▪️در این روزها که واژه محیط‌زیست بسیار بر سر زبان‌ها افتاده است، نگاهی کاسبکارانه با محوریت سود، منفعت و مصرف همراه خود دارد. از دید هایدیگر این نوع نگاه نتیجه ذهنیت سلطه‌گر تکنولوژیک است، که همه چیز را انبار و منبع ذخیره می‌بیند. هایدیگر برای چنین رویکرد و نگاهی از اصطلاح و مفهوم گێشتێل(Ge-stell) استفاده می‌کند. در این نگاه محیط زیست صرفاً منبع آب، چوب، نفت، خاک و ... است، گویی منتظر است تا توسط انسان استخراج و مصرف شود. در واژه محیط‌زیست، انسان ارباب و طبیعت ابژه و یا کالای مصرفی است. اما در واژه ژینگه، طبیعت انبار کالا نیست، بلکه خانه‌ای است که در آن وجود داریم. وقتی ما برای توصیف جهان از واژه محیط‌زیست و منابع طبیعی استفاده می‌کنیم، در واقع زبان ما تحت سیطره گێشتێل است. در این حالت زبان خانه هستی نیست، بلکه یک ابزار، انبار و منبع است. به عبارتی کارخانه جهانی.

▪️هایدیگر راه رهایی از گێشتێل و بازگشت به خانه را دو چیز می‌داند: هنر و زبان(شعر). مصداق بارز منظور هایدیگر واژه کوردی "ژینگه" است، ژینگه بستر زندگی است، نه فقط یک ابژه در خدمت تکنولوژی. استفاده از واژگان اصیل مانند ژینگه نوعی مقاومت در برابر گێشتێل است. دقیقاً مانند واژه‌های ژن، ژیان و بسیاری واژه‌ی دیگر در زبان کوردی که در قلمرو لالانگ ما قرار دارند، در همان منظومه فکری و اقتصاد زبانی که واژه ژینگه از آن برآمده است. در این واژه‌ها حقیقت در خود ریشه کلمه نهفته است. ژیان در مقابل واژه "عمر/بقا" که بار کمی دارد، بار کیفی دارد، "ژیان" یعنی فرایند مداوم بودن.

▪️در زبان کوردی ژن، ژیان، ژینگه یک زنجیره به‌ هم‌ پیوسته هستند، یعنی وقتی هر کدام از آنها را بر زبان می‌آورید، اتومات بقیه هم احضار می‌شوند. این یعنی زبان اجازه نمی‌دهد دازاین(من) دچار فراموشی هستی شود. در واژه محیط زیست که به محیط فیزیکی اشاره دارد، زبان خانه هستی نیست، بلکه ابزار است. درواقع پیوند عاطفی و هستی شناختی انسان با مکان قطع می‌شود، این آغاز بی‌خانمانی (Heimatlosigkeit) است. هایدیگر می‌گوید وقتی در مسیر زندگی درخت فقط چوب دیده شود، کوه فقط معدن و‌... به‌عبارتی همه چیز منبع و انبار دیده شود، دیگر انسان در زمین "خانه" ندارد، بلکه در یک کارخانه زندگی می‌کند.

در واژه ژینگه ما از طریق زبان به خانه باز می‌گردیم. واژه ژینگه؛ مصداق بارز این جمله مشهور هایدیگر است: "زبان، خانه هستی است".

پایان

🩹Azhenus | ئاژە

▪️وێرای ڕێز و ماندوونەبوون بۆ بەرێز ئامانج‌؛ چالاکی دڵسۆز

ڕەخنەیە و یان باشترە بڵێم یەک دوو تێبینیم لەسەر ئەم دروشمە هەیە کە بەرێزیان ستۆڕی کردووە، هەڵبەت زۆرتر لەبەر ئەوەی کە تەواو پەیوەندی هەیە بە یادداشتی ئەمڕۆم .

دروشمەکە ئەمەیە: هاوڕێیەتی ژینگه، هاوڕا بوونی ژیانه.

درێژە لە پۆستی دوایی 👇

▪️ئەم جۆرە ڕوانینە ڕێک "مصداق بارز"ی ڕەخنەی منە(لە یادداشتی پێشووم) کە جیهانبینیی و پێناسەی چالاکانی "پاراستنی ژینگە"یە، کە بەڕای من تەواو جیاوازە لەگەڵ "ژینگەپارێزی". ئەم دوو دەستەواژە، و یان باشترە بڵێم ئەم دوو چەمکە جیاوازیان زۆرە؛ "پاراستنی ژینگە" (وەک ئەرکێکی دەرەکی) و "ژینگەپارێزی" (وەک شێوازێکی بوون) .  پاراستنی ژینگە ئاوەڵناوە(صفت)، بەڵام ژینگەپارێزی، چەمکێکی بوونناسانەیە (Existential).

کێشەی بنەرەتی دەزانن چییە؟
ژینگە وەک "ئەوەی"دی و وەک شتێکی دەرەکی سەیر دەکەن.

▪️زۆر بەکورتی ڕەخنەی من لەسەر ئەم دروشمە کە بەرێز ئامانج پێشنیاری داوە، ئەمەیە:

کێشەی بوونناسانە؛ لەم دروشمە کاتێک دەڵێن "هاوڕێیەتی" لەگەڵ ژینگە، دیسان دیوارێک له نێوان خۆمان و ئەوەی‌دی دروست دەکەین، بیرکردنەوەی دێکارتی(ثنویت/ دووانەیی دێکارتی). هاوڕێیەتی لە نێوان دوو بوونی لێک جیاوازدا، من و ئەوەی‌تر. کاتێک دەڵێین هاوڕێی ژینگەم، واتە من لەلایەک و ژینگە لەلایەکی‌تر، وەک شتێکی دەرەکی(ڕێک محیط زیست‌ی فارسی) کە منی مرۆڤ دەمهەوێت لەگەڵی میهربان بم. بۆ ئەوەی وردتر و ڕوونتر بزانن مەبەستم چییە، یادداشتی پێشووم لەژێر ناوی "ژینگە، رهایی از بی‌خانمانی" بخوێنەوە.

ژینگە ئۆبژە نییە، ئەم دروشمە ژینگە دەکات بە ئۆبژە و یان بابەتێکی دەرەکی. لە‌کاتێکدا ژینگە(ژین+گە) یەک مۆنادە و یەک تاقمە، نە دوو جیهانی و بوونی جیا لەیەک. وە یان دیسان بە زمانی هایدیگەر: یەکپارچەیی وجوودی(Inseparable Existence) لەناو جەوهەری ژینگەدا.

دوایش ڕەخنەیەکی دیکە؛ "هاوڕا" بوون بارێکی نەزەری و سیاسی و فکری هەیە. ئەمەش دیسان دیوارێکی دیکە لەنێوان مرۆڤ و ئەوەی‌تر ساز دەکا، لەتەنیشت دیوارێکی فیزیکی، دیوارێکی هزریش ساز دەکا. چۆن دەبێت، ئێمە کە خۆمان بەشێک لە ژینگەین، هاوڕا لەگەڵ خۆمان بین، وەک هاوڕا بوونی دەست و لاق؟! چاو و زار؟! دەی وا بیربکەینەوە کە مرۆڤ و ژینگە دوو بوون و جیهانی جیا لە یەکن، هاوڕا بوون(ئیپیستمە) ئەم دووانە چۆن دەبێت؟

ئەم دروشمە زۆرتر وەک دروشمێکی فەرمی و ئیدرای دەچێت، وەکوو ئەم دروشمانە، کە تەنیا دروشمن و هیچی‌تر:

طبیعت قلب تپنده زمین است؛ در حفظ آن کوشا باشیم.

​محیط‌زیست، میراث گذشتگان نیست، بلکه امانت آیندگان است. ئەوەیان زۆر لەسەر ئەعسابە 🥺

​با طبیعت مهربان باشیم.

​حفاظت از محیط‌زیست، وظیفه‌ای همگانی است.

🩹Azhenus | ئاژە

▪️زۆرێک لە ئێمەی کورد کاتێک سەیری بەرهەمەکانی "بەهرام بەیزایی" دەکەین، تەنیا وەک هونەرمەندێکی سینەما و شانۆ دەیناسین. بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە بێزایی تەنیا فیلمساز نەبوو؛ ئەو یەکێک بوو لە چەند کۆڵەکەی سەرەکیی بیری "ئێرانگەرایی".

​بەیزایی لە تەنیشت کەسانێک وەک سەید جەواد تەباتەبایی، داریوش شایگان و هتد یەکێک لە گۆشەکانی سەرەکی بیرکردنەوەی نەتەوەیی ئێرانگەرایی بوو. بەیزایی لە سکانس بە سکانسی فیلمەکانیدا، خەریکی داڕشتنەوەی مێژوو و ئەفسانەکان بوو بۆ خزمەتکردن بەو ئەندیشەیە. لە گشتیان، لە "چریکەی تارا"، لە "باشو غریبه کوچک" و هتد.

▪️ئێستا پرسیار ئەوەیە: بۆچی ئێمەی کورد بە "چاوی سانتی‌مانتاڵ" و تەنیا لە ڕوانگەی هونەرییەوە خۆشەویستی خۆمان بۆ بەیزایی دەردەبرین؟

بەیزایی تەنیا تەکنیکزان و فۆرمالیست نەبوو، هونەری خستبووە خزمەت "ئەندیشە"وە. ئەگەر بەیزایی وەک دەرهێنەر قبووڵ دەکەیت، دەبێت ئەوەش بزانیت کە ئەو خەریکی چی بوو؛ دەبێ سەوادی ئەوەت هەبێ بە ئانالیزی بەرهەمەکانی بڵێی بەیزایی چی دەگوت؟ ئایا "هونەری تەنیا بۆ خزمەت مرۆڤ" لە دەرەوەی سنوورەکان بەکار دەهێنا؟ ئەو سینەمای وەک ئامرازێک بەکار دەهێنا بۆ چەسپاندنی شوناسێک کە هیچ شوێنک بۆ شوناسی تۆ وەک کورد تێدانییە، ئەویش تۆی کوردی وەک قەوم و وەک شارومەندیک کە هەندێک مافی شارومەندی هەیە دەدیت و نەهیچی‌تر.

▪️​هونەر جیهانی بێ سنوور نییە، بەتایبەت بۆ بەیزایی! چوارچێوەی سنوورەکانی جیهانی بەیزایی هیچ شوێنکی بۆ تۆی کورد تێدانییە.

🩹Azhenus | ئاژە

▪️کوردستان سڵامەت، بەفرێکی جوان دەبارێ، وێنە و ویدیۆم بۆ بنێرن لەم هەموو جوانییە 😍

@kurdTruth

▪️چرا کوردها در بین "اندوه و رنج دلار ۱۴۵ هزاری" و "شادی و رقص" برای بارش برف، میل به دومی دارند؟!

جواب در پست بعدی

🩹Azhenus | ئاژە

▪️چرا کوردها در بین "اندوه و رنج دلار ۱۴۵ هزاری" و "شادی و رقص" برای بارش برف، میل به دومی دارند؟!

🖱 ئاژه

▪️جواب به این سوال در مفهوم کلیدی "کوناتوس" اسپینوزا نهفته است. این مفهوم قلب تپنده فلسفه اسپینوزاست. کوناتوس چیست؟ در یک تعریف کوتاه و ساده: کوناتوس تلاش و میل هر موجود زنده برای بقا و استمرار است. وقتی کوناتوس افزایش می‌یابد، ما احساس شادی می‌کنیم. و وقتی کوناتوس سرکوب می‌شود، ما دچار اندوه می‌شویم و قدرت عمل‌مان را از دست می‌دهیم. سیاست در نگاه اسپینوزا به مثابه افزایش توان است. وقتی کوناتوس‌های فردی با هم ترکیب شوند، قدرت جمعی و یا همان انبوه خلق (Multitudo) شکل می‌گیرد. در کوردستان که با چالش‌های وجودی و هویتی روبروست، مفهوم کوناتوس معنایی حماسی پیدا می‌کند.

▪️ "هەڵپەڕکێ" در هر وضعیت و شرایطی تجمیع کوناتوس‌های فردی برای انرژی جمعی است. از نگاه اسپینوزایی؛ وقتی بدن‌ها در "هەڵپەڕکێ" باهم ترکیب می‌شوند، یک "بدنِ جمعی" قدرتمند می‌سازد، یک بدن منفعل نه، یک بدن که احساس شادیِ ناشی از قدرت (Potentia) ایجاد می‌کند. این شادی، پاسخی است به سال‌ها رنج و اندوه. اسپینوزا می‌گوید: شادی یک وظیفه‌ی سیاسی است. چون کوناتوس انسان غمگین ضعیف شده و به راحتی تن به بندگی می‌دهد، اما انسان شاد، قدرتمند است. آن جرقه که ما را از انفعال به سمت کنش (Action) هل می‌دهد، تجلیِ کوناتوس است. اسپینوزا معتقد است "اندوه" قدرت ما را برای عمل کم می‌کند و کوناتوس همان نیرویی است که می‌خواهد ما را دوباره به سمت "شادی و کنش" بازگرداند. همان چیزی که این روزها در کوردستان می‌بینید، هەڵپەڕکێ و شادی برای بارش برف.

ادامه 👇

🩹Azhenus | ئاژە

▪️دوستی این سوال را پرسیده است:

معیار تبدیل شدن "هەڵپەڕکێ" کوردها به مولتی‌تیود (انبوه خلق) چیست؟ و آیا هر شادی جمعی دیگری هم همین‌گونه تفسیر می‌شود؟

▪️به زبان اسپینوزا پاسخ می‌دهم: تفاوت در "لذت‌گذرا" با "شادی افزاینده قدرت(کوناتوس)" است. از نظر اسپینوزا؛ هر شادی جمعی لزوماً به مولی‌تیود منجر نمی‌شود. تفاوت مهم در منشا و نتیجه است. هەڵپەڕکێ صرفا یک رودیداد فرهنگی و هنری نیست(این یک یادداشت جداگانه می‌طلبد). بسیاری از شادی‌ها مانند شادی فوتبال، صرفاً تخلیه هیجان و یا واکنش به یک محرک بیرونی است. اما "هەڵپەڕکێ" به مثابه کوناتوس؛ نه برای فراموشی رنج، بلکه برای "پایداری در برابر رنج" است. بدن‌ها(توان جمعی) گره می‌خورند، این شادی از درون می‌جوشد تا "توان عمل" (Potentia) را افزایش دهد.(این خیلی مهمممم استتت). دقیقاً تفاوت اینجاست: آیا این شادی، فرد را برای مقابله با بندگی آماده‌تر می‌کند یا او را تخدیر(فراموشی واقعیت) می‌کند؟ در کوردستان، "هەڵپەڕکێ"نوعی "نه" گفتن به ناامیدی است؛ پس ماهیت و ذات نه فقط فرهنگی، بلکه میل به تشکیل مولتی‌تیود است. البته مولتی‌تیود نه با آن تعریف نگری و هارت کە چپ‌ها می‌گویند.

▪️وقتی بدن‌ها در "هەڵپەڕکێ" گره می‌خورند، این فقط یک رقص نیست، بلکه تمرینِ "یکی شدن" برای ایستادگی در برابر آن چیزی است که می‌خواهد ما را غمگین و بنده نگه دارد. شادی در اینجا، نه یک تفریح، بلکه یک سنگر است.
🩹Azhenus | ئاژە

لێرەش لەم کاناڵە باس لە ئابووری و بازاڕ دەکەم ...

ئەمڕۆش باسی ڤەنزوێلایە ... 👇

https://t.me/AzheFinance/2314

▪️"لباس خواب مادورو" اعلان احیای "دکترین مونرو"

🖱 ئاژه

▪️ترامپ عکس مادورو را با چشم‌بند و در غل و زنجیر و با لباس خواب منتشر کرد. اکنون در تمام‌جهان این عکس عجیب دست به دست می‌شود. این عکس امضای شخصی و ویژه ترامپ دیوانه را دارد. این عکس تنها یک عقده شخصی و یا تحقیر دیگری نیست، بلکه اعلان رسمی اجرایی شدن "سند راهبردی ۲۰۲۵ آمریکا" و بازگشت قدرتمندانه دکترین مونرو است.

▪️دیکودینگ این عکس تاریخی یک سری سیگنال‌ به ما می‌دهد:

این عکس در هم شکستن اُبهت و پرستیژ یک رئیس‌جمهور و تبدیل آن در عرض چند ساعت به یک مجرم مواد مخدر فراری در افکار عمومی جهان است. هدف نشان دادن پوشالی بودن ساختارهای ایدئولوژیک است. این عکس نمایش قدرت عریان و بدون روتوش ترامپ را به خوبی بازنمایی می‌کند. او با این عکس می‌خواهد بگوید دوران اراده و عمل است و دیگر پشت میزهای مذاکره زمان را تلف نمی‌کند.

این عکس اعلان رسمی پایان عصر "جهان‌گرایی" آمریکا و تمرکز بر "نیم‌کره غربی" بر اساس سند راهبردی مونرو است. سند راهبردی ۲۰۲۵ نشان‌دهنده یک شیفت پارادایم تاریخی در سیاست خارجی آمریکاست. ترامپ با این عکس می‌خواهد بگوید؛ آمریکا به جای غرق شدن در باتلاق‌های دوردست، باید ابتدا تسلط مطلق خود را بر قاره آمریکا (از کانادا تا آرژانتین) تثبیت کند. دستگیری مادورو در قلب کاراکاس و در اتاق خواب و بدون شلیک حتی یک گلوله، پیامی به چین و روسیه بود که: "بازی در حیاط خلوت ما تمام شد."

دکترین مونرو در سال ۱۸۲۳ در اصل برای جلوگیری از دخالت قدرت‌های اروپایی در قاره آمریکا وضع شده بود. اما اکنون ترامپ با استناد به همان لوجیک، حضور روسیه و چین در ونزوئلا را غیرقانونی تلقی می‌کند. لباس خواب مادورو، نماد شکست چتر امنیتی کرملین و پکن در نیم‌کره غربی است؛ پیام این عکس این است: در برابر اراده‌ی احیا شده‌ی دکترین مونرو، حتی توان محافظت از اتاق خواب یک متحد را ندارید.

طبق سند ۲۰۲۵، آمریکا به دنبال "استقلال کامل انرژی" و در عین حال "کنترل منابع کلیدی" است. با تسلط بر ذخایر ونزوئلا، آمریکا دیگر نیازی به مدارا با اوپک یا باج دادن به قدرت‌های خاورمیانه ندارد. این عکس، در واقع سند مالکیت جدید آمریکا بر بزرگترین ذخایر نفتی جهان است تا با خیالی آسوده، بر تقابل‌های آتی در سایر نقاط جهان تمرکز کند.

▪️و از همه مهمتر این عکس پیامی به چریک‌ها و چپ‌گرایانه لاتین است. این تصویر هشداری به رهبرانی چون "گوستاوو پترو" در کلمبیا و دیگر دولت‌ها با تمایلات چپ در آمریکای جنوبی است که در خارج از دایره آمریکا بازی می‌کنند. ترامپ نشان داد که طبق سند ۲۰۲۵، آمریکا دیگر "تغییر رژیم" را از طریق پروسه‌های طولانی دموکراتیک دنبال نمی‌کند، بلکه به سبک "کلانترهای غرب وحشی"، مستقیماً به سراغ هدف می‌رود.

🩹Azhenus | ئاژە