کتابخانهٔ بابل

‍ ❑ شهرزادهای شهریار

چقدر به قصه معتادید؟ چقدر جانتان شیفتۀ شنیدن و خواندن قصه است؟ برای قصه‌خوان هزار صفحه و ده صفحه فرقی ندارد. هر روز می‌خواند و می‌شنود و نمی‌داند چه چیزی به قصه معتادش می‌کند و چه چیزی در کجای ذهن و تنش تغییر می‌کند که او را وامی‌دارد مدام دنبال قصه بگردد و برای شنیدنش به هر جا سرک بکشد. همۀ ما به داستان‌های شگفت زندگی آدم‌ها گوش می‌دهیم، به قصۀ احتمالی جمله‌هایی که ناگهان از پشت پنجره به داخل سر می‌خورد فکر می‌کنیم و همیشه تشنه‌ایم و سیراب شدنمان را مدیون آنهاییم که بلدند قصه بسازند و ساختنش را بیاموزند. آنها که می‌دانند کِی ورق بزنند و بگذرند و بگسلند و کِی بر صفحه‌ای بمانند و نقش روی نقش سوار کنند، همان‌ها که زندگی را همه جا بو می‌کشند، از غصه نمی‌ترسند و شادی را هم نمی‌رانند. آنها که زادۀ شهرند و شهرزاد می‌خوانیمشان؛ که هزار و یک شب، پاهای مرگ را به زنجیر قصه می‌کشند و شهریار را به کام خیال. همان شهریار قصه‌ساز که روایتی دل‌انگیز دارد از ارواح شهرزاد. شهریاری که پیشاپیشِ شهرزاد ارکان قصه را بر بایر ذهنمان می‌کارد، از «آنِ داستانی» می‌گوید که چیست و چطور قصه را بدل به شاهکار می‌کند. نثر عوفی را به روی صحنه می‌آورد و دست‌به‌دست شدن رشتۀ داستان از این راوی به آن راوی را نشانمان می‌دهد. گله‌مندانه می‌گوید که وقتی دلِ زبان معیار با زبان گفتار نرم نشود، چطور جداسری آغاز می‌شود. بعد هم کمی اوج می‌گیرد و ما را مقابل فورستر می‌نشاند تا پلات را برایمان تعریف کند. از آنجا به پیشگاه بورخس می‌بردمان و شگرد او را برملا می‌کند که چطور از دوش راویانی که پشت هم نام می‌برد بالا می‌رود تا وادارمان کند که جادو را باور کنیم. بعد هم به خانه برمی‌گردد و از تاریکی آثار هدایت و چوبک و علوی می‌گوید که نطفه‌‌اش را زین‌العابدین مراغه‌ای در ابراهیم بیگ گذاشته است. از ترس و لرز می‌گوید و از خالقش که چطور واقعیتی غیرواقعی اما باورپذیر خلق می‌کند. از آنجا ما را با خود به سرزمین خیال‌انگیز شعر می‌برد، از مولانا می‌گوید که چطور از استبداد قافیه به فریاد آمده است تا نیما را از چله بجهاند و ما را به قضاوت سنت و مدرنیته بکشاند. ما که زادۀ اضطراب جهانیم.

✍️ زهرا خانلو | کتابخانهٔ بابل

کتاب ارواح شهرزاد | شهریار مندنی‌پور | انتشارات ققنوس

■ t.me/BabelBookReview ■ instagram.com/BabelBookReview