Қарашаның басына қарай доллар бағамы рекордтық деңгейден күрт төмендеді
1 қарашадағы жағдай бойынша ҚР Ұлттық банкі есептеген американдық валютаның ресми бағамы 530,47 теңге болды. 1 қазанмен салыстырғанда бұл 3,4%-ға немесе 18,59 теңгеге төмен. Қазан айындағы теңге бағамының кері серпілісі 2025 жылы көлемі жағынан екінші орында тұр. Бұдан сәл айқынырақ құлдырау ақпанда байқалған еді: ол кезде 3,7%-ға төмендеді. Ал одан да күшті динамика соңғы рет 2022 жылғы мамырда (-7,1%) тіркелген болатын.
Өткен айды, қыркүйекті, теңге тарихи ең төменгі деңгейде аяқтаған еді. Қазанда ол әлсіреуін жалғастырды. Алайда теріс динамика ұзаққа созылмады, небәрі екі күнге. 3 қазаннан бастап нығаю үрдісі байқалды. Соның нәтижесінде, ҰБ базалық мөлшерлемені көтеру туралы шешімін жарияламай тұрып-ақ, 1-9 қазан аралығында теңге 1,6%-ға немесе 9 теңгеге қымбаттады.
Теңге ай бойы айтарлықтай қарқынмен нығайып отырды. Ал айдың аяғына қарай, 30 қазанда, күрт нығайды - 1,1%-ға (5,68 теңгеге). Кейбір сарапшылар мұны ҚР Қаржы министрлігінің биржада доллардың аумақты көлемін, еуробондтардан түскен $1,5 млрд, сатуымен байланыстырды (министрлік бұл жайлы 22 қазанда хабарлаған болатын).
Бір нәрсе нақты белгілі - теңгенің нығаюына Ұлттық банктің таза валюталық сатылымдары айтарлықтай әсер етті. Қыркүйекке қарағанда олардың көлемі шамамен 50%-ға, $1,54 млрд дейін өскен. Бұл өсімнің негізгі себебі теңестіру операциялары еді.
Еске сала кетейік, бұдан бір ай бұрын монетарлық билік «алтын бағасының өсуі жағдайында теңестіру операциялары аясында өтімділікті алу көлемі теңге эмиссиясының көлемінен қалып қойып жатыр» деп хабарлаған болатын. ҚР ҰБ бұл теңгерімді IV тоқсан ішінде қалпына келтіруді, яғни ай сайын орта есеппен 467 млрд теңге стерилизациялауды жоспарлаған болатын. Салыстырмалы түрде: қаңтар-қыркүйек айларында стерилизацияланған өтімділіктің орташа айлық көлемі 250 млрд теңге болды. Теңестіру механизмі 2-2025 жылдың қаңтарынан бері қолданылып келеді. Теориялық тұрғыда бұл механизм теңге эмиссиясына тең көлемдегі валютаны сату арқылы жүзеге асады, ол алдын ала отандық өндірушілерден алтын сатып алу үшін жүргізіледі.
Сонымен бірге ресми мәлімдемелерге қарағанда, ҚР ҰБ қазан айында БЖЗҚ үшін интервенцияларды немесе валюта сатып алуларын жүргізбеген. Квазимемлекеттік сектордың валюта сатуына келетін болсақ, керісінше, бұл көрсеткіш бір айда едәуір қысқарған. Дегенмен, бұл жағдайда көлем әлдеқайда аз - $279 млн $378 млн қарсы.
ҚР ҰБ деректері
@DataHub_KZ
1 қарашадағы жағдай бойынша ҚР Ұлттық банкі есептеген американдық валютаның ресми бағамы 530,47 теңге болды. 1 қазанмен салыстырғанда бұл 3,4%-ға немесе 18,59 теңгеге төмен. Қазан айындағы теңге бағамының кері серпілісі 2025 жылы көлемі жағынан екінші орында тұр. Бұдан сәл айқынырақ құлдырау ақпанда байқалған еді: ол кезде 3,7%-ға төмендеді. Ал одан да күшті динамика соңғы рет 2022 жылғы мамырда (-7,1%) тіркелген болатын.
Өткен айды, қыркүйекті, теңге тарихи ең төменгі деңгейде аяқтаған еді. Қазанда ол әлсіреуін жалғастырды. Алайда теріс динамика ұзаққа созылмады, небәрі екі күнге. 3 қазаннан бастап нығаю үрдісі байқалды. Соның нәтижесінде, ҰБ базалық мөлшерлемені көтеру туралы шешімін жарияламай тұрып-ақ, 1-9 қазан аралығында теңге 1,6%-ға немесе 9 теңгеге қымбаттады.
Теңге ай бойы айтарлықтай қарқынмен нығайып отырды. Ал айдың аяғына қарай, 30 қазанда, күрт нығайды - 1,1%-ға (5,68 теңгеге). Кейбір сарапшылар мұны ҚР Қаржы министрлігінің биржада доллардың аумақты көлемін, еуробондтардан түскен $1,5 млрд, сатуымен байланыстырды (министрлік бұл жайлы 22 қазанда хабарлаған болатын).
Бір нәрсе нақты белгілі - теңгенің нығаюына Ұлттық банктің таза валюталық сатылымдары айтарлықтай әсер етті. Қыркүйекке қарағанда олардың көлемі шамамен 50%-ға, $1,54 млрд дейін өскен. Бұл өсімнің негізгі себебі теңестіру операциялары еді.
Еске сала кетейік, бұдан бір ай бұрын монетарлық билік «алтын бағасының өсуі жағдайында теңестіру операциялары аясында өтімділікті алу көлемі теңге эмиссиясының көлемінен қалып қойып жатыр» деп хабарлаған болатын. ҚР ҰБ бұл теңгерімді IV тоқсан ішінде қалпына келтіруді, яғни ай сайын орта есеппен 467 млрд теңге стерилизациялауды жоспарлаған болатын. Салыстырмалы түрде: қаңтар-қыркүйек айларында стерилизацияланған өтімділіктің орташа айлық көлемі 250 млрд теңге болды. Теңестіру механизмі 2-2025 жылдың қаңтарынан бері қолданылып келеді. Теориялық тұрғыда бұл механизм теңге эмиссиясына тең көлемдегі валютаны сату арқылы жүзеге асады, ол алдын ала отандық өндірушілерден алтын сатып алу үшін жүргізіледі.
Сонымен бірге ресми мәлімдемелерге қарағанда, ҚР ҰБ қазан айында БЖЗҚ үшін интервенцияларды немесе валюта сатып алуларын жүргізбеген. Квазимемлекеттік сектордың валюта сатуына келетін болсақ, керісінше, бұл көрсеткіш бір айда едәуір қысқарған. Дегенмен, бұл жағдайда көлем әлдеқайда аз - $279 млн $378 млн қарсы.
ҚР ҰБ деректері
@DataHub_KZ
Доллардың ресми бағамының динамикасы жайлы жазбаға қатысты толық мәліметті графиктен көре аласыздар
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
👍1
👀 👀 👀Зейнетақы қаражатын көз ауруларын емдеу мақсатында алу қарқынды түрде өсуін жалғастыруда
Қазанда офтальмологиялық қызметтер алу мақсатында біржолғы зейнетақы төлемін пайдалану туралы 15,4 мың өтінім орындалды, бұл қыркүйектегі көрсеткіштен шамамен 10 есе, ал 2025 жылдың қаңтар-тамыз айларындағы орташа мәннен 73 есе көп. Сомасы жағынан бір айда 13,3 млрд тг болды. БЖЗҚ деректері бойынша бұл қыркүйекке қарағанда 9 есе, ал жылдың алғашқы сегіз айындағы орташа көрсеткіштен 83 есе артық.
Жалпы көріністі толық түсіну үшін айта кетейік: 2025 жылдың 1 қыркүйегіне қарай, офтальмология бағыты бойынша алғашқы серпіліске дейін, осы мақсатта барлық уақыт ішінде орындалған өтінімдердің жалпы саны бір ғана қазан айындағы қазіргі нәтижемен шамалас болған еді (15,5 мың бірлік), ал жиынтық сомасы, тіпті, төмен болды (8,8 млрд тг).
🔎Мұндай белсенділіктің себебіне тоқталсақ: қыркүйекте стоматологиялық қызметтерге зейнетақы қаражатын пайдалану тәжірибесі тоқтатылды. Емделу мақсатындағы қаражаттардың барлығы дерлік осы мақсатта жұмсалды деуге болады. Тоқтатылуының себебі — көптеген жалған жағдайлардың анықталуы. Сол себепті қазанда тіс емдеу мақсатындағы өтінімдер мүлде орындалған жоқ, бірақ бұрын берілген өтінімдер бойынша қаражатты қайта қайтару жалғасты.
Бұлай қаражатты қайта қайтару бірнеше жағдайда орындалуы мүмкін: егер өтініш беруші шешімін өзгертсе; қажетті құжаттарды ұсынбаса немесе қаражатты басқа мақсатта пайдаланбақ болса. Айта кетсек, офтальмология бойынша да қайтарымдар тіркелген: қазанда 730 млн теңгеге 901 өтінім қайтарылған, бұл сол айда орындалған өтінімдердің шамамен 6%-на тең. Бұл қалыпты ма, жоқ па, әзірге айту қиын: пайыздық көрсеткіш бұдан жоғарырақ та болған, бірақ ол кезде өтінім саны аз еді.
🏠Қорытындысында тұрғын үй жағдайын жақсарту мақсатындағы зейнетақы төлемдеріне тоқталып өтсек. Бұл сегментте де белсенділік артып келеді, бірақ шамадан тыс емес: орындалған өтінімдер саны 138,4 мың бірлікке (+7%) жетті, ал сомасы - 79,9 млрд тг (+9%). Бұрын берілген өтінімдер бойынша қайтарымдар да әдеттегі деңгейде сақталып қалған, нақты айтқанда, 16,3 мың бірлік және 12,6 млрд теңге.
Динамикасын көрнекті түрде келесі жазбадағы иллюстрацияларда көрсеттік👇🏼
Есептеулер БЖЗҚ деректері бойынша
@DataHub_KZ
Қазанда офтальмологиялық қызметтер алу мақсатында біржолғы зейнетақы төлемін пайдалану туралы 15,4 мың өтінім орындалды, бұл қыркүйектегі көрсеткіштен шамамен 10 есе, ал 2025 жылдың қаңтар-тамыз айларындағы орташа мәннен 73 есе көп. Сомасы жағынан бір айда 13,3 млрд тг болды. БЖЗҚ деректері бойынша бұл қыркүйекке қарағанда 9 есе, ал жылдың алғашқы сегіз айындағы орташа көрсеткіштен 83 есе артық.
Жалпы көріністі толық түсіну үшін айта кетейік: 2025 жылдың 1 қыркүйегіне қарай, офтальмология бағыты бойынша алғашқы серпіліске дейін, осы мақсатта барлық уақыт ішінде орындалған өтінімдердің жалпы саны бір ғана қазан айындағы қазіргі нәтижемен шамалас болған еді (15,5 мың бірлік), ал жиынтық сомасы, тіпті, төмен болды (8,8 млрд тг).
🔎Мұндай белсенділіктің себебіне тоқталсақ: қыркүйекте стоматологиялық қызметтерге зейнетақы қаражатын пайдалану тәжірибесі тоқтатылды. Емделу мақсатындағы қаражаттардың барлығы дерлік осы мақсатта жұмсалды деуге болады. Тоқтатылуының себебі — көптеген жалған жағдайлардың анықталуы. Сол себепті қазанда тіс емдеу мақсатындағы өтінімдер мүлде орындалған жоқ, бірақ бұрын берілген өтінімдер бойынша қаражатты қайта қайтару жалғасты.
Бұлай қаражатты қайта қайтару бірнеше жағдайда орындалуы мүмкін: егер өтініш беруші шешімін өзгертсе; қажетті құжаттарды ұсынбаса немесе қаражатты басқа мақсатта пайдаланбақ болса. Айта кетсек, офтальмология бойынша да қайтарымдар тіркелген: қазанда 730 млн теңгеге 901 өтінім қайтарылған, бұл сол айда орындалған өтінімдердің шамамен 6%-на тең. Бұл қалыпты ма, жоқ па, әзірге айту қиын: пайыздық көрсеткіш бұдан жоғарырақ та болған, бірақ ол кезде өтінім саны аз еді.
🏠Қорытындысында тұрғын үй жағдайын жақсарту мақсатындағы зейнетақы төлемдеріне тоқталып өтсек. Бұл сегментте де белсенділік артып келеді, бірақ шамадан тыс емес: орындалған өтінімдер саны 138,4 мың бірлікке (+7%) жетті, ал сомасы - 79,9 млрд тг (+9%). Бұрын берілген өтінімдер бойынша қайтарымдар да әдеттегі деңгейде сақталып қалған, нақты айтқанда, 16,3 мың бірлік және 12,6 млрд теңге.
Динамикасын көрнекті түрде келесі жазбадағы иллюстрацияларда көрсеттік👇🏼
Есептеулер БЖЗҚ деректері бойынша
@DataHub_KZ
Қазақстандық төлем карталары шетелде жиі қолданысқа енуде
Қаңтар-қыркүйек айларында елден тыс жерлерде отандық эмитенттердің карталары бойынша 200 млн-ға жуық операция жүргізілді. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда өсім әсерлі — +20,1%.
Бақыланып отырған қарқындар шынымен де елеулі. Бірақ бір жыл бұрын одан да көп болды, +38,3%. Ал 2023 жылы қарастырылып отырған кезең тіпті ж/ж 75,4% өсіммен аяқталды. Айта кетейік, дәл сол 2023 жылы көрсеткіш екі таңбалы қарқынмен дәйекті түрде өсе бастады (2022 жылдың тоғыз айының нәтижесі — +5,1%).
Операциялар жүргізілген жалпы сома теңгелік баламада 3,7 трлн теңгені құрады. Номиналды түрде бұл 2024 жылғы қаңтар-қыркүйек деңгейінен 28,6% жоғары.
Екі көрсеткіштің — сандық және ақшалай көрсеткіштердің динамикасын негізінен қолма-қол ақшасыз транзакциялар анықтайтынын түсіну маңызды, бұл барлық операциялардың 98%-ын (196,1 млн бірлік) және жалпы соманың 91%-ын (3,3 трлн теңге) құрайды.
Өз кезегінде қолма-қол ақшаны шешіп алу бойынша жеке алынған транзакциялар жалпы трендке ілеспейді. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша мұндай операциялардың саны 8,3%-ға, 3,9 млн бірлікке дейін қысқарды. Алайда теңгемен есептелген жалпы сома инфляцияға түзетусіз тіпті аздап өсті — 1,7%-ға, 323,5 млрд теңгеге дейін. Нәтижесінде транзакцияның орташа мөлшері 83,9 мың теңгені құрады, номиналды өсімі ж/ж 11%. Жалпы, қолма-қол ақшаны шешіп алу операцияларының саны төмендеп бара жатқанын айтуға болады. Қалай болғанда да, бұл үрдіс көрсеткіштің айлық динамикасында байқалады — қыркүйектің нәтижесі 2023 жылдың сәуірінен бергі 30 айдағы ең әлсіз болып шықты.
Қазақстандық карталар бойынша қолма-қол ақшасыз он транзакцияның жетеуі шетелде онлайн (интернет, ұялы телефон) жүзеге асырылатынын айта кетейік. Теңгемен есептеген кезде осындай бір транзакцияның орташа сомасы бір жыл бұрынғы 12,3 мың теңгеге қарағанда 13,6 мың теңгеге тең.
ҚР Ұлттық Банкінің деректері
@DataHub_KZ
Қаңтар-қыркүйек айларында елден тыс жерлерде отандық эмитенттердің карталары бойынша 200 млн-ға жуық операция жүргізілді. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда өсім әсерлі — +20,1%.
Бақыланып отырған қарқындар шынымен де елеулі. Бірақ бір жыл бұрын одан да көп болды, +38,3%. Ал 2023 жылы қарастырылып отырған кезең тіпті ж/ж 75,4% өсіммен аяқталды. Айта кетейік, дәл сол 2023 жылы көрсеткіш екі таңбалы қарқынмен дәйекті түрде өсе бастады (2022 жылдың тоғыз айының нәтижесі — +5,1%).
Операциялар жүргізілген жалпы сома теңгелік баламада 3,7 трлн теңгені құрады. Номиналды түрде бұл 2024 жылғы қаңтар-қыркүйек деңгейінен 28,6% жоғары.
Екі көрсеткіштің — сандық және ақшалай көрсеткіштердің динамикасын негізінен қолма-қол ақшасыз транзакциялар анықтайтынын түсіну маңызды, бұл барлық операциялардың 98%-ын (196,1 млн бірлік) және жалпы соманың 91%-ын (3,3 трлн теңге) құрайды.
Өз кезегінде қолма-қол ақшаны шешіп алу бойынша жеке алынған транзакциялар жалпы трендке ілеспейді. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша мұндай операциялардың саны 8,3%-ға, 3,9 млн бірлікке дейін қысқарды. Алайда теңгемен есептелген жалпы сома инфляцияға түзетусіз тіпті аздап өсті — 1,7%-ға, 323,5 млрд теңгеге дейін. Нәтижесінде транзакцияның орташа мөлшері 83,9 мың теңгені құрады, номиналды өсімі ж/ж 11%. Жалпы, қолма-қол ақшаны шешіп алу операцияларының саны төмендеп бара жатқанын айтуға болады. Қалай болғанда да, бұл үрдіс көрсеткіштің айлық динамикасында байқалады — қыркүйектің нәтижесі 2023 жылдың сәуірінен бергі 30 айдағы ең әлсіз болып шықты.
Қазақстандық карталар бойынша қолма-қол ақшасыз он транзакцияның жетеуі шетелде онлайн (интернет, ұялы телефон) жүзеге асырылатынын айта кетейік. Теңгемен есептеген кезде осындай бір транзакцияның орташа сомасы бір жыл бұрынғы 12,3 мың теңгеге қарағанда 13,6 мың теңгеге тең.
ҚР Ұлттық Банкінің деректері
@DataHub_KZ
Графиктерде транзакциялар түрлеріне бөле отырып, қазақстандық төлем карталарын шетелде пайдалану динамикасын келтіреміз
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
❤1
🧐Аптаны неден бастадық, сонымен аяқтайық: күткеннен де жақсы болған қазандағы инфляция көрсеткіштерін қайта талдап көрейік
ҚР СЖРА ҰСБ-ның қазандағы есебі бойынша елімізде ақылы қызметтердің бағасы қыркүйекке қарағанда 0,8%-ға төмендеген - бес жарым жылда алғаш рет. Инфляция бойынша жедел деректер жарияланған сәтте толық ақпарат болмады, алайда енді оларды мұқият қарап шығуға мүмкіндік бар.
Сонымен, ең нақты қолжетімді деректерге сүйенсек, қызметтердің арзандауына негізінен суық су тарифінің төмендеуі әсер еткен. Ресми есепке сүйенсек, қыркүйекпен салыстырғанда еліміз бойынша орта есеппен 40%-ға арзандаған. Бағаның төмендеуінде Алматы көш бастап тұр - өткен айға қарағанда бірден -56,9%. Мұның себебін білеміз: қала уақытша, жыл соңына дейін ғана, тұтыну көлеміне қарай сараланбайтын бірыңғай тарифке қайта оралды.
Уақытша әкімшілік шаралар Астанада да қабылданған, нәтижесінде мұнда су бағасының 35,4%-ға төмендегені байқалды. Жалпы алғанда, тарифтер 15 өңірде төмендеген, ал тағы 5 өңірде айлық мәнде өзгеріссіз қалған.
🖇Судан басқа, жалпы, Қазақстан бойынша тағы бірнеше қызмет түрі арзандаған. Ең алдымен, тағы да реттелетін коммуналдық қызметтер: газ (-10,7%), электр энергиясы (-2%), орталық жылыту жүйесі (-0,2%). Басқа қызметтерден атап өтсек: туристерді медициналық сақтандыру (айдан айға -6%), ел ішінде теміржол купесіндегі жол жүру (-0,8%) және аз ғана арзандағаны, 0,1%-ға - шипажай қызметтерінің құны.
Ал егер қызметтердің бағасын жылдық мәнде қарастырар болсақ, төмендеу тек суық су бойынша ғана байқалады. ҚР бойынша орташа алғанда -11,5%. Бұл, әрине, жалпы қызметтер бағасының қымбаттауының жылдық қарқынын баяулатуға және жалпы инфляцияны тежеуге негізгі үлесін қосқан.
Дегенмен, базалық жылдық инфляция бәсеңдемеген. Жемістер мен көкөністер, тұрғын үй-коммуналдық қызметтер, теміржол көлігі, байланыс, бензин, дизель отыны және көмір бағаларын есепке алмағанда, қазандағы өсім жылдық мәнде қыркүйектегі 11,8%-дан кейін 12,2%-ды құрап отыр.
@DataHub_KZ
ҚР СЖРА ҰСБ-ның қазандағы есебі бойынша елімізде ақылы қызметтердің бағасы қыркүйекке қарағанда 0,8%-ға төмендеген - бес жарым жылда алғаш рет. Инфляция бойынша жедел деректер жарияланған сәтте толық ақпарат болмады, алайда енді оларды мұқият қарап шығуға мүмкіндік бар.
Сонымен, ең нақты қолжетімді деректерге сүйенсек, қызметтердің арзандауына негізінен суық су тарифінің төмендеуі әсер еткен. Ресми есепке сүйенсек, қыркүйекпен салыстырғанда еліміз бойынша орта есеппен 40%-ға арзандаған. Бағаның төмендеуінде Алматы көш бастап тұр - өткен айға қарағанда бірден -56,9%. Мұның себебін білеміз: қала уақытша, жыл соңына дейін ғана, тұтыну көлеміне қарай сараланбайтын бірыңғай тарифке қайта оралды.
Уақытша әкімшілік шаралар Астанада да қабылданған, нәтижесінде мұнда су бағасының 35,4%-ға төмендегені байқалды. Жалпы алғанда, тарифтер 15 өңірде төмендеген, ал тағы 5 өңірде айлық мәнде өзгеріссіз қалған.
🖇Судан басқа, жалпы, Қазақстан бойынша тағы бірнеше қызмет түрі арзандаған. Ең алдымен, тағы да реттелетін коммуналдық қызметтер: газ (-10,7%), электр энергиясы (-2%), орталық жылыту жүйесі (-0,2%). Басқа қызметтерден атап өтсек: туристерді медициналық сақтандыру (айдан айға -6%), ел ішінде теміржол купесіндегі жол жүру (-0,8%) және аз ғана арзандағаны, 0,1%-ға - шипажай қызметтерінің құны.
Ал егер қызметтердің бағасын жылдық мәнде қарастырар болсақ, төмендеу тек суық су бойынша ғана байқалады. ҚР бойынша орташа алғанда -11,5%. Бұл, әрине, жалпы қызметтер бағасының қымбаттауының жылдық қарқынын баяулатуға және жалпы инфляцияны тежеуге негізгі үлесін қосқан.
Дегенмен, базалық жылдық инфляция бәсеңдемеген. Жемістер мен көкөністер, тұрғын үй-коммуналдық қызметтер, теміржол көлігі, байланыс, бензин, дизель отыны және көмір бағаларын есепке алмағанда, қазандағы өсім жылдық мәнде қыркүйектегі 11,8%-дан кейін 12,2%-ды құрап отыр.
@DataHub_KZ
Алматыда жаңа пәтерлердің құны бір айда күрт өсті
ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, қазанда бастапқы нарықтағы тұрғын үй бірнеше ай бойғы нөлдік/өте қарапайым динамикадан кейін қыркүйекпен салыстырғанда 2,9%-ға қымбаттады.
Биылғы жылы бұдан да елеулі секіріс болғанына қарамастан бұдан жоғары айлық өсу қарқындары – сирек болатын жағдай. 2015 ж. қаңтарынан бергі барлық айларда қазіргіге қарағанда бағаның белсенді өсуі жеті жағдайда ғана тіркелді.
Қайталама нарықта қыркүйекпен салыстырғанда +2,1% айтарлықтай өсу байқалады; ал пәтерді қайта сату сегментінде биылғы жылы а/а бағалар онсыз да белсенді өсті (қаңтар-қыркүйектің орташа айлық мәні 2%). Жалға алу бойынша — +1,7%, бұл соңғы екі жылдағы сол айдағы мәндерден сәл жоғары.
Ал Астананың жағдайы қалай?
Бастапқы нарықта да, қайталама нарықта да – кідіріс, бағалар өспейді, бірақ төмендемейді де. Бұл ретте еске сала кету керек, елордадағы жаңа тұрғын үй соңғы айларда белсенді қымбаттауды көрсетті. Қазанда Астанада жалға алу а/а 0,5% қосты.
@DataHub_KZ
ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, қазанда бастапқы нарықтағы тұрғын үй бірнеше ай бойғы нөлдік/өте қарапайым динамикадан кейін қыркүйекпен салыстырғанда 2,9%-ға қымбаттады.
Биылғы жылы бұдан да елеулі секіріс болғанына қарамастан бұдан жоғары айлық өсу қарқындары – сирек болатын жағдай. 2015 ж. қаңтарынан бергі барлық айларда қазіргіге қарағанда бағаның белсенді өсуі жеті жағдайда ғана тіркелді.
Қайталама нарықта қыркүйекпен салыстырғанда +2,1% айтарлықтай өсу байқалады; ал пәтерді қайта сату сегментінде биылғы жылы а/а бағалар онсыз да белсенді өсті (қаңтар-қыркүйектің орташа айлық мәні 2%). Жалға алу бойынша — +1,7%, бұл соңғы екі жылдағы сол айдағы мәндерден сәл жоғары.
Ал Астананың жағдайы қалай?
Бастапқы нарықта да, қайталама нарықта да – кідіріс, бағалар өспейді, бірақ төмендемейді де. Бұл ретте еске сала кету керек, елордадағы жаңа тұрғын үй соңғы айларда белсенді қымбаттауды көрсетті. Қазанда Астанада жалға алу а/а 0,5% қосты.
@DataHub_KZ
😢💸Қазақстанда нақты жалақының төмендеуі тіркелді
III тоқсанда бір қызметкерге шаққандағы орташа айлық жалақы 429,4 мың теңгені құрады — бұл 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда номиналды түрде 10%-ға жоғары. Алайда тауарлар мен қызметтердің қымбаттауын ескергенде, динамика теріс мәнге ие болды, -2%. ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша жылдан жылға нақты төмендеуі 2,5 жылда алғаш рет тіркеліп отыр.
Соңғы сегіз жылға жуық уақыт ішінде жылдық көрсеткіштің арту үрдісі байқалады (орташа өсім +6%). Ағымдағы төмендеу осы кезеңдегі тек үшінші жағдай болып отыр, бірақ ең көбі — бұған дейін -0,6% (2023 жылдың I тоқсанында) және -0,1% тіркелген еді (2020 жылдың III тоқсанында). Тағы бір қызық жайт, төмендеудің алдында, II тоқсанда, ешқандай өзгеріс болмаған еді.
👉Нақты жалақының III тоқсан қорытындысы бойынша төмендеуі экономикалық қызметтің 16 ірі түрінің 10-да байқалды. Ең күрделі жағдай әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету (-10,9%) мен құрылыс (-8,7%) салаларында қалыптасты. Алайда бұл салалар ең көп жұмысшылар шоғырланған бағыттарға жатпайды — есепке алынған барлық жалдамалы қызметкерлердің небәрі 6%-дан сәл астамы осы секторларда жұмыс істейді.
Ал білім беру саласында төмендеу 4,7%-ды, өнеркәсіпте 1,2%-ды, денсаулық сақтауда 6,5%-ды, мемлекеттік басқару, қорғаныс және міндетті әлеуметтік қамсыздандыру салаларында 0,6% құрады. Бұл қызмет түрлері барлығы бірігіп, есепке алынған барлық қызметкерлердің шамамен 70%-ын құрайды.
Айтарлықтай өсім тек бір салада байқалады — ақпарат және байланыс секторында, +8,2%. Бұл салада жұмыс істейтіндер саны аз, жалпы есепке алынған қызметкерлердің небәрі 1,8%-ын құрайды.
🖇Өңірлерге келер болсақ, нақты жалақының жылдық өсімі бар болғаны бес өңірде тіркелді. Олардың қатарында Алматы (+2,6%) мен Астана (+0,1%) бар. Ең қатты төмендеу Атырау облысында байқалды, -15,2%.
*Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарды қоспағанда, барлық экономикалық қызмет түрлері бойынша заңды тұлғаларды зерттеу нәтижелері
@DataHub_KZ
III тоқсанда бір қызметкерге шаққандағы орташа айлық жалақы 429,4 мың теңгені құрады — бұл 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда номиналды түрде 10%-ға жоғары. Алайда тауарлар мен қызметтердің қымбаттауын ескергенде, динамика теріс мәнге ие болды, -2%. ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша жылдан жылға нақты төмендеуі 2,5 жылда алғаш рет тіркеліп отыр.
Соңғы сегіз жылға жуық уақыт ішінде жылдық көрсеткіштің арту үрдісі байқалады (орташа өсім +6%). Ағымдағы төмендеу осы кезеңдегі тек үшінші жағдай болып отыр, бірақ ең көбі — бұған дейін -0,6% (2023 жылдың I тоқсанында) және -0,1% тіркелген еді (2020 жылдың III тоқсанында). Тағы бір қызық жайт, төмендеудің алдында, II тоқсанда, ешқандай өзгеріс болмаған еді.
👉Нақты жалақының III тоқсан қорытындысы бойынша төмендеуі экономикалық қызметтің 16 ірі түрінің 10-да байқалды. Ең күрделі жағдай әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету (-10,9%) мен құрылыс (-8,7%) салаларында қалыптасты. Алайда бұл салалар ең көп жұмысшылар шоғырланған бағыттарға жатпайды — есепке алынған барлық жалдамалы қызметкерлердің небәрі 6%-дан сәл астамы осы секторларда жұмыс істейді.
Ал білім беру саласында төмендеу 4,7%-ды, өнеркәсіпте 1,2%-ды, денсаулық сақтауда 6,5%-ды, мемлекеттік басқару, қорғаныс және міндетті әлеуметтік қамсыздандыру салаларында 0,6% құрады. Бұл қызмет түрлері барлығы бірігіп, есепке алынған барлық қызметкерлердің шамамен 70%-ын құрайды.
Айтарлықтай өсім тек бір салада байқалады — ақпарат және байланыс секторында, +8,2%. Бұл салада жұмыс істейтіндер саны аз, жалпы есепке алынған қызметкерлердің небәрі 1,8%-ын құрайды.
🖇Өңірлерге келер болсақ, нақты жалақының жылдық өсімі бар болғаны бес өңірде тіркелді. Олардың қатарында Алматы (+2,6%) мен Астана (+0,1%) бар. Ең қатты төмендеу Атырау облысында байқалды, -15,2%.
*Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарды қоспағанда, барлық экономикалық қызмет түрлері бойынша заңды тұлғаларды зерттеу нәтижелері
@DataHub_KZ
❤1
Графикте 2015 жылдың басынан бергі қолжетімді тоқсандық деректер негізінде нақты жалақының динамикасы көрсетілген
@DataHub_KZ
@DataHub_KZ
💼🔎🧑💻Қазақстанда негізгі IT-компаниялар жаңа қызметкерлерді белсенді іздеуде
III тоқсанның соңында «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» қызмет түріндегі кәсіпорындар 1,1 мың бос орынға ие болды — бұл кем дегенде 2016 жылдың басынан бергі максимум. Заңды тұлғаларды іріктеп тексеру нәтижелері бойынша ҚР СЖРА ҰСБ осындай деректерге қол жеткізді. Іріктеуге кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындардан басқа барлық заңды тұлғалар кірді.
📈Бір жыл ішінде тексерілген кәсіпорындардағы бос жұмыс орындарының саны 22%-ға артты. Жалпы алғанда, тоқсан аяқталғаннан кейінгі өсім бұл көрсеткіш үшін әдеттегі жылдық динамика болып табылады — 2017 жылдың басынан бастап төмендеу тек жеті рет байқалды. 2024 жылғы сәуір-маусымды қоспағанда, 10 тоқсан қатарынан бос орындар саны екі таңбалы қарқынмен өсуде. Алайда уақыт өте келе әсерлі өсу баяулауда. Қазіргі +22% — жоғарыда көрсетілген 2,5 жылдық кезеңдегі ең төменгі көрсеткіш.
☝️Сонымен қатар, IT саласындағы кадрлар жұмыс орындарын мықтап ұстанады деп айтуға болмайды. Мұндағы кадрлардың тұрақтамау коэффициенті бүкіл экономика бойынша орташа деңгейден жоғары — III тоқсанның соңында 6,7%-бен салыстырғанда 8,7%. Бұл көрсеткіш өз қалауы бойынша жұмыстан шыққандар мен жұмысқа келмеуі себебінен жұмыстан шығарылғандардың кезеңдегі қызметкерлердің орташа тізімдік санына пайыздық арақатынасын көрсетеді.
💰Айтпақшы, ақпараттық технологиялар саласындағы еңбек бұрынғысынша жоғары бағаланады — III тоқсанның қорытындысы бойынша бір қызметкерге орташа есеппен бір айда 1,3 млн теңге, бұл бүкіл экономика бойынша орташа мәннен үш есе көп (429,4 мың теңге). Нақты мәнде экономика бойынша жалпы құлдырау 2%-ды құраған шақта бұл саланың көрсеткіші ж/ж 5%-ға өсті.
Статистикалық бизнес-тізілім деректеріне сәйкес, III тоқсанның соңында Қазақстанда «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» қызмет түрі бойынша жұмыс істейтін 9,6 мың заңды тұлға болды. Олардың ішінде орташа және ірі кәсіпорындар — тек 61-і ғана.
@DataHub_KZ
III тоқсанның соңында «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» қызмет түріндегі кәсіпорындар 1,1 мың бос орынға ие болды — бұл кем дегенде 2016 жылдың басынан бергі максимум. Заңды тұлғаларды іріктеп тексеру нәтижелері бойынша ҚР СЖРА ҰСБ осындай деректерге қол жеткізді. Іріктеуге кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындардан басқа барлық заңды тұлғалар кірді.
📈Бір жыл ішінде тексерілген кәсіпорындардағы бос жұмыс орындарының саны 22%-ға артты. Жалпы алғанда, тоқсан аяқталғаннан кейінгі өсім бұл көрсеткіш үшін әдеттегі жылдық динамика болып табылады — 2017 жылдың басынан бастап төмендеу тек жеті рет байқалды. 2024 жылғы сәуір-маусымды қоспағанда, 10 тоқсан қатарынан бос орындар саны екі таңбалы қарқынмен өсуде. Алайда уақыт өте келе әсерлі өсу баяулауда. Қазіргі +22% — жоғарыда көрсетілген 2,5 жылдық кезеңдегі ең төменгі көрсеткіш.
☝️Сонымен қатар, IT саласындағы кадрлар жұмыс орындарын мықтап ұстанады деп айтуға болмайды. Мұндағы кадрлардың тұрақтамау коэффициенті бүкіл экономика бойынша орташа деңгейден жоғары — III тоқсанның соңында 6,7%-бен салыстырғанда 8,7%. Бұл көрсеткіш өз қалауы бойынша жұмыстан шыққандар мен жұмысқа келмеуі себебінен жұмыстан шығарылғандардың кезеңдегі қызметкерлердің орташа тізімдік санына пайыздық арақатынасын көрсетеді.
💰Айтпақшы, ақпараттық технологиялар саласындағы еңбек бұрынғысынша жоғары бағаланады — III тоқсанның қорытындысы бойынша бір қызметкерге орташа есеппен бір айда 1,3 млн теңге, бұл бүкіл экономика бойынша орташа мәннен үш есе көп (429,4 мың теңге). Нақты мәнде экономика бойынша жалпы құлдырау 2%-ды құраған шақта бұл саланың көрсеткіші ж/ж 5%-ға өсті.
Статистикалық бизнес-тізілім деректеріне сәйкес, III тоқсанның соңында Қазақстанда «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» қызмет түрі бойынша жұмыс істейтін 9,6 мың заңды тұлға болды. Олардың ішінде орташа және ірі кәсіпорындар — тек 61-і ғана.
@DataHub_KZ
❤1
➡️Биыл әр екінші иммигрант Қазақстанға Өзбекстаннан қоныс аударған
2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында елімізге басқа елдерден тұрақты түрде тұру үшін 16,2 мың адам келген, олардың 8,3 мыңы немесе 51%-ы бұрын Өзбекстанда тұрған деп көрсетілген ҚР СЖРА ҰСБ деректерінде.
Аталмыш республикадан келгендердің абсолюттік саны соңғы он жылдан астам уақыт ішіндегі ең жоғары көрсеткішке жетіп тұр, бұдан көп көрсеткіш тек 2013 жылы болған еді. Бұл мемлекеттің жалпы келгендердің ішіндегі үлесі 2014 жылдан бері алғаш рет 50%-дан асты. Жалпы алғанда, соңғы 15 жылға көз жүгіртсек, көрсеткіштің 50%-ға жақын болуы оныншы жылдың басына тән болған, ал кейін біртіндеп төмендеп, республикадан келетін иммигранттардың жалпы саны да азайған.
Шыны керек, нақтылық үшін айта кетейік, толық талдаудың ішінде 2016 жылдың қаңтар-қыркүйек айларына арналған деректер қолжетімсіз. Дегенмен, 2016 жылдың қорытындысы бойынша Өзбекстанның үлесі небәрі 37% болған, ал көші-қон әдетте жыл бойы біркелкі жүреді. Демек, үш тоқсандық нәтиже де осы шамада болу керек.
🔎Енді өткен жылмен салыстырғанда биыл қандай өзгерістер болғанын айтып өтейік. 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша Өзбекстаннан келгендердің саны жылдық мәнде аса қатты өсе қоймаған, 11%-ға ғана, ал бірақ олардың үлесі шамамен бірден 15 п.т. өскен.
Неліктен бұлай болды? Себебі иммигранттарлың жалпы көрсеткіші былтырғы 20,4 мыңнан биыл 16,2 мыңға дейін азайды. Бұл, ең алдымен, РФ-дан келгендердің күрт қысқаруымен (-47%, яғни 3,1 мың адамға дейін), оған қоса Моңғолиядан келген иммигранттардың азаюымен (былтырғы серпілістен кейін бірден 71%-ға, 0,3 мың адамға дейін азайған) байланысты.
Қорытындысында Өзбекстаннан кімдер көшіп келіп жатыр дегенге тоқталайық. Бөлінген мәлімет этнос бойынша ғана қолжетімді, сондықтан үш адамның екеуі қазақтар жайлы сөз болып тұрғаны анық. ҚР-ға келгендер тұратын орны ретінде, ұлтына қарамастан, көбінесе, Алматы облысын (41%) немесе Маңғыстау облысын (тағы 22%) таңдайды.
@DataHub_KZ
2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында елімізге басқа елдерден тұрақты түрде тұру үшін 16,2 мың адам келген, олардың 8,3 мыңы немесе 51%-ы бұрын Өзбекстанда тұрған деп көрсетілген ҚР СЖРА ҰСБ деректерінде.
Аталмыш республикадан келгендердің абсолюттік саны соңғы он жылдан астам уақыт ішіндегі ең жоғары көрсеткішке жетіп тұр, бұдан көп көрсеткіш тек 2013 жылы болған еді. Бұл мемлекеттің жалпы келгендердің ішіндегі үлесі 2014 жылдан бері алғаш рет 50%-дан асты. Жалпы алғанда, соңғы 15 жылға көз жүгіртсек, көрсеткіштің 50%-ға жақын болуы оныншы жылдың басына тән болған, ал кейін біртіндеп төмендеп, республикадан келетін иммигранттардың жалпы саны да азайған.
Шыны керек, нақтылық үшін айта кетейік, толық талдаудың ішінде 2016 жылдың қаңтар-қыркүйек айларына арналған деректер қолжетімсіз. Дегенмен, 2016 жылдың қорытындысы бойынша Өзбекстанның үлесі небәрі 37% болған, ал көші-қон әдетте жыл бойы біркелкі жүреді. Демек, үш тоқсандық нәтиже де осы шамада болу керек.
🔎Енді өткен жылмен салыстырғанда биыл қандай өзгерістер болғанын айтып өтейік. 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша Өзбекстаннан келгендердің саны жылдық мәнде аса қатты өсе қоймаған, 11%-ға ғана, ал бірақ олардың үлесі шамамен бірден 15 п.т. өскен.
Неліктен бұлай болды? Себебі иммигранттарлың жалпы көрсеткіші былтырғы 20,4 мыңнан биыл 16,2 мыңға дейін азайды. Бұл, ең алдымен, РФ-дан келгендердің күрт қысқаруымен (-47%, яғни 3,1 мың адамға дейін), оған қоса Моңғолиядан келген иммигранттардың азаюымен (былтырғы серпілістен кейін бірден 71%-ға, 0,3 мың адамға дейін азайған) байланысты.
Қорытындысында Өзбекстаннан кімдер көшіп келіп жатыр дегенге тоқталайық. Бөлінген мәлімет этнос бойынша ғана қолжетімді, сондықтан үш адамның екеуі қазақтар жайлы сөз болып тұрғаны анық. ҚР-ға келгендер тұратын орны ретінде, ұлтына қарамастан, көбінесе, Алматы облысын (41%) немесе Маңғыстау облысын (тағы 22%) таңдайды.
@DataHub_KZ
Қазақстанда курьерлер жаппай көлеңкеден шығуда
1 қарашадағы жағдай бойынша ҚР СЖРА ҰСБ бизнес-тіркелімінде «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу»* қызмет түрімен тіркелген 11,3 мың жеке кәсіпкер болды. Бір жылда олардың саны шамамен 60%-ға өсіп, 2018 жылдан бергі бүкіл бақылау тарихындағы ең жоғары көрсеткішке жетті.
Жалпы алғанда көрсеткіштің үнемі өсетінін байқауға болады — соңғы жеті жылда ол бірде-бір рет жылдан жылға төмендеген емес (өткен жылдың 1 қарашасынан есептік жылдың 1 қарашасына дейінгі 12 айлық кезең динамикасы салыстырылған). Ал соңғы жеті жылдың ішінде ең қарқынды өсім 2020 жылдан 2022 жылға дейінгі аралықта байқалды, орташа қарқыны — жылдан жылға +62,1%. Мұндай серпілістерді, ең алдымен, COVID-19 пандемиясының шарықтау кезінде енгізілген қатаң шектеулермен және цифрлық сервистердің дамуымен түсіндіруге болады.
Қазіргі серпіні 2023 және 2024 жылдардағы «тыныш» кезеңнен кейін байқалып отыр — ол кезде 1 қарашаға қарай дайын тағам жеткізу сегментіндегі ЖК саны жылдан жылға орта есеппен 14,8%-ға артқан. Ал 2024 жылғы 1 қарашадан 2025 жылғы 1 қарашаға дейінгі 60%-дық өсім мемлекеттің курьерлер мен такси жүргізушілерін көлеңкеден шығару бағытындағы белсенді шараларымен, яғни платформалық жұмыспен қамтуды, онлайн-платформалар мен агрегаторлар арқылы еңбек етуді дамыту шараларымен байланысты сияқты. Бұл тұжырым қайдан шықты? Мысалы, Yandex платформасы курьерлерге ЖК тіркеу кезінде қызмет түрі ретінде «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу» дегенді таңдауды ұсынады.
Сәйкесінше, мемлекет платформалық жұмыспен қамтуды Yandex-тің қатысуымен 2023 жылдың аяғында енгізе бастады. Мақсат — курьерлер мен такси жүргізушілерін әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесіне тарту. 2024 жылдың қыркүйегінде төмендетілген салық мөлшерлемелерін енгізу, платформалық жұмыспен қамтылғандар үшін төлемдерді есептеуді жеңілдету және операторларды салық агенті ретінде тану жөніндегі өзгерістер заңмен бекітілді.
Өңірлерге келсек, «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу» қызметімен тіркелген ЖК-ның 40%-ы немесе 4,4 мың бірлік Алматы мен Астанаға тиесілі.
Айта кетейік, осы қызметпен қатар мейрамханалар қызметі мен азық-түлік жеткізу бойынша қызмет көрсету** сияқты жақын салада да ЖК санының айтарлықтай өсімі байқалады. 2024 жылдың 1 қарашасынан 2025 жылдың 1 қарашасына дейін көрсеткіш 17,8%-ға, 18,8 мыңға дейін өсті.
*ЭҚЖЖ 56210 коды
**ЭҚЖЖ 56101, 56102 коды
@DataHub_KZ
1 қарашадағы жағдай бойынша ҚР СЖРА ҰСБ бизнес-тіркелімінде «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу»* қызмет түрімен тіркелген 11,3 мың жеке кәсіпкер болды. Бір жылда олардың саны шамамен 60%-ға өсіп, 2018 жылдан бергі бүкіл бақылау тарихындағы ең жоғары көрсеткішке жетті.
Жалпы алғанда көрсеткіштің үнемі өсетінін байқауға болады — соңғы жеті жылда ол бірде-бір рет жылдан жылға төмендеген емес (өткен жылдың 1 қарашасынан есептік жылдың 1 қарашасына дейінгі 12 айлық кезең динамикасы салыстырылған). Ал соңғы жеті жылдың ішінде ең қарқынды өсім 2020 жылдан 2022 жылға дейінгі аралықта байқалды, орташа қарқыны — жылдан жылға +62,1%. Мұндай серпілістерді, ең алдымен, COVID-19 пандемиясының шарықтау кезінде енгізілген қатаң шектеулермен және цифрлық сервистердің дамуымен түсіндіруге болады.
Қазіргі серпіні 2023 және 2024 жылдардағы «тыныш» кезеңнен кейін байқалып отыр — ол кезде 1 қарашаға қарай дайын тағам жеткізу сегментіндегі ЖК саны жылдан жылға орта есеппен 14,8%-ға артқан. Ал 2024 жылғы 1 қарашадан 2025 жылғы 1 қарашаға дейінгі 60%-дық өсім мемлекеттің курьерлер мен такси жүргізушілерін көлеңкеден шығару бағытындағы белсенді шараларымен, яғни платформалық жұмыспен қамтуды, онлайн-платформалар мен агрегаторлар арқылы еңбек етуді дамыту шараларымен байланысты сияқты. Бұл тұжырым қайдан шықты? Мысалы, Yandex платформасы курьерлерге ЖК тіркеу кезінде қызмет түрі ретінде «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу» дегенді таңдауды ұсынады.
Сәйкесінше, мемлекет платформалық жұмыспен қамтуды Yandex-тің қатысуымен 2023 жылдың аяғында енгізе бастады. Мақсат — курьерлер мен такси жүргізушілерін әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесіне тарту. 2024 жылдың қыркүйегінде төмендетілген салық мөлшерлемелерін енгізу, платформалық жұмыспен қамтылғандар үшін төлемдерді есептеуді жеңілдету және операторларды салық агенті ретінде тану жөніндегі өзгерістер заңмен бекітілді.
Өңірлерге келсек, «Дайын тағамды тапсырыспен жеткізу» қызметімен тіркелген ЖК-ның 40%-ы немесе 4,4 мың бірлік Алматы мен Астанаға тиесілі.
Айта кетейік, осы қызметпен қатар мейрамханалар қызметі мен азық-түлік жеткізу бойынша қызмет көрсету** сияқты жақын салада да ЖК санының айтарлықтай өсімі байқалады. 2024 жылдың 1 қарашасынан 2025 жылдың 1 қарашасына дейін көрсеткіш 17,8%-ға, 18,8 мыңға дейін өсті.
*ЭҚЖЖ 56210 коды
**ЭҚЖЖ 56101, 56102 коды
@DataHub_KZ
🤔Мұнай экспортынан түскен табыс 10%-ға жуық төмендейтіні рас па?
Сыртқы сауда статистикасына сәйкес, қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспорты ақшалай көріністе ж/ж 9,5%-ға ($29,7 млрд-қа дейін) төмендеді, ал заттай көріністе — ж/ж 4,1%-ға (56,1 млн тоннаға дейін) өсті.*
Тоғыз айдың қорытындысы бойынша мұнайды сыртқы нарықтарға жөнелтуге қатысты мәліметтермен Үкімет те бөліскен. Әңгіме 60,5 миллион тонна туралы болды, бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 14,9%-ға көп.
❓Алайда неліктен деректер көзіне байланысты мұнайдың физикалық экспортының жылдық өсу қарқыны айтарлықтай өзгереді — +4,1% және +14,9%?
Мұның себебі мұнай экспортының статистикасындағы уақыттың кешеуілдеуіне байланысты болуы мүмкін. Жария мәлімдемелерге сүйенсек, оны алғаш рет төлем балансының деректерін қалыптастыру кезінде Ұлттық банк анықтаған. Төлем балансы ақша экспортының жалпы көлемін ескереді, оның құрылымында шамамен 60%-ды мұнай алады.
2020 жылы мұнай бағасының жоғары құбылмалылығы Ұлттық Банкке уақытша кешеуілдеуді анықтауға «көмектесті». Жаппай локдаунның шыңы сәуір айына сәйкес келді. Оның қорытындысы бойынша мұнайдың әлемдік бағасы барреліне 10-18 долларға дейін төмендеді. Алайда қазақстандық статистикаға сәйкес, әрбір сатылған баррель үшін экспорттаушылар орта есеппен $57 алды.
🧮Реттеуші әртүрлі көздерден алынған деректерді салыстырды және экспортталған мұнайдың нақты көлемі шартты түрде үш айлық кідіріспен көрсетіледі деген қорытындыға келді. Яғни, есепті тоқсанның экспорты іс жүзінде алдыңғы тоқсанның экспорты болып табылады. Кешігу ресми статистика қалыптастырылатын соңғы декларацияны экспорттаушылар жеткізу аяқталған күннен бастап 90 күн ішінде тапсыратындығына байланысты. Бұл дегеніміз, қыркүйек айының қорытындысы бойынша деректердің пайда болуымен бізде іс жүзінде маусым айының қорытындысы бойынша деректер болады.
Тиісінше, дәл қазір ғана 2025 жылдың алты айында экспортталған мұнайдың нақты көлемін алуға болады. Есептеулердегі кешігуді есепке алу 40,7 миллион тоннаны көрсетеді. Айта кетейік, сол кезеңнің қорытындысы бойынша Үкімет физикалық мұнай экспортының ұқсас мәні туралы мәлімдеді — 39,3 млн. Жылдық өсу қарқыны да сәйкес келеді дерлік. Бірінші жағдайда олар +13,1%, екіншісінде +11,9% құрайды.
🤑Ал ақша жағынан жағдай қалай? Төлем балансының жаңа әдіснамасы бойынша, бірінші жартыжылдықта Қазақстан ж/ж 3,8% төмендеуімен $21,2 млрд алды. Ал егер мұндай әдіснама қолданылмаса, қаңтар-маусым қорытындылары бойынша 11,4%-ға, $19,5 млрд дейін едәуір төмендеуді белгілеуге тура келеді.
Тағы да атап өтейік: қазіргі уақытта қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспортынан түсетін кірістер туралы нақты деректер жоқ. Демек, тоғыз айға есептелген динамика шынайы көріністі көрсетпейді. Уақыттың кешеуілдеуін ескеретін есептеулер жарты жылдың қорытындысы бойынша көрсеткіштің айтарлықтай төмендеуін көрсететініне сүйене отырып, қаңтар-қыркүйек айларындағы нақты динамика кешіктірілмеген кезеңдердің мәндерін салыстыру арқылы алынған -9,5%-дан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.
*Сыртқы және өзара сауда статистикасы ҚР ҚМ МКК және ҚР СЖРА ҰСБ ақпараты негізінде қалыптастырылады
@DataHub_KZ
Сыртқы сауда статистикасына сәйкес, қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспорты ақшалай көріністе ж/ж 9,5%-ға ($29,7 млрд-қа дейін) төмендеді, ал заттай көріністе — ж/ж 4,1%-ға (56,1 млн тоннаға дейін) өсті.*
Тоғыз айдың қорытындысы бойынша мұнайды сыртқы нарықтарға жөнелтуге қатысты мәліметтермен Үкімет те бөліскен. Әңгіме 60,5 миллион тонна туралы болды, бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 14,9%-ға көп.
❓Алайда неліктен деректер көзіне байланысты мұнайдың физикалық экспортының жылдық өсу қарқыны айтарлықтай өзгереді — +4,1% және +14,9%?
Мұның себебі мұнай экспортының статистикасындағы уақыттың кешеуілдеуіне байланысты болуы мүмкін. Жария мәлімдемелерге сүйенсек, оны алғаш рет төлем балансының деректерін қалыптастыру кезінде Ұлттық банк анықтаған. Төлем балансы ақша экспортының жалпы көлемін ескереді, оның құрылымында шамамен 60%-ды мұнай алады.
2020 жылы мұнай бағасының жоғары құбылмалылығы Ұлттық Банкке уақытша кешеуілдеуді анықтауға «көмектесті». Жаппай локдаунның шыңы сәуір айына сәйкес келді. Оның қорытындысы бойынша мұнайдың әлемдік бағасы барреліне 10-18 долларға дейін төмендеді. Алайда қазақстандық статистикаға сәйкес, әрбір сатылған баррель үшін экспорттаушылар орта есеппен $57 алды.
🧮Реттеуші әртүрлі көздерден алынған деректерді салыстырды және экспортталған мұнайдың нақты көлемі шартты түрде үш айлық кідіріспен көрсетіледі деген қорытындыға келді. Яғни, есепті тоқсанның экспорты іс жүзінде алдыңғы тоқсанның экспорты болып табылады. Кешігу ресми статистика қалыптастырылатын соңғы декларацияны экспорттаушылар жеткізу аяқталған күннен бастап 90 күн ішінде тапсыратындығына байланысты. Бұл дегеніміз, қыркүйек айының қорытындысы бойынша деректердің пайда болуымен бізде іс жүзінде маусым айының қорытындысы бойынша деректер болады.
Тиісінше, дәл қазір ғана 2025 жылдың алты айында экспортталған мұнайдың нақты көлемін алуға болады. Есептеулердегі кешігуді есепке алу 40,7 миллион тоннаны көрсетеді. Айта кетейік, сол кезеңнің қорытындысы бойынша Үкімет физикалық мұнай экспортының ұқсас мәні туралы мәлімдеді — 39,3 млн. Жылдық өсу қарқыны да сәйкес келеді дерлік. Бірінші жағдайда олар +13,1%, екіншісінде +11,9% құрайды.
🤑Ал ақша жағынан жағдай қалай? Төлем балансының жаңа әдіснамасы бойынша, бірінші жартыжылдықта Қазақстан ж/ж 3,8% төмендеуімен $21,2 млрд алды. Ал егер мұндай әдіснама қолданылмаса, қаңтар-маусым қорытындылары бойынша 11,4%-ға, $19,5 млрд дейін едәуір төмендеуді белгілеуге тура келеді.
Тағы да атап өтейік: қазіргі уақытта қаңтар-қыркүйек айларында мұнай экспортынан түсетін кірістер туралы нақты деректер жоқ. Демек, тоғыз айға есептелген динамика шынайы көріністі көрсетпейді. Уақыттың кешеуілдеуін ескеретін есептеулер жарты жылдың қорытындысы бойынша көрсеткіштің айтарлықтай төмендеуін көрсететініне сүйене отырып, қаңтар-қыркүйек айларындағы нақты динамика кешіктірілмеген кезеңдердің мәндерін салыстыру арқылы алынған -9,5%-дан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.
*Сыртқы және өзара сауда статистикасы ҚР ҚМ МКК және ҚР СЖРА ҰСБ ақпараты негізінде қалыптастырылады
@DataHub_KZ