من این متن رو اون موقع بر اساس مشاهده شخصی خودم از استفاده‌ی LLMها نوشتم. اما الان که دارم مطالعه‌های اخیری که روی این قضیه انجام شدن رو نگاه می‌ندازم داخلشون زیاد اشاره شده که کاهش توانایی تفکر انتقادی (critical thinking) و کاهش توانایی شناختی (cognitive ability) از مشکلایی هستن که توی عصر هوش مصنوعی خیلی قراره باهاشون سر و کار داشته باشیم.

مطالعه‌ای که چندماه پیش روی 666 نفر در سنین و تحصیلات مختلف انجام شده نشون می‌ده بین استفاده مکرر از ابزارهای هوش مصنوعی و توانایی تفکر انتقادی یک همبستگی منفی معنادار وجود داره که این ارتباط از طریق واگذاری شناختی (cognitive offloading) میانجی‌گری میشه. واگذاری شناختی به استفاده از ابزارهای بیرونی مثل یادداشت، ماشین حساب یا ابزارهایی مثل هوش مصنوعی برای کاهش بار شناختی مغز گفته می‌شه. مطالعه‌هایی که قبلا انجام شده بود نشون می‌داد واگذاری شناختی تا یه حدی می‌تونه با آزاد سازی ظرفیت مغز به افزایش بازدهی یادگیری و تفکر کمک کنه. اما داخل این مطالعه‌ی جدید معلوم شده که اگر واگذاری شناختی از حدش فراتر بره می‌تونه مهارت‌هایی مثل تفکر انتقادی مغز رو ضعیف کنه. این قضیه در افراد جوان‌تر که وابستگی بیشتری نسبت به هوش مصنوعی داشتن بیشتر دیده می‌شه.

مطالعه‌ی دیگه‌ای که توسط مایکروسافت انجام شده نشون داده که هرچقدر اعتماد افراد به ابزارهای هوش مصنوعی بیشتر باشه تمایلشون به استفاده از قوای شناختی و تفکر انتقادی خودشون کمتر می‌شه. این مطالعه اشاره داره که خودکارسازی کارهای روتین باعث می‌شه انسان اون بخش "تمرین قضاوت" رو انجام نده و "ماهیچه شناختی" ضعیف بشه. در واقع وابسته بودن بیش از حد به این مدل‌ها باعث می‌شه افراد فرصت تمرین قضاوت و تقویت قوه‌ی شناختی رو از دست بدن و موقع تصمیم‌گیری‌های جدی‌تر آماده نباشن.

داخل مطالعه‌ی جدیدی که توسط محققین دانشگاه MIT انجام شده اومدن شرکت‌ کننده‌ها رو به سه گروه تقسیم کردن و ازشون خواستن یک مقاله بنویسن. گروه اول فقط با استفاده از مغز خودشون و بدون هیچ ابزاری، گروه دوم با استفاده از موتور جست و جو و گروه سوم با استفاده از LLMهایی مثل ChatGPT. این گروه‌ها در سه جلسه مختلف فعالیت رو انجام دادن و بار شناختی (cognitive load) مغزشون توسط دستگاه EEG رصد و اندازه‌گیری شد. همون طور که می‌شه پیش‌بینی کرد، بیشترین فعالیت مغزی و قوی‌ترین شبکه‌های مغزی در افرادی مشاهده شد که بدون هیچ ابزاری مقاله رو نوشته بودن و ضعیف‌ترین شبکه‌های مغزی در کسایی مشاهده شد که فقط از LLM استفاده کرده بودن. کسایی که با LLM کار کرده بودن حتی توی نقل قول و درک درست از کار خودشون مشکل داشتن، یعنی بخش بزرگی از درک و تحلیل توسط هوش مصنوعی انجام شده بود، نه ذهن خودشون. این مقاله هم این قضیه رو مطرح می‌کنه که اتکای زیاد به مدل‌های هوش مصنوعی در بلند مدت میتونه به فرسودگی مهارت "تفکر مستقل" منجر بشه.

مخالفت کردن با هوش مصنوعی و گارد گرفتن درموردش توی این دوره‌ای که داخلش هستیم مثل مخالفت کردن با وجود برق و الکتریسیته توی دوره‌ی فراگیر شدنش هستش. من خودم با این موج مخالف نیستم و حتی توی این حوزه فعال هستم و سعی می‌کنم اطلاعاتم رو بالاتر ببرم؛ اما با این حال به شدت مخالفم که ما بیایم و کاری که ذهنمون به صورت دیفالت براش ساخته شده و برای پویا بودن نیاز داره انجامش بده رو بسپریم دست هوش مصنوعی. همون طور که مقاله‌های بالا هم این قضیه رو مطرح کردن، ذهن ما "نیاز داره که فکر کنه" و اگه این کار رو انجام نده قدرتش تحلیل می‌ره. برای همین اگر به مغزمون علاقه‌ای داریم و نمیخوایم فعالیتش ضعیف بشه نیازه که درمورد طرز استفاده‌مون از مدل‌های هوش مصنوعی تجدید نظر کنیم.

یه سری کارها هستش که می‌شه برای مواجه نشدن با اون مشکلا انجام داد. تلاش کنیم داخل کارهایی که ارزش تفکر داخلشون بالا هستش خودمون وارد کار بشیم و بار تفکر رو به AI نسپریم. برای مثال به جای این که برای گرفتن اطلاعات و نتیجه‌گیری همون اول سراغ یه LLM بریم، مثل قبل توی گوگل سرچ کنیم و سایت‌های مختلف رو زیر و رو کنیم و این خودمون باشیم که نتیجه‌گیری می‌کنیم و جواب سوالمون رو پیدا می‌کنیم. یا اگر چیزی پیدا نکردیم صرفا برای پیدا کردن منابع سراغ LLMها بریم و خوندن و نتیجه‌گیری از این منابع رو به عهده‌ی مغز خودمون بذاریم. همچنین همیشه باید به اطلاعاتی که از سمت LLMها دریافت می‌کنیم به دید انتقادی نگاه کنیم و تزها و آنتی‌تزهای مختلف رو درموردشون بررسی کنیم. مخالفت کردن با موج هوش مصنوعی غیر ممکنه؛ پس بهترین راه، وفق پیدا کردن باهاش هستش.

و همچنان همین

بیست و یک سال پیش توی همچین روزی یکی از شاهکارترین کارهای میازاکی پخش شد؛ قلعه متحرک هاول. از انیمه‌هایی قلبم رو لمس کرد و بعد از یک عالمه ریواچ همچنان می‌تونم با ذوق تماشا کنمش.

چنتا ورژن از سوندترکش

Merry Go Round of Life from Howl's Moving Castle - Violins & Piano

این قسمتای تاریخ باستانو میشنوم خیلی زندگی برام عجیب میشه(:
شما فرض کن، یه زمانی ادما واقعا هیچ کار خاصی جز پیدا کردن غذا و جای خواب نداشتن! شبا فقط میتونستن زل بزنن به ستاره‌ها چون نور دیگه‌ای وجود نداشته براشون. سرما و گرما هم حتی مفاهیم متفاوتی بودن. همه چی مفهوم خیلی متفاوتی داشته!
فکر کردن بهش خیلی جالب و هیجان‌انگیزه.

کسایی ‌که به سحابی اوریون برای اولین بار نگاه می‌کنن یه نکته‌ی عجیبی رو درموردش متوجه می‌شن. اگر شما مستقیم بهش نگاه کنین یه حالت محو و ناپدید و کم نوری پیدا می‌کنه اما اگر به اطرافش نگاه کنین خیلی پرنورتر دیده می‌شه. من تا یه مدت طولانی‌ای که بهش نگاه می‌کردم فکر می‌کردم چشمای من مشکل داره که همچین قضیه‌ای پیش میاد. اما ترم پیش سر کلاس فیزیولوژی اعصاب و حواس ویژه متوجه شدم مشکل از چشم‌های من نیست بلکه ساختار شبکیه‌ی چشم باعث همچین پدیده‌ای می‌شه.

شبکیه‌ی چشم انسان از چندلایه تشکیل شده‌. دو نوع سلول دریافت کننده‌ی نور داریم : سلول‌های مخروطی (Cones) و سلول‌های استوانه‌ای (Rods). این‌ دو نوع سلول نور رو دریافت می‌کنن و به پیام عصبی تبدیل می‌کنن و وارد‌ لایه‌های بعدی می‌کنن که داخل عکس ‌می‌تونید ببینیدشون. پیام بینایی پس از طی کردن لایه‌های مختلف در نهایت به لایه‌ی سلول‌های گانگلیونی (Ganglion cell) می‌رسه. آکسون‌ نورون‌های گانگلیونی، عصب بینایی رو تشکیل می‌ده و پیام بینایی رو به مغز می‌بره.

سلول‌های مخروطی و استوانه‌ای از نظر عملکرد و نقشی که دارن باهم متفاوتن. استوانه‌ای‌ها توی دید سیاه و سفید و با جزئیات کم نقش دارن و نسبتا تحریک‌پذیرتر هستن و با شدت‌ نور پایین تحریک می‌شن. مخروطی‌ها توی دید رنگی و با جزئیات بالا نقش دارن ولی از طرف دیگه نیاز به نور زیاد دارن و اونقدری راحت تحریک‌پذیر نیستن.

استوانه‌ای‌ها و مخروطی‌ها در کنار همدیگه توی قسمت‌های مختلف شبکیه وجود دارن.

داخل شبکیه‌ی چشم ناحیه‌‌ی فرو رفته‌ای وجود داره به اسم فووه‌آ (fovea). در این ناحیه ما تراکم خالص سلول‌های مخروطی رو داریم و سلول استوانه‌ای نداریم. این ناحیه دقیقا در راستای دید و در مرکز تصویر متمرکز شده از سمت عدسی قرار داره. یعنی وقتی شما به یه شیء مستقیم نگاه می‌کنین و توجهتون روش هستش، عدسی چشم تصویر اون شیء رو انداخته روی ناحیه فووه‌آ و تصویر اطراف اون شیء روی اطراف ناحیه‌ی فووه‌آ و بخش‌های دیگه‌ی شبکیه هستش.

به عبارتی مرکز تصویر چشم‌ها روی بخشی می‌افته که سلول‌هاش همه مخروطی‌ هستن و برای دیدن جزئیات اختصاص پیدا کردن. برای همین هستش که ما توی مرکز دید چشم‌هامون بیشترین جزئیات رو می‌بینیم و یه شیء هرچقدر از مرکز دورتر باشه جزئیات کمتری درموردش دیده می‌شه.