құрайды.
Қаңтар-қыркүйек айларында (қазіргі уақыттағы ең жаңа сыртқы сауда деректері) Қазақстанға 67,2 т қызыл уылдырық әкелінді, бұл өткен жылғы деңгейден 17,4%-ға төмен. Алайда, жыл ішіндегі импорт біркелкі бөлінбейтінін ескеру қажет — жылдық көлемнің жартысынан көбі дәстүрлі түрде соңғы үш айға — қазан-желтоқсан айларына тиесілі.
🙅Шамасы, қазақстандықтар қызыл уылдырықты аз тұтынады. Соңғы алты жылдағы таза импорттың орташа мәні (экспортты шегергенде) 114,4 тоннаны құрайды. Еліміздің әрбір тұрғынына есептегенде жылына 6 г құрайды, бұл 2019 жылға дейін жарияланған тұтынушылық жөніндегі сауалнама деректеріне өте жақын.
@DataHub_KZ
Қараша айында қызыл уылдырықтың бағасы 2024 жылдың сол айымен салыстырғанда 23,4%-ға өсті — бұл 2023 жылдың наурызынан бергі, яғни 2,5 жылдан астам уақыттағы, ең жоғары жылдық өсу қарқыны. Мұндай деректерді ҚР СЖРА ҰСБ келтірді.
Бағаның жылдық өсуіне негізгі үлесті соңғы екі ай қосты. Нақты қазан айында деликатестің бағасы а/а 9,8%-ға өсті, қараша айында — 4,1%. Бұл ретте қазан айының мәні кем дегенде соңғы 15 жылдағы максималды мән болды, ал қараша айындағы мән — сол кезеңдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
🇷🇺🇺🇸Қызыл уылдырықтың әлемдік өндірісі негізінен Ресей мен АҚШ-та шоғырланған. Екі ел де Тынық мұхитының солтүстік бөлігіне шығады, онда албырт балықтарының жабайы түрлері (құнысбалық, кета, келмен балық) мекендейді, олардан қызыл уылдырық алынады. Тиісінше, деликатес отандық нарыққа толығымен шетелден келеді. Ресми мәліметтерге сәйкес, Ресей оның жалғыз дерлік жеткізушісі болып табылады — импорттың жалпы көлеміндегі бұл елдің үлесі шамамен 90%-ды құрайды.
Қаңтар-қыркүйек айларында (қазіргі уақыттағы ең жаңа сыртқы сауда деректері) Қазақстанға 67,2 т қызыл уылдырық әкелінді, бұл өткен жылғы деңгейден 17,4%-ға төмен. Алайда, жыл ішіндегі импорт біркелкі бөлінбейтінін ескеру қажет — жылдық көлемнің жартысынан көбі дәстүрлі түрде соңғы үш айға — қазан-желтоқсан айларына тиесілі.
🙅Шамасы, қазақстандықтар қызыл уылдырықты аз тұтынады. Соңғы алты жылдағы таза импорттың орташа мәні (экспортты шегергенде) 114,4 тоннаны құрайды. Еліміздің әрбір тұрғынына есептегенде жылына 6 г құрайды, бұл 2019 жылға дейін жарияланған тұтынушылық жөніндегі сауалнама деректеріне өте жақын.
@DataHub_KZ
Қолма-қол ақшасыз карточкамен төлемдер көрсеткіші екі рекордты жаңартты
2025 жылдың қазанында ҚР-да өзіміздің және шетелдік эмитенттердің карталары арқылы 1,2 млрд астам қолма-қол ақшасыз операция жасалған. Бұл - бүкіл бақылау тарихындағы ең жоғары деңгей, дегенмен күрт өсім байқалмайды: көрсеткіш айдан айға 4%-ға, жылдан жылға 8%-ға ғана артқан.
Ал сомасы бойынша, шыны керек, ең жоғары көрсеткіш жоқ: бір айда 16,8 трлн теңге. Бұл номиналды түрде айдан айға +7% және жылдан жылға +9%, соңғысы инфляциядан төмен болғандықтан, нақты мәнде -3% болып шығады.
Оның есесіне тағы бір рекорд қазақстандық карталардың шетелде қолданылуында тіркелді (статистика 2019 жылғы қазаннан бастап жүргізіледі, ол кезде көрсеткіштер әлдеқайда төмен болған еді). Қазір елімізден тыс жерлерде 25,3 млн қолма-қол ақшасыз операция жасалған, мұнда да өсім айтарлықтай: бұл айдан айға +13%, жылдан жылға +15%. Шетелде жасалған трансакциялар сомасы 425,4 млрд тг жетіп, теңгемен де, доллармен де өткен аймен салыстырғанда 11%-ға жоғары болды. Жылдық өсім номиналды түрде теңгемен 19%, ал теңгенің долларға қатысты әлсіреуін ескергенде 7% болып тұр.
ҚР Ұлттық Банкі деректері
@DataHub_KZ
2025 жылдың қазанында ҚР-да өзіміздің және шетелдік эмитенттердің карталары арқылы 1,2 млрд астам қолма-қол ақшасыз операция жасалған. Бұл - бүкіл бақылау тарихындағы ең жоғары деңгей, дегенмен күрт өсім байқалмайды: көрсеткіш айдан айға 4%-ға, жылдан жылға 8%-ға ғана артқан.
Ал сомасы бойынша, шыны керек, ең жоғары көрсеткіш жоқ: бір айда 16,8 трлн теңге. Бұл номиналды түрде айдан айға +7% және жылдан жылға +9%, соңғысы инфляциядан төмен болғандықтан, нақты мәнде -3% болып шығады.
Оның есесіне тағы бір рекорд қазақстандық карталардың шетелде қолданылуында тіркелді (статистика 2019 жылғы қазаннан бастап жүргізіледі, ол кезде көрсеткіштер әлдеқайда төмен болған еді). Қазір елімізден тыс жерлерде 25,3 млн қолма-қол ақшасыз операция жасалған, мұнда да өсім айтарлықтай: бұл айдан айға +13%, жылдан жылға +15%. Шетелде жасалған трансакциялар сомасы 425,4 млрд тг жетіп, теңгемен де, доллармен де өткен аймен салыстырғанда 11%-ға жоғары болды. Жылдық өсім номиналды түрде теңгемен 19%, ал теңгенің долларға қатысты әлсіреуін ескергенде 7% болып тұр.
ҚР Ұлттық Банкі деректері
@DataHub_KZ
🛠Қазақстанға рекордтық сомаға автобөлшектер әкелінді
2025 жылдың қаңтар-қазан айларында әртүрлі көлік құралдары* – жеңіл және жүк машиналары, арнайы техника, тракторлар үшін бөлшектер мен керек-жарақтар импортының көлемі жылдық мәнде төрттен бірге көбейіп, $1,1 млрд-тан асты және кем дегенде соңғы онжылдықта максимумға жетті.
Шанақ бөліктері мен керек-жарақтарының (кабиналарды қоса алғанда) ішкі санаттарының бірі өсімге ерекше елеулі үлес қосты. Әңгіме қауіпсіздік белдіктері мен әйнектер/терезелердің кіші топтарына кірмейтін, «басқалар»** сөзімен қорытылатын өнім түрлері туралы болып отыр.
Дәл осы шанаққа арналған «басқа» бөлшектер бізге ақшалай түрде автобөлшектердің барлық импортының шамамен 20%-ын берді, олардың өздері доллармен есептегенде жылына 1,9 есе өсім көрсетті. Ашық дереккөздерге сүйенсек, тиісті код бойынша кабина панельдерінен бастап шашыратқыштарға дейін, соның ішінде жеңіл автокөліктерді құрастыруға арналған жиынтықтауыштар ретінде әртүрлі тауарлармен сауда жасалуы мүмкін.
Естеріңізге сала кетейік, биыл ҚР-да екі жаңа автозауыт ашылды. Мәселен, қыркүйек айында бірнеше қытайлық маркалы машиналар жиналатын алаң іске қосылды, қазан айының соңында кореялық KIA кәсіпорны толыққанды жұмысын бастады. Айтпақшы, Қытайға қазір көлік құралдарына арналған бөлшектер мен керек-жарақтардың жалпы көлемінің шамамен 33%-ы, Кореяға – шамамен 37%-ы тиесілі.
* Жиынтық көлемдер СЭҚ ТН 8708, «8701 – 8705 тауар позицияларының моторлы көлік құралдарының бөліктері мен керек-жарақтары» коды бойынша бағаланды
** СЭҚ ТН 8708299009 коды, «Шанақтардың (кабиналарды қоса алғанда) өзге де бөліктері мен керек-жарақтары; 8701-ден 8705-ке дейінгі тауар позицияларында жіктелетін моторлы көлік құралдары үшін»
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
2025 жылдың қаңтар-қазан айларында әртүрлі көлік құралдары* – жеңіл және жүк машиналары, арнайы техника, тракторлар үшін бөлшектер мен керек-жарақтар импортының көлемі жылдық мәнде төрттен бірге көбейіп, $1,1 млрд-тан асты және кем дегенде соңғы онжылдықта максимумға жетті.
Шанақ бөліктері мен керек-жарақтарының (кабиналарды қоса алғанда) ішкі санаттарының бірі өсімге ерекше елеулі үлес қосты. Әңгіме қауіпсіздік белдіктері мен әйнектер/терезелердің кіші топтарына кірмейтін, «басқалар»** сөзімен қорытылатын өнім түрлері туралы болып отыр.
Дәл осы шанаққа арналған «басқа» бөлшектер бізге ақшалай түрде автобөлшектердің барлық импортының шамамен 20%-ын берді, олардың өздері доллармен есептегенде жылына 1,9 есе өсім көрсетті. Ашық дереккөздерге сүйенсек, тиісті код бойынша кабина панельдерінен бастап шашыратқыштарға дейін, соның ішінде жеңіл автокөліктерді құрастыруға арналған жиынтықтауыштар ретінде әртүрлі тауарлармен сауда жасалуы мүмкін.
Естеріңізге сала кетейік, биыл ҚР-да екі жаңа автозауыт ашылды. Мәселен, қыркүйек айында бірнеше қытайлық маркалы машиналар жиналатын алаң іске қосылды, қазан айының соңында кореялық KIA кәсіпорны толыққанды жұмысын бастады. Айтпақшы, Қытайға қазір көлік құралдарына арналған бөлшектер мен керек-жарақтардың жалпы көлемінің шамамен 33%-ы, Кореяға – шамамен 37%-ы тиесілі.
* Жиынтық көлемдер СЭҚ ТН 8708, «8701 – 8705 тауар позицияларының моторлы көлік құралдарының бөліктері мен керек-жарақтары» коды бойынша бағаланды
** СЭҚ ТН 8708299009 коды, «Шанақтардың (кабиналарды қоса алғанда) өзге де бөліктері мен керек-жарақтары; 8701-ден 8705-ке дейінгі тауар позицияларында жіктелетін моторлы көлік құралдары үшін»
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
❤1
DATA HUB Қазақша
🛠Қазақстанға рекордтық сомаға автобөлшектер әкелінді 2025 жылдың қаңтар-қазан айларында әртүрлі көлік құралдары* – жеңіл және жүк машиналары, арнайы техника, тракторлар үшін бөлшектер мен керек-жарақтар импортының көлемі жылдық мәнде төрттен бірге көбейіп…
🚗Автокөлік тақырыбын жалғастырсақ: жеңіл автокөлік өндірісі ең жоғары деңгейге жетті
2025 жылдың қарашасында ҚР-да 20 730 жеңіл автокөлік шығарылған. Бұл қазанмен салыстырғанда 59%-ға, ал 2024 жылғы қарашамен салыстырғанда 23%-ға көп.
Аталған көрсеткіш ҚР-да жеңіл автокөлік өндірісі басталғалы бері, яғни 2003 жылдан бері, кез келген айдағы ең жоғары деңгей болып отыр. Алайда 2024 жылдың желтоқсанынан небәрі 1%-ға ғана озып отыр.
Бұл нәтижеге бұған дейін біз автокөлік бөлшектерінің импортының өсуі аясында атап өткен, қыркүйек пен қазан айының соңында іске қосылған екі зауыттың әсер еткені анық. Зауыттардың бірінде қытай маркасының автокөліктері, ал екіншісінде кәрістің KIA көліктері жасалуда.
Қарашадағы серпілістің арқасында жыл басынан бергі 11 айдың қорытындысы бойынша өндіріс көлемі де ең жоғары деңгейге көтерілді. Ал қаңтар-қазан айларының қорытындысы бойынша 2025 жылғы көрсеткіштер 2023 жылдың сәйкес кезеңдерінен төмен болып тұрған еді. Енді қаңтар-қараша аралығындағы жалпы өндіріс көлемі 132,7 мың данаға жуықтап, толық бір жылдағы тарихи рекордқа жақындай түсті - 2023 жылғы 134,1 мың данаға.
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
2025 жылдың қарашасында ҚР-да 20 730 жеңіл автокөлік шығарылған. Бұл қазанмен салыстырғанда 59%-ға, ал 2024 жылғы қарашамен салыстырғанда 23%-ға көп.
Аталған көрсеткіш ҚР-да жеңіл автокөлік өндірісі басталғалы бері, яғни 2003 жылдан бері, кез келген айдағы ең жоғары деңгей болып отыр. Алайда 2024 жылдың желтоқсанынан небәрі 1%-ға ғана озып отыр.
Бұл нәтижеге бұған дейін біз автокөлік бөлшектерінің импортының өсуі аясында атап өткен, қыркүйек пен қазан айының соңында іске қосылған екі зауыттың әсер еткені анық. Зауыттардың бірінде қытай маркасының автокөліктері, ал екіншісінде кәрістің KIA көліктері жасалуда.
Қарашадағы серпілістің арқасында жыл басынан бергі 11 айдың қорытындысы бойынша өндіріс көлемі де ең жоғары деңгейге көтерілді. Ал қаңтар-қазан айларының қорытындысы бойынша 2025 жылғы көрсеткіштер 2023 жылдың сәйкес кезеңдерінен төмен болып тұрған еді. Енді қаңтар-қараша аралығындағы жалпы өндіріс көлемі 132,7 мың данаға жуықтап, толық бір жылдағы тарихи рекордқа жақындай түсті - 2023 жылғы 134,1 мың данаға.
ҚР СЖРА ҰСБ деректері
@DataHub_KZ
🍯🇰🇿📈Қазақстаннан табиғи бал экспорты шамамен үш есеге өсті
Қаңтар-қазан айларында табиғи балды шетелге сату ж/ж 2,7 есе өсті — 373,4 тоннадан 1 мың тоннаға дейін. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес бұл кем дегенде 11 жылдық кезеңдегі рекордтық көрсеткіш.
Мұндай секіріс жаңа экспорттық тауашаның қалыптасуын көрсетуі мүмкін сияқты — 2015 жылдан бері он айдың қорытындысы бойынша салыстырмалы түрде елеулі көлемдер соңғы екі жылда ғана тіркелді (алдыңғы тоғыз жылдың орташа деңгейі 94,5 т құрайды). Бұл ретте шетелдік сатылымдардан түсетін үлкен табыстар туралы әзірге сөз болып отырған жоқ — ағымдағы кезеңнің деңгейі ж/ж $1,1 млн, +100% құрайды. Сонымен қатар, отандық ара шаруашылығы өнімі жеткізілетін сыртқы нарықтардың құрылымы әртараптандырылмағанын атап өткен жөн. Бір ірі сатып алушыға физикалық экспорттың 83%-ы (843 т) және құндық экспорттың 58%-ы ($623 мың) тиесілі. Бұл сатып алушы – Өзбекстан.
Табиғи бал өндірісі туралы ресми деректер тек толық жылдың қорытындысы бойынша шығады. Тиісінше, өндірістің экспорт динамикасына әсерін бағалау мүмкін емес — 2025 жыл әлі аяқталған жоқ. Дегенмен қазақстандық омарташылардың істері салыстырмалы түрде жақсы жүріп жатыр деп айтуға болады. Соңғы тоғыз жылда өндіріс көрсеткіштері 2000 жылдан 2015 жылға дейінгі (2,7 мың тоннадан астам) бұрынғы кезеңмен салыстырғанда жоғары деңгейде сақталуда, ал жеке алғанда 2024 жыл ж/ж 25%-ға, 5 мың тоннаға дейінгі өсіммен аяқталды.
😋Қазақстан табиғи балға деген өз қажеттілігін едәуір дәрежеде қанағаттандырады деп пайымдауға болады — өндіріс көлемі импорт көлемінен бірнеше есе артық. Тіпті 2024 жылы, импорт аномалды 1,7 мың тоннаға жеткен кезде, өндіріс одан үш есе басым болды. Бір қызығы, дәл сол кезде елге бажсыз және сапасын тексерусіз табиғи балдың кедергісіз әкелінуіне байланысты проблемаға Сенат депутаттары назар аударған болатын. Олардың бағалауы бойынша, балдың негізгі сатушысы болып табылатын Ресейден әкелінген табиғи балдың 38%-ы жасанды болып табылады. Сонымен қатар, парламентшілер мемлекеттің отандық балды халықаралық нарықта ілгерілету жөніндегі күш-жігерінің жеткіліксіздігін атап өтті.
Бұдан бұрын омарташылардың өздері шетелдік нарықтарға шығудағы қиындықтар туралы айтқан болатын. Атап айтқанда, әңгіме рұқсат құжаттарын алу үшін қажет зертханалық зерттеулерді жүргізуге арналған құралдардың жетіспеушілігі туралы болды. 2025 жылы субсидияның берілуі арқасында жағдай жақсарған сияқты.
@DataHub_KZ
Қаңтар-қазан айларында табиғи балды шетелге сату ж/ж 2,7 есе өсті — 373,4 тоннадан 1 мың тоннаға дейін. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес бұл кем дегенде 11 жылдық кезеңдегі рекордтық көрсеткіш.
Мұндай секіріс жаңа экспорттық тауашаның қалыптасуын көрсетуі мүмкін сияқты — 2015 жылдан бері он айдың қорытындысы бойынша салыстырмалы түрде елеулі көлемдер соңғы екі жылда ғана тіркелді (алдыңғы тоғыз жылдың орташа деңгейі 94,5 т құрайды). Бұл ретте шетелдік сатылымдардан түсетін үлкен табыстар туралы әзірге сөз болып отырған жоқ — ағымдағы кезеңнің деңгейі ж/ж $1,1 млн, +100% құрайды. Сонымен қатар, отандық ара шаруашылығы өнімі жеткізілетін сыртқы нарықтардың құрылымы әртараптандырылмағанын атап өткен жөн. Бір ірі сатып алушыға физикалық экспорттың 83%-ы (843 т) және құндық экспорттың 58%-ы ($623 мың) тиесілі. Бұл сатып алушы – Өзбекстан.
Табиғи бал өндірісі туралы ресми деректер тек толық жылдың қорытындысы бойынша шығады. Тиісінше, өндірістің экспорт динамикасына әсерін бағалау мүмкін емес — 2025 жыл әлі аяқталған жоқ. Дегенмен қазақстандық омарташылардың істері салыстырмалы түрде жақсы жүріп жатыр деп айтуға болады. Соңғы тоғыз жылда өндіріс көрсеткіштері 2000 жылдан 2015 жылға дейінгі (2,7 мың тоннадан астам) бұрынғы кезеңмен салыстырғанда жоғары деңгейде сақталуда, ал жеке алғанда 2024 жыл ж/ж 25%-ға, 5 мың тоннаға дейінгі өсіммен аяқталды.
😋Қазақстан табиғи балға деген өз қажеттілігін едәуір дәрежеде қанағаттандырады деп пайымдауға болады — өндіріс көлемі импорт көлемінен бірнеше есе артық. Тіпті 2024 жылы, импорт аномалды 1,7 мың тоннаға жеткен кезде, өндіріс одан үш есе басым болды. Бір қызығы, дәл сол кезде елге бажсыз және сапасын тексерусіз табиғи балдың кедергісіз әкелінуіне байланысты проблемаға Сенат депутаттары назар аударған болатын. Олардың бағалауы бойынша, балдың негізгі сатушысы болып табылатын Ресейден әкелінген табиғи балдың 38%-ы жасанды болып табылады. Сонымен қатар, парламентшілер мемлекеттің отандық балды халықаралық нарықта ілгерілету жөніндегі күш-жігерінің жеткіліксіздігін атап өтті.
Бұдан бұрын омарташылардың өздері шетелдік нарықтарға шығудағы қиындықтар туралы айтқан болатын. Атап айтқанда, әңгіме рұқсат құжаттарын алу үшін қажет зертханалық зерттеулерді жүргізуге арналған құралдардың жетіспеушілігі туралы болды. 2025 жылы субсидияның берілуі арқасында жағдай жақсарған сияқты.
@DataHub_KZ
Халық табысының өсуін екінші тоқсанда инфляция "жеп қойды"
III тоқсанның қорытындысы бойынша халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табысы 324,6 мың тг құрады (айына 108,2 мың тг). Номиналды түрде бұл өткен жылдың осы тоқсанына қарағанда 8,5%-ға жоғары. Алайда тауарлар мен қызметтер бағасының өсуін ескергенде нақты табыс 3,4%-ға төмендегені байқалады. ҚР СЖРА ҰСБ-ның үй шаруашылықтарын іріктеп жүргізген сауалнамаларының негізінде DataHub жасаған есептеулерге сүйенсек, нақты көрсеткіштің бұдан да қатты төмендеуі соңғы рет 2016 жылдың III тоқсан қорытындысында тіркелген.
Инфляцияны ескере отырып есептелген халық табысы жылдан жылға қатарынан екі тоқсан бойы төмендеп отыр (алдыңғы тоқсанда -2,4% болған). Екі тоқсанда да тауарлар мен қызметтер бағасының өсу қарқыны номиналды түрде табыс өсімінен жоғары болды.
Жалпы алғанда, шамамен 14 жылдағы қолжетімді бақылаулар кезеңінде халықтың табысы номиналды түрде бірде-бір рет төмендеген емес. Соған сәйкес, осы уақыт аралығындағы нақты табыстың барлық төмендеу кезеңдері жоғары инфляция қарқынымен байланысты. Мұндай жағдайлар барлығы үш рет тіркелген, соның ішінде қазіргі кезең де бар. Бірінші кезең 2015 жылдың соңынан 2017 жылдың соңына дейін созылып, он тоқсанның тоғызына жуық уақытты қамтыды. Екінші жағдай қысқа мерзімді болды - 2022 жылдың IV тоқсанында, бағаның өсуін ескергенде, нақты табыс минус 1,9% болған.
Салыстырмалы бағада халық табысы өңірлердің басым бөлігінде төмендеп барады - 20 өңірдің 16-сында. Оның ішінде жылдық көрсеткіш бойынша ең жоғары төмендеу Астанада (-8,9%), Ақтөбе облысында (-8,1%) және Алматыда (-7,6%) тіркелді. Сонымен қатар Астана табыс деңгейі бойынша барлық өңірлер арасында көш бастап тұр — III тоқсанда жан басына шаққандағы орташа көрсеткіш 509,4 мың теңге. Ал Алматы үшінші орында — 462,9 мың теңге.
Бұл ретте табыстың нақты мәнде өсуі Жамбыл (+3,4%), Қостанай (+1,8%) және Ақмола (+0,4%) облыстарында байқалды. Айта кетерлігі, Жамбыл облысы табысы ең төмен өңірлердің бестігіне кіреді, оның көрсеткіші — 275,4 мың теңге. Ал өзгеріс тіркелмеген жалғыз өңір — Алматы облысы.
Қорытындылай келе, бір маңызды жайтқа назар аударайық: халықтың ақшалай табысы тек еңбек қызметінен түсетін табыспен шектелмейді. Ұлттық статистика бюросының көрсеткішіне жәрдемақылар, зейнетақылар, шәкіртақылар, АӘК, туыстардан алынатын материалдық көмек, жеке мүліктен түсетін табыс және басқа да кірістер кіреді. Соған қарамастан, жалпы табыстың 75%-ын еңбек қызметінен түсетін кірістер құрайды. Сондай-ақ, ең соңғы көрсеткіш барлық табысты халықтың жалпы санына бөлу арқылы есептелетінін түсінген жөн. Сондықтан бұл есептеу нәтижелері әрбір жеке адамның нақты табыс жағдайын сипаттай алмайды.
@DataHub_KZ
III тоқсанның қорытындысы бойынша халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табысы 324,6 мың тг құрады (айына 108,2 мың тг). Номиналды түрде бұл өткен жылдың осы тоқсанына қарағанда 8,5%-ға жоғары. Алайда тауарлар мен қызметтер бағасының өсуін ескергенде нақты табыс 3,4%-ға төмендегені байқалады. ҚР СЖРА ҰСБ-ның үй шаруашылықтарын іріктеп жүргізген сауалнамаларының негізінде DataHub жасаған есептеулерге сүйенсек, нақты көрсеткіштің бұдан да қатты төмендеуі соңғы рет 2016 жылдың III тоқсан қорытындысында тіркелген.
Инфляцияны ескере отырып есептелген халық табысы жылдан жылға қатарынан екі тоқсан бойы төмендеп отыр (алдыңғы тоқсанда -2,4% болған). Екі тоқсанда да тауарлар мен қызметтер бағасының өсу қарқыны номиналды түрде табыс өсімінен жоғары болды.
Жалпы алғанда, шамамен 14 жылдағы қолжетімді бақылаулар кезеңінде халықтың табысы номиналды түрде бірде-бір рет төмендеген емес. Соған сәйкес, осы уақыт аралығындағы нақты табыстың барлық төмендеу кезеңдері жоғары инфляция қарқынымен байланысты. Мұндай жағдайлар барлығы үш рет тіркелген, соның ішінде қазіргі кезең де бар. Бірінші кезең 2015 жылдың соңынан 2017 жылдың соңына дейін созылып, он тоқсанның тоғызына жуық уақытты қамтыды. Екінші жағдай қысқа мерзімді болды - 2022 жылдың IV тоқсанында, бағаның өсуін ескергенде, нақты табыс минус 1,9% болған.
Салыстырмалы бағада халық табысы өңірлердің басым бөлігінде төмендеп барады - 20 өңірдің 16-сында. Оның ішінде жылдық көрсеткіш бойынша ең жоғары төмендеу Астанада (-8,9%), Ақтөбе облысында (-8,1%) және Алматыда (-7,6%) тіркелді. Сонымен қатар Астана табыс деңгейі бойынша барлық өңірлер арасында көш бастап тұр — III тоқсанда жан басына шаққандағы орташа көрсеткіш 509,4 мың теңге. Ал Алматы үшінші орында — 462,9 мың теңге.
Бұл ретте табыстың нақты мәнде өсуі Жамбыл (+3,4%), Қостанай (+1,8%) және Ақмола (+0,4%) облыстарында байқалды. Айта кетерлігі, Жамбыл облысы табысы ең төмен өңірлердің бестігіне кіреді, оның көрсеткіші — 275,4 мың теңге. Ал өзгеріс тіркелмеген жалғыз өңір — Алматы облысы.
Қорытындылай келе, бір маңызды жайтқа назар аударайық: халықтың ақшалай табысы тек еңбек қызметінен түсетін табыспен шектелмейді. Ұлттық статистика бюросының көрсеткішіне жәрдемақылар, зейнетақылар, шәкіртақылар, АӘК, туыстардан алынатын материалдық көмек, жеке мүліктен түсетін табыс және басқа да кірістер кіреді. Соған қарамастан, жалпы табыстың 75%-ын еңбек қызметінен түсетін кірістер құрайды. Сондай-ақ, ең соңғы көрсеткіш барлық табысты халықтың жалпы санына бөлу арқылы есептелетінін түсінген жөн. Сондықтан бұл есептеу нәтижелері әрбір жеке адамның нақты табыс жағдайын сипаттай алмайды.
@DataHub_KZ