با نهایت تأسف و اندوه اطلاع یافتیم که
دکتر علی‌اکبر میرزایی، استاد برجسته و گرانقدر شیمی کشور و دانشگاه سیستان و بلوچستان، از میان ما رفتند.
به خانواده معزز و داغدار، به جامعه علمی ایران و همه شاگردان و همکاران ایشان تسلیت عرض می‌کنم.
ما دانشمندی اصیل، متعهد و انسان‌دوستی را از دست دادیم.
برای من، دکتر میرزایی همواره بیش از یک همکار؛ دوست و حامی صادق بود.
دوستان واقعی را در امتحان‌های دشوار زندگی می‌شناسیم؛ آن‌گاه که در غیاب ما، با انصاف و شجاعت از ما دفاع می‌کنند؛ در حالی که بسیاری تنها در حضور، دوست به نظر می‌رسند.
دکتر عزیزم،
از صمیم قلب سپاسگزارم برای تمامی زحمات بی‌وقفه‌ات، حمایت‌های بی‌چشمداشت و مهربانی‌هایت.
یاد و نام نیکت همواره در قلب‌ها زنده خواهد ماند.
روحت شاد و یادت گرامی باد.

دینامیک هواشناسی و تحلیل سینوپتیک چرخه بارش‌های شدید در فلات ایران: ۱۰ تا ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ هفت اقلیم🌈. محمود خسروی

زمستان سال ۲۰۲۶ شاهد شرایط اتمسفری بسیار ناهنجاری در خاورمیانه بود که با گذار ناگهانی از شرایط خشکسالی مزمن و چندساله به پدیده‌های حدی هیدرومتئورولوژیک با تأثیرات بالا مشخص می‌شد. بین ۱۰ تا ۱۷ فوریه ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از تعاملات پیچیده سینوپتیک که ناشی از بی‌ثباتی جهانی حلقه قطبی (Polar Vortex) و جابجایی رو به جنوب رودباد (Jet Stream) جنب‌حاره‌ای بود، منجر به وقوع بارش‌های مخرب در سراسر ایران و شامات شد. این گزارش یک تحلیل علمی جامع از سامانه‌های فشار جوی، الگوهای باد، مکانیسم‌های انتقال رطوبت و تأثیرات توپوگرافی این دوره را با استفاده از داده‌های بازتحلیل ERA5 و مشاهدات رسمی سازمان هواشناسی کشور (IRIMO) ارائه می‌دهد.

❄️🌈هفت اقلیم.محمود خسروی
چرا با وجود گرمایش جهانی، همچنان شاهد طوفان‌های زمستانیِ شدید هستیم؟
بر اساس تحلیل‌های اقلیمی دفتر کاهش خطر بلایای سازمان ملل متحد (UNDRR)، پاسخ در پویایی گرداب قطبی (Polar Vortex) و جریان جت قطبی (Polar Jet Stream) نهفته است.
🔹 در حالت پایدار:
گرداب قطبی به‌صورت یک سامانه‌ی بسته و نیرومند عمل می‌کند و هوای بس سرد قطبی را در عرض‌های شمالی (۱۶ تا ۴۸ کیلومتری سطح زمین) محصور می‌سازد. جریان جت قطبی با الگویی قوی و مستقیم (غرب به شرق) این جداسازی را تقویت می‌کند.
🔸 در حالت مختل‌شده:
گرمایش جهانی — به‌ویژه گرمایش شتابان قطب شمال — ساختار گرداب را تضعیف کرده و جریان جت را به الگویی موج‌گونه و نامنظم (Wavy flow) تبدیل می‌کند. در نتیجه هوای سرد قطبی به عرض‌های جنوبی‌تر نفوذ می‌کند و هم‌زمان توده‌های هوای گرم‌تر به سمت شمال حرکت می‌کنند.
این جابه‌جایی‌های بزرگ‌مقیاس، نوسان‌های جت را تشدید کرده و احتمال وقوع موج‌های سرمای شدید، کولاک و بارش‌های سنگین برف را حتی با میانگین دمای جهانی بالاتر به‌گونه‌ای چشمگیر افزایش می‌دهد.
ادامه 👇👇📌 منبع NOAA / UNDRR,۲۰۲۶:

❄️ هفت اقلیم🌈 .محمود خسروی چرا با وجود گرمایش جهانی، همچنان شاهد طوفان‌های زمستانیِ شدید هستیم؟
بر اساس تحلیل‌های اقلیمی دفتر کاهش خطر بلایای سازمان ملل متحد (UNDRR)، پاسخ در پویایی گرداب قطبی (Polar Vortex) و جریان جت قطبی (Polar Jet Stream) نهفته است.
🔹 در حالت پایدار:
گرداب قطبی به‌صورت یک سامانه‌ی بسته و نیرومند عمل می‌کند و هوای بس سرد قطبی را در عرض‌های شمالی (۱۶ تا ۴۸ کیلومتری سطح زمین) محصور می‌سازد. جریان جت قطبی با الگویی قوی و مستقیم (غرب به شرق) این جداسازی را تقویت می‌کند.
🔸 در حالت مختل‌شده:
گرمایش جهانی — به‌ویژه گرمایش شتابان قطب شمال — ساختار گرداب را تضعیف کرده و جریان جت را به الگویی موج‌گونه و نامنظم (Wavy flow) تبدیل می‌کند. در نتیجه هوای سرد قطبی به عرض‌های جنوبی‌تر نفوذ می‌کند و هم‌زمان توده‌های هوای گرم‌تر به سمت شمال حرکت می‌کنند.
این جابه‌جایی‌های بزرگ‌مقیاس، نوسان‌های جت را تشدید کرده و احتمال وقوع موج‌های سرمای شدید، کولاک و بارش‌های سنگین برف را حتی با میانگین دمای جهانی بالاتر به‌گونه‌ای چشمگیر افزایش می‌دهد.
🔬 نکته‌ی علمی:
این سازوکار نمونه بارزی از Arctic Amplification (تقویت گرمایش در قطب) است. تضعیف جریان جت باعث می‌شود سامانه‌های جوی مدت طولانی‌تری روی یک منطقه باقی بمانند که دلیل اصلیِ طولانی‌شدن دوره‌های یخبندان در سال‌های اخیر به‌شمار می‌رود.
🌍 تغییرات اقلیمی تنها به افزایش دمای میانگین محدود نمی‌شود؛ بلکه پایداری و نظمِ گردش جو را نیز مختل می‌سازد و خطر رویدادهای فَرین (Extreme Events) را بالا می‌برد.
#تغییرات اقلیمی #گرداب قطبی #اقلیم شناسی #رویدادهای فرین#ClimateChange #PolarVortex #JetStream #GlobalWarming #UNDRR #ArcticAmplification
📌 منبع NOAA / UNDRR,۲۰۲۶:

**کابوس پرواز در مه‌دود هندی**

🔹آلودگی شدید هوا و مه غلیظ در دو ماه گذشته باعث لغو و تأخیر گسترده پروازها در هند شد و شوک قابل‌توجهی به صنعت هوانوردی این کشور وارد کرد.

🔹در شهرهایی مانند دهلی و بمبئی، لایه‌های ضخیم مه و آلاینده‌ها دید باندها را به‌شدت کاهش داد و سرگردانی هزاران مسافر و اختلال در شریان‌های اقتصادی حمل‌ونقل هوایی را رقم زد.

🔹در ۲۷ دسامبر، بیش از ۱۰۰ پرواز در فرودگاه بین‌المللی ایندیرا گاندی دهلی لغو شد؛ همزمان شاخص کیفیت هوا به عدد ۳۸۴ و سطح «بسیار ناسالم» رسید. با وجود تجهیز باندها به سیستم CAT III B، کمبود آموزش خلبانان موجب لغو، تأخیر و تغییر مسیر پروازها شد.

🔹این بحران هزینه‌های سنگینی از جمله افت درآمد، افزایش مصرف سوخت، مخارج خدمه و پرداخت غرامت به ایرلاین‌ها تحمیل و ترازنامه شرکت‌ها را تضعیف کرد.

🔹آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی به عاملی تعیین‌کننده در برنامه‌ریزی خطوط هوایی جهان تبدیل شده و نمونه‌های مشابهی از اختلال پروازها به‌دلیل گردوغبار در ایران نیز ثبت شده است.

🔗[متن کامل](https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%86%D9%82%D9%84-58/4254167-%DA%A9%

«گروه اقلیم شناسان ایران» در پیام رسان بله راه اندازی شد.تا زمان بازگشایی اینترنت بین المللی می تواند محلی برای گفتگوی فرهیختگان اقلیم شناسی کشور باشد.🌍

🆔 شناسه:
https://ble.ir/iranclimate2026

واکاوی «غیرمعمول بودن» بارش‌های بهاره ۲۰۲۶ در ایران و خاورمیانه
محمود خسروی
استاد اقلیم‌شناسی
دانشگاه سیستان و بلوچستان
۴ اردیبهشت ۱۴۰۵
چکیده
بهار ۲۰۲۶ (۱۴۰۵ خورشیدی) با الگوهای بارشی ناهمسانی در ایران و خاورمیانه همراه بود که نیازمند واکاوی تیزبینانه از دیدگاه شاخص‌های دور پیوندی جوی، توزیع مکانی بارش و چارچوب‌های بازگشت اقلیمی است. این پژوهش با استناد به گزارش‌های سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، مدل‌های CMIP6 و واکاوی‌های متاآنالیز اخیر، به بررسی سه شاخص کلیدی برای تعیین «غیرمعمول بودن» این رویدادها می‌پردازد و برآیندها را در بستر نوسانات طبیعی و روندهای تغییر اقلیم ارزیابی می‌کند.

۱. پیشگفتار
تعیین مرز میان «نوسان طبیعی» و «رویداد غیرمعمول» در پدیده‌های بارشی، یکی از چالش‌های بنیادین در هواشناسی کاربردی و اقلیم‌شناسی منطقه‌ای است. در بهار ۲۰۲۶، گزارش‌های نخستین نشان‌گر بارش‌های بالاتر از نرمال در بخش‌هایی از ایران و خاورمیانه بود (Tehran Times, 2026). بااین‌حال، تفسیر دانشوارانه این داده‌ها مستلزم واکاوی چندلایه‌ای است که هم‌زمانی شاخص‌های دور پیوندی، ناهمگنی فضایی بارش و جایگاه آماری رویداد در توزیع بلندمدت را در برگیرد. انگیزه این نوشتار، بازنویسی هماهنگ و پشتوانه دار واکاوی‌های موجود با حفظ همگی جزئیات فنی و ارجاعات علمی است.

۲. واکاوی سه شاخص کلیدی برای تعیین غیرمعمول بودن
۲.۱. شاخص نخست: غیرمعمول بودن الگوهای دور پیوند جوی
بر پایه گزارش‌های سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، دوره فوریه–آوریل ۲۰۲۶ با گذار از فاز لانینا به شرایط خنثی در اقیانوس آرام استوایی همراه بود که با احتمال نزدیک ۷۰٪ در چارچوب پیش‌بینی‌های استاندارد نوسان جنوبی–ال نینو (ENSO) قرار می‌گرفت. بااین‌وجود، آنچه این جابجایی را از دیدگاه اقلیم‌شناسی منطقه‌ای «غیرمعمول» ساخت، هم‌زمانی آن با دو پدیده دیگر بود: (۱) فاز شدید منفی نوسان اطلس شمالی (NAO−) در ماه مارس، و (۲) پیدایش دوباره فاز مثبت نوسان دمای سطح دریای اقیانوس هند (IOD+) از اواخر بهار.
بررسی داده‌های دو دهه اخیر نشان می‌دهد که همگرایی فازی هر سه شاخص یعنی گذار ENSO از خنثی به سمت ال نینو، فاز منفی NAO و گسترش IOD مثبت در یک فصل بهار، تنها در ۳ تا ۴ مورد (برابر ۱۰ تا ۱۵ درصد از بهارها) رخ‌داده است (Ghasemifar et al., 2026). افزون بر این، شکل‌گیری پی‌درپی «قطع کم‌فشارهای مدیترانه‌ای» و رخنه کردن آنها تا عرض جغرافیایی ۲۵ درجه شمالی (حتی تا شمال شبه‌جزیره عربستان و مرکز عمان) برای فصل بهار در خاورمیانه، رویدادی بسیار کمیاب ارزیابی می‌شود. هواشناسان منطقه‌ای از این پدیده بانام «ورِتکس سرد مدیترانه‌ای» یادکرده‌اند که نقش کلیدی در هدایت رطوبت و تشدید بارش‌های حدی در نواحی جنوبی و جنوب‌غربی ایران ایفا نموده است.
۲.۲. شاخص دوم: شدت بارش نقطه‌ای در برابر میانگین کشوری
نکته واکاویک حائز اهمیت این است که «ترسالی» گزارش‌شده در ایران طی بهار ۲۰۲۶، نه یک پدیده فراگیر و یکنواخت، بلکه الگویی «موضعی و ناهنجار» بوده است. داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی نشان می‌دهند که استان‌های ایلام، کرمان، هرمزگان، فارس جنوبی و خراسان جنوبی بارش‌هایی بالاتر از نرمال بلندمدت ثبت کرده‌اند؛ در حالی که سایر مناطق، به‌ویژه رشته‌کوه البرز و کلان‌شهر تهران، همچنان در شرایط خشکسالی یا نزدیک به نرمال باقی‌مانده‌اند.
بنابراین، سرشت غیرمعمول این رویداد در «شدت فوق‌العاده بارش در مناطق ویژه» نهفته است برای نمونه، ثبت «بالاترین بارش بهاره در ۷۶ سال اخیر» در ایلام — و نه در افزایش میانگین بارش کل کشور. این الگوی فضایی ناهمگن، با سناریوهای تغییر اقلیم که پیش‌بینی می‌کنند بارش‌ها در آینده «چگال تر‌شده» و «متمرکز بر فرآمدهای حدی» خواهند شد، همخوانی قابل‌توجهی دارد (Zarrin & Dadashi-Roudbari, 2022; Asadi-RahimBeygi et al., 2025). به عبارت دیگر، افزایش شدت رویدادهای حدی (extremes) در مقیاس محلی، بدون تغییر چشمگیر در میانگین‌های منطقه‌ای، از نشانه‌های مورد انتظار تغییر اقلیم در نیمه‌خشک‌ها است.
۲.۳. شاخص سوم: موقعیت رویداد در چارچوب «بازه بازگشت» بر پایه گزارش ششم هیئت بین‌الدولی تغییر اقلیم (IPCC AR6)
یک متاآنالیز نوین منتشرشده در آوریل ۲۰۲۶، که روندهای تاریخی بارش‌های فرین در باختر آسیا را با پیش‌بینی‌های مدل‌های گزارش ششم هیئت بین‌الدولی تغییر اقلیم (IPCC AR6) تلفیق کرده است، نشان می‌دهد که فراوانی رویدادهای بارشی شدید در دهه‌های اخیر به‌طور معناداری افزایش‌یافته است (Asadi-RahimBeygi et al., 2025).

بر پایه خروجی مدل‌های برون‌یابی، الگوهای ثبت‌شده در بهار ۲۰۲۶ از جمله دوره بارشی ۲۳ تا ۲۸ مارس با یک بازه بازگشت آماری ۱۵ تا ۳۰ ساله (بسته به منطقه جغرافیایی) هم‌خوانی دارد. این بدان معناست که رویداد یادشده در طبقه «کمیاب ولی نه بی‌پیشینه» قرار می‌گیرد.بااین‌حال، با فرض ادامه روند گرمایش جهانی و تغییر اقلیم (که در سناریوهای میانه تا بالای CMIP6 پیش‌بینی‌شده است)، انتظار می‌رود که چنین رویدادهایی با بازه بازگشت ۵ تا ۱۰ ساله تا دوردست ۲۰۵۰ باز کرد شوند (Zarrin & Dadashi-Roudbari, 2022). این یافته بر ضرورت بازنگری در سنجه‌های طراحی سازه‌های آبی و مدیریت ریسک سیلاب در منطقه تأکید دارد.

۳. واکاوی تاریخی: مقایسه با داده‌های بلندمدت و ارزیابی انحراف از نرمال
۳.۱. مقایسه با میانگین مرجع ۳۰ ساله
بر پایه داده‌های ثبت‌شده تا میانه‌های فروردین ۱۴۰۵، مجموع بارش بهاره در ایران نزدیک ۷٪ بالاتر از نرمال ۳۰ ساله (۱۹۹۱–۲۰۲۰) و برابر +۱۳ میلی‌متر انحراف مثبت بوده است (Tehran Times, 2026). بااین‌حال، توزیع فضایی این بارش‌ها به‌شدت ناهمگن گزارش‌شده است: مقادیر بالاتر از نرمال در نواحی غرب، شمال‌غرب، جنوب و بخش‌هایی از جنوب شرق کشور، در برابر مقادیر نزدیک یا پایین‌تر از نرمال در مناطق مرکزی و خشک. در مقایسه با سال هیدرولوژیکی پیشین که با خشکسالی شدید همراه بود، دو برابر شدن بارش در مناطق کلیدی، پدیده «ترسالی موضعی» را برجسته ساخته است.
۳.۲. ارزیابی میزان غیرمعمول بودن در بستر اقلیمی
از دیدگاه آماری، ترسالی بهاره ۲۰۲۶ را می‌توان بخشی از نوسانات طبیعی اقلیم‌شناسی (Natural variability) دانست و نه یک ناهنجاری (Anomaly) بی‌سابقه در مقایسه با رکوردهای تاریخی دهه‌های گذشته. بااین‌وجود، این رویداد درزمینه تداوم خشکسالی چندساله اخیر (۲۰۱۹–۲۰۲۵) غیرمعمول ارزیابی می‌شود و با روندهای پیش‌بینی‌شده در چارچوب تغییر اقلیم به‌ویژه افزایش شدت و تمرکز رویدادهای حدی بر پایه مدل‌های CMIP6 و پژوهش‌های منطقه‌ای همخوانی دارد (World Weather Attribution, 2025; Asadi-RahimBeygi et al., 2025).
رویدادهای بارشی حدی (WEPEs) مشاهده‌شده در بهار ۲۰۲۶ با الگوی افزایشی بلندمدت شاخص‌هایی مانند R10mm (شمار روزهای با بارش ≥۱۰ میلی‌متر) و SDII (شاخص شدت روزانه بارش) در مناطق زاگرس و جنوب غرب ایران هم‌خوانی دارد. بااین‌حال، مجموع بارش فصلی همچنان در چارچوب ±۱ انحراف معیار (σ) نرمال ۳۰ ساله قرار می‌گیرد که نشان‌دهنده قرارگیری رویداد در دامنه تغییرپذیری طبیعی، ولی در مرز بالایی آن است.
در مقیاس خاورمیانه، بارش‌های مارس ۲۰۲۶ از جمله ثبت مقادیر محلی تا ۱۵۰ میلی‌متر در بخش‌هایی از شبه‌جزیره عربستان در برخی نقاط رکورد زد. اما برای گستره ایران، این الگو بیشتر به‌عنوان «بازگشت به نرمال با شدت بیشتر در فرآمدهای متمرکز» تفسیر می‌شود تا یک ناهنجاری اقلیمی بی‌سابقه (Extreme anomaly).

۴. جمع‌بندی و پیامدهای علمی
فراکاوی چند شاخصه بارش‌های بهاره ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که «غیرمعمول بودن» این رویداد را نمی‌توان با یک معیار واحد سنجید. هم‌زمانی کمیاب فازهای دور پیوندی (ENSO, NAO, IOD)، توزیع ناهمگن فضایی بارش با کانون‌های شدت فوق‌العاده، و جایگاه آماری رویداد در بازه بازگشت ۱۵–۳۰ ساله، همگی روشنگر آن هستند که این پدیده در مرز میان «نوسان طبیعی تشدیدشده» و «نشانه نخستین تغییر الگوهای اقلیمی منطقه‌ای» قرار دارد. تداوم روندهای گرمایش جهانی، احتمال تکرار چنین رویدادهایی را با فواصل کوتاه‌تر افزایش خواهد داد که بایستگی به‌روزرسانی مدل‌های پیش‌بینی فصلی و راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم در بخش آب و کشاورزی را بیش‌ازپیش آشکار می‌سازد.

منابع
1. Tehran Times. (2026, April 12). Average spring precipitation exceeds normal level. Retrieved from https://www.tehrantimes.com/news/525415/Average-spring-precipitation-exceeds-normal-level
2. World Weather Attribution. (2025, November 21). Human-induced climate change compounded by socio-economic water stressors increased severity of 5-year drought in Iran and Euphrates and Tigris basin. Retrieved from https://www.worldweatherattribution.org/human-induced-climate-change-compounded-by-socio-economic-water-stressors-increased-severity-of-5-year-drought-in-iran-and-euphrates-and-tigris-basin/
3. Asadi-RahimBeygi, N., Mofidi, A., Zarrin, A., & Dadashi-Roudbari, A. (2025). Near-term climate extremes in Iran based on compound hazards analysis. Scientific Reports, 15(1). https://doi.org/10.1038/s41598-025-29026-x
4. Ghasemifar, E., Planche, C., Baray, J. L., Almazroui, M., Ur Rashid, I., Moradi, S., & Topuz, M. (2026). Widespread extreme precipitation events over Iran: Large-scale patterns and their associated global indices. Atmospheric Research.
5. Zarrin, A., & Dadashi-Roudbari, A. (2022). Future changes in precipitation extremes over Iran from the CMIP6 ensemble. Pure and Applied Geophysics, 179(2), 441–460. https://doi.org/10.1007/s00024-021-02800-0

پیش‌بینی وقوع رویداد ال‌نینو از اواسط سال ۲۰۲۶ میلادی
بر اساس آخرین به‌روزرسانی اقلیمی فصلی سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، تغییرات آشکاری در اقیانوس آرام استوایی مشاهده شده است. افزایش سریع دمای سطح دریا، نویدبخش بازگشت احتمالی شرایط ال‌نینو زودتر از پیش‌بینی‌ها، یعنی در بازه زمانی مه تا ژوئیه ۲۰۲۶ (خرداد تا تیر ۱۴۵) است.
مدل‌های پیش‌بینی نشان می‌دهند که در سه ماه آینده، «غلبه تقریبا جهانی دمای سطح خشکی‌ها بالاتر از میانگین نرمال» به همراه نوسانات منطقه‌ای در الگوهای بارش رخ خواهد داد.
ال‌نینو (و پدیده متضاد آن، لانینا) یکی از قدرتمندترین الگوهای اقلیمی کره زمین است. این پدیده ناشی از گرمایش دمای سطح اقیانوس در نواحی مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی است و به‌طور معمول هر ۲ تا ۷ سال یک‌بار و به مدت حدود ۹ تا ۱۲ ماه رخ می‌دهد.
📌 نکته فنی: سازمان جهانی هواشناسی از اصطلاح «ال‌نینوی اَبَر» (Super El Niño) استفاده نمی‌کند، زیرا این واژه در طبقه‌بندی‌های عملیاتی استاندارد این سازمان جایگاهی ندارد.
🌍 پیامدهای مورد انتظار:
🌡️ گرم‌تر شدن اقلیم جهانی
🔥 افزایش احتمال وقوع پدیده‌های آب‌وهوایی حدی (Extreme Weather) نظیر امواج گرمایی و بارندگی‌های سیل‌آسا
🌧️ افزایش بارندگی در بخش‌هایی از جنوب آمریکای جنوبی، جنوب ایالات متحده، شاخ آفریقا و آسیای مرکزی
🥵 تشدید شرایط خشکسالی در استرالیا، اندونزی و بخش‌هایی از جنوب آسیا
🌀 در طی تابستان نیمکره شمالی (Boreal Summer)، افزایش احتمال تشکیل طوفان‌های حاره‌ای در اقیانوس آرام مرکزی و شرقی، و کاهش آن در حوضه اقیانوس اطلس.
️ سازمان جهانی هواشناسی (WMO) اواخر ماه مه، پس از پایان دوره موسوم به «سد پیش‌بینی‌پذیری بهاره» (Spring Predictability Barrier)، گزارش تکمیلی و به‌روزرسانی نهایی ال‌نینو را منتشر خواهد کرد.
#ElNino #ClimateChange #WMO #Meteorology #GlobalWarming #WeatherForecast #Science #Oceanography #AcademicPersian
#ال_نینو #تغییر_اقلیم #هواشناسی #سازمان_جهانی_هواشناسی #گرمایش_زمین #پیش_بینی_آب_وهوا #علوم_جوی #اقیانوس_شناسی #اقلیم_شناسی

هنگامی‌که انفجار قرار بود باران بیاورد: مطالعه‌ای موردی از شبه‌علم در هواشناسی قرن نوزدهم. هفت اقلیم .محمود خسروی🌈
در اواخر قرن نوزدهم، هم‌زمان با تحولات بنیادین در فیزیک و شیمی، ادعایی جذاب اما بدون پشتوانه علمی در حوزه هواشناسی رواج یافت: اندیشه کنترل آب‌وهوا با استفاده از انفجار. رابرت دایرنفورث، پزشک و هواشناسی که با پشتیبانی وزارت کشاورزی ایالات متحده فعالیت می‌کرد، مدعی شد که می‌توان با به‌کارگیری دینامیت، توپ‌های ویژه و بالن‌های منفجره، امواج شوک پدید آورد و با متلاشی کردن لایه‌های اتمسفر، بارش باران را القا نمود. این ادعا که در بستر خشکسالی‌های شدید تگزاس و غرب آمریکا مطرح شد، نه‌تنها توجه رسانه‌ها را جلب کرد، بالاتر از آن بودجه عمومی قابل‌توجهی را نیز به خود اختصاص داد. بااین‌حال، وقتی پروتکل‌های آزمایشی دایرنفورث را از دیدگاه روش‌شناسی علمی معاصر بررسی می‌کنیم، با نقایص ساختاری آشکاری روبه‌رو می‌شویم: عدم وجود گروه کنترل، نبود اندازه‌گیری‌های سامانمند و کمی از پارامترهای جوی، و باارزش‌تر از همه، سوگیری تأییدی در تفسیر داده‌ها. به‌عبارت‌دیگر، هر بارشی که پس از آزمایش‌ها رخ می‌داد حتی اگر هفته‌ها بعد و در فاصله صدها کیلومتری از محل آزمایش اتفاق می‌افتاد— به‌عنوان «تأییدیه موفقیت» گزارش می‌شد، در حالی که هیچ فراکاوی آماری یا فیزیکی برای اثبات پیوند علی میان انفجار و بارش ارائه نمی‌گردید. واکنش جامعه علمی و مطبوعات آن روزگار نیز جالب توجه بود؛ بسیاری از روزنامه‌نگاران و طنزپردازان، این ادعاها را به سخره گرفتند و حتی شعری طنزآمیز با عنوان «داستان ماشین باران ساز» منتشر شد که نمادی از شکاف میان ادعاهای رسانه‌ای و استانداردهای علمی بود. امروزه، پرونده دایرنفورث نه‌تنها به‌عنوان یک مثال کلاسیک از شبه‌علم در تاریخ هواشناسی بررسی می‌شود، بالاتر از آن آموزه‌های روش‌شناختی باارزشی نیز برای پژوهشگران معاصر دارد: نخست آنکه دانش واقعی بر سه‌پایه تکرارپذیری، شفافیت روش‌شناختی و داوری همتا استوار است و هر ادعایی که این سنجه‌ها را نادیده بگیرد، در مرز شبه‌علم قرار می‌گیرد؛ دوم آنکه ادعاهای انقلابی به‌ویژه آن‌هایی که با اصول بنیادین فیزیک جو در تضاد هستند نیازمند شواهدی به‌مراتب نیرومندتر از گزارش‌های توصیفی و همبستگی‌های تصادفی‌اند؛ و سوم آنکه تاریخ علم سرشار از ایده‌های جذاب اما نادرست است، و تمایز علم اصیل از شبه‌علم نه در جذابیت ادعا، بلکه در توانایی سامانه علمی برای اصلاح خود، پذیرش نقد و بازنگری بر پایه شواهد متضاد است. این پژوهش موردی به ما یادآوری می‌کند که حتی در حوزه‌های کاربردی مانند هواشناسی، وسوسه ارائه راه‌حل‌های شتابان و نمایشی برای پُرسمان‌های پیچیده اقلیمی، همواره وجود داشته است؛ و تنها با پایبندی به اصول سخت‌گیرانه روش علمی می‌توان از افتادن در دام شبه‌علم پرهیز ورزید.
Source: Science History Institute – "The Rain-Makers: Pseudoscience and Weather Modification in the 19th Century" | www.sciencehistory.org

📊 هشدار اقلیمی: النینوی ۲۰۲۶ می‌تواند تاریخی باشد
هفت اقلیم:محمود خسروی

طبق داده‌های جدید از اقیانوس آرام، پدیده اقلیمی النینو با سرعتی بی‌سابقه در ۵۰ سال اخیر در حال تشدید است. از ژانویه تاکنون، دمای سطح آب در مناطق استوایی اقیانوس آرام بیش از ۱ درجه سلسیوس افزایش یافته که ثبت این نرخ رشد، دانشمندان را شگفت‌زده کرده.

🌡 مدل‌های پیش‌بینی حالا نشان می‌دهند که احتمالاً با قوی‌ترین النینوی ثبت‌شده در تاریخ روبه‌رو خواهیم بود. این رویداد می‌تواند الگوهای جوی را در سراسر جهان مختل کند.

تأثیر بر استرالیا در سال ۲۰۲۶:

🔴 خشکسالی شدید در مناطق شرقی و شمالی
🔴 افزایش بی‌سابقه خطر آتش‌سوزی‌های جنگلی
🔴 کاهش شدید بارش‌های بهاره و تابستانی
🔴 احتمال گرم‌تر شدن رکوردشکن دمای هوا

افسانه‌های رایج درباره النینو که هواشناس ABC News رد می‌کند:

❌ «النینو همیشه یعنی خشکسالی مطلق»
✅ واقعیت: تأثیر النینو در مناطق مختلف متفاوت است؛ بعضی جاها ممکن است سیلابی هم بشوند.

#ABC_Australia

ادامه👈👈👈
✅ واقعیت: تأثیر النینو در مناطق مختلف متفاوت است؛ بعضی جاها ممکن است سیلابی هم بشوند.

❌ «النینو فقط اقیانوس آرام را گرم می‌کند»
✅ واقعیت: النینو از طریق جت‌استریم روی الگوهای باد و بارندگی در سراسر کره زمین اثر می‌گذارد.

❌ «النینو و لانینا هر دو به یک اندازه مخرب هستند»
✅ واقعیت: النینو معمولاً خشکی و گرما می‌آورد، درحالی که لانینا سیل و طوفان بیشتری ایجاد می‌کند.

📡 منبع: گزارش تصویری ABC News با حضور تام ساندرز، هواشناس
🎥 لینک ویدیوی کامل در استوری
📖 مقاله کامل در سایت ABC News (لینک در بیو)

💬 نظر تو چیه؟ فکر می‌کنی امسال النینو واقعاً رکورد می‌شکند؟

#النینو_۲۰۲۶
#پیش‌بینی_آب_وهوا
#تغییرات_اقلیمی
#استرالیا
#اقیانوس_آرام
#AlertClimatic
#ABC_Australia

تحلیل سری زمانی بارش بهاره ایران
هفت اقلیم محمود خسروی🌈
با سپاس از آقای دکتر محمد احمدی به خاطر تهیه این نمودار بارش بهاره ایران پیرو پست قبلی تحلیل سری زمانی بارش ارائه می گردد.
1. تحلیل روند (Trend Analysis)
روندها نشان‌دهنده جهت‌گیری کلی داده‌ها در طول زمان هستند. در این نمودار سه نوع روند قابل مشاهده است:👇👇👇👇

تحلیل سری زمانی بارش بهاره ایران
🌈هفت اقلیم محمود خسروی
با سپاس از آقای دکتر محمد احمدی به خاطر تهیه این نمودار بارش بهاره ایران پیرو پست قبلی تحلیل سری زمانی بارش ارائه می گردد.
1. تحلیل روند (Trend Analysis)
روندها نشان‌دهنده جهت‌گیری کلی داده‌ها در طول زمان هستند. در این نمودار سه نوع روند قابل مشاهده است:
• میانگین بلندمدت (خط ممتد مشکی): این خط که حول عدد ۹۵ میلی‌متر قرار دارد، نشان‌دهنده میانگین بارش در کل دوره آماری است. اگرچه میانگین ثابت است، اما توزیع بارش در اطراف آن به‌شدت متغیر است.
• روند نوسانی / چندجمله‌ای (خط‌چین مشکی): این منحنی نشان می‌دهد که بارش بهاره ایران یک‌روند خطی ساده ندارد. در دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی یک‌روند افزایشی ملایم، در دهه ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ یک افت (شکم‌دادگی منحنی به پایین) و در سال‌های اخیر مجدداً یک شیب رو به بالا را طی کرده است.
• روند کوتاه‌مدت اخیر (خط سبزرنگ): تحلیلگر نمودار با رسم یک خط سبز از سال ۲۰۰۸ (پایین‌ترین نقطه) تا سال ۲۰۲۶، یک‌روند صعودی شیب‌دار را در دوره اخیر برجسته کرده است. این نشان می‌دهد که علیرغم خشکسالی‌های مقطعی، برآیند خطی بارش‌های بهاره در ۱۵ سال گذشته رو به افزایش بوده است.
۲. الگوهای چرخه‌ای و تناوبی (Cyclical Patterns)
الگوهای چرخه‌ای نوساناتی هستند که در دوره‌های طولانی‌تر تکرار می‌شوند. طراح نمودار با استفاده از کادرهای قرمز و فلش بنفش به زیبایی به یک چرخه اقلیمی اشاره‌کرده است:
• تشابه رفتاری دوره‌ها (دوره ۱۹۹۵-۲۰۰۴ در برابر ۲۰۱۹-۲۰۲۶): فلش بنفش یک ارتباط چرخه‌ای رابین پیک‌بارشی سال ۱۹۹۶ (حدود ۱۷۰ میلی‌متر) و پیک بی‌سابقه سال ۲۰۱۹ (نزدیک به ۱۹۵ میلی‌متر - سیلاب‌های سراسری بهار ۹۸ در ایران) نشان می‌دهد.
• طول چرخه: فاصله بین این دو قله بارشی شدید حدود ۲۳ سال است. این رفتار چرخه‌ای می‌تواند متأثر از پیوندهای از دور (Teleconnections) مانند چرخه‌های خورشیدی (Solar cycles) یا نوسانات اقیانوسی بلندمدت باشد.
• الگوی "ترسالی-خشکسالی": در هر دو کادر قرمز، یک رفتار مشابه دیده می‌شود؛ یک صعود ناگهانی و ثبت رکورد بارشی (۱۹۹۶ و ۲۰۱۹)، که بلافاصله با یک سقوط شدید و ورود به یک دوره خشکسالی عمیق در سال‌های پس‌ازآن (مانند سال ۲۰۰۰ و سال ۲۰۲۱) همراه شده است.
• با محاسبه میانگین متحرک ۵ ساله، الگوی نوسانات دهه‌ای به‌خوبی نمایان می‌شود:
• اوایل دهه ۱۳۶۰ (اوایل ۱۹۸۰): میانگین بارش نسبتاً پایین (۸۵–۹۳ میلی‌متر).
• دهه ۱۳۷۰ (دهه ۱۹۹۰): یک دوره پربارش مشهود که اوج آن در میانه دهه ۱۳۷۰ با میانگین متحرک ۱۳۰ میلی‌متر (سال‌های ۱۹۹۳–۱۹۹۷) رخ‌داده است.
• دهه ۱۳۸۰ تا اوایل ۱۳۹۰ (۲۰۰۱–۲۰۱۳): افت محسوس بارش به کمینه میانگین متحرک حدود ۶۰ میلی‌متر (سال‌های ۲۰۰۸–۲۰۱۳).
• اواخر دهه ۱۳۹۰ (۲۰۱۵–۲۰۲۰): جهش دوباره به سمت دوره پربارش با میانگین متحرک ۱۰۸–۱۲۲ میلی‌متر.
• سال‌های اخیر (۲۰۲۱–۲۰۲۶): نوسان حول میانگین با تمایل به افزایش (میانگین متحرک ۱۱۲ در ۲۰۲۲–۲۰۲۶).
طول این چرخه‌ها حدود ۲۰–۲۵ سال به نظر می‌رسد و احتمالاً با الگوهای کلان جوی نظیر نوسانات چند دهه‌ای اقیانوس اطلس (AMO) یا نوسان دهه‌ای اقیانوس آرام (PDO) مرتبط است.
۳. مؤلفه نامنظم (Irregular / Random Component)
• سری زمانی بارش بهاره دارای نوسانات شدید سالانه است. انحراف معیار داده‌ها نزدیک به میانگین است (حدود ۳۵–۴۰ میلی‌متر) که بیانگر بی‌نظمی بالا هست. برخی از رخدادهای فرین (ناپایدار) عبارت‌اند از:
• سال‌های فوق‌العاده پربارش: ۱۹۹۵ با ۱۷۵ میلی‌متر، ۱۹۹۷ با ۱۷۰ میلی‌متر، و رکورد ۲۰۱۹ با ۱۹۰ میلی‌متر.
• سال‌های فوق‌العاده کم‌بارش: ۲۰۰۱ با ۴۵ میلی‌متر، ۲۰۲۱ با ۳۵ میلی‌متر (خشک‌ترین سال)، و سال‌های ۱۹۹۹، ۲۰۰۳ و ۲۰۰۹ با ۵۰ میلی‌متر.
این نوسانات تصادفی احتمالاً حاصل تغییرات الگوهای همدیدی کوتاه‌مدت، مانند جابه‌جایی مسیر سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای و سودانی، فازهای ال نینو/لانینا و شاخص‌های پیوند از دور است.
4. تحلیل واریانس، نوسانات و رویدادهای فرین (Volatility & Extremes)
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این نمودار، بررسی پراکندگی (واریانس) داده‌ها نسبت به میانگین است:
• افزایش شدید دامنه نوسانات (تغییر رژیم اقلیمی): اگر به نیمه اول نمودار (سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۵) نگاه کنید، نوسانات حول خط میانگین نسبتاً آرام و با دامنه کوتاه هستند. اما از اواخر دهه ۹۰ و به‌ویژه در دو دهه اخیر، دامنه نوسانات (Amplitude) به‌شدت بازشده است.
• رویدادهای حدی (Extreme Events): نمودار نشان می‌دهد که اقلیم ایران از یک حالت "متعادل" خارج‌شده و به سمت "رفتارهای حدی" رفته است. ثبت خشک‌ترین سال‌ها (۲۰۰۸ با حدود ۲۰ میلی‌متر بارش و ۲۰۲۱ با کمتر از ۳۵ میلی‌متر) و مرطوب‌ترین سال‌ها (۲۰۱۹ با بیش از ۱۹۰ میلی‌متر) همگی در دو دهه اخیر رخ‌داده‌اند.

5. ارزیابی ایستایی (Stationarity)
از منظر علم آمار، یک سری زمانی وقتی"ایستا" (Stationary) است که میانگین و واریانس آن در طول زمان ثابت بماند.
• این نمودار به‌وضوح نشان‌دهنده یک سری زمانی ناایستا (Non-stationary) حداقل در بخش واریانس است. واریانس (پراکندگی داده‌ها) در طول زمان بزرگ‌تر شده است. این ناایستایی کار پیش‌بینی‌های خطی و استفاده از مدل‌های سنتی مانند ARIMA را برای آینده بسیار دشوار و نیازمند تبدیل‌های آماری پیچیده می‌کند.
نتیجه‌گیری اقلیمی: این نمودار به شکل تخصصی تأیید می‌کند که بارش‌های بهاره ایران تحت تأثیر پدیده تغییر اقلیم (Climate Change) قرار دارد. ویژگی اصلی این تغییر اقلیم در ایران، کاهش روزهای بارشی منظم و جایگزینی آن با رخدادهای فرین (سیلاب‌های ناگهانی شدید در برابر خشکسالی‌های عمیق چندساله) است. روند افزایشی اخیر (خط سبز) بیشتر ناشی از وقوع بارش‌های سیل‌آسای مقطعی است تا یک ترسالی مداوم و پایدار.

📡 هشدار هواشناسی جهانی: احتمال اَبَر ال نینو تا سپتامبر ۲۰۲۶
🌈هفت اقلیم.محمود خسروی

به گزارش مدل پیش‌فصلی اروپا، یک اَبَر ال نینو (Super El Niño) تا ماه سپتامبر سال جاری ممکن است شکل بگیرد.

🔴 اَبَر ال نینو زمانی غیررسمی اعلام می‌شود که دمای منطقه «نینو ۳.۴» در اقیانوس آرام حاره ای بیش از ۲ درجه سلسیوس بالاتر از نرمال برود.

🌡 گرمترین سال‌های تاریخ از راه می‌رسند:
ال نینو در گذشته باعث ثبت گرمترین سال‌ها مانند ۲۰۲۴ شده است. این بار همراه با روند گرمایش جهانی، سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ جزو دو گرمترین سال تاریخ مدرن زمین خواهند بود.

🌪 افزایش حوادث شدید اقلیمی:
سیل، خشکسالی، طوفان‌های سهمگین – انتظار می‌رود در ۱.۵ سال آینده جهان شاهد تاثیرات شدید اقلیمی بی‌سابقه‌ای باشد.

🌀 کاهش طوفان در اطلس، افزایش شدید در شرق آرام:
🔻 فصل طوفان اطلس: کمتر از نرمال
🔺 فصل طوفان شرق اقیانوس آرام: بسیار شدیدتر از نرمال

🔔 در جریان باشید. این هشدار را جدی بگیریم.

✅ منبع: us_stormwatch (اینستاگرام)
🌍 بازنشر به آگاهی عموم | اقلیم در حال تغییر است

🌊 هشدار اقلیمی: ال نینوی قوی‌تر از همیشه در راه است؟ گودزیلا
هفت اقلیم:محمود خسروی🌈

پیش‌بینی‌های جدید نشان می‌دهد که النینوی در حال شکل‌گیری در اقیانوس آرام حاره ای، احتمالاً یکی از قوی‌ترین نمونه‌های ثبت‌شده در تاریخ خواهد بود.
دانشمندان نگران تأثیرات عظیم انسانی این پدیده هستند، همچنین احتمال ثبت گرم‌ترین سال جهان در ۲۰۲۷ را بسیار بالا می‌دانند.
🔍 النینو دقیقاً چیست و چگونه زندگی ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
📺 برای تماشای توضیحات کامل ویدیو کانال بی‌بی سی‌نیوز را ببینید:
🔗 https://bbc.in/bbcnews
⏱️ سرفصل‌های ویدیو:
0:00 - النینو در راه است
0:35 - النینو چیست؟
1:14 - چقدر قوی می‌شود؟
1:55 - النینوهای قبلی
2:32 - تأثیر بر آب‌وهوا
3:48 - تأثیر بر مواد غذایی
5:03 - تأثیر بر بریتانیا
#آب_و_هوا #النینو #اقلیم #تغییرات_اقلیمی #BBCNews