استاد روان‌پزشکی‌مون ترم پیش یه کیس جالب اختلال دوقطبی مطرح کرده بود: طرف توی فاز افسردگی پیشش نیومده بود که اوکی بشه، بلکه توی فاز مانیا اومده بود تا یه دارویی بگیره و همیشه توی فاز مانیا باقی بمونه. برادر خیلی خوش گذشته بود بهش😂 به نظر میومد طرف یه بار فاز مانیا و دپرشن بعدش رو تجربه کرده بود و دوباره وارد فاز مانیا شده بود و نمی‌خواست دپرشنِ بعدی سراغش بیاد. البته که همچین دارویی نداریم و طرف اگه خیلی پیگیر باشه در نهایت کارش به شیشه و کوکائین می‌کشه تا یه فازی شبیه مانیا رو تجربه کنه. جالبه که با وجود پیشرفت نوروساینس همچنان ما دقیق نمی‌دونیم چرا توی اختلال دوقطبی بیمار بین این دوتا فاز نوسان می‌کنه؛ ولی یه سری تئوریا درموردش وجود داره.

یکی از مطرح‌ترین تئوری‌ها که برای سوییچ شدن بین دو فاز مانیا و دپرشن وجود داره به هم خوردن تعادل هوموستئازی داخل مدارهای مغز و تلاش مغز برای برگردوندن وضعیت به حالت اوله. یک عامل اولیه (مثل کم خوابی) باعث می‌شه بعضی از مدارهای مرتبط با لذت و خواب و نوروترنسمیترهاشون (عمدتا دوپامین، سروتونین و نوراپی‌نفرین) دچار فعالیت بیش از حد بشن که باعث می‌شه علائم اپیزود مانیا بروز پیدا کنه: مود بالا، افزایش انرژی، کمبود نیاز به خواب، افزایش اعتماد به نفس و خود بزرگ بینی، پرحرفی بیش از حد و تمایل زیاد به انجام فعالیت‌های لذت بخشِ خطرناک. فعالیت بیش از حد این مدارها می‌تونه برای روزها و هفته‌ها ادامه پیدا کنه توی زندگی فرد اختلال ایجاد کنه تا جایی که منجر به بستری شدنش برای جلوگیری از آسیب به خودش یا دیگران بشه. بعد از مدتی، مغز تلاش می‌کنه با انجام واکنش‌های جبرانی وضعیت رو به حالت تعادل برگردونه. مثل کم کردن گیرنده‌ها و پایین آوردن میزان نوروترنسمیترهای این مدارها. گاهی این واکنش جبرانی بیش از حد پیش می‌ره و فرد وارد قطب مقابل مانیا، یعنی افسردگی می‌شه. اپیزودهای افسردگی طولانی‌تر از اپیزودهای مانیا هستن. توی این اپیزود هم احتمالش هست دوباره مغز تلاش کنه واکنش تعادلی جبرانی انجام بده و بیش از حد پیش بره و فرد دوباره وارد فاز مانیا بشه؛ و دوباره همین سیکل نوسانی ادامه پیدا کنه.
جالبه که علاوه بر اینکه ما هنوز فرایند سوییچ رو دقیق نمی‌دونیم، با مکانیسم درمان یه سری داروهاش هم همچنان کامل آشنا نیستیم😂مثل همین لیتیم که به طور گسترده برای درمانش استفاده می‌شه و صرفا می‌دونیم که عمل می‌کنه. در کل اختلالیه که نه دقیق می‌دونیم چطور کار می‌کنه نه دقیق می‌دونیم چطور درمان می‌شه.

کشف لیتیم به عنوان درمان اختلال دوقطبی داستان جالبی پشتش داره. در واقع کشفش به صورت هدفمند نبود و خیلی اتفاقی و رندوم بود. یه پزشک استرالیایی به اسم جان کید (John Cade) که یه سرباز هم بود، در دوره جنگ جهانی دوم بعد از سقوط سنگاپور به دست ژاپن زندانی شد. در دوره‌ی زندانی بودنش به هم‌سنگرهاش که بعضیاشون وارد اپیزودهای مانیا می‌شدن دقت کرد و یه تئوری رو پیش خودش مطرح کرد: وجود اپیزودهای مانیا به علت یه ماده داخل مغز افراده که این ماده با ادرار از بدن بیرون می‌ره.

جنگ تموم شد و کِید از زندان بیرون اومد و شروع به انجام آزمایشاتش در این زمینه کرد. روش کارش این بود که ادرار کسایی که توی فاز مانیا بودن رو به خوکچه‌های هندی تزریق می‌کرد تا اثرش رو روی اون ها بررسی کنه. مشاهده‌ای که داشت این بود که حیوون‌هایی که ادرار بیماران مانیک رو دریافت کرده بودن سریع‌تر مسموم می‌شن و ظاهرا ادرار افراد توی فاز مانیا سمی‌تر از افراد عادیه. که البته الان می‌دونیم همچین چیزی اشتباهه و توی مشاهداتش خطا داشت و اختلال بایپولار تاثیری توی ادرار نداره.

کِید حدس زد این ماده سمی که باعث فاز مانیا می‌شه اوریک اسید باشه که داخل ادرار هم وجود داره. برای تست کردن این فرضیه اومد اوریک اسید رو به تنهایی به خوکچه‌ها تزریق کنه تا اثرشو ببینه. اما اوریک اسید حلالیت کمی داخل آب داره و کید برای درست کردن محلول‌های اوریک اسید مجبور شد از چنتا ترکیب دیگه هم در کنارش استفاده کنه تا بتونه داخل آب حلش کنه. یکی از چیزهایی که امتحان کرد لیتیوم بود. اون مشاهده کرد خوکچه‌هایی که لیتیوم به همراه اوریک اسید بهشون تزریق شده بود به نسبت بقیه خوکچه‌ها آروم‌تر و کم‌تحرک‌تر بودن.

کید شک کرد که شاید چیزی که باعث شده این خوکچه‌ها آروم و داون بشن لیتیوم باشه. این ایده توی ذهنش اومد که شاید تزریق لیتیم به بیمارهایی که توی فاز مانیا هستن بتونه آرومشون کنه. برای همین شروع به تزریق لیتیم به این بیمارها کرد و مشاهده کرد لیتیم اثرات خیلی خوبی در کاهش علائم مانیا داره. اون این کشفش رو منتشر کرد. اما تا حدود 20 سال کسی این کشف رو جدی نگرفت. شرکتای داروسازی زیاد علاقه‌ای به این قضیه نداشتن چون لیتیم یه عنصر طبیعی بود و نمی‌تونستن پتنتش کنن و انحصاریش کنن و ازش خوب پول دربیارن.

بعد از حدود 20 سال کم کم استفاده از لیتیم برای درمان بیمارهای فاز مانیا جا افتاد. تا قبل از اون زمان هیچ درمان موثری برای مانیا وجود نداشت و خیلی از بیمارها ماه‌ها و سال‌ها توی آسایشگاه‌های روانی بستری می‌شدن. امروزه لیتیم همچنان به عنوان یکی از اصلی‌ترین داروهای اختلال دوقطبی استفاده می‌شه. هرچند مکانیسم دقیق اثرش همچنان کامل مشخص نشده و صرفا بخشیش رو می‌دونیم. دوز این دارو هم حتما باید توسط روانپزشک به دقت تعیین بشه چون فاصله‌ی بین دوز درمانی و دوز سمی‌ش خیلی کمه.

دقت کردین توی بنرای کلیکی تبلیغ سایتای بت از چیزای اروتیک استفاده می‌شه؟ من یه چنتایی از این بنرا برای سایتای مختلف بت این چندوقت به پستم خوردن و از اونجایی که حدس زدم این الگوی تکراری باید یه قضیه پشتش داشته باشه رفتم پی‌ش رو گرفتم و دیدم بله! کاملا هدفمند این کار انجام می‌شه. یه دلیلش که کاملا معلومه، چیزای اروتیک سریع‌تر توجهو جلب می‌کنن و باعث دیده شدنِ بیشتر بنر می‌شن. اما اصل کار یه چیز دیگه‌س. قمار و محرک‌های جنسی هر جفتشون سیستم "انتظار برای لذت" مغز رو فعال می‌کنن. بخش زیادی از لذتی که قمار داره اون "انتظار برای برنده شدن" هستش نه خودِ برنده شدن. محرکای اروتیک هم در واقع همین سیستمو فعال می‌کنن و اون حالت "انتظار برای لذت" رو فراهم می‌کنن. به عبارتی محرک اروتیک این سیستمو فعال می‌کنه و احتمال اینکه طرف بخواد بره بت بزنه رو بیشتر می‌کنن. از طرف دیگه محرکای اروتیک کنترل منطقی کورتکس رو کمتر می‌کنن و باعث انجام رفتارهای تکانه‌ای بیشتر می‌شن. این دقیقا چیزیه که توی قمار نیازه. طرف بدون فکر کردن به عواقب بیاد و با تکانه‌هایی که داره پول بیشتری رو بریزه وسط. حالا شاید فکر کنین که اوکی من گول این بنرو نمی‌خورم ولی از لحاظ آماری و توی جمعیتای بالا حساب کنیم می‌صرفه براشون. برای مثال شاید از هر 1000 نفری که یه بنر عادی رو ببینن 5 نفر کلیک کنن روش اما با آوردن یه عنصر اروتیک توی بنر که هیچ هزینه خاصی هم نداره مثلا 25 نفر کلیک می‌کنن روش. شاید شما گول نخورین ولی اون 25 نفر می‌خورن، که برای صاحب سایت بت یعنی پولِ بیشتر.

دوستمون راجع به فاز مانیا(mania حالت سرخوشی) توی بیماران دارای اختلال دو قطبی پست گذاشته و من نتونستم جلوی خودمو بگیرم که این اطلاعات زبانشناسی مربوط بهش رو نگم.

✦Mania(noun): دیوانگی، شیدایی، عشق، هیجان بی دلیل و زیاد به چیزی


کلمه ی mania ریشه ی بسیاری از کلمات انگلیسیه که همشون به معنی دیوانگی و شیدایی هستن. مثل maniac که یعنی دیوانه.
ولی می‌دونید ریشه خود کلمه mania از کجا اومده؟ از فعلش.

✦maínomai
فعلش هست که به یونانی یعنی دیوانه شدن شیدا شدن به شور و هیجان افتادن.

ولی فعلش یه ریشه ی قدیمی تر هم داره.
و فکر می‌کنید اون ریشه چی میتونه باشه؟
یکمی فکر کنین شاید تونستین حدس بزنین.

نه؟

نشد؟

خودم بگم؟

✦Men🤣🤣🤣🤣🤣

متاسفم ولی ریشه هندواروپاییش همینه.
یادمه سر کلاس وقتی استادمون که یه مرد سن بالای سرسفیده گفتش یهو همه دخترا باهم از خنده ترکیدیم. انقدر خندیدیم که دیگه پسرا هم خندشون گرفت و دخترایی که تازه کات کرده بودن میگفتن الان همه چی منطقی شد برامون🤣
دیگه انقدر خندمون بند نیومد که استاد برامون منفی گذاشت.

🔻ولی!حالا درسته گفتم men ولی به اینجا معنی مرد نیست. یه ریشه‌اس و صرفا تشابه ظاهری با کلمه men به معنی مردان داره.
اینجا به معنی ذهن،فکر کردن، حالت ذهنیه.
این ریشه تشکیل دهنده ی خیلی کلمات دیگه هم هست مثل
▸ mind
▸ mental
▸ memory
▸ mention
🔻حالا چیشد که توی زبان از ذهن به دیوانگی رسیدیم؟ چرا از دل واژه ذهن لغات دیوانگی تشکیل شدن؟ درحالی که ما می‌دونیم این اختلال قطعا دلایل جسمی و فیزیکی هم داره.
البته که الان ما می‌دونیم ولی اونا تو یونان باستان نمیدونستن. تو زبان های باستانی خیلی از مفاهیم اندیشیدن،آگاهی،هیجان شدید،جنون، و حتی عاشقی رو فعالیت فقط ذهنی میدونستن.

🔻نکته دیگه هم اینه که mania توی یونان باستان همیشه مفهوم منفی نداشت. معنی عاشقی و یه حالت عرفانی هم داشت برای همین بجای دیوانگی بیشتر به حالت شیدایی ترجمه و استفاده میشه.

ᯓ💡| #NerdyFact

ترکیب mania و ریشه های متفاوت، کلمات جالب دیگه ای رو به وجود اورد که الان جالب ترین‌هاشونو می‌گم.

🌀البته توجه کنین که توی انگلیسی امروزی mania کم‌کم از معنای بیماری روانی فاصله گرفته و گاهی فقط معنی علاقهٔ شدید و همه‌گیر میده.

▸ kleptomania
وسواس دزدی (klepto = دزدی)
▸ pyromania
وسواس و علاقه شدید و غیرقابل کنترل به آتیش (pyro = آتیش) یعنی طرف بیمارگونه به آتیش کشش داره.
▸ megalomania
خودبزرگ‌بینی افراطی (megalo = بزرگ)

▸ nymphomania
میل جنسی افراطی زنان (خیلی قدیمیه این کلمه👀)
▸ bibliomania
شیفتگی افراطی به کتاب(Bible,biblo=کتاب)

▸ oniomania
خرید وسواسی
▸ egomania
خودشیفتگی شدید(ego: غرور)
▸ technomania
شیفتگی افراطی به فناوری

و کلمات مدرن تری مثل:

▸ coffee mania :
تب قهوه،شیفتگی نسبت به قهوه
▸ football mania :
تب فوتبال، علاقه غیرقابل کنترل به فوتبال
▸ travel mania :
شیفتگی شدید به سفر
▸ Pottermania :
طرفداری و هواخواهی شدید از هری پاتر🤣
▸ Beatlemania:
تب و شیفتگی عمومی نسبت به گروه The Beatles(جدی داریم این کلمه رو)
▸ Discomania:
علاقه شدید به رقص و دیسکو
▸ Religious mania:
تعصب مذهبی
▸ Gambling mania:
شیفتگی به قمار

🌀این کلمه دیگه انقدر دست به دست شد و کاربردش عادی‌سازی شد که الان تو انگلیسی اصطلاحی داریم با عنوان mania for something
مثلا:
▸ She had a special mania for butterfly collecting.
فلانی شیفتگی و علاقه خاصی به جمع آوری پروانه داشت.

ᯓ💡| #NerdyFact

مثل همیشه مسیحا و اطلاعات زبان‌شناسی جالبش

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب اسرائیل وزان است

صدای توافق میاد

به نظر میاد فیلترچی هنوز خوابه
بیدار شو مشتی الان ملت چهارتا استیکر و گیف توی تلگرام به هم میفرستن سقوط می‌کنین

تصویر بالا یکی از کهن‌ترین و نادرترین تصاویر ازدواج مقدس سومری است. مار پشت سر الهه به پا خواسته. اینانا رو به روی خدا نشسته و درخت زندگی در میان آن‌ها قرار دارد. این تصویر طلایه دار صحنه‌ای از باغ عدن است که بعدها در یهودیت تفسیری کاملا تحریف شده از آن به دست داده می‌شود. در شعری که پیشاهنگ غزل‌های سلیمان است دوموزی چنین می‌گوید:

عشق من با تو به باغ خواهم رفت
اینانا با تو به باغ خواهم رفت
با تو به باغم
با تو نزد درخت سیبم
در آن‌جا بذر شیرین غرق در عسل خواهم کاشت

و اینانا می‌‌گوید:

او مرا به باغش برد
عشق من دوموزی، مرا به باغش برد
من در میان درختان ایستاده با او قدم زدم
من در میان درختان افتاده با او ایستادم
در مقابل یک درخت سیب چنان که باید زانو زدم
در مقابل عشق من که آوازخوان می‌آمد
که از میان برگ‌های صنوبر به سوی من می‌آمد

اساطیر خاورمیانه - عباس مخبر

یه شباهتِ کاملا واضحِ دیگه بین اساطیر سومر و یهودیت و بعدها اسلام.
عناصری که داخل این تصویر و شعر هستن رو با عناصر صحنه‌ی باغ عدن داخل تورات مقایسه کنین، دقیقا همونن. زن و مرد رو به روی هم داخل یک باغ، یک درخت خاص بینشون، سیب و ماری که پشت زن قرار داره.

.

.

داخل مقدمه این کتاب نوشته که یه پژوهشگر اساطیر خاورمیانه به اسم جرج اسمیت در سال 1872 موقعی که داشته روی یه سری کتیبه‌های تمدنای سومر و بابل و اساطیرشون مطالعه می‌کرده متوجه شباهتای خیلی زیادی بین این کتیبه‌ها و اساطیر با عهد عتیق (تورات) می‌شه. به عبارتی تیکه‌هایی از تورات رو در کتیبه‌هایی می‌بینه که هزار سال قبل از پدید اومدن تورات وجود داشته‌ن. اسمیت از این کشفش به قدری هیجان زده می‌شه که توی دفترش بالا و پایین می‌پره و پیرهنشو پاره می‌کنه😂😂 من به شخصه به اسمیت حق می‌دم. خودمم بودم احتمالش زیاد بود که همچین هیجانی پیدا کنم.

درمورد اساطیر یونان یکی از دوستان داخل دایرکت منبع خواست منم این کتابو بهش پیشنهاد دادم. از اونجایی که خیلی کتاب خوبیه گفتم یه معرفی هم ازش اینجا بنویسم.

کتاب "سیری در اساطیر یونان و روم" از ادیت همیلتون یکی از کامل‌ترین کتاباییه که در این زمینه می‌تونید پیدا کنید. همیلتون توی این کتاب سعی کرده داستانای پراکنده‌ی اساطیری رو به صورت منسجم‌ گرد آوری کنه. با خدایان المپ نشین مثل زئوس و پوزیدون شروع می‌کنه و توی بخش‌های بعدی سراغ یه سری داستانای دیگه مثل جنگ تروا می‌ره. آخر کتاب هم یه ورود ریزی می‌کنه به اساطیر مردم نورس و اسکاندیناوی. کتاب صرفا داستان‌ها رو تعریف نمی‌کنه، بلکه تشریح می‌کنه این اساطیر چطور بازتاب فرهنگ و دیدگاه مردم یونان و روم به دنیا بوده‌ن.
در کل خوندنشو پیشنهاد می‌کنم بهتون چون توی زندگی روزمره، ادبیات و موزیکایی که گوش می‌دیم ارجاعات زیادی به این داستانا می‌شه که با دونستنشون بهتر می‌شه درکشون کرد.

Hard times create strong men and war in the Middle East.
Strong men create good times and war in the Middle East.
Good times create weak men and war in the Middle East.
Weak men create hard times and war in the Middle East.

اسرائیل باش! تمام تنم را اشغال کن و هیچ‌گاه به مرزهای 1967 باز نگرد!

-حمیدرضا ابک، نویسنده و روزنامه‌نگار
اشاره به جنگ ۶ روزه اعراب و اسرائیل

به این نوع لاس می‌گن لاس ژئوپلتیکی. برای پارتنرِ علاقه‌مند به ژئوپلتیکتون استفاده کنین که 100 جوابه.

ناسا امروز این عکس رو به عنوان astronomy picture of the day منتشر کرده. عکس کاملی از سحابی عقاب (eagle nebula) که اگه در مرکزش زوم کنید می‌تونید ستون‌های آفرینش (pillars of creation) رو ببینید. فایل با کیفیت عکس و توضیحات خود ناسا رو هم براتون می‌ذارم توی پیام بعدی.

چه چیزی به نظر می‌رسد که قرار است «ستون‌های آفرینش» را ببلعد؟ «سحابی عقاب» (M16) نه یک پرنده است، نه هواپیما و نه سوپرمن. در واقع، M16 ترکیبی از چندین جرم آسمانی است. «NGC 6611» خوشه‌ای از ستارگان جوان است که به نظر می‌رسد از زیر «بال‌های» عقاب سر برآورده است. نور فرابنفش این ستارگان، گازهای اطراف را یونیزه می‌کند و سحابی گسیلی «IC 4703» را به وجود می‌آورد. «ستون ستاره‌ای» (Stellar Spire) در سمت چپ دیده می‌شود که به سوی ستون‌های آفرینش کشیده شده است. هر دوی این‌ها ساختارهایی از گاز سرد و غبار هستند که برای شکل‌گیری ستارگان بسیار مناسب‌اند.

برخی از اخترشناسان پیش‌تر گمان می‌کردند که ستون‌های آفرینش در اثر یک ابرنواختر تبخیر شده‌اند. از آنجا که M16 در فاصله‌ی ۶۰۰۰ سال نوری از ما قرار دارد، ما نمی‌توانستیم نابودی این ستون‌ها را تا هزاران سال دیگر ببینیم. با این حال، هیچ مدرک قطعی برای آن ابرنواختر فرضی وجود ندارد؛ بنابراین، احتمالاً ستون‌های آفرینش برای میلیون‌ها سال دیگر به ساختن ستارگان ادامه خواهند داد.

طول هرکدوم از اون ستون‌ها در مقایسه با منظومه‌ی شمسی مثل طول یک سکه در مقابل طول زمین فوتباله. حالا کل سحابی عقاب رو نگاه بندازید که طول هرکدوم از این ستون‌ها حتی یک بیستم طول کل سحابی هم نیست.