آیا سیل اخیر ایران قابل پیشبینی بود؟
سیل همچنان در ایران جاری است و این روزها بیشترین تهدید ناشی از آن متوجه دو استان لرستان و خوزستان است. در سیل اخیر ایران نقدهایی به مدیریت بحران در کشور و مباحث سدسازی برای مهار سیلابها مطرح شد.
برای بررسی ابعاد مختلف وقوع سیل اخیر و چگونگی مدیریت آن از سوی مسوولان با امیر آقاکوچک، استاد دانشکده عمران و محیط زیست دانشکده علوم زمین دانشگاه کالیفرنیا در ارواین گفتوگو کردیم.
او تاکید دارد که «در خیلی از مناطق ما در سد سازی افراط کردهایم. باید از نگاه سازهمحور فاصله گرفته و به روشهایی چون آبخیزداری و کاهش الگوی مصرف فکر کنیم.»
این استاد دانشگاه درباره وضعیت آبگیری تالابها و دریاچهها در سیل اخیر نیز میگوید: «اگر سطح آب زیرزمینی به مقدار قابل توجهی افزایش پیدا کند، بدون تغییر در الگوی مصرف آب زیرزمینی، باز هم به شرایط قبلی یا بدتر باز خواهد گشت.»
او در بخشی از این گفتوگو درباره شایعه منتشر شده مبنی بر باروری ابرها و جاری شدن سیل اخیر تاکید کرد: «ایجاد سامانه بارشی حداقل الان از نظر علمی و در این مقیاس بزرگ امکان پذیر نیست»
امیر آقاکوچک در نقد ستاد مدیریت بحران کشور نیز بر این باور است که مدیریت بحران کشور بحران جدی دارد.
آیا امکان پیشبینی سیل اخیر در ایران و مدیریت بهینه وضعیت وجود داشت؟
آقای آقاکوچک در پاسخ می گوید: این سیل توسط سامانهای بسیار پر قدرت ایجاد شد که بارندگی شدید آن از حدود یک هفته قبل قابل پیشبینی بود. حداقل مدل جیافاس آمریکا بارندگی بالاتر از ۱۰۰ میلیمتر در روز را در برخی نقاط از یک هفته قبل نشان میداد. من و سایر همکارانم پیشبینیها را از یک هفته قبل در شبکههای اجتماعی به اشتراک میگذاشتیم و مرتب به روز میکردیم.
البته هر بارندگی به سیل تبدیل نمیشود ولی بیش از ۱۰۰ میلی متر بارندگی در روز اغلب موجب یک سیل بسیار مخرب میشود.
میتوان برای پیشبینی به دقت مدلهای هواشناسی اعتماد کرد؟ به شکل خاص وقوع سیل اخیر بر اساس دادهها و اطلاعات و نرمافزارها تا چه میزان قابل پیشبینی بود؟
پیشبینی این چنین حوادثی از چند هفته قبل متاسفانه ممکن نیست چون دقت مدلهای هواشناسی در پیشیینیهای بیش از یک و دو هفته پایین میآید. ولی بهطور کلی این یک حادثه قابل پیشبینی بود چون اتفاقی که افتاد با چیزی که مدلهای
برای سیل، یک هفته زمان کمی نیست و شاید با مدیریت بهتر منطقهای خسارات کمتری وارد میشد.
یک مساله مهم این است که فقط اعلام پیشبینی از سوی هواشناسی برای کاهش خسارت یا جلوگیری از تلفات کافی نیست. قطعا اعلان پیشگیری خیلی مهم هست ولی اصلا کافی نیست. برای هر نوع بلای طبیعی از جمله سیل، باید از قبل برای تخلیه و جابجایی مردم برنامه داشت. برای مسدود کردن راههای خطرناک و همچنین یک طرفه کردن مسیرهای تخلیه باید از قبل برنامه مدون در اختیار مجریان در سازمانهای مرتبط باشد. چون قطعا یک هفته (با فرض اینکه ما پیشبینی خوبی برای یک هفته آینده داشته باشیم) برای برنامه ریزی تخلیه در مقیاس بزرگ کافی نیست ولی برای اجرای مرحله به مرحله تخلیه بر اساس برنامه قبلی کافیست. مثلا وقتی هشدار سیل برای یک منطقه داده میشود، پلیس باید بداند کدام راهها باید بسته شوند، کدام منطقهها باید اول تخلیه شوند. مردم باید به کجا منتقل شوند و غیره. بدون برنامههای از پیش تهیه شده متاسفانه باید شاهد تصاویر دردناکی از مردم گرفتار روی سقف خانههایشان باشیم.
ارزیابیتان از اعلان هشدار نهادهای مسئول در سیل اخیر چگونه است؟
برخی هشدارهای جای تامل داشت. مثلا در حین بارندگی شدید هشدار میآمد که مردم مثلا غرب پلدختر و یا بالادست رودخانه کوهدشت باید منازل خود را ترک کنند. ولی هشدار توضیح نمیداد این افراد باید کجا بروند، از کدام راه مطمئن باید بروند و کدام ارگان جابجایی را هماهنگ و اجرا میکند. من در صحنه نبودم ولی با توجه به شواهد و تصاویر مخابره شده از خسارت و مردم گرفتار در سیل، به نظر میاد که مدیریت بحران ما دچار بحران مدیریت جدی است. باید از حوادث این چنین درس بگیریم و برنامههای مدونی برای مدیریت بحران برای حوادث طبیعی مختلف در آینده داشته باشیم.
قطعا اعلان پیشگیری خیلی مهم هست ولی اصلا کافی نیست. برای هر نوع بلای طبیعی از جمله سیل، باید از قبل برای تخلیه و جابجایی مردم برنامه داشت.
امیر آقاکوچک
آیا میشود گفت که بارندگیها و سیل ناشی از آن به دلیل تغییر اقلیم است؟ آیا ممکن هست که تغییرات اقلیمی احتمال این بارندگیها و سیلها را در آینده فزایش دهد؟ چطور از نظر علمی میشود این موضوع را بررسی کرد؟
سیل همچنان در ایران جاری است و این روزها بیشترین تهدید ناشی از آن متوجه دو استان لرستان و خوزستان است. در سیل اخیر ایران نقدهایی به مدیریت بحران در کشور و مباحث سدسازی برای مهار سیلابها مطرح شد.
برای بررسی ابعاد مختلف وقوع سیل اخیر و چگونگی مدیریت آن از سوی مسوولان با امیر آقاکوچک، استاد دانشکده عمران و محیط زیست دانشکده علوم زمین دانشگاه کالیفرنیا در ارواین گفتوگو کردیم.
او تاکید دارد که «در خیلی از مناطق ما در سد سازی افراط کردهایم. باید از نگاه سازهمحور فاصله گرفته و به روشهایی چون آبخیزداری و کاهش الگوی مصرف فکر کنیم.»
این استاد دانشگاه درباره وضعیت آبگیری تالابها و دریاچهها در سیل اخیر نیز میگوید: «اگر سطح آب زیرزمینی به مقدار قابل توجهی افزایش پیدا کند، بدون تغییر در الگوی مصرف آب زیرزمینی، باز هم به شرایط قبلی یا بدتر باز خواهد گشت.»
او در بخشی از این گفتوگو درباره شایعه منتشر شده مبنی بر باروری ابرها و جاری شدن سیل اخیر تاکید کرد: «ایجاد سامانه بارشی حداقل الان از نظر علمی و در این مقیاس بزرگ امکان پذیر نیست»
امیر آقاکوچک در نقد ستاد مدیریت بحران کشور نیز بر این باور است که مدیریت بحران کشور بحران جدی دارد.
آیا امکان پیشبینی سیل اخیر در ایران و مدیریت بهینه وضعیت وجود داشت؟
آقای آقاکوچک در پاسخ می گوید: این سیل توسط سامانهای بسیار پر قدرت ایجاد شد که بارندگی شدید آن از حدود یک هفته قبل قابل پیشبینی بود. حداقل مدل جیافاس آمریکا بارندگی بالاتر از ۱۰۰ میلیمتر در روز را در برخی نقاط از یک هفته قبل نشان میداد. من و سایر همکارانم پیشبینیها را از یک هفته قبل در شبکههای اجتماعی به اشتراک میگذاشتیم و مرتب به روز میکردیم.
البته هر بارندگی به سیل تبدیل نمیشود ولی بیش از ۱۰۰ میلی متر بارندگی در روز اغلب موجب یک سیل بسیار مخرب میشود.
میتوان برای پیشبینی به دقت مدلهای هواشناسی اعتماد کرد؟ به شکل خاص وقوع سیل اخیر بر اساس دادهها و اطلاعات و نرمافزارها تا چه میزان قابل پیشبینی بود؟
پیشبینی این چنین حوادثی از چند هفته قبل متاسفانه ممکن نیست چون دقت مدلهای هواشناسی در پیشیینیهای بیش از یک و دو هفته پایین میآید. ولی بهطور کلی این یک حادثه قابل پیشبینی بود چون اتفاقی که افتاد با چیزی که مدلهای
برای سیل، یک هفته زمان کمی نیست و شاید با مدیریت بهتر منطقهای خسارات کمتری وارد میشد.
یک مساله مهم این است که فقط اعلام پیشبینی از سوی هواشناسی برای کاهش خسارت یا جلوگیری از تلفات کافی نیست. قطعا اعلان پیشگیری خیلی مهم هست ولی اصلا کافی نیست. برای هر نوع بلای طبیعی از جمله سیل، باید از قبل برای تخلیه و جابجایی مردم برنامه داشت. برای مسدود کردن راههای خطرناک و همچنین یک طرفه کردن مسیرهای تخلیه باید از قبل برنامه مدون در اختیار مجریان در سازمانهای مرتبط باشد. چون قطعا یک هفته (با فرض اینکه ما پیشبینی خوبی برای یک هفته آینده داشته باشیم) برای برنامه ریزی تخلیه در مقیاس بزرگ کافی نیست ولی برای اجرای مرحله به مرحله تخلیه بر اساس برنامه قبلی کافیست. مثلا وقتی هشدار سیل برای یک منطقه داده میشود، پلیس باید بداند کدام راهها باید بسته شوند، کدام منطقهها باید اول تخلیه شوند. مردم باید به کجا منتقل شوند و غیره. بدون برنامههای از پیش تهیه شده متاسفانه باید شاهد تصاویر دردناکی از مردم گرفتار روی سقف خانههایشان باشیم.
ارزیابیتان از اعلان هشدار نهادهای مسئول در سیل اخیر چگونه است؟
برخی هشدارهای جای تامل داشت. مثلا در حین بارندگی شدید هشدار میآمد که مردم مثلا غرب پلدختر و یا بالادست رودخانه کوهدشت باید منازل خود را ترک کنند. ولی هشدار توضیح نمیداد این افراد باید کجا بروند، از کدام راه مطمئن باید بروند و کدام ارگان جابجایی را هماهنگ و اجرا میکند. من در صحنه نبودم ولی با توجه به شواهد و تصاویر مخابره شده از خسارت و مردم گرفتار در سیل، به نظر میاد که مدیریت بحران ما دچار بحران مدیریت جدی است. باید از حوادث این چنین درس بگیریم و برنامههای مدونی برای مدیریت بحران برای حوادث طبیعی مختلف در آینده داشته باشیم.
قطعا اعلان پیشگیری خیلی مهم هست ولی اصلا کافی نیست. برای هر نوع بلای طبیعی از جمله سیل، باید از قبل برای تخلیه و جابجایی مردم برنامه داشت.
امیر آقاکوچک
آیا میشود گفت که بارندگیها و سیل ناشی از آن به دلیل تغییر اقلیم است؟ آیا ممکن هست که تغییرات اقلیمی احتمال این بارندگیها و سیلها را در آینده فزایش دهد؟ چطور از نظر علمی میشود این موضوع را بررسی کرد؟
ممکن هست که تغییرات اقلیمی احتمال بارندگیهای شدید را افزایش داده باشد ولی بهطور کلی نمیتوان گفت این سیل خاص به دلیل تغییر اقلیم ایجاد شده است. در واقع همه حوادث طبیعی عوامل متعددی دارند و تغییر اقلیم ممکن است یکی از عوامل باشد.
در بحث اقلیم شناسی میتوان این موضوع را بررسی کرد ولی این کار با آمارهای مشاهداتی به تنهایی ممکن نیست. روش به این صورت هست که چند مدل اقلیمی را یک بار با دیاکسیدکربن قبل از دوران صنعتی شدن و یک بار با مقدار دیاکسیدکربن حال حاضر شبیهسازی میکنند و اختلاف دو نوع مدلسازی را بررسی میکنند. اگر در این دونوع مدلسازی اختلاف قابل توجهی در احتمال این سیل وجود داشته باشد آن را به تغییر اقلیم نسبت میدهیم. برای نمونه اگر ببینیم سیل لرستان در دوره قبل از صنعتی شدن شانس ۱٪ داشته (یعنی بهطور متوسط یکبار رخداد در هر ۱۰۰ سال) ولی در دوره بعد از صنعتی شدن شانس آن به ۲٪ تغییر کرده، میتوانیم بگوییم که تغییر اقلیم شانس رخداد این سیل را دو برابر کردهاست.
درباره مکانیزمهایی از تغییر اقلیم که ممکن است در بارندگی شدید تاثیر بگذارند توضیح دهید؟
گرم شدن اتمسفر قابلیت نگهداری رطوبت در هوا را افزایش میدهد. حدودا برای هر یک درجه افزایش دمای هوا قابلیت جذب رطوبت هوا تقریبا ۷٪ بیشتر میشود (البته در مقطعی به حالت اشباع میرسد). افزایش رطوبت در هوا احتمال بارندگی شدید را افزایش میدهد.
از طرفی مناطق قطبی گرمایش بیشتری نسبت به مناطق استوایی داشتهاند. با کم شدن اختلاف دما بین منطقه قطبی و مدارهای پایینتر، بادهای قطبی که در مدارهای بالای زمین حرکت میکنند، گاهی به شکل سینوسی به مدارهای پایین تر نزدیک میشوند. این بادها به همراه خود اغلب باران یا برف فراوان میآورند. طوفان برفی سهمگین زمستان گذشته در آمریکا هم از همین نوع بود.
اینها نمونههایی از مکانیزمهایی است که توسط آن تغییرات اقلیمی ممکن است شدت و یا مدت بارندگیها و به تبع آن سیلابهای آینده را دستخوش تغییر کند.
در ایران خیلیها پس از سیل اخیر و بارندگیها از پایان دوران خشکسالی در ایران سخن گفتند. آیا با سیل و بارندگی اخیر میتوان به این نتیجه رسید و آیا چنین گزارهای صحت دارد؟ اگرنه، تحلیل شما چیست؟ آیا میشود دورههای تر و خشک را در آینده پیشبینی کرد؟
این گزاره صحیح نیست. اول از همه اجازه بدهید یک تعریف کلی از خشکسالی و تر سالی و «دوره تر و خشک» بدهیم. به طور کلی اگر در سالی بارندگی از متوسط درازمدت بیشتر باشد تر سالی داریم و اگر کمتر باشد خشکسالی. همین تعریف را میتوانیم بر اساس متوسط دبی رودخانه، رطوبت خاک یا سطح آب زیرزمینی داشته باشیم.
در طول یک سال یا حتی چند سال خشک هم میتوان شاهد سیل بود. این اتفاق در جاهای مختلف دنیا قبلا هم اتفاق افتاده است. بر اساس بارش، ما امسال تر سالی داریم. ولی از جهات دیگر از جمله آب زیرزمینی که در این سالها به شدت افت کرده است ممکن است شرایط به حالت نرمال نرسد.
منظور از «دوره» چندین سال یا چند ده سال است، مثلا یک یا دو دهه خشک و یا تر. در حال حاضر مدلهای پیشبینی فصلی سال (یا ماه) خشک و تر دقت بسیار کمی دارند. مثلا با اطمینان نمیتوانیم خشکسالی یا تر سالی را از ۶ یا ۹ ماه قبل پیشبینی کنیم. در بعضی مناطق پیشبینی کلی ماه تر و خشک حتی از ۳ ماه قبل هم دقت کمی دارد. این خاص ایران نیست. حتی بهترین مدلها در پیشرفته ترین کشورها هم قابلیت پیشبینی دقیق فرا-فصلی ندارند.
بنابراین پیشبینی دورههای خشک و تر بر اساس مدلهای هواشناسی امکانپذیر نیست؟
بله، مدلهای هواشناسی نمیتوانند «دورههای خشک» یا «دورههای تر» را پیشبینی کنند. اصلا برای یک همچین کاری ساخته نشده آمد. ولی مدلهای اقلیمی زیادی برای پیشنمایی ( به معنی پیشبینیهای شرطی) در آینده دراز مدت طراحی شدهاند. از مدلهای اقلیمی معمولا برای مقایسه شرایط آب و هوایی دوره ای در آینده (مثلا ۱۴۵۰-۱۴۸۰) نسبت به دورهای در گذشته (مثلا ۱۳۵۰-۱۳۸۰) استفاده میشود. و یا مقایسه شرایط اخیر با دورهای در گذشته دور تر، زمانی که مقدار گازهای گلخانهای در اتمسفر از الان خیلی کمتر بود.
مدلهای اقلیمی بهویژه وقتی برای آینده استفاده میشوند، اطلاعات واقعی شرایط مرزی آب، هوا و اقیانوس را ندارند، که برای مدلسازی ضروری است. به همین دلیل نمیتوانند به تنهایی برای پیشنمایی شرایط آب و هوایی یک سال خاص در آینده قرار بگیرند.
بهطور کلی با یک سیل نمیتوانیم بگوییم که خشکسالی یا دورهای خشک پشت سر گذاشته شدهاست. همچنین نمیتوانیم با اطمینان بگوییم دورهای در آینده تر خواهد بود و یا خشک. حتی در طول یک دوره خشک هم ممکن است سیل مخرب رخدهد.
امیر آقاکوچک
در بحث اقلیم شناسی میتوان این موضوع را بررسی کرد ولی این کار با آمارهای مشاهداتی به تنهایی ممکن نیست. روش به این صورت هست که چند مدل اقلیمی را یک بار با دیاکسیدکربن قبل از دوران صنعتی شدن و یک بار با مقدار دیاکسیدکربن حال حاضر شبیهسازی میکنند و اختلاف دو نوع مدلسازی را بررسی میکنند. اگر در این دونوع مدلسازی اختلاف قابل توجهی در احتمال این سیل وجود داشته باشد آن را به تغییر اقلیم نسبت میدهیم. برای نمونه اگر ببینیم سیل لرستان در دوره قبل از صنعتی شدن شانس ۱٪ داشته (یعنی بهطور متوسط یکبار رخداد در هر ۱۰۰ سال) ولی در دوره بعد از صنعتی شدن شانس آن به ۲٪ تغییر کرده، میتوانیم بگوییم که تغییر اقلیم شانس رخداد این سیل را دو برابر کردهاست.
درباره مکانیزمهایی از تغییر اقلیم که ممکن است در بارندگی شدید تاثیر بگذارند توضیح دهید؟
گرم شدن اتمسفر قابلیت نگهداری رطوبت در هوا را افزایش میدهد. حدودا برای هر یک درجه افزایش دمای هوا قابلیت جذب رطوبت هوا تقریبا ۷٪ بیشتر میشود (البته در مقطعی به حالت اشباع میرسد). افزایش رطوبت در هوا احتمال بارندگی شدید را افزایش میدهد.
از طرفی مناطق قطبی گرمایش بیشتری نسبت به مناطق استوایی داشتهاند. با کم شدن اختلاف دما بین منطقه قطبی و مدارهای پایینتر، بادهای قطبی که در مدارهای بالای زمین حرکت میکنند، گاهی به شکل سینوسی به مدارهای پایین تر نزدیک میشوند. این بادها به همراه خود اغلب باران یا برف فراوان میآورند. طوفان برفی سهمگین زمستان گذشته در آمریکا هم از همین نوع بود.
اینها نمونههایی از مکانیزمهایی است که توسط آن تغییرات اقلیمی ممکن است شدت و یا مدت بارندگیها و به تبع آن سیلابهای آینده را دستخوش تغییر کند.
در ایران خیلیها پس از سیل اخیر و بارندگیها از پایان دوران خشکسالی در ایران سخن گفتند. آیا با سیل و بارندگی اخیر میتوان به این نتیجه رسید و آیا چنین گزارهای صحت دارد؟ اگرنه، تحلیل شما چیست؟ آیا میشود دورههای تر و خشک را در آینده پیشبینی کرد؟
این گزاره صحیح نیست. اول از همه اجازه بدهید یک تعریف کلی از خشکسالی و تر سالی و «دوره تر و خشک» بدهیم. به طور کلی اگر در سالی بارندگی از متوسط درازمدت بیشتر باشد تر سالی داریم و اگر کمتر باشد خشکسالی. همین تعریف را میتوانیم بر اساس متوسط دبی رودخانه، رطوبت خاک یا سطح آب زیرزمینی داشته باشیم.
در طول یک سال یا حتی چند سال خشک هم میتوان شاهد سیل بود. این اتفاق در جاهای مختلف دنیا قبلا هم اتفاق افتاده است. بر اساس بارش، ما امسال تر سالی داریم. ولی از جهات دیگر از جمله آب زیرزمینی که در این سالها به شدت افت کرده است ممکن است شرایط به حالت نرمال نرسد.
منظور از «دوره» چندین سال یا چند ده سال است، مثلا یک یا دو دهه خشک و یا تر. در حال حاضر مدلهای پیشبینی فصلی سال (یا ماه) خشک و تر دقت بسیار کمی دارند. مثلا با اطمینان نمیتوانیم خشکسالی یا تر سالی را از ۶ یا ۹ ماه قبل پیشبینی کنیم. در بعضی مناطق پیشبینی کلی ماه تر و خشک حتی از ۳ ماه قبل هم دقت کمی دارد. این خاص ایران نیست. حتی بهترین مدلها در پیشرفته ترین کشورها هم قابلیت پیشبینی دقیق فرا-فصلی ندارند.
بنابراین پیشبینی دورههای خشک و تر بر اساس مدلهای هواشناسی امکانپذیر نیست؟
بله، مدلهای هواشناسی نمیتوانند «دورههای خشک» یا «دورههای تر» را پیشبینی کنند. اصلا برای یک همچین کاری ساخته نشده آمد. ولی مدلهای اقلیمی زیادی برای پیشنمایی ( به معنی پیشبینیهای شرطی) در آینده دراز مدت طراحی شدهاند. از مدلهای اقلیمی معمولا برای مقایسه شرایط آب و هوایی دوره ای در آینده (مثلا ۱۴۵۰-۱۴۸۰) نسبت به دورهای در گذشته (مثلا ۱۳۵۰-۱۳۸۰) استفاده میشود. و یا مقایسه شرایط اخیر با دورهای در گذشته دور تر، زمانی که مقدار گازهای گلخانهای در اتمسفر از الان خیلی کمتر بود.
مدلهای اقلیمی بهویژه وقتی برای آینده استفاده میشوند، اطلاعات واقعی شرایط مرزی آب، هوا و اقیانوس را ندارند، که برای مدلسازی ضروری است. به همین دلیل نمیتوانند به تنهایی برای پیشنمایی شرایط آب و هوایی یک سال خاص در آینده قرار بگیرند.
بهطور کلی با یک سیل نمیتوانیم بگوییم که خشکسالی یا دورهای خشک پشت سر گذاشته شدهاست. همچنین نمیتوانیم با اطمینان بگوییم دورهای در آینده تر خواهد بود و یا خشک. حتی در طول یک دوره خشک هم ممکن است سیل مخرب رخدهد.
امیر آقاکوچک
ایجاد سامانه بارشی حداقل الان از نظر علمی و در این مقیاس بزرگ امکان پذیر نیست. این بارندگی که کشورهای زیادی از یونان تا ترکیه، عراق و ایران را تحت تاثیر قرارداد قطعا یک پدیده طبیعیاست که در آینده هم تکرار خواهد شد. قانون طبیعت میگوید هر اتفاقی که در گذشته افتاده در آینده هم دوباره رخ خواهد داد. پس بهتر است از همین الان به فکر سیل بعدی باشیم.
ایجاد سامانه بارشی حداقل الان از نظر علمی و در این مقیاس بزرگ امکان پذیر نیست.
سدسازیهای چند دهه اخیر در ایران تا چه میزان در سیل اخیر به کمک مهار آب آمد؟ آیا به عنوان یک کارشناس سد سازی بیشتر را توصیه میکنید؟
در مناطق خشک ونیمه خشک مدیریت آب تا حدی وابسته به سد هست که البته در کنترل سیلاب هم سدها نقش مهمی دارند. ولی در این سیل من آماری از ورودی و خروجی سدها ندارم و نمیتوانم بگویم دقیقا تاثیر سدها در این سیل چطور بوده است. در کل به نظر من در خیلی از مناطق ما در سد سازی افراط کردهایم. امیدوارم که از این سیل به عنوان بهانهای برای ساخت بیشتر سد استفاده نشود. سیلابها در همه جای دنیا خسارت میزنند و حتی پیشرفته ترین کشورها را تحت تاثیر قرار میدهند. به تازگی سیل بزرگی منطقه وسیعی از «میدوست» آمریکا را تحت تاثیر قرار داد ولی این باعث نشد که صحبت از سد یا سدهای جدید آغاز شود. امیدوارم ما هم از نگاه سازهمحور فاصله گرفته و راهکارهای غیر سازهای مثل آبخیزداری و کاهش الگوی مصرف را جدیتر بگیریم.
ایجاد سامانه بارشی حداقل الان از نظر علمی و در این مقیاس بزرگ امکان پذیر نیست.
سدسازیهای چند دهه اخیر در ایران تا چه میزان در سیل اخیر به کمک مهار آب آمد؟ آیا به عنوان یک کارشناس سد سازی بیشتر را توصیه میکنید؟
در مناطق خشک ونیمه خشک مدیریت آب تا حدی وابسته به سد هست که البته در کنترل سیلاب هم سدها نقش مهمی دارند. ولی در این سیل من آماری از ورودی و خروجی سدها ندارم و نمیتوانم بگویم دقیقا تاثیر سدها در این سیل چطور بوده است. در کل به نظر من در خیلی از مناطق ما در سد سازی افراط کردهایم. امیدوارم که از این سیل به عنوان بهانهای برای ساخت بیشتر سد استفاده نشود. سیلابها در همه جای دنیا خسارت میزنند و حتی پیشرفته ترین کشورها را تحت تاثیر قرار میدهند. به تازگی سیل بزرگی منطقه وسیعی از «میدوست» آمریکا را تحت تاثیر قرار داد ولی این باعث نشد که صحبت از سد یا سدهای جدید آغاز شود. امیدوارم ما هم از نگاه سازهمحور فاصله گرفته و راهکارهای غیر سازهای مثل آبخیزداری و کاهش الگوی مصرف را جدیتر بگیریم.
اگر تعداد زیادی از آنها را استفاده کنیم شاید بتوان گفت که بر اساس برآیند کلی مدلها مثلا در ۳ دهه آینده نسبت به ۳ دهه گذشته چه تغییراتی در انتظار ماست. البته پیشنماییهای مدلهای اقلیمی همه وابسته به شرط هست. مثلا در یک نوع مدل سازی رایج مقدار دیاکسیدکربن در اتمسفر را بر اساس یک فرض افزایش میدهند (مثلا دو برابر شدن دیاکسیدکربن طی یک بازه زمانی در آینده) و همه نتایج مدل وابسته به آن شرط اولیه هست. اگر در آینده مقدار دیاکسیدکربن به طرز متفاوتی نسبت به فرض اولیه زیاد شود، نباید انتظار داشت که پیشنمایی مدلها درست باشد.
در حال حاضر بیشتر مدلهای اقلیمی برای فهم بهتر شرایط آب، هوا و اقیانوس استفاده میشود و هنوز کمتر کشوری یک پیشنمایی خاص برای یک دوره خاص را مبنای مدیریت قرار میدهد. بهویژه اینکه مدلها مرتب بهروز میشوند و نتایج آنها هم عوض میشود. برای نمونه نسل سوم مدلهایی که برای تغییر اقلیم استفاده میشد، آینده کالیفرنیا را خشکتر نسبت به گذشته پیشنمایی میکردند. ولی مدلهای نسل پنجم آینده نسبتا تر نسبت به گذشته پیشنمایی میکنند. ( کمی نامفهوم است) باید اضافه کنم که این مدلها در بهترین حالت، شرایط کلی آب و هوا را پیشنمایی میکنند و در حال حاضر توانایی پیشنمایی سیل یا خشکسالی در یک سال خاص در آینده را ندارند.
پس بهطور کلی با یک سیل نمیتوانیم بگوییم که خشکسالی یا دورهای خشک پشت سر گذاشته شدهاست. همچنین نمیتوانیم با اطمینان بگوییم دورهای در آینده تر خواهد بود و یا خشک. حتی در طول یک دوره خشک هم ممکن است سیل مخرب رخدهد.
وضعیت آبگیری شدن تالابها و دریاچههای رو به خشکی در ایران یکی از نکاتی است که این روزها به گوش میرسد. از نگاه کارشناسی شما آیا میتوان چنین نکتهای را به فال نیک گرفت؟ ایا دریاچه ارومیه کماکان پرآب خواهد بود یا به زودی بارندگیهای اخیر نشست میکند؟
البته این سیل به تالابها و دریاچهها جان تازهای میدهد و این خبر بسیار خوبیاست. ولی دقیقا به همان دلیل که در چند سال اخیر شرایط بدی داشتند متاسفانه اگر این سیلها تکرار نشوند به همان شرایط بازخواهند گشت. مشکل اصلی این است که در خیلی مناطق مانند حوضه ارومیه مصرف آب ما خیلی بیشتر از آب تجدید پذیریاست که طبیعت در اختیار ما قرار میدهد. به این شرایط ورشکستگی آبی میگویند که محصول خشکسالی انسانیست. منظور از خشکسالی انسانی نوعی خشکسالیست که یا توسط فعالیتهای انسانی ایجاد شده و یا تشدید شده (مثلا توسعه بیش از ظرفیت). متاسفانه ما با این نوع خشکسالی در گیر هستیم و سیلهای این چنین هرچند مرهمی بر زخم هستند ولی مشکل ورشکستگی آبی و خشکسالی انسانی ما را حل نمیکنند.
البته این مختص به ایران نیست. در جایی که من زندگی میکنم، جنوب کالیفرنیا، با همین مساله خشکسالی انسانی رو برو هستیم. اینجا هم یک منطقه نیمه خشک آنقدر توسعه یافته که حتی اگر تر سالی شدید هم داشته باشیم باز هم باید آب از شمال کالیفرنیا و رودخانه کلورادو وارد کنند تا نیاز آبی تامین بشود. به همین دلیل در سالهای گذشته برنامههای زیادی برای کاهش و مدیریت مصرف به اجرا گذاشته شدهاست. ما هم نیاز جدی و فوری به یک برنامه حساب شده برای کاهش و مدیریت مصرف آب در ایران داریم. امیدوارم که با حرکت جدی در این مسیر بتوانیم شرایط تالابها، خورها، و دریاچهها را بهتر بیینیم.
در خیلی مناطق ایران مثل سیستان بارندگی خیلی زیاد نبوده و مشکل آب زیرزمینی همچنان ادامه خواهد داشت.
امیر آقاکوچک
دستاورد عمده سیل اخیر برای وضعیت و سرانه آب زیرزمینی در ایران چه بود؟
باید آمار آب زیرزمینی را بررسی کرد تا بتوان به این سوال جواب داد. من به این آمار دسترسی ندارم. قطعا سطح آب زیرزمینی در مناطق پر باران بالا خواهد آمد ولی با یک سیل، سطح آب به متوسط درازمدت نخواهد رسید بهویژه اینکه سطح آب زیرزمینی در سالهای اخیر افت شدیدی داشته است. همچنین در خیلی مناطق ایران مثل سیستان بارندگی خیلی زیاد نبوده و مشکل آب زیرزمینی همچنان ادامه خواهد داشت. در عین حال اگر هم سطح آب زیرزمینی به مقدار قابل توجهی افزایش پیدا کند، بدون تغییر در الگوی مصرف آب زیرزمینی، باز هم به شرایط قبلی یا بدتر باز خواهد گشت.
در جریان سیل اخیر شایعهها و نکاتی در شبکههای اجتماعی مطرح شد، میتوانید به عنوان یک کارشناس بفرمایید که مهمترین شایعات و حرفهای غیرعلمی عنوان شده در سیل اخیر چه بوده است؟
شایعات که زیاد بود! در جایی خواندم که این به دلیل باروری ابرها در ایران ایجاد شده و یا اینکه کشورهای دیگه عمدا چنین بارندگی را ساختهاند.
در حال حاضر بیشتر مدلهای اقلیمی برای فهم بهتر شرایط آب، هوا و اقیانوس استفاده میشود و هنوز کمتر کشوری یک پیشنمایی خاص برای یک دوره خاص را مبنای مدیریت قرار میدهد. بهویژه اینکه مدلها مرتب بهروز میشوند و نتایج آنها هم عوض میشود. برای نمونه نسل سوم مدلهایی که برای تغییر اقلیم استفاده میشد، آینده کالیفرنیا را خشکتر نسبت به گذشته پیشنمایی میکردند. ولی مدلهای نسل پنجم آینده نسبتا تر نسبت به گذشته پیشنمایی میکنند. ( کمی نامفهوم است) باید اضافه کنم که این مدلها در بهترین حالت، شرایط کلی آب و هوا را پیشنمایی میکنند و در حال حاضر توانایی پیشنمایی سیل یا خشکسالی در یک سال خاص در آینده را ندارند.
پس بهطور کلی با یک سیل نمیتوانیم بگوییم که خشکسالی یا دورهای خشک پشت سر گذاشته شدهاست. همچنین نمیتوانیم با اطمینان بگوییم دورهای در آینده تر خواهد بود و یا خشک. حتی در طول یک دوره خشک هم ممکن است سیل مخرب رخدهد.
وضعیت آبگیری شدن تالابها و دریاچههای رو به خشکی در ایران یکی از نکاتی است که این روزها به گوش میرسد. از نگاه کارشناسی شما آیا میتوان چنین نکتهای را به فال نیک گرفت؟ ایا دریاچه ارومیه کماکان پرآب خواهد بود یا به زودی بارندگیهای اخیر نشست میکند؟
البته این سیل به تالابها و دریاچهها جان تازهای میدهد و این خبر بسیار خوبیاست. ولی دقیقا به همان دلیل که در چند سال اخیر شرایط بدی داشتند متاسفانه اگر این سیلها تکرار نشوند به همان شرایط بازخواهند گشت. مشکل اصلی این است که در خیلی مناطق مانند حوضه ارومیه مصرف آب ما خیلی بیشتر از آب تجدید پذیریاست که طبیعت در اختیار ما قرار میدهد. به این شرایط ورشکستگی آبی میگویند که محصول خشکسالی انسانیست. منظور از خشکسالی انسانی نوعی خشکسالیست که یا توسط فعالیتهای انسانی ایجاد شده و یا تشدید شده (مثلا توسعه بیش از ظرفیت). متاسفانه ما با این نوع خشکسالی در گیر هستیم و سیلهای این چنین هرچند مرهمی بر زخم هستند ولی مشکل ورشکستگی آبی و خشکسالی انسانی ما را حل نمیکنند.
البته این مختص به ایران نیست. در جایی که من زندگی میکنم، جنوب کالیفرنیا، با همین مساله خشکسالی انسانی رو برو هستیم. اینجا هم یک منطقه نیمه خشک آنقدر توسعه یافته که حتی اگر تر سالی شدید هم داشته باشیم باز هم باید آب از شمال کالیفرنیا و رودخانه کلورادو وارد کنند تا نیاز آبی تامین بشود. به همین دلیل در سالهای گذشته برنامههای زیادی برای کاهش و مدیریت مصرف به اجرا گذاشته شدهاست. ما هم نیاز جدی و فوری به یک برنامه حساب شده برای کاهش و مدیریت مصرف آب در ایران داریم. امیدوارم که با حرکت جدی در این مسیر بتوانیم شرایط تالابها، خورها، و دریاچهها را بهتر بیینیم.
در خیلی مناطق ایران مثل سیستان بارندگی خیلی زیاد نبوده و مشکل آب زیرزمینی همچنان ادامه خواهد داشت.
امیر آقاکوچک
دستاورد عمده سیل اخیر برای وضعیت و سرانه آب زیرزمینی در ایران چه بود؟
باید آمار آب زیرزمینی را بررسی کرد تا بتوان به این سوال جواب داد. من به این آمار دسترسی ندارم. قطعا سطح آب زیرزمینی در مناطق پر باران بالا خواهد آمد ولی با یک سیل، سطح آب به متوسط درازمدت نخواهد رسید بهویژه اینکه سطح آب زیرزمینی در سالهای اخیر افت شدیدی داشته است. همچنین در خیلی مناطق ایران مثل سیستان بارندگی خیلی زیاد نبوده و مشکل آب زیرزمینی همچنان ادامه خواهد داشت. در عین حال اگر هم سطح آب زیرزمینی به مقدار قابل توجهی افزایش پیدا کند، بدون تغییر در الگوی مصرف آب زیرزمینی، باز هم به شرایط قبلی یا بدتر باز خواهد گشت.
در جریان سیل اخیر شایعهها و نکاتی در شبکههای اجتماعی مطرح شد، میتوانید به عنوان یک کارشناس بفرمایید که مهمترین شایعات و حرفهای غیرعلمی عنوان شده در سیل اخیر چه بوده است؟
شایعات که زیاد بود! در جایی خواندم که این به دلیل باروری ابرها در ایران ایجاد شده و یا اینکه کشورهای دیگه عمدا چنین بارندگی را ساختهاند.
با تداوم شرایط ال نینو در پاییز شرایط بارشی در خاورمیانه تداوم خواهد یافت☝️☝️☝️☝️
Forwarded from پیش بینی وضع هوای سیستان و بلوچستان
پیش بینی بارش های رگباری شدید بویژه در سواحل (نزدیک به 90میلیمتر)و برخی نواحی مرکزی وجنوب شرق (نزدیک به 50 میلیمتر) از صبح یکشنبه تا صبح دوشنبه توسط مدل WRF
Forwarded from كاوه مدنى | Kaveh Madani
🔍 #راستی_آزمایی: آیا همانطور که ادعا می شود سال گذشته خشک ترین سال در پنجاه سال اخیر بوده است؟
▪️بر پایه اطلاعات #سنجش_از_دور سامانه پرشین-سی دی آر دانشگاه کالیفرنیا، در ٣٥ سال گذشته حداقل ۶ سال، وضعیتی بدتر از سال آبی گذشته داشته اند و ٧ سال در این دوره وضعیتی مشابه با سال گذشته داشته اند.
▪️بنابراین این ادعا که سال گذشته کم بارش ترین سال نیم قرن اخیر بوده است درست نیست.
▪️بنابر اطلاعات این سامانه، در ٣٥ سال گذشته، ایران ١۴ سال خشک، ١٣ سال تر و ٨ سال نرمال را تجربه کرده است.
▪️سال های پر بارش دهه هفتاد طولانی ترین #دوره_ترسالی در بازه ٣٥ ساله اخیر است و طولانی ترین #دوره_خشکسالی در این بازه زمانی در سال ٨٧ شروع شده و نزدیک به یک دهه ادامه یافته است.
▪️با توجه به نوسانات سالیانه قابل ملاحظه در این شکل، نمی توان بر پایه وضعیت آبی امسال در مورد #ترسالی یا #خشکسالی سال آینده نظر داد.
▪️یادآوری می شود که داده های سنجش از دور همچون داده های زمینی همواره با میزانی از خطا همراه هستند.
📊 @KavehMadani
▪️بر پایه اطلاعات #سنجش_از_دور سامانه پرشین-سی دی آر دانشگاه کالیفرنیا، در ٣٥ سال گذشته حداقل ۶ سال، وضعیتی بدتر از سال آبی گذشته داشته اند و ٧ سال در این دوره وضعیتی مشابه با سال گذشته داشته اند.
▪️بنابراین این ادعا که سال گذشته کم بارش ترین سال نیم قرن اخیر بوده است درست نیست.
▪️بنابر اطلاعات این سامانه، در ٣٥ سال گذشته، ایران ١۴ سال خشک، ١٣ سال تر و ٨ سال نرمال را تجربه کرده است.
▪️سال های پر بارش دهه هفتاد طولانی ترین #دوره_ترسالی در بازه ٣٥ ساله اخیر است و طولانی ترین #دوره_خشکسالی در این بازه زمانی در سال ٨٧ شروع شده و نزدیک به یک دهه ادامه یافته است.
▪️با توجه به نوسانات سالیانه قابل ملاحظه در این شکل، نمی توان بر پایه وضعیت آبی امسال در مورد #ترسالی یا #خشکسالی سال آینده نظر داد.
▪️یادآوری می شود که داده های سنجش از دور همچون داده های زمینی همواره با میزانی از خطا همراه هستند.
📊 @KavehMadani
Forwarded from گروه خبری جغرافیا (A Fakhrabadi)
به دنبال وقوع #سیل در ایران در ماه مارس و اوایل آوریل ۲۰۱۹(فروردین ۹۸)، گروه #مشاهدات_زمین چین (China GEO) مکانیزم ارائه و #تحلیل_داده ها برای واکنش به #بلایا برای #ایران را فعال کرد. بدین منظور با پشتیبانی #ChinaGEOSS نقشه های سیل و تصاویر ماهواره ای با #قدرت_تفکیک_مکانی 0.92متری از مناطق #آق_قلا، #شیراز(#دروازه_قرآن ) و #پل_دختر بصورت رایگان بر روی شبکه برای #دسترسی #کاربران و #امداد_گران قرار داده شد. این مجموعه آمادگی خود را برای پشتیبانی بیشتر اعلام کرده است.
کاربران برای دسترسی به #تصاویر_ماهواره ای #high_resolution و #نقشه های مربوطه می توانند به آدرس:
ftp://128.14.159.114
user: Iran-user
pass:ChinaGEOSS2019
مراجعه کنند.
برای اخذ اطلاعات بیشتر می توانید با آدرس ایمیل mwest@geosec.org مکاتبه کنید.
به محققین و متخصصین توصیه میکنم حتما #داده های اشتراک گذاری شده در آدرس ftp را مشاهده و بهره برداری نمایند.
#گروه_خبری_جغرافیا
@GeographyNews_Group
کاربران برای دسترسی به #تصاویر_ماهواره ای #high_resolution و #نقشه های مربوطه می توانند به آدرس:
ftp://128.14.159.114
user: Iran-user
pass:ChinaGEOSS2019
مراجعه کنند.
برای اخذ اطلاعات بیشتر می توانید با آدرس ایمیل mwest@geosec.org مکاتبه کنید.
به محققین و متخصصین توصیه میکنم حتما #داده های اشتراک گذاری شده در آدرس ftp را مشاهده و بهره برداری نمایند.
#گروه_خبری_جغرافیا
@GeographyNews_Group
Forwarded from Zahedaniha | زاهدانی ها
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🌧 بارش شدید باران هم اکنون جاده زاهدان به زابل، مسیر پل شیله تا تاسوکی
________________
🆑 در کانال تلگرام زاهدانی ها عضو شوید
👇
t.me/joinchat/BYO9pzv8BeC3TQCD03yvNQ
________________
🆑 در کانال تلگرام زاهدانی ها عضو شوید
👇
t.me/joinchat/BYO9pzv8BeC3TQCD03yvNQ
علت بارشهای شدید ماههای اخیر چیست؟
به گفته رییس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین این یک پدیده تقریباً نادر است و سیکل اخیر در قیاس با دو سیکل قبل بسیار ضعیفتر است، یعنی در حال حاضر تعداد لکههای روی خورشید در اوج خود کمتر از سیکلهای قبل هستند بنابراین با وجود این که نظم ۱۱ ساله در سیکلها تقریباً با اندکی تفاوت تکرار میشود، ولی لزوماً مقادیر انرژی خروجی از خورشید در همه دورهها یکسان نیست و، چون این انرژی تأمین کننده تمام حرکات جو است پس تکرار پدیدههای جوی لزوماً برابر نخواهد بود. باید توجه داشت که دوره برگشت برخی پدیدههای جوی مثل بارشهای سیل آسا، خشکسالیهای شدید و فراگیر و سایر پدیدههای جوی نادر ۳۰، ۵۰ و ۱۰۰ ساله است.
علت بارشهای شدید ماههای اخیر چیست؟
رییس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین ضمن اشاره به اینکه بارشهای گسترده و شدید سال آبی اخیر متاثر از بر هم کنش چند پدیده جوی است، گفت: فعالتر شدن سامانه سودانی نسبت به سایر سامانهها و انتقال رطوبت فراوان به این سامانه یکی از مهمترین عوامل بارشهای شدید ماههای اخیر است.
حسن لشکری در گفتگو با ایسنا با اشاره ساز و کار بارشها اظهار کرد: برای ایجاد بارش باید چند عامل به طور همزمان در جو رخ بدهد که اولین آن وجود شرایط ناپایداری در جو است. هرچه عمق ناپایداری بیشتر باشد، بارشها شدیدتر میشود. دومین عامل نیز نفوذ رطوبت مناسب به سامانه ناپایدار است چرا که شدت بارشها با میزان تغذیه رطوبت به درون سامانه ارتباط مستقیم دارد.
وی با بیان اینکه بارشهای گسترده و شدید سال آبی اخیر از چند بعد قابل بررسی و تحلیل است، تصریح کرد: بارشهای اخیر ناشی از «یک سامانه بارشی فراگیر در نیمههای غربی، شمالی و جنوبی کشور» بود. «این پدیده» تقریباً نادر در ۵۰ سال اخیر، متأثر از بر هم کنش چند پدیده جوی است. برای مثال میتوان به این موضوع اشاره کرد که موتور محرک جو سیاره زمین، انرژی خورشید است. این انرژی که به آن سیکلهای خورشیدی نیز گفته میشود دارای نوساناتی است و به همین دلیل انرژی ورودی به سیاره زمین ثابت نیست.
این استاد آب و هواشناسی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به اینکه سیکلهای خورشیدی دارای دورههای کوچک تقریباً ۱۱ ساله هستند، گفت: در بخشی از این سیکل مقادیر انرژی خروجی از خورشید کمتر و در بخش دیگری از آن افزایش مییابد که این افزایش یا کاهش انرژی با تعداد لکههای ظاهر شده روی سطح بیرونی خورشید در ارتباط است. این انرژی پس از خروج از خورشید وارد جو، پوسته زمین و اقیانوسها و در آنها ذخیره میشود. متقابلاً زمین، جو و اقیانوسها نیز با تابش، انرژی را به بیرون از خود منتقل میکنند.
رئیس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین ادامه داد: در حال حاضر از نظر موقعیت زمانی در انتهای یک سیکل خورشیدی و شروع سیکل بعدی قرار داریم و تعداد لکههای خورشیدی در حالت صاف یا تقریباً بدون لکه هستند. جالب است بدانیم که بر اساس تصاویر گرفته شده از سطح خورشید توسط رصد خانه دینامیک خورشیدی تلسکوپ فضایی، در طول سه ماه گذشته سطح خورشید عاری از هر گونه لکه خورشیدی بود.
به گفته لشکری این یک پدیده تقریباً نادر است و سیکل اخیر در قیاس با دو سیکل قبل بسیار ضعیفتر است، یعنی در حال حاضر تعداد لکههای روی خورشید در اوج خود کمتر از سیکلهای قبل هستند بنابراین با وجود این که نظم ۱۱ ساله در سیکلها تقریباً با اندکی تفاوت تکرار میشود، ولی لزوماً مقادیر انرژی خروجی از خورشید در همه دورهها یکسان نیست و، چون این انرژی تأمین کننده تمام حرکات جو است پس تکرار پدیدههای جوی لزوماً برابر نخواهد بود. باید توجه داشت که دوره برگشت برخی پدیدههای جوی مثل بارشهای سیل آسا، خشکسالیهای شدید و فراگیر و سایر پدیدههای جوی نادر ۳۰، ۵۰ و ۱۰۰ ساله است.https://www.entekhab.ir/fa/news/470543/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA
به گفته رییس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین این یک پدیده تقریباً نادر است و سیکل اخیر در قیاس با دو سیکل قبل بسیار ضعیفتر است، یعنی در حال حاضر تعداد لکههای روی خورشید در اوج خود کمتر از سیکلهای قبل هستند بنابراین با وجود این که نظم ۱۱ ساله در سیکلها تقریباً با اندکی تفاوت تکرار میشود، ولی لزوماً مقادیر انرژی خروجی از خورشید در همه دورهها یکسان نیست و، چون این انرژی تأمین کننده تمام حرکات جو است پس تکرار پدیدههای جوی لزوماً برابر نخواهد بود. باید توجه داشت که دوره برگشت برخی پدیدههای جوی مثل بارشهای سیل آسا، خشکسالیهای شدید و فراگیر و سایر پدیدههای جوی نادر ۳۰، ۵۰ و ۱۰۰ ساله است.
علت بارشهای شدید ماههای اخیر چیست؟
رییس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین ضمن اشاره به اینکه بارشهای گسترده و شدید سال آبی اخیر متاثر از بر هم کنش چند پدیده جوی است، گفت: فعالتر شدن سامانه سودانی نسبت به سایر سامانهها و انتقال رطوبت فراوان به این سامانه یکی از مهمترین عوامل بارشهای شدید ماههای اخیر است.
حسن لشکری در گفتگو با ایسنا با اشاره ساز و کار بارشها اظهار کرد: برای ایجاد بارش باید چند عامل به طور همزمان در جو رخ بدهد که اولین آن وجود شرایط ناپایداری در جو است. هرچه عمق ناپایداری بیشتر باشد، بارشها شدیدتر میشود. دومین عامل نیز نفوذ رطوبت مناسب به سامانه ناپایدار است چرا که شدت بارشها با میزان تغذیه رطوبت به درون سامانه ارتباط مستقیم دارد.
وی با بیان اینکه بارشهای گسترده و شدید سال آبی اخیر از چند بعد قابل بررسی و تحلیل است، تصریح کرد: بارشهای اخیر ناشی از «یک سامانه بارشی فراگیر در نیمههای غربی، شمالی و جنوبی کشور» بود. «این پدیده» تقریباً نادر در ۵۰ سال اخیر، متأثر از بر هم کنش چند پدیده جوی است. برای مثال میتوان به این موضوع اشاره کرد که موتور محرک جو سیاره زمین، انرژی خورشید است. این انرژی که به آن سیکلهای خورشیدی نیز گفته میشود دارای نوساناتی است و به همین دلیل انرژی ورودی به سیاره زمین ثابت نیست.
این استاد آب و هواشناسی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به اینکه سیکلهای خورشیدی دارای دورههای کوچک تقریباً ۱۱ ساله هستند، گفت: در بخشی از این سیکل مقادیر انرژی خروجی از خورشید کمتر و در بخش دیگری از آن افزایش مییابد که این افزایش یا کاهش انرژی با تعداد لکههای ظاهر شده روی سطح بیرونی خورشید در ارتباط است. این انرژی پس از خروج از خورشید وارد جو، پوسته زمین و اقیانوسها و در آنها ذخیره میشود. متقابلاً زمین، جو و اقیانوسها نیز با تابش، انرژی را به بیرون از خود منتقل میکنند.
رئیس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین ادامه داد: در حال حاضر از نظر موقعیت زمانی در انتهای یک سیکل خورشیدی و شروع سیکل بعدی قرار داریم و تعداد لکههای خورشیدی در حالت صاف یا تقریباً بدون لکه هستند. جالب است بدانیم که بر اساس تصاویر گرفته شده از سطح خورشید توسط رصد خانه دینامیک خورشیدی تلسکوپ فضایی، در طول سه ماه گذشته سطح خورشید عاری از هر گونه لکه خورشیدی بود.
به گفته لشکری این یک پدیده تقریباً نادر است و سیکل اخیر در قیاس با دو سیکل قبل بسیار ضعیفتر است، یعنی در حال حاضر تعداد لکههای روی خورشید در اوج خود کمتر از سیکلهای قبل هستند بنابراین با وجود این که نظم ۱۱ ساله در سیکلها تقریباً با اندکی تفاوت تکرار میشود، ولی لزوماً مقادیر انرژی خروجی از خورشید در همه دورهها یکسان نیست و، چون این انرژی تأمین کننده تمام حرکات جو است پس تکرار پدیدههای جوی لزوماً برابر نخواهد بود. باید توجه داشت که دوره برگشت برخی پدیدههای جوی مثل بارشهای سیل آسا، خشکسالیهای شدید و فراگیر و سایر پدیدههای جوی نادر ۳۰، ۵۰ و ۱۰۰ ساله است.https://www.entekhab.ir/fa/news/470543/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA
پایگاه خبری تحلیلی انتخاب | Entekhab.ir
علت بارشهای شدید ماههای اخیر چیست؟
به گفته رییس اندیشکده اقلیم و آمایش سرزمین این یک پدیده تقریباً نادر است و سیکل اخیر در قیاس با دو سیکل قبل بسیار ضعیفتر است، یعنی در حال حاضر تعداد لکههای روی خورشید در اوج خود کمتر از سیکلهای قبل هستند بنابراین با وجود این که نظم ۱۱ ساله در سیکلها تقریباً…
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
جاری شدن سیلاب در حاشیه جاده زاهدان به زابل بعد از سه راهی دشتک به سمت پل شیله یکی از خشک ترین مناطق ایران با بارش حدود 50 میلی متر در سال https://t.me/ClimateOverview
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
سیل مهیب در کلات نادر، خراسان رضوی، عصر امروز
در میزگردی در خبرآنلاین با حضور بهلول علیجانی و مهدی زارع بررسی شد
سیل اخیر نه غیرطبیعی بود نه غافلگیرکننده، ما آماده نیستیم!https://www.khabaronline.ir/news/1248781/%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%87-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%86%D9%87-%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85
سیل اخیر نه غیرطبیعی بود نه غافلگیرکننده، ما آماده نیستیم!https://www.khabaronline.ir/news/1248781/%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%87-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%86%D9%87-%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85
این میزگرد را اینجا بخوانید:
آقای علیجانی، امسال با بارانهایی شدید در سرتاسر کشور شروع شد، بارانهایی که از نظر خیلیها بیسابقه و عحیب بودند. اما برای شما به عنوان یک اقلیمشناس این بارندگیها چقدر عجیب بود؟ این نوع بارندگی، با این شدت و وسعت، چقدر در کشور ما طبیعی است؟
علیجانی: کشور ایران سرزمین تنوعها در حوزههای مختلف است، تنوعهایی که مهمترین آن اقلیم است، در کشور ما یک منطقه جنگل است، یک منطقه بیابان و ...
در رابطه با بارندگی هم شرایط کشور ما به همین شکل است، به طور کلی میانگین بارش ایران ۲۴۰ میلیمتر در سال است اما ضریب تغییرپذیری بارندگی کشور ۸۰درصد است، این یعنی میتوانیم در یک سال بارندگی زیادی را در کشور مشاهده کنیم و سال بعد این وضعیت کاملا تغییر کند.این تنوع و بینظمی هم در طول زمان و هم در مکان در اقلیم کشور ما وجود دارد مطالعات من نشان داده که مثلا از ۲۴۰میلیمتر بارندگی کشور ۱۷۰ میلیمتر آن در یک دهم روزها میبارد، این یعنی بارشهای کشورمانهم شدید هستند. این یعنی چنین مسائلی در کشور ما طبیعی هستند.
اما در رابطه با بارانهای کنونی که برخی از کلمه «بیسابقه» برای توصیف آن استفاده میکنند، آمار نشان میدهند که ما قبلا هم در مناطق مختلف این میزان بارندگی داشتیم.قطعا، اینکه ۲۵۰میلیمتر باران در ۲ روز در گلستان ببارد آمار زیادی است، اما بیسابقه نبوده. به طور کلی بارندگیها در مناطق مختلف دوره برگشت دارند، یعنی هرچند سال یک بار در یک کشور میبارند، ما هم باید ببینیم این ۲۵۰میلیمتر بارانی که در گلستان باریده دوره برگشت چند ساله داشته وباید در هنگام انجام ساختوساز به این دورهها توجه کنیم. مسیل سیل باید برای دوره بازگشت ۵۰۰ساله در نظر گرفته شود نه میانگین گذشته.
باید اول سیلها را بشناسیم و دوره برگشتهای آن را بدانیم و بعد برای آن یک مسیل قائل شویم و اجازه ندهیم در مسیل ساخت و ساز انجام شود. چرا مردم باید در خوزستان خانههای خود را تخلیه کنند؟ مگر آن زمان سد را ساختند مسیر آب ریز آن مشخص نشده. ما به هیچکدام از اخطارها توجه نکردیم، سیل تجریش را داشتیم سیل نکا را داشتیم و ... چرا از اینها درس نگرفتیم؟ چرا شرایط به جایی میرسد که باید خط آهن را منفجر کنیم. اینها مسائلی هستند که الان وقتش شده. این سیلها بیسابقه هستند و نه غیرقابل پیشبینی.
اما بسیاری تغییراقلیم را به این شرایط ارتباط میدهند، چقدر این بحران زیستمحیطی جهان، روی این بارانها تاثیر گذاشته؟
علیجانی: ببینید اقلیم یک سامانه بینظم است، در چنین سامانهای یک تغییر کوچک در آن عکسالعمل زیادی نشان میدهد. نشانههای تغییراقلیم بینظمتر شدن اقلیم است، مثلا در سال ۱۳۸۶ سرمای شدیدی در ایران به وجود آمد که به گفته خیلیها دلیل آن تغییراقلیم است، چند سال پیش در مسکو جنگلها آتش گرفتند، همان سال در پاکستان سیل آمد و ...
حالا هم نمیتوانیم سیل اخیر را به گرمتر شدن زمین ربط دهیم اما اگر این نشانه تغییراقلیم باشد ما در سالهای بعدی وضعیت بدتری خواهیم داشت.
آقای دکتر زارع اینطور که گفته شد به نظر میرسد باید به دنبال مقصر سیل روی زمین بگردیم تا آسمان، شما به عنوان یک زمینشناس فکر میکنید چرا سیل امسال انقدر خسارت به همراه داشته؟
زارع: به طور کلی اگر تصویر خیلی بزرگی از گذشته تا امروز را ببینیم متوجه میشویم اتفاق عجیبی در طبیعت رخ نداده و قبلا هم جنین حوادثی در کشور با این تنوع رخ دادهاند، .
از ۶۰ سال اخیر ایران اطلاعات علمی مختلفی وجود، نگاهی به این اطلاعات در همین بازده زمانی نشان میدهد که چرا چنین وضعیتی به وجود آمده. اولا جمعیت کشور ما در این مدت ۲.۵ تا ۳ زیاد شده. از سویی تصاویر ماهوارهای نشان میدهند در ۶۰ و مخصوصا ۲۰ سال اخیر با ساخت سدها فرم طبیعی رودخانهها تغییر کرده، مردم زیادی در دشتهای سیلابی ساخت و ساز کردند و حالا این اتفاقات به وجود آمده.همچنین مدیریت منابع آب وضعیتی را ایجاد کردخ که مردم در دشتهای سیلابی ساکن شوند. از سویی در بهرهگیری بیش از حد و بی محابا از همه منابع طبیعی، کشاورزی، دامداری و ... با همه کسانی که در چنین مداخلاتی در طبیعت مشارکت دارند برخورد قانونی نشده و از منابع ملی ، و منافع ملت حفاظت کافی و شایسته نشده است. به طور کلی در ۶۰ سال اخیر تغییراتی که بشر در کشور ما ایجاد کرده که در بسیاری از مناطق بیرویه بوده حتی اگر این اقدامات به نیت خوب و به هدف مدرنسازی شهرها انجام شده باشد.
در واقع در این مدت یک نوسرمایهداری وارد ایران شده که نمادش هتل ۹ طبقه در داخل رودخانه جاجرود است. این تنها مورد نیست، تا دلتان بخواهد در لواسان و شهرهای اوشان فشم و میگون ویلاها و برج ساخته اند و ...
چرا در گذشته چنین بارانهایی چنین خسارتهایی در کشورمان به همراه نداشت؟ از آن زمان تاکنون چه چیزی تغییر کرده است؟
آقای علیجانی، امسال با بارانهایی شدید در سرتاسر کشور شروع شد، بارانهایی که از نظر خیلیها بیسابقه و عحیب بودند. اما برای شما به عنوان یک اقلیمشناس این بارندگیها چقدر عجیب بود؟ این نوع بارندگی، با این شدت و وسعت، چقدر در کشور ما طبیعی است؟
علیجانی: کشور ایران سرزمین تنوعها در حوزههای مختلف است، تنوعهایی که مهمترین آن اقلیم است، در کشور ما یک منطقه جنگل است، یک منطقه بیابان و ...
در رابطه با بارندگی هم شرایط کشور ما به همین شکل است، به طور کلی میانگین بارش ایران ۲۴۰ میلیمتر در سال است اما ضریب تغییرپذیری بارندگی کشور ۸۰درصد است، این یعنی میتوانیم در یک سال بارندگی زیادی را در کشور مشاهده کنیم و سال بعد این وضعیت کاملا تغییر کند.این تنوع و بینظمی هم در طول زمان و هم در مکان در اقلیم کشور ما وجود دارد مطالعات من نشان داده که مثلا از ۲۴۰میلیمتر بارندگی کشور ۱۷۰ میلیمتر آن در یک دهم روزها میبارد، این یعنی بارشهای کشورمانهم شدید هستند. این یعنی چنین مسائلی در کشور ما طبیعی هستند.
اما در رابطه با بارانهای کنونی که برخی از کلمه «بیسابقه» برای توصیف آن استفاده میکنند، آمار نشان میدهند که ما قبلا هم در مناطق مختلف این میزان بارندگی داشتیم.قطعا، اینکه ۲۵۰میلیمتر باران در ۲ روز در گلستان ببارد آمار زیادی است، اما بیسابقه نبوده. به طور کلی بارندگیها در مناطق مختلف دوره برگشت دارند، یعنی هرچند سال یک بار در یک کشور میبارند، ما هم باید ببینیم این ۲۵۰میلیمتر بارانی که در گلستان باریده دوره برگشت چند ساله داشته وباید در هنگام انجام ساختوساز به این دورهها توجه کنیم. مسیل سیل باید برای دوره بازگشت ۵۰۰ساله در نظر گرفته شود نه میانگین گذشته.
باید اول سیلها را بشناسیم و دوره برگشتهای آن را بدانیم و بعد برای آن یک مسیل قائل شویم و اجازه ندهیم در مسیل ساخت و ساز انجام شود. چرا مردم باید در خوزستان خانههای خود را تخلیه کنند؟ مگر آن زمان سد را ساختند مسیر آب ریز آن مشخص نشده. ما به هیچکدام از اخطارها توجه نکردیم، سیل تجریش را داشتیم سیل نکا را داشتیم و ... چرا از اینها درس نگرفتیم؟ چرا شرایط به جایی میرسد که باید خط آهن را منفجر کنیم. اینها مسائلی هستند که الان وقتش شده. این سیلها بیسابقه هستند و نه غیرقابل پیشبینی.
اما بسیاری تغییراقلیم را به این شرایط ارتباط میدهند، چقدر این بحران زیستمحیطی جهان، روی این بارانها تاثیر گذاشته؟
علیجانی: ببینید اقلیم یک سامانه بینظم است، در چنین سامانهای یک تغییر کوچک در آن عکسالعمل زیادی نشان میدهد. نشانههای تغییراقلیم بینظمتر شدن اقلیم است، مثلا در سال ۱۳۸۶ سرمای شدیدی در ایران به وجود آمد که به گفته خیلیها دلیل آن تغییراقلیم است، چند سال پیش در مسکو جنگلها آتش گرفتند، همان سال در پاکستان سیل آمد و ...
حالا هم نمیتوانیم سیل اخیر را به گرمتر شدن زمین ربط دهیم اما اگر این نشانه تغییراقلیم باشد ما در سالهای بعدی وضعیت بدتری خواهیم داشت.
آقای دکتر زارع اینطور که گفته شد به نظر میرسد باید به دنبال مقصر سیل روی زمین بگردیم تا آسمان، شما به عنوان یک زمینشناس فکر میکنید چرا سیل امسال انقدر خسارت به همراه داشته؟
زارع: به طور کلی اگر تصویر خیلی بزرگی از گذشته تا امروز را ببینیم متوجه میشویم اتفاق عجیبی در طبیعت رخ نداده و قبلا هم جنین حوادثی در کشور با این تنوع رخ دادهاند، .
از ۶۰ سال اخیر ایران اطلاعات علمی مختلفی وجود، نگاهی به این اطلاعات در همین بازده زمانی نشان میدهد که چرا چنین وضعیتی به وجود آمده. اولا جمعیت کشور ما در این مدت ۲.۵ تا ۳ زیاد شده. از سویی تصاویر ماهوارهای نشان میدهند در ۶۰ و مخصوصا ۲۰ سال اخیر با ساخت سدها فرم طبیعی رودخانهها تغییر کرده، مردم زیادی در دشتهای سیلابی ساخت و ساز کردند و حالا این اتفاقات به وجود آمده.همچنین مدیریت منابع آب وضعیتی را ایجاد کردخ که مردم در دشتهای سیلابی ساکن شوند. از سویی در بهرهگیری بیش از حد و بی محابا از همه منابع طبیعی، کشاورزی، دامداری و ... با همه کسانی که در چنین مداخلاتی در طبیعت مشارکت دارند برخورد قانونی نشده و از منابع ملی ، و منافع ملت حفاظت کافی و شایسته نشده است. به طور کلی در ۶۰ سال اخیر تغییراتی که بشر در کشور ما ایجاد کرده که در بسیاری از مناطق بیرویه بوده حتی اگر این اقدامات به نیت خوب و به هدف مدرنسازی شهرها انجام شده باشد.
در واقع در این مدت یک نوسرمایهداری وارد ایران شده که نمادش هتل ۹ طبقه در داخل رودخانه جاجرود است. این تنها مورد نیست، تا دلتان بخواهد در لواسان و شهرهای اوشان فشم و میگون ویلاها و برج ساخته اند و ...
چرا در گذشته چنین بارانهایی چنین خسارتهایی در کشورمان به همراه نداشت؟ از آن زمان تاکنون چه چیزی تغییر کرده است؟
زارع: ایرانیها در تمدن آب سابقه زیادی دارند، اگر نگاه کنید در این سیل تمام بناهای تاریخی را سیل نبرده و ساخت و سازهای جدید از بین رفتند. مثلا امامزاده داوود را چند بار سیل برده، اما خیلی مناطق مثل تخت جمشید زا آب نبرده. اما در مازندران در بلده نور، اداره جهادوکشاورزی وسط مسیل ساخته شده.
مدرن بودن فکر کردن به نکات ساده اطراف ما است، که ما این را از دست دادیم.
آقای دکتر، به طور کلی شهرهای ما سیلخیز هستند یا دستکاریهایی که در طبیعت انجام شده این وضعیت را به وجود آورده؟
زارع:ما رودخانه به معنای واقعیاش را در کشورمان در خوزستان داریم که این سدها روی آنها احداث شده و ادعا شده یکی از وظایف ذاتی مهار سیل توسط سد است اما با باز کردن دریچههای سد ما دچار سیل شدیم.
البرز سابقه سیل داشته، خود تهران هم در سال ۶۶ سیل داشته که در آن ۳۰۰ نفر کشته شدند، این مناطق سیلخیز بودند ولی ریسک سیل در آن بالارفته و یک علت آن دستکاریهای بشر است. برای مثال رودخانههای البرز مسیل شمالی جنوبی دارند، اما هز چیزی در این محدوده ساخته شده مسیر شرقی-غربی دارد این یعنی ساختوساز ما درست عمود بر مسیل رودخانه ها انجام شده. فقط رودخانه کن در تهران رها است و باقی آنها برای توسعه شهر منحرف شدند. میشود گفت مناطقی مثل تهران، تبریز، شیراز و ... سیلخیز شدند. اینها مداخلاتی است که ۳۰ سال قبل وجود نداشته و الان بشر اینکارها را رها کرده.
میگویید جنگلها و مراتع را نابود کردیم و حالا با چنین شرایطی مواجه شدیم، آقای علیجانی جنگل چگونه میتواند جلوی سیل را بگیرد؟
علیجانی: وقتی باران به دامنه میبارد، آب میتواند در خاک نفوذ کند، اگر با شدت آب جاری شود سیل میآید اگر پوشش گیاهی باشد آب فورا جاری نمیشود از سویی میزان نفوذپذیری هم زیاد میشود. اما وقتی پوشش گیاهی نباشد خاک برهنه باشد باران دیگر نمیتواند متوقف شود باران جاری میشود.
گلآلود بودن سیل در گلستان هم نشان دهنده همین موضوع است. باید ببینیم سیلهای قدیمی هم انقدر پیامد داشته و انقدر گل و لای با خود آورده؟
کمی به جلوتر بیاییم، به روزهایی که پیشبینی شده بود که سیل میآید، اما باز هم ما دیدیم که برخی اتفاقات لازم انجام نشد، چرا؟
علیجانی: دقیقا برای مثال در شیراز براساس پیشبینی هواشناسی میتوانستند آن منطقه را تخلیه کنند، این مشکل اینجاست که آگاهی و یقین ایجاد نشده. اگر به هواشناسی اطمینان وجود داشت حتما این اتفاق رخ میداد.
آقای زارع آیا برخلاف زلزله، سیل قابل پیشبینی است؟
زارع: همه پدیدههای طبیعی قابل پیش بینی است ، بشر الان میتواند درباره سیل اینکار را کند، اما درباره زمان وقوع زلزله هنوز عدم قطعیت بیشتری وجود دارد.
اگر پدیده را غیرقابل پیشبینی اعلام کنیم، به ۲ نتیجه میرسیم اولی این است که پدیده طبیعی نیست و دوم اینکه علم نمیتواند برای آن اینکار کند. در حالی که اتفاقی که الان رخ داده در مورد مسئله سیل قابلیت پیش بینی با دقت بالا و ساعت اندازه و محل اتفاق را دارد.
سوال اینجاست به اتفاقی که در فردوردین ماه چند سال گذشته اتفاق افتاده، آیا ۵ سال دیگر فروردین ۱۴۰۲ ایران در مقابل سیل ایمن است یا نه؟ از نظر من چنین چیزی ممکن است.
اما جدا از بحث ریشههای بحرانی که اکنون با آن مواجه شدیم شما میگویید سیل اخیر قابل پیشبینی بوده، اما بعد از وقوع سیل همه غافلگیر شده بودند. چرا نتوانستیم این حادثه را همان لحظه کنترل کنیم؟
علیجانی: این سیل با این حجم از بارش قابل کنترل نبود چراکه ما امکانات انجام اینکار را نداشتیم. قبل از سیل، هواشناسی هشدار داد اما آیا مگر میشد در جنگلهای خراب شده دیوار ساخت؟ تمام مسیلهای سابق بسته شده و یک مسیل مانده. من یک مقالهای خواندم نوشته بود آققلا یک باران با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله آسیب وارد میکند.
زارع: چیزی که به عنوان مدیریت بحران شناخته میشود مجموعهای کارها است که سهچهارم آن پیشگیرانه است، در کشورهای در حال توسعه مثل ایران معمولا به این بخش اهمیت کمی داده میشود. ما در فروردین ماه در ۵ سال گذشته هم سیل داشتیم بنابراین یک پیشآگاهی نسبی وجود داشته، اگر با عدد علمی کار میکردیم چنین بارانی چیز عجیب نبوده که بخواهد ما را غافلگیر کند.
مدرن بودن فکر کردن به نکات ساده اطراف ما است، که ما این را از دست دادیم.
آقای دکتر، به طور کلی شهرهای ما سیلخیز هستند یا دستکاریهایی که در طبیعت انجام شده این وضعیت را به وجود آورده؟
زارع:ما رودخانه به معنای واقعیاش را در کشورمان در خوزستان داریم که این سدها روی آنها احداث شده و ادعا شده یکی از وظایف ذاتی مهار سیل توسط سد است اما با باز کردن دریچههای سد ما دچار سیل شدیم.
البرز سابقه سیل داشته، خود تهران هم در سال ۶۶ سیل داشته که در آن ۳۰۰ نفر کشته شدند، این مناطق سیلخیز بودند ولی ریسک سیل در آن بالارفته و یک علت آن دستکاریهای بشر است. برای مثال رودخانههای البرز مسیل شمالی جنوبی دارند، اما هز چیزی در این محدوده ساخته شده مسیر شرقی-غربی دارد این یعنی ساختوساز ما درست عمود بر مسیل رودخانه ها انجام شده. فقط رودخانه کن در تهران رها است و باقی آنها برای توسعه شهر منحرف شدند. میشود گفت مناطقی مثل تهران، تبریز، شیراز و ... سیلخیز شدند. اینها مداخلاتی است که ۳۰ سال قبل وجود نداشته و الان بشر اینکارها را رها کرده.
میگویید جنگلها و مراتع را نابود کردیم و حالا با چنین شرایطی مواجه شدیم، آقای علیجانی جنگل چگونه میتواند جلوی سیل را بگیرد؟
علیجانی: وقتی باران به دامنه میبارد، آب میتواند در خاک نفوذ کند، اگر با شدت آب جاری شود سیل میآید اگر پوشش گیاهی باشد آب فورا جاری نمیشود از سویی میزان نفوذپذیری هم زیاد میشود. اما وقتی پوشش گیاهی نباشد خاک برهنه باشد باران دیگر نمیتواند متوقف شود باران جاری میشود.
گلآلود بودن سیل در گلستان هم نشان دهنده همین موضوع است. باید ببینیم سیلهای قدیمی هم انقدر پیامد داشته و انقدر گل و لای با خود آورده؟
کمی به جلوتر بیاییم، به روزهایی که پیشبینی شده بود که سیل میآید، اما باز هم ما دیدیم که برخی اتفاقات لازم انجام نشد، چرا؟
علیجانی: دقیقا برای مثال در شیراز براساس پیشبینی هواشناسی میتوانستند آن منطقه را تخلیه کنند، این مشکل اینجاست که آگاهی و یقین ایجاد نشده. اگر به هواشناسی اطمینان وجود داشت حتما این اتفاق رخ میداد.
آقای زارع آیا برخلاف زلزله، سیل قابل پیشبینی است؟
زارع: همه پدیدههای طبیعی قابل پیش بینی است ، بشر الان میتواند درباره سیل اینکار را کند، اما درباره زمان وقوع زلزله هنوز عدم قطعیت بیشتری وجود دارد.
اگر پدیده را غیرقابل پیشبینی اعلام کنیم، به ۲ نتیجه میرسیم اولی این است که پدیده طبیعی نیست و دوم اینکه علم نمیتواند برای آن اینکار کند. در حالی که اتفاقی که الان رخ داده در مورد مسئله سیل قابلیت پیش بینی با دقت بالا و ساعت اندازه و محل اتفاق را دارد.
سوال اینجاست به اتفاقی که در فردوردین ماه چند سال گذشته اتفاق افتاده، آیا ۵ سال دیگر فروردین ۱۴۰۲ ایران در مقابل سیل ایمن است یا نه؟ از نظر من چنین چیزی ممکن است.
اما جدا از بحث ریشههای بحرانی که اکنون با آن مواجه شدیم شما میگویید سیل اخیر قابل پیشبینی بوده، اما بعد از وقوع سیل همه غافلگیر شده بودند. چرا نتوانستیم این حادثه را همان لحظه کنترل کنیم؟
علیجانی: این سیل با این حجم از بارش قابل کنترل نبود چراکه ما امکانات انجام اینکار را نداشتیم. قبل از سیل، هواشناسی هشدار داد اما آیا مگر میشد در جنگلهای خراب شده دیوار ساخت؟ تمام مسیلهای سابق بسته شده و یک مسیل مانده. من یک مقالهای خواندم نوشته بود آققلا یک باران با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله آسیب وارد میکند.
زارع: چیزی که به عنوان مدیریت بحران شناخته میشود مجموعهای کارها است که سهچهارم آن پیشگیرانه است، در کشورهای در حال توسعه مثل ایران معمولا به این بخش اهمیت کمی داده میشود. ما در فروردین ماه در ۵ سال گذشته هم سیل داشتیم بنابراین یک پیشآگاهی نسبی وجود داشته، اگر با عدد علمی کار میکردیم چنین بارانی چیز عجیب نبوده که بخواهد ما را غافلگیر کند.
ما باید بتوانیم بحران را تشخیص دهیم و بعد به برنامهریزی راهبردی بپردازیم. اینها مربوط قبل از وقوع حادثه است، بعد از آن باید واکنش نشان دهیم، واکنشی که شامل مجموعهای از کارهاست که یک تیم به اتفاق انجام میدهد، در تیم مدیریت بحران شما ضمن اینکه از یک فرمانداری واحد پیروی میکنند افراد به یک زبان صحبت میکنند، اتفاقی که در کشور ما رخ نداد. من دیدم دکتر اردکانیان گفته این سیل ۲.۵میلیارد دلار سود داشته، این نشان میدهد که ایشون با فردی که در اورژانس کشور هست و یا یک مسئول دیگر با یک ادبیات حرف نمیزنند. مرحله بعد از این یادگیری از بحران است در تین حوزه باید حجم زیادی از مشاهدات جمع شود، تمام اینها باید به سازمان مدیریت بحران کشور ربط داده شود. اما سازمان مدیریت بحران همهچیز را به نبود قانون و بودجه ربط میدهد.
پس اینکه غافلگیر شدیم قابل پذیرش نیست،. دوره همه شهرهای شمالی یکسری خاکریز ایجاد شده و سیل میآید، غافل گیری ندارد کاملا طبیعی است. به نظرم نباید به سمت این تفکر برویم.
در ارزیابی اتفاقات همه اتفاقات مثبت را انکار نکنیم، اما اگر الان نقطهضعف ها را نبینیم آسیبهای بعدی بالاتر میشود. ما فروردینهای گذشته هم سیل داشتیم، برنامه عملکرد سیل ما در سازمان مدیریت بحران کجا بوده؟ آیا در این برنامه آیا حادثه به خوبی تشخیص داده شده؟ آیا همه اعضای تیم فرماندهی حادثه با یک نگاه به حادثه نگاه میکردند یا نه؟ آیا ساختار مناسب برقرار بوده یا نه؟ آیا برای همه واحدها برنامه تخلیه وجود دارد؟ آیا فرمانده آموزش دیده در همه موقعیتها وجود دارد؟ آیا پرسنل اطلاع دارند که بعد از تخلیه چه اتفاقی رخ میدهد؟ به طوری که شب ۱۳ به ۱۴ فروردین یک شب ارتباط پل دختر به تمام دنیا قطع بود، آیا در برنامه پاسخ چیزی داریم که فراتر از اطلاعات سنتی کاری انجام بدهد؟ فرض کنیم استاندار خوزستان کسی است که اقدامات زیادی انجام میدهد، اما در حادثه اخیر دیدیم شاید ۷۰درصد مواقع ایشان مقامات کشور را همراهی کردند و ایشان همیشه در همه کادر دوربین حضور دارد. این جلوه رسانهای دیده شدن خیلی مهم است اما من شهروند نگران این هستم که ایشان همیشه در دوربین حضور دارد و کی برای حل بحران اقدام میکند؟ به همین راحتی یک مدیر داخلی به دلیل بار رسانهای موجود از صحنه حذف میشود.
از این نکات مشخص میشود که ما چه نقاط ضعفی در هنگام بحران داشتیم، باید یک فرمانده واحد داشته باشیم و آن فرمانده باید با یک زبان واحد با همه افراد کار کند، معنای این موضوع هم انجام اقدامات پوپولیستی نیست.این تیم مدیریت بحران تیم شناخته شدگی سیاسی است و به لحاظ تخصصی اطلاعاتی ندارد و فکر نمیکنم این نصیحتها روی آنها اثری کند. شاگردهای دکتر علیجانی در کشورهای دیگر در حال مطالعه در کشورهای دیگر هستند بعد ما اینجا با چنین شرایطی مواجه شدیم.
علیجانی: مشکل دیگری هم در زمینه مدیریت بحران وجود دارد آیا یک کمیته علمی در این مراحل وجود داشته که به این تیم کمک کند؟ چه اشکالی داشت یک اقلیمشناس در جلسات حضور داشت. شاید اقلیمشناس میتوانست بگوید آن ریل قطار را تخریب نکنند. چاره کار استفاده از مدیران توانمند علمی است. چند ساله در حوزه زلزله کار شده اما وضعیت درباره سیل اینگونه نیست.
مردم میگویند پارسال گردوخاک بوده الان سیل، با توجه به شرایط تغییراقلیم همه چیز ممکن است. ما با اینها زندگی میکنیم و تنها راه آن استفاده از کارشناسان توانمند است. مقصر ما دانشگاهیان هستیم که نتوانستیم دانشجوهای خوبی پرورش دهیم تا جلوی این حوادث را بگیرند. از سویی نظام مدیریتی هم اشتباه کرده که به شکلی که به این افراد اجازه نداده وارد این حوزهها شوند.
آقای دکتر زارع و اما سوال پایانی در رابطه با آینده، پیشبینی میکنید چه حوادثی بعد از سیل در انتظار ایران باشد؟
زارع: در ابتدا باید منتظر حوادثی مثل زمینلغزش باشیم. یک زلزله و تکانهای دیگر منجر به سقوط مواد زیادی روی کوهها میشود به همین دلیل از الان تا ۵ ماه آینده در همه مناطقی کوهستانی باید انتظار وقوع زمین لغزش داشته باشیم.
یکی از نقاط مهم توسعه تمدنی در ایران محل تنگههاست، در این مناطق که حفر رودخانهها وسیعتر است و گودال مانندی رخ میدهد پیشبینی دیگر من این است تمام این مناطق میتوانند وضعیتی مانند پل دختر داشته باشند. خبرآنلاین
پس اینکه غافلگیر شدیم قابل پذیرش نیست،. دوره همه شهرهای شمالی یکسری خاکریز ایجاد شده و سیل میآید، غافل گیری ندارد کاملا طبیعی است. به نظرم نباید به سمت این تفکر برویم.
در ارزیابی اتفاقات همه اتفاقات مثبت را انکار نکنیم، اما اگر الان نقطهضعف ها را نبینیم آسیبهای بعدی بالاتر میشود. ما فروردینهای گذشته هم سیل داشتیم، برنامه عملکرد سیل ما در سازمان مدیریت بحران کجا بوده؟ آیا در این برنامه آیا حادثه به خوبی تشخیص داده شده؟ آیا همه اعضای تیم فرماندهی حادثه با یک نگاه به حادثه نگاه میکردند یا نه؟ آیا ساختار مناسب برقرار بوده یا نه؟ آیا برای همه واحدها برنامه تخلیه وجود دارد؟ آیا فرمانده آموزش دیده در همه موقعیتها وجود دارد؟ آیا پرسنل اطلاع دارند که بعد از تخلیه چه اتفاقی رخ میدهد؟ به طوری که شب ۱۳ به ۱۴ فروردین یک شب ارتباط پل دختر به تمام دنیا قطع بود، آیا در برنامه پاسخ چیزی داریم که فراتر از اطلاعات سنتی کاری انجام بدهد؟ فرض کنیم استاندار خوزستان کسی است که اقدامات زیادی انجام میدهد، اما در حادثه اخیر دیدیم شاید ۷۰درصد مواقع ایشان مقامات کشور را همراهی کردند و ایشان همیشه در همه کادر دوربین حضور دارد. این جلوه رسانهای دیده شدن خیلی مهم است اما من شهروند نگران این هستم که ایشان همیشه در دوربین حضور دارد و کی برای حل بحران اقدام میکند؟ به همین راحتی یک مدیر داخلی به دلیل بار رسانهای موجود از صحنه حذف میشود.
از این نکات مشخص میشود که ما چه نقاط ضعفی در هنگام بحران داشتیم، باید یک فرمانده واحد داشته باشیم و آن فرمانده باید با یک زبان واحد با همه افراد کار کند، معنای این موضوع هم انجام اقدامات پوپولیستی نیست.این تیم مدیریت بحران تیم شناخته شدگی سیاسی است و به لحاظ تخصصی اطلاعاتی ندارد و فکر نمیکنم این نصیحتها روی آنها اثری کند. شاگردهای دکتر علیجانی در کشورهای دیگر در حال مطالعه در کشورهای دیگر هستند بعد ما اینجا با چنین شرایطی مواجه شدیم.
علیجانی: مشکل دیگری هم در زمینه مدیریت بحران وجود دارد آیا یک کمیته علمی در این مراحل وجود داشته که به این تیم کمک کند؟ چه اشکالی داشت یک اقلیمشناس در جلسات حضور داشت. شاید اقلیمشناس میتوانست بگوید آن ریل قطار را تخریب نکنند. چاره کار استفاده از مدیران توانمند علمی است. چند ساله در حوزه زلزله کار شده اما وضعیت درباره سیل اینگونه نیست.
مردم میگویند پارسال گردوخاک بوده الان سیل، با توجه به شرایط تغییراقلیم همه چیز ممکن است. ما با اینها زندگی میکنیم و تنها راه آن استفاده از کارشناسان توانمند است. مقصر ما دانشگاهیان هستیم که نتوانستیم دانشجوهای خوبی پرورش دهیم تا جلوی این حوادث را بگیرند. از سویی نظام مدیریتی هم اشتباه کرده که به شکلی که به این افراد اجازه نداده وارد این حوزهها شوند.
آقای دکتر زارع و اما سوال پایانی در رابطه با آینده، پیشبینی میکنید چه حوادثی بعد از سیل در انتظار ایران باشد؟
زارع: در ابتدا باید منتظر حوادثی مثل زمینلغزش باشیم. یک زلزله و تکانهای دیگر منجر به سقوط مواد زیادی روی کوهها میشود به همین دلیل از الان تا ۵ ماه آینده در همه مناطقی کوهستانی باید انتظار وقوع زمین لغزش داشته باشیم.
یکی از نقاط مهم توسعه تمدنی در ایران محل تنگههاست، در این مناطق که حفر رودخانهها وسیعتر است و گودال مانندی رخ میدهد پیشبینی دیگر من این است تمام این مناطق میتوانند وضعیتی مانند پل دختر داشته باشند. خبرآنلاین
Roshani, [14.04.19 10:29]
[Forwarded from خبرگزاری آنا]
رئیس سازمان هواشناسی در صحن علی مجلس:
🔹این بارشها، تغییر اقلیمی است
🔻کشور همچنان در شرایط خشکسالی قرار دارد و هنوز زمان ترسالی فرا نرسیده است
🔻پیشبینی سیلابها نیازمند همکاری مجلس و دولت است
🔻معمولاً در فصل بهار با توجه به تغییر شرایط جوی امکان پیش بینی میان مدت وجود ندارد؛ما برای بارشها معمولاً این کار را انجام نمیدهیم
🔻۷۲ ساعت قبل از سیلاب سال ۹۸ اطلاعیه صادر شده بود و 48 ساعت قبل نیز اخطاریههای لازم صادر شده بود
🌐 @ana_ir
[Forwarded from خبرگزاری آنا]
رئیس سازمان هواشناسی در صحن علی مجلس:
🔹این بارشها، تغییر اقلیمی است
🔻کشور همچنان در شرایط خشکسالی قرار دارد و هنوز زمان ترسالی فرا نرسیده است
🔻پیشبینی سیلابها نیازمند همکاری مجلس و دولت است
🔻معمولاً در فصل بهار با توجه به تغییر شرایط جوی امکان پیش بینی میان مدت وجود ندارد؛ما برای بارشها معمولاً این کار را انجام نمیدهیم
🔻۷۲ ساعت قبل از سیلاب سال ۹۸ اطلاعیه صادر شده بود و 48 ساعت قبل نیز اخطاریههای لازم صادر شده بود
🌐 @ana_ir