ای دریغا از بر ما یار رفت
چشم ما را فرصت دیدار رفت
سینه اش لبریز از عشق حسین
گرچه خود با سینه ی بیمار رفت
موکبی هر ساله با دست تهی
میزد اما مرد موکب دار رفت
خاطراتی خوش از او دارم بیاد
تخم مهر افکنده در افکار رفت
بداهه از، حسین بویراتی

در آستانه روز لیراوی گرامی می داریم یاد و خاطره برادرم مرحوم حاج شیخ احمد خواجه گیری که در همه برنامه های فرهنگی پشتیبان و حامی ما بودند ، روحش شاد و یادش گرامی باد

تشریف فرمایی بزرگان ایل سترگ بهمئی به رسم فاتحه خوانی ( پرسه) در روستای بنه احمد در روز لیراوی

حضور بزرگان ایلات بزرگ بهمئی و طیبی به رسم فاتحه خوانی در مسجد صاحب زمان بنه احمد ، روز لیراوی

تشریف فرمایی بزرگان موسسه فرهنگی پیشگامان الیما «ایل بهمئی» جهت تسلیت گویی در روستا بنه احمد ، روز لیراوی

برادران ما در ایلات بهمئی و طیبی واقعا در حق ما برادری کردند ، آنچه باعث آرامش خاطر ما بود گوگری و یکاگری این عزیزان بوده است

مراسم یادبود مرحوم کربلایی محمود خواجه گیری
چهارشنبه شب
امیدیه ، پاچکوه

جان محمد خان چرامی ایلخان ایل چرام دار فانی را وداع گفت
،
جانمحمد خان فرزند حسینقلی خان برادر اسکندر خان از خیل مردان نامی و ایلخانانی که در دهه های بیست و سی و چهل حماسه ها آفریدند
آخرین ایلخان رسمی لر بود که به رحمت خدا رفت
روحش شاد
یادش گرامی
رهش پر رهرو باد
وارگهش مئن بهشت

در کنار آقایان کیانی خوانین ایل یوسفی مراسم تشیع جانمحمد خان چرامی

گرهمایی تمامی ایلات لر بزرگ برای تشییع آخرین خان رسمی لر

مهدی خادمیان:
*سلسله‌ کلانتران‌ چرام*

به مناسبت درگذشت *زنده یادجان محمدخان چرامی* واپسین بازمانده کلانتران ایلهای کهگیلویه


سالها قبل که با مهربانی و همراهی دکتر رستگارفسایی  بخش های مربوط به کهگیلویه کتاب فارسنامه ناصری را تصحیح میکردم با نکته جالبی مواجه شدم و آن عدم ذکر نام و نسب سلسله خوانین چرام بود.
چرام منطقه ای آبادان و پر رونق با پیشینه ای بلند در تواریخ است و از طرف دیگر فارسنامه ناصری شاید کاملترین کتاب در تاریخ و جغرافیای فارس و بویژه کهگیلویه در دوران قاجار است که به نوعی منبع اصلی کتب تالیفی پس از آن است که کمتر پژوهشگری ست که
از آن بعنوان یک منبع اصلی استفاده نکرده باشد. میرزا حسن حسینی فسایی در این کتاب اطلاعات ارزشمندی از تاریخ عشایری و کلانتران تمامی ایلات کهگیلویه و شهر بهبهان در اختیار خواننده قرار می دهد به گونه ای که به گفته استاد منصورستگارفسایی ، " سلسله نسب بسیاری از خاندانهای فارس را از نابودی رهائی بخشیده... "  اما چرا در مورد ایل چرام این قاعده را رعایت نکرده است؟

علاقمندان به تاریخ میدانند که از خوش بختی ما اهالی کهگیلویه، میرزا حسن فسایی بخشی از عمر خود را به همراه احتشام الدوله قاجار حاکم کهگیلویه در عهد ناصری در این منطقه گذرانده است که بخش زیادی از این اطلاعات حاصل همین دوران است.آنگونه که از محتوای کتاب بر می آید میرزا با بسیاری از بزرگان و اهالی منطقه روابط داشته است.
روایات شفاهی از اختلاف میان میرزا حسن و پرویز خان چرامی حکایت میکنند، بر طبق این روایات، او در حضور احتشام الدوله قاجار ، پرویز خان  را متهم به حمایت از غارتگران و دزدان محلی می کند که به مجازات و حبس پرویز خان می انجامد از این رو عده ای از چرامی ها به تلافی این سعایت به اموال میرزا دستبرد میزنند و ظاهرن میرزا حسن به تلافی این بی احترامی از ذکر اسامی خوانین چرام و شجره نامه خانوادگی آنان خودداری کرده است! الله اعلم! اما حکمن دلیلی داشته و دلیلش هرچه بوده نقیصه ای است در فارسنامه و البته در تاریخ عشایری کهگیلویه! چرا که عمده کتب تازه تالیف در تاریخ عشایری کهگیلویه اطلاعات صحیح و درستی از این کهن خاندان در اختیار خواننده قرار نمی دهند و بعضن دارای اشتباهات فاحش هستند و این زمانی ملال آور میشود که سلسله کلانتران چرام از قدیمی ترین ها در کهگیلویه اند:

هرچند نام کلانتران قدیمی آغاجری در متون صفوی مذکور است اما سلسله انساب آنان در بلندای تاریخ گم گشته است و ترسیم شجرنامه آنان کاری دشوار است و انتساب کلانتران متاخر آن به کلانتران قدیم هم با فقر منابع و شواهد روبروست.

نام کلانتران باوی از دوره‌ی زندیه در متون ذکر شده است و پیشینه شفاهی و یا مکتوب شده آنان در دوره قاجار به دوره افشار میرسد اما بیشینه به اواخر صفوی قابل گسترش است.

نام کلانتران بویراحمد از دوره قاجار وارد تاریخ شده است، هر چند نام ایل بویراحمد در منابع صفوی آمده اما پیشینه کلانتران آنان طبق روایات شفاهی مربوط به دوره زندیه است و اگر نسب نامه ذکر شده توسط مرحوم مظفر خان آریایی که در کتیبه کوه دیل منقور است را ملاک قرار بدهیم هم بیشینه به اواخر صفوی قابل تعمیم است. با این توضیح که بگمانم در خوانش سنگ نبشته گدارتختی بهمئی باید دقت بیشتری داشت و به انتساب آن به کلانتران بویراحمد شک کرد.

نام کلانتران دشمن زیاری در اسناد اواخر صفوی آمده است اما کلانتران متاخر این ایل از خاندان دیگری (الیاسی) هستند که در دوره‌ی زندیه به این مسند رسیده اند.

ساختار کلانتری متقدم ایل طیبی در دوران زندیه دچار فروپاشی گردید و قدمت سلسله کلانتران متاخر طیبی به همین دوران میرسد.

سلسله کلانتران بهمئی هم حداکثر به دوران زندیه قابل تعمیم است.

حیفم آمد برای رفع این نقیصه فارسنامه و تصحیح آن اقدامی نکنم بنابراین به دوست و پژوهشگر ارجمند جناب نصیرخان هادی پور که تبار از همین خاندان کهن دارند مراجعه کردم که به مهر و مهربانی همیشگی پذیرا شده و شجرنامه سلسله کلانتران چرام را که به حوصله و بر مبنای اسناد کتبی، سنگ های قبور و روایات شفاهی تنظیم کرده و همراه با توضیحات به صورت مکتوب در اختیارم گذاشتند که با اجازه‌ی ایشان خلاصه و در حوصله‌ی مطب چنین است :

"شجرنامه سلسله کلانتران چرام از محمدکاظم خان( اول) آغاز میگردد که همزمان  است با سلطنت شاه سلیمان صفوی، پس از او ملا باقر خان  پس از او فرزندش محمدکاظم خان (دوم و متوفی به سال ۱۱۶۹ هجری مَهی) و سپس پسرش محمدباقرخان(متوفی به سال ۱۱۸۶ مهی) و سپس پسرش محمدحسین خان و بعد از او  محمد کاظم خان (سوم مشهور به کاظم خان) که به مدت ۲۲ سال در فاصله‌ی سالهای ۱۱۹۹ تا ۱۲۲۱ مهی ریاست ایل را بر عهده داشته که در این سال در حالی که عازم منطقه بهمئی بود در راه بندانی توسط طیبی ها مقتول گردیده است.

#مهدی‌خادمیان‌زیدونی

@kohgilo

ادامه در مطلب بعد

در فاصله این سال تا سال ۱۲۵۵ مَهی به ترتیب حسن خان پسر محمدحسین خان ، ابوالقاسم خان فرزند محمد کاظم خان سوم ( مشهور به قاسم خان اول)  و علی محمدخان (اول فرزند زمان خان) ،  هر کدام چند صباحی ریاست ایل را برعهده داشته اند تا قدرت به دست عبداله خان (اول) فرزند کاظم خان میرسد. با مرگ عبداله خان در سال ۱۲۸۰ مهی، فرزندش جان محمد خان به کلانتری ایل چرام میرسد که همزمان است با حکومت احتشام الدوله قاجار در کهگیلویه و کلانتری خداکرم خان در بویراحمد که ظاهرن با طرح و نقشه آنان ، جان محمدخان در سال ۱۲۹۶ مَهی به قتل میرسد. پس از او مدتی شهباز خان پسر قاسم
خان (اول) به قدرت میرسد و کمی بعد پرویز خان فرزند جان محمد خان،  که در سال ۱۳۰۸ مّهی با شورش برادر کوچکترش هادی خان مواجه میگردد. هادی خان در اتحاد با کلانتران بویراحمد گرمسیر و باوی به مخالفت با کلانتران ایل در حال گسترش بویراحمد می پردازد و نهایتن به تحریک آنان بوسیله قاسم خان پسر شهباز خان و چند تن از کدخدایان طوایف از جمله ملا سوسن بناری در سال ۱۳۲۶ مهی به قتل میرسد. با کشته شدن هادی خان ، قاسم خان (دوم) خود را کلانتر ایل چرام میخواند اما پس از دو سال توسط عبداله خان (دوم) پسر پرویز خان معزول میگردد. عبداله خان در سال ۱۳۰۳ خورشیدی در اصفهان به دست ماموران دولتی کشته میشود. همزمان با عبداله خان ، حسینقلی خان (پسر پرویز خان و برادر عبداله خان)  از سال ۱۲۹۴ خورشیدی در قسمت شرقی دعوی خانی داشته است که با کشته شدن عبداله خان تا سال ۱۳۰۶ خورشیدی به تنهایی ریاست ایل را برعهده میگیرد اما در این سال امان اله خان (پسر عبداله خان) با تصرف قلعه کره در قسمت غربی چرام به کلانتری مشغول میگردند. حسینقلی خان در سال ۱۳۱۸ خورشیدی به قتل میرسد و علی محمد خان پرویزی تا سال ۱۳۲۱ خورشیدی کلانتر بخش شرقی چرام میگردد اما در این سال اسکندرخان (پسر حسینقلی خان) با حمایت پسر دایی خود عبداله خان ضرغامپور به کلانتری بخش شرقی چرام را بر عهده میگیرد و با مرگ امان اله خان در سال ۱۳۲۳ خورشیدی تا پایان عمر خود در سال ۱۳۵۵ خورشیدی به کمک برادرش جان محمدخان ، ریاست تمامی ایل چرام را عهده دار میشوند. "

این شجرنامه را در پی نویس مطلب فارسنامه آوردم اما منتشر نکردم و منتظر ماندم که کتاب جناب هادی پور به چاپ برسد تا اینکه خبر اندوهناک درگذشت زنده یاد جانمحمدخان چرامی رسید.

دوستی خانوادگی ما با این کهن خاندان قدیمی ست و بارها ،چه میهمان و چه میزبان توفیق دیدارش نصیبم شده بود و از کلام شیرینش نقل ها شنیده بودم.

زنده یادجانمحمد خان چرامی از بازیگران تحولات سده اخیر کهگیلویه و حافظه تاریخی این وقایع بود، نبودش ضایعه ای بزرگ است اما مرد را نام باید که تن مرگ راست.
سالهای آغازین کلانتری برادران چرامی همزمان است با شورش های عشایری در جنوب ایران که با زیرکی و کاردانی آنان منطقه چرام کمترین آسیب ها را متحمل میشود و پس از تثبیت قدرت دولت مرکزی و آغاز توسعه اقتصادی و صنعتی کشور، بعنوان کلانتران دولتخواه پایه گزار بسیاری از اقدامات عمرانی چون همراهی در احداث جاده دسترسی ، ساخت حمام عمومی، احداث باغ جنت طراز چشمه بلقیس، واگزاری زمین برای مدارس و ادارات، همراهی در ساخت گاوداری و پرواربندی صنعتی، احداث باغ عمران و پروژه های ترویج دامداری و کشاورزی بودند که باعث رونق و آبادی چرام گردید و چه زیباست که حاصل یک سده عمر اینگونه تیتر شود :

" با اندوه فراوان
جان محمد خان چرامی بعنوان واپسین بازمانده خوانین چرام و کهگیلویه در تاریخ ۲۵ بهمن ماه ۱۴۰۲ بعد از یک قرن زندگانی پر از حادثه با نیکنامی و بدرقه پرشور مردمانش به دیار باقی شتافت"
خداوند از او راضی و روانش در مینوی برین آسوده باد!

۳۰ بهمن ماه ۱۴۰۲

#مهدی‌خادمیان‌زیدونی


@kohgilo

مرحوم ایرج شمسی زاده ،، ایرجو ،، آخرین سال حیاتش در شب شعر بهارونه لیراوی ،، بنه احمد با شعر لری عید بیو