عکس astronomy picture of the day امروز ناسا هم عکس جالبیه. تقابل خورشید و راکت فالکون 9 اسپیس ایکس موقع خروج از اتمسفر.
یک متحرک موقع حرکت در هوا باعث فشرده شدن و تغییر فشار هوا می‌شه که این تغییرات فشار و امواج با سرعت صوت حرکت می‌کنن. در متحرک‌های عادی با سرعت‌های پایین‌تر از سرعت صوت، این امواج سریع‌تر از خود متحرک حرکت می‌کنن و اونقدری فشردگی داخل هوا ایجاد نمی‌شه. اما در متحرک‌های سوپر سونیک و هایپر سونیک که سرعتشون بالاتر از سرعت صوت هستش، امواجی که توسط متحرک تولید می‌شن کندتر از متحرک هستن و فشردگی خیلی زیادی دارن و به صورت یک مخروط در اطراف متحرک دیده می‌شن که به این پدیده می‌گن شاک ویو (shockwave).
داخل این عکس می‌تونین 3 تا شاک ویو رو در جلوی موشک ببینین. شاک ویوها معمولا با دوربین‌های عادی دیده نمی‌شن اما داخل این عکس به خاطر تقابلش با خورشید یه دوربین عادی تونسته ثبتش کنه. به دلیل اینکه فشردگی هوا و چگالی زیادش باعث تغییر ضریب شکست نور در اون ناحیه و مشخص شدن مرزهای فشردگی شده.

خود همین راکت فالکون 9 شرکت اسپیس ایکس یه انقلاب بود توی صنعت هوا فضا. قبل از این، راکت‌ها یک بار مصرف بودن و بعد از فرستاده شدن به فضا دیگه قابل برگشت یا استفاده نبودن. اولین راکتی که بعد از عملیات ‌می‌تونست برگرده همین فالکون 9 بود که باعث شد هزینه‌ها خیلی پایین‌تر بیاد و راه برای رفت و برگشت‌های پیوسته به فضا باز بشه. ماهواره‌های استارلینک اکثرا با همین راکت توی جو زمین قرار گرفته‌ن.
فرایندش هم اینطوریه که راکت اول به جو می‌ره و ماهواره رو رها می‌کنه، بعد بوستر راکت همونجا داخل فضا یه چرخش انجام می‌ده و به سمت زمین حرکت می‌کنه و طی چند مرحله موتورهای مختلفی رو روشن می‌کنه تا به جاذبه غلبه کنه و روی زمین فرود بیاد.
شما نوک یه چوب رو روی کف دستتون می‌ذارید اونقدری نمی‌تونین تعادلشو حفظ کنین حالا برای اینکه عظمت مهندسی پشت این کارو درک کنین فرض کنین یه ساختمون ۴۰ متری چندصد کیلومتر میره هوا بعد بدون از دست دادن تعادل برمیگرده سر جاش می‌شینه😂میزان محاسبات پشت این کار واقعا سرسام آوره!

یه قانونی هست به اسم قانون براندولینی (Brandolini's Law) که بیان می‌کنه میزان انرژی و تلاشی که باید برای رد یه ادعای پوچ و نادرست به کار گرفت چند برابرِ میزان انرژی‌ای هست که برای مطرح کردن اون ادعای نادرست و پخش شدنش به کار می‌ره. چون مطرح کردن یه ادعای نادرست فقط چندثانیه زمان می‌بره و معمولا هم خیلیا بدون شواهد رو هوا قبولش می‌کنن. اما برای رد کردن اون ادعا باید مطالعه‌های مختلف بررسی بشن، روش‌های آماری توضیح داده بشن و کارهایی از این قبیل که در کل انرژی خیلی زیادی مصرف می‌کنن.
پخش شدن و ترند شدن مزخرفات پا منقلی به عنوان علم هم دقیقا از این قانون پیروی می‌کنه.

غلظت تستوسترون در استیج‌های مختلف رابطه در مردها
رفرنس:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13129483/

یکی از مزخرفات پا منقلی‌ای که برای مثال در طول یکی دو سال گذشته خیلی ترند بود همین بحث تاثیر تستوسترون روی رفتار مردها بود. چیزهایی که درموردش می‌گفتن و حتی همین الان هم اکثرا می‌گن به حدی مزخرف و غیر علمی‌ان که آدم نمی‌دونه از کجا شروع به نقد کنه. اینکه بیای روان انسان به اون پیچیدگی رو صرفا به هورمون‌ها تقلیل بدی خودش یه مزخرف در لایه‌ی اوله، اینکه بیای فقط یک هورمون رو اون وسط در نظر بگیری و تقابلات بقیه رو بیخیال بشی یه مزخرف در لایه دومه، و اینکه بیای دیتیلایی که درمورد اون تک هورمون می‌گی رو هم اشتباه بگی یه مزخرف در لایه سوم محسوب می‌شه. لایه اول و دومش که زیاد نیاز به توضیح ندارن می‌خوام درمورد یه سری دیتیلای اشتباهی که توی لایه سوم هستن توضیح بدم.

برای مثال یکی از چیزهایی که توی سوشال مدیا درمورد تستوسترون گفته می‌شه اینه که بالا بودنش باعث می‌شه طرف توی رابطه مسئولیت پذیر و متعهد باشه درحالی که واقعیت برعکس این قضیه‌س: بالا بودن تستوسترون یه مرد نه تنها باعث تعهد و مسئولیت پذیری نمی‌شه بلکه باعث می‌شه طرف تعهد کمتری توی رابطه‌ش داشته باشه و مسئولیت کمتری رو درمورد حفظ رابطه حس کنه (رفرنس). این قضیه در حس پدرانه و انجام وظیفه پدری از منظر انتخاب طبیعی هم تاثیر داشته. همون طور که داخل عکس بالا می‌بینید، غلظت تستوسترون یک مرد بعد از بچه‌دار شدن به حد قابل توجهی پایین میاد. این افت غلظت به احتمال بالا به این دلیل اتفاق می‌افته که اون مرد بتونه تعهد کافی رو به خانواده و فرزنداش داشته باشه و وظیفه پدریش و ساپورتش رو به درستی انجام بده (رفرنس).

اما همونطور که بالاتر اشاره کردم، حتی گفتنِ "بالا بودن تستوسترون باعث عدم تعهد و عدم مسئولیت پذیری می‌شه" به صورت یک نتیجه گیری عِلّی همچنان اشتباهه. شاید یک مزخرف توی لایه سوم محسوب نشه اما همچنان یک مزخرف در لایه اول و دوم محسوب می‌شه چون تقابل این هورمون با بقیه هورمون‌ها و تاثیر عوامل دیگه غیر از هورمون‌ها در روان رو در نظر نگرفته. پس بهتره اینجور گفته بشه که "بالا بودن تستوسترون در یک مرد باعث می‌شه احتمال عدم تعهد اون فرد بالاتر بره" چون میزان تعهد و مسئولیت پذیری برایندی از هزارتا عامل هستش که در کنار هم این ویژگی از شخصیت فرد رو شکل می‌دن.

شنیدستم که جوان ایرانی بدبختی ظهرگاهی کروم را در لپتاپش گشاده داشت تا به کسب روزیِ علم خویش پردازد. هزار تب بر وی آویخته همچون درختی را که هزار برگ بر آن باشد. وانگهی آن مرورگر بدخوی چونان اهرمنی بدسگال آهنگ شورش و "هنگ کردن" را نواخت. جوان اندیشید که این فتنه را جز به سبک تسک منیجر دفع نتوان کرد. آن را فرا خواند و چون بیامد، او نیز از کار فرو ماند. غافل از آنکه تسک منیجر نیز همچون وزیری که به دفع فتنه رود و خود به جامه شورشیان در آید، آهنگ "هنگ کردن" را نواخت.
هرچه بگندد تسک منیجرش می‌زنند
وای به روزی که بگندد تسک منیجر

-گلستان سعدی، باب نهم: در حکمت تسک منیجران

آخرش مجبور شدم پیسی رو ریستارت کنم درست بشه

اینم بامزه بود. متوجه شدن هر از گاهی موقع train کردن شبکه‌های عصبی مصنوعی مقدار تابع loss روی دیتای تست که بیانگر میزان خطای مدل هستش در تلاش‌های اولیه تغییر خاصی نمی‌کنه و بعدش یک دفعه میزانش افت می‌کنه و با شیب زیادی پایین میاد. انگار مدل در اپوک های اولیه نمی‌تونه خودش رو روی دیتا فیت کنه و بعد یه دفعه‌ای وزن‌های بهینه‌ی هر نورون رو پیدا می‌کنه و باعث می‌شه خطای پیش بینی کمتر بشه. اسم این پدیده رو گذاشتن گراکینگ (grokking) که معادل فارسیش همون "آهااان فهمیدم" خودمونه. به این تشبیهش کردن که مدل اول روی دیتا فکر می‌کنه و نمی‌تونه الگویی پیدا کنه و بعد یه دفعه متوجه می‌شه و داد میزنه "آهااان فهمیدم".

اسم مدل گراک (grok) (همین هوش مصنوعی توییتر و ایلان ماسک) هم از این قضیه الهام گرفته شده.

ژورنال نیچر پنج روز پیش یه مقاله پر سر و صدایی رو درمورد زبان و نحوه ساخته شدن جملات داخل مغز منتشر کرد که تصورات قبلی رو درمورد این قضایا به هم ریخت. و به طرز جالبی نشون داد فرایند ساخت جملات داخل مغز خیلی شبیه به فرایندیه که LLMها و چت‌بات‌ها باهاش جمله و متن می‌سازن. این پژوهش روی کسایی انجام شد که به خاطر صرع داخل مغزشون (عمدتا لوب فرانتوتمپورال) الکترود کاشته بودن و با استفاده از ثبت فعالیتای الکتریکی نورون‌های این بخش تونستن فرایند ساخت جمله و به هم پیوستن کلمات رو در کسری از ثانیه قبل از بیان اون جمله مشاهده کنن.

تصور قبلی‌ای که درمورد زبان وجود داشت این بود که فرایندش یک فرایند منتشر و پخش هستش و کل شبکه‌های مغز داخلش دخیلن هیچ تک‌نورونی به تنهایی داخلش نقش نداره. اما الان متوجه شدن که نورون‌هایی وجود دارن که هرکدوم به طور اختصاصی برای تشخیص اجزای مختلف جمله بینشون تقسیم وظیفه انجام شده. برای مثال بخشی از نورون‌ها فقط وقتی واکنش نشون میدن که نقش دستوری اون واژه فعل باشه. بعضیای دیگه مواقعی که نقش دستوری کلمه اسم باشه فعال می‌شن. برخی نورون‌های دیگه هم روی معنای کلمات و نحوه ادغامشون برای ساخت عبارت‌های معنادار نقش داشتن. و جالب اینجاست هرکدوم وظیفه اختصاصی خودشون رو داشتن و در وظایف دیگه دخالت نمی‌کردن که این با فرضیه قبلی که می‌گفت فرایند ساخت جمله یک فرایند کلی و بدون وظیفه اختصاصی هستش در تضاده.

نکته جالب‌تری که داخل این مقاله بود شباهت بین جمله سازی مغز و جمله سازی داخل مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) بود. اگر درمورد معماری چت‌بات‌ها خونده باشید این رو می‌دونید که فرایند ساخت متن و جمله داخلشون یه مسئله کلاسیفیکیشن (classification) هستش. فرایند این شکلیه که شما پرامپت رو به عنوان ورودی به مدل می‌دید، ورودی وارد شبکه عصبی می‎شه، مدل بر اساس ورودی بین یه تعداد خیلی زیادی از کلمه پیش‌بینی انجام می‌ده تا ببینه احتمال کدوم کلمه از همه بیشتر هستش تا اون رو به عنوان خروجی انتخاب کنه، کلمه‌ای که به عنوان خروجی انتخاب شده به عنوان ورودی جدید وارد شبکه عصبی می‌شه تا کلمه بعدی پیش‌بینی و انتخاب بشه، کلمه خروجی جدید به کلمه قبلی چسبیده می‌شه و این دوتا کلمه به عنوان ورودی‌های جدید وارد شبکه می‌شن و این چرخه به طور پیوسته ادامه پیدا می‌کنه تا کلمات جدید ساخته بشن و این کلمات پیش‌بینی شده در نهایت یه جمله و متن رو تشکیل بدن. برای همینه که می‌گن چت‌بات‌ها در هر لحظه فقط کلمه بعدی رو پیش‌بینی می‌کنن و فرایند ساخت متن داخلشون به صورت کلمه به کلمه پیش می‌ره.
حالا جالبیش اینجاست که توی این پژوهش متوجه شدن مغز هم تا حدی به این شکل جمله می‌سازه. یعنی نورون‌ها یه بخشی از کلمات قبل- تا حدود پنج کلمه- رو داخل حافظه نگه می‌دارن و با استفاده از اون‌ها و کانتکست بحث، کلمه بعدی رو پیش‌بینی می‌کنن و این کلمات رو در نهایت به هم می‌چسبونن و جمله رو شکل می‌دن.

رفرنس:
https://www.nature.com/articles/s41586-026-10691-5

چرا نقشه‌های «از دست رفتن سرزمین فلسطین» گمراه‌کننده‌اند؟

چرا نقشه‌های «از دست رفتن سرزمین فلسطین» گمراه‌کننده‌اند؟

#مقاله

همچنان قشنگ‌ترین عکسای گالریم برای مواقع طلوع و غروبن

بیشتر از یه هفته‌س سیستم بانکی زیر اتکه نه تنها درست نمی‌شه بلکه وضعش هی داره بدتر هم میشه. آره آخوند خر حالا هی برو نتو قطع کن بگو امنیتو بیشتر می‌کنیم عرزشیای گوسفندت هم بیان تکرار کنن حرفتو.

عزیزانی که تئوی توطئه توی سرتونه و معتقدید این قطع شدنا سیاست بانکیه برای حفظ ارزش ارز، در جریان هستید سیستم بانکی اسباب بازی نیست و نبودش حتی برای خود ساختار حکومت و جیره خور‌هاشون هم مشکل ایجاد می‌کنه؟ بعد دقیقا چقدر میخوان قطع نگه دارن و به چه هدفی؟ حتی اگر سیاست خودشون باشه بعد از یه مدت باعث می‌شه کانالای عادی مدیریت پول مثل نرخ بهره از دستشون بره، اعتبار وام دهی از بین بره، تقاضا برای چیزهای ضد تورم مثل طلا بالا بره و یه جهش بزرگ توی قیمتش ایجاد بشه که همگی در نهایت تورم رو شدیدتر از چیزی که هست می‌کنن. درسته که آخوند خره ولی اونقدری هم خر نیست که از جیره خودش بزنه.

آقا من رفتم پی این قضیه رو گرفتم به یه دیتیل‌هایی رسیدم که دارم از خنده پاره میشم😂😂

قضیه ازین قراره که این سوزنی سمرقندی کلا کارش مسخره کردن و هجو نویسی درمورد شاعرا بوده
این وسط خیلی هم رو سنایی گیر بوده