Ιδιαίτερη θέση έχει η οικολογία. Ο Πατριάρχης παρουσιάζει το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως την πρώτη Εκκλησία που ανέδειξε συστηματικά το οικολογικό μήνυμα του Χριστιανισμού και χαρακτήρισε την εκκλησιαστική ζωή ως «εφηρμοσμένη οικολογία». Διευκρινίζει μάλιστα ότι το ενδιαφέρον του Πατριαρχείου για το περιβάλλον δεν ήταν περιστασιακή αντίδραση στην οικολογική κρίση· η κρίση ήταν η αφορμή, όχι η αιτία, για να αναπτυχθούν οι οικοφιλικές παραδόσεις της Εκκλησίας. Έτσι, η οικολογία δεν παρουσιάζεται ως μόδα ή προσαρμογή στην εποχή, αλλά ως οργανικό στοιχείο της ορθόδοξης θεολογίας.

Η ανάλυσή του για το περιβάλλον είναι κοινωνική και οικονομική. Δεν αντιμετωπίζει την οικολογική κρίση ως στενά φυσικό πρόβλημα, αλλά ως αποτέλεσμα ενός μοντέλου ανάπτυξης που αποσυνδέει την οικονομία από τον σεβασμό στον «οίκο της ζωής». Γι’ αυτό χρησιμοποιεί την έντονη διατύπωση ότι η οικονομική δραστηριότητα που δεν σέβεται το φυσικό περιβάλλον δεν είναι «οικονομία», αλλά «οικο-ανομία». Η πρότασή του είναι η στροφή σε μια «οικολογική οικονομία», όπου η οικονομική ζωή υπηρετεί τον άνθρωπο, τις πραγματικές ανάγκες του και την ακεραιότητα της δημιουργίας

Από εκεί η ομιλία περνά στο ζήτημα της ειρήνης. Ο Πατριάρχης επιμένει ότι η ειρήνη δεν είναι ποτέ αυτονόητη κατάσταση, αλλά κατάκτηση που απαιτεί αγώνα, αυτοθυσία, δικαιοσύνη και απόρριψη της βίας. Υπερασπίζεται τον διαθρησκειακό διάλογο, θεωρώντας ότι η ειρήνη μεταξύ λαών και πολιτισμών δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ειρήνη μεταξύ των θρησκειών. Παράλληλα, καταδικάζει τον φονταμενταλισμό ως έκπτωση της θρησκευτικής εμπειρίας και όχι ως γνήσια έκφραση πίστης. Η γνήσια πίστη, κατά την ομιλία, είναι αντίπαλος της μισαλλοδοξίας, όχι πηγή της.
Η πιο άμεσα γεωπολιτική διάσταση εμφανίζεται όταν ο Πατριάρχης αναφέρεται στη Realpolitik. Αναγνωρίζει ότι ο διεθνής δημόσιος λόγος κυριαρχείται από γεωπολιτικές και γεωοικονομικές αναλύσεις, από συσχετισμούς δυνάμεων και από πραγματιστικές λογικές. Ωστόσο, ασκεί κριτική στη σύγχρονη Realpolitik, λέγοντας ότι έχει κατισχύσει του Διεθνούς Δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Εδώ η ομιλία ξεφεύγει από το αμιγώς θεολογικό επίπεδο και μετατρέπεται σε παρέμβαση υπέρ μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε αρχές, δικαιώματα, ειρήνη και κοινές αξίες

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο Πατριάρχης τα παρουσιάζει ως κοινό ανθρωπιστικό κριτήριο της παγκόσμιας κοινότητας, αλλά αναγνωρίζει ότι σήμερα αμφισβητούνται είτε ως «δούρειος ίππος της Δύσεως» είτε ως έκφραση δυτικού ατομοκεντρισμού. Η θέση του είναι ισορροπημένη: δεν τα απορρίπτει ως δυτικό εργαλείο, ούτε όμως τα αποκόπτει από την ανάγκη πνευματικής θεμελίωσης. Υποστηρίζει ότι οι Εκκλησίες και οι θρησκείες οφείλουν να συμβάλουν σε μια βαθύτερη κατανόηση των δικαιωμάτων, ιδίως της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της θρησκευτικής ελευθερίας

Στο τέλος, η ομιλία επιστρέφει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ως θεσμό. Το παρουσιάζει ως λάβαρο της παγκοσμιότητας της Ορθοδοξίας, σημείο αναφοράς για το Γένος, φορέα της Ρωμιοσύνης, της ομογενειακής παιδείας, της ελληνικής γλώσσας και της πατρικής κληρονομιάς στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει ότι το Πατριαρχείο αγωνίζεται για την πανορθόδοξη ενότητα, η οποία δοκιμάζεται από κοσμικές σκοπιμότητες. Αν και δηλώνει ότι το Πατριαρχείο δεν ασχολείται με την πολιτική με τη στενή έννοια, παραδέχεται ουσιαστικά ότι η πνευματική του μαρτυρία αγγίζει τον χώρο των πολιτικών πραγμάτων, επειδή τα μεγάλα προβλήματα της εποχής απαιτούν κοινή υπευθυνότητα, σύμπραξη και αλληλεγγύη

Συνολικά, η ομιλία είναι μια συμπυκνωμένη διακήρυξη της αυτοαντίληψης του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Παρουσιάζει το Φανάρι όχι απλώς ως εκκλησιαστικό κέντρο, αλλά ως πνευματικό θεσμό με διεθνή αποστολή. Η τιμή της Βουλής μετατρέπεται σε αφορμή για να αναδειχθούν οι βασικοί άξονες αυτής της αποστολής: Ελληνισμός, Ορθοδοξία, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, οικολογία, ειρήνη, δικαιώματα, διάλογος, πανορθόδοξη ενότητα και αλληλεγγύη. Η ομιλία έχει επομένως διπλή λειτουργία: αφενός εκφράζει θεολογική μαρτυρία, αφετέρου συγκροτεί λόγο ήπιας ισχύος.