مریخ‌نورد پرسویرنس سرنخ‌هایی از شیمی باستانی مریخ کشف کرد

مریخ‌نورد «استقامت» (Perseverance) ناسا، خاک رس، کربنات و کلوخه‌های نادر آهن-فسفات را در داخل دهانه «جزرو» کشف کرد که به واکنش‌های پیچیده آب-سنگ در میلیاردها سال پیش اشاره دارند. جنیس بیشاپ، دانشمند موسسه SETI، با استفاده از نقشه‌برداری پیشرفته CRISM، این مواد معدنی را از مدار تأیید کرد و فرآیندهای redox را که ممکن است شیمی پیش زیستی (prebiotic) یا حتی بیولوژیکی را در اوایل مریخ تقویت کرده باشند، برجسته نمود.

منبع: SETI | #اختر‌زیست
ترجمه: مهدی اسماعیلی

@AstroTech

دانشمندان چگونه متوجه چرخه زندگی ستاره‌ها شدند؟

دانشمندان برای فهمیدن چرخهٔ زندگی ستاره‌ها (از تولد تا مرگ) از چند مسیر مختلف به نتیجه رسیدند. خلاصه‌اش اینه:

۱. مشاهدهٔ آسمان با تلسکوپ‌ها

وقتی به آسمان نگاه می‌کنیم، ستاره‌ها همه در یک مرحله نیستند. بعضی‌ها خیلی جوان و داغ‌اند (مثل ستارگان آبی در خوشه‌های باز)، بعضی‌ها میانسال مثل خورشید، و بعضی هم پیر و رو به خاموشی مثل غول‌های سرخ یا کوتوله‌های سفید.

با مقایسهٔ اینها، مثل اینه که عکس‌های مختلف از مراحل مختلف زندگی یک انسان داشته باشی. از کنار هم گذاشتن این تصاویر، چرخهٔ زندگی بازسازی شد.

۲. نمودار هرتزپرونگ-راسل (HR Diagram)

این نمودار رابطه بین روشنایی و دمای ستاره‌ها رو نشون می‌ده. وقتی هزاران ستاره رو روی این نمودار گذاشتند، دیدند الگوهای مشخصی وجود داره: رشتهٔ اصلی، غول‌ها، کوتوله‌ها و غیره.

این الگو نشون داد ستاره‌ها مسیر تکاملی مشخصی دارن.

۳. فیزیک و محاسبات

با قوانین فیزیک (گرانش، مکانیک، و ترمودینامیک) و بعدتر فیزیک هسته‌ای، محاسبه کردند که در دل ستاره چه اتفاقی می‌افته.

فهمیدند همجوشی هسته‌ای (fusion) سوخت اصلی ستاره‌هاست، و وقتی این سوخت تموم می‌شه، ساختار ستاره تغییر می‌کنه و وارد مرحله بعدی می‌شه.

۴. مشاهدهٔ پدیده‌های خاص

دیدن سوپرنواها (انفجار ستاره‌ها).

کشف سحابی‌های سیاره‌نما (پوسته‌های گازی ستاره‌های مرده).

کشف ستاره‌های نوترونی و سیاهچاله‌ها.

۵. مدل‌سازی با کامپیوتر

در قرن بیستم با رایانه‌ها توانستند مدل‌های ریاضی ستاره‌ها را شبیه‌سازی کنند. نتایج مدل دقیقاً با آنچه در آسمان دیده می‌شد، تطبیق داشت.

پس در واقع، دانشمندان یک ستاره رو از تولد تا مرگ دنبال نکردن (چون این فرایند میلیون‌ها یا میلیاردها سال طول می‌کشه).
بلکه با مشاهدهٔ ستاره‌های مختلف در مراحل متفاوت + قوانین فیزیک + مدل‌سازی تونستن چرخه زندگی ستاره‌ها رو کامل بفهمن.

جمع‌بندی:

ستاره‌های کم‌جرم یا متوسط (مثل خورشید ما): وقتی پیر می‌شن و غول سرخ می‌شن، در پایان لایه‌های بیرونی خودشون رو به فضا پرتاب می‌کنن. اون پوسته‌های گازی همون سحابی سیاره‌ای (Planetary Nebula) می‌شن و هستهٔ باقی‌مونده تبدیل به یک کوتوله سفید می‌شه.

ستاره‌های پرجرم (خیلی سنگین‌تر از خورشید): اینها مسیر دیگه‌ای دارن. در پایان زندگی منفجر می‌شن و سوپرنوا (Supernova) به‌وجود می‌آد. بعد از اون یا یک ستاره نوترونی شکل می‌گیره یا اگر جرم خیلی زیاد باشه یک سیاهچاله.

پس:

ستاره‌های سبک --> سحابی سیاره‌ای + کوتوله سفید

ستاره‌های سنگین --> سوپرنوا + ستاره نوترونی یا سیاهچاله

@AstroTech

زحل در درخشان‌ترین حالت

روز یکشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۴، سیاره حلقه‌دار زحل به نزدیک‌ترین فاصله از زمین و درخشان‌ترین حالت خود می‌رسد. مناسب رصد و عکاسی.

اطلاعات بیشتر

@AstroTech

این طرح هنری مفهومی، کاوشگر بلو مون مارک یک از شرکت بلو اوریجین و وایپر ناسا را ​​بر روی سطح ماه نشان می‌دهد. اعتبار: بلو اوریجین

ناسا، شرکت بلو اوریجین را برای ارسال کاوشگر وایپر به قطب جنوب ماه انتخاب کرد

به عنوان بخشی از کمپین آرتمیس این آژانس، ناسا به شرکت بلو اوریجین در کنت، واشنگتن، یک ماموریت CLPS (خدمات تجاری حمل بار ماه) با گزینه ارسال یک خودرو به منطقه قطب جنوب ماه اعطا کرده است. وایپر (VIPER)* ناسا به جستجوی منابع فرار مانند یخ در سطح ماه خواهد پرداخت و داده‌های علمی را برای پشتیبانی از اکتشافات آینده در ماه و مریخ جمع‌آوری خواهد کرد.

*VIPER: Volatiles Investigating Polar Exploration Rover
خودرو اکتشاف قطبی بررسی‌کننده مواد فرار

سفارش ماموریت CLPS ارزش بالقوه‌ای بالغ بر ۱۹۰ میلیون دلار دارد. این دومین محموله ماه CLPS است که به بلو اوریجین واگذار شده. اولین محموله آنها - با استفاده از فرودگر رباتیک بلو مون مارک ۱ (MK1) - قرار است اواخر امسال پرتاب شود.

منبع: ناسا
ترجمه: مهدی اسماعیلی

@AstroTech

🔭 رویدادهای ستاره‌ای در ماه مهر ۱۴۰۴

تاریخ رویداد توضیح / زمان تقریبی و نکاتی برای مشاهده

۱۲ تا ۱۸ مهر، ۴–۱۰ اکتبر، هفته جهانی فضا (World Space Week) رویدادی عمومی/آموزشی برای ترویج فعالیت‌های فضایی و ستاره‌شناسی. احتمالاً برنامه‌هایی مثل رصد آسمان، نمایش فیلم یا سخنرانی در تهران برگزار شود.

۱۶ تا ۱۷ مهر، ۸–۹ اکتبر، بارش شهابی اژدهایی (Draconids) اوج فعالیت بارش شهابی در شب ۸ به ۹ اکتبر. بهترین زمان برای دیدن بعد از تاریکی کامل هوا و دور از نور مصنوعی است. چون ماه کمی روشن است و ممکن است مزاحمت داشته باشد.

۱۴ مهر، ۶ اکتبر، ماه نزدیک زحل و نپتون ماه تقریباً کامل به زحل و نپتون نزدیک می‌شود. با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ، مخصوصاً نپتون رو می‌تون دید. بهتره افق شرقی / جنوب‌شرقی رو که آسمان باز باشه انتخاب کنی.

۱۵ مهر، ۷ اکتبر، ماه کامل / Supermoon (ماه بزرگ) ماه کامل در منطقه صورت فلکی Pisces دیده می‌شود. چون ماه خیلی روشن است، دیدن اجرام کم‌نور در آسمان ممکن است سخت باشد. اما منظره زیبایی از خود ماه خواهی داشت.

۱۸ مهر، ۱۰ اکتبر، ماه نزدیک خوشه پروین (Pleiades) ماه تقریباً روشن به خوشه ستاره‌ای پروین نزدیک می‌شود. خوشه پروین در افق شرقی / شمال‌شرقی صبح‌ها یا بعد از ماه کامل ممکن است دیده شود. کمی عکاسی هم گزینه خوبی است.

۲۸ مهر تا ۱ آبان، ۲۰–۲۳ اکتبر، اوج بارش شهابی Orionids (شکارچی یا جباری) + دیدن دو دنباله‌دار.

بارش شهابی شکارچی در شب‌های ۳۰ مهر و ۱ آبان، ۲۲–۲۳ اکتبر، به اوج می‌رسد. این یکی از زیباترین بارش‌های شهابی سال با منشأ دنباله‌دار هالی است‌. 🌌 آسمان تاریک در شب‌های اوج بارش می‌تواند تا ۲۰–۲۵ شهاب در ساعت نمایش دهد. ⏰ بهترین زمان رصد از نیمه‌شب تا سحر (~۰۱:۰۰ تا ۰۴:۳۰) است.

همزمان دنباله‌دارهای C/2025 R2 (SWAN) و C/2025 A6 (Lemmon) به نزدیک‌ترین موقعشان به زمین خواهند بود و آسمان شب با ماهِ کم‌، امکان مشاهده‌ی خوبی ایجاد می‌کند. بهترین زمان رصد بعد از نیمه‌شب تا قبل از سپیده‌دم، در آسمان تاریک دور از نور شهر است.

📌 نکاتی برای رصد موفق در شهر تهران
- تا حد ممکن از آلودگی نوری شهر دور شو (مثلاً جاده امام‌زاده داوود، فشم، طالقان، یا ارتفاعات دماوند).
- چشم‌هایت را ۱۵–۲۰ دقیقه در تاریکی نگه دار تا به نور کم عادت کنند.
- برای دیدن شهاب‌ها و دنباله‌دارها به ابزار خاصی نیاز نیست. فقط یک آسمان تاریک و حوصله!

گردآوری: مهدی اسماعیلی

@AstroTech

ملاقات با خوشه پروین

هم اکنون از سمت شرق آسمان شب، خوشه پروین یا M45 که با نام Pleiades هم شناخته می‌شود، در صورت فلکی گاو، طلوع کرده و در ارتفاع مناسب برای رصد قرار دارد. ستارگان این خوشه باز ستاره‌ای با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند هرچند با یک تلسکوپ کوچک یا دوربین دوچشمی، نمای بسیار زیباتری از این جرم زیبای پاییزی را رصد خواهید کرد. #رصد

عکس از SkyPortal، آسمان ایران در ساعت ۲۲
نویسنده: مهدی اسماعیلی

@AstroTech

یک قو، یک اطلس و مریخ
دنباله‌دار C/2025 R2 (SWAN) که تازگی وارد منظومه خورشیدی داخلی شده، دارای یک دم یونی بلند است که به صورت مورب در این میدان دید تلسکوپی تقریباً ۷ درجه‌ای که در ۲۱ سپتامبر ثبت شده، امتداد یافته است. یک دنباله‌دار کم‌نورتر دیگر که او نیز برای اولین بار وارد منظومه خورشیدی داخلی می‌شود، C/2025 K1 (ATLAS)، را می‌توان در بالا و سمت چپ گیسوی سبزرنگ SWAN دید، درست مقابل ستارگان صورت فلکی سنبله. هر دو دنباله‌دار جدید در سال ۲۰۲۵ کشف شدند و در این قاب آسمانی به سیاره سرخ‌فام مریخ (پایین)، پیوسته‌اند. ممکن است به نظر برسد که این دنباله‌دارها در یک مسابقه، تقریباً شانه به شانه در سفر خود در منظومه خورشیدی داخلی و اطراف خورشید هستند. دنباله‌دار SWAN در ۱۲ سپتامبر به حضیض خورشیدی یا نزدیکترین فاصله خود با خورشید رسیده و اکنون در امتداد مدار خود در حال حرکت است. با این حال، دنباله‌دار ATLAS در حال نزدیک شدن است و در ۸ اکتبر از حضیض خورشیدی خود عبور خواهد کرد. #عکس_روز

ترجمه: مهدی اسماعیلی

2025 September 26
A SWAN, an ATLAS, and Mars
© Adam Block
https://apod.nasa.gov/apod/ap250926.html

@AstroTech

طلوع شباهنگ و جرم‌‌های زیبای پاییزی
از ساعت ۵ صبح تا قبل از طلوع خورشید، می‌توان شباهنگ یا Sirius را با قدر نسبی ۱/۴- در محدوده جنوب تا جنوب شرقی آسمان مشاهده کرد. این پرنورترین ستاره آسمان شب است. برای رصد شباهنگ چشم غیر مسلح کافی است هرچند در صورت بهرمندی از تلسکوپ بزرگ و آسمان تاریک، می‌توانید به رصد ستاره کوتوله Sirius B با قدر نسبی ۸/۴+ هم اقدام کنید که هنوز از جدایی زاویه‌ای کافی برای تفکیک در تلسکوپ، برخوردار است.

شباهنگ با ۸٫۶ سال نوری یکی از نزدیکترین ستاره‌ها به زمین و جرم شباهنگ ۲٫۴ برابر جرم خورشید است.

کمی بالاتر از شباهنگ، صورت‌های فلکی شکارچی و گاو همراه با جرم‌‌های زیبای آنها و همچنین سیاره زیبای مشتری هم در ارتفاع مناسب برای یک رصد جذاب قرار دارند. #رصد

عکس از SkyPortal
نویسنده: مهدی اسماعیلی

@AstroTech

مقایسه سیاره‌های منظومه خورشیدی با ستاره‌های مشهور:

الف:
زمین (۴) > ناهید (۳) > مریخ (۲) > تیر (۱)
ب:
مشتری (۸) > زحل (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > مشتری (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > نگهبان شمال (۱۳) > رأس پیکر پسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط‌الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی‌وای سگ بزرگ (۲۰) >وی‌وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط‌الجوزا (بدون شماره)

فاصله شباهنگ از زمین ۸/۶ سال نوری، جرم آن ۲٫۴ برابر جرم خورشید و قدر ظاهری آن منفی ۱٫۴۷ است، یعنی تقریباً دو برابر پر نورتر از دومین ستارهٔ پر نور آسمان، سهیل است.

ستاره شباهنگ هم به دلیل درخشندگی ذاتی آن و هم به‌خاطر نزدیکی به زمین، پرنور دیده می‌شود. این ستاره به آرامی به منظومهٔ خورشیدی نزدیک می‌شود، بنابراین در ۶۰ هزار سال آینده، کمی درخشان‌تر دیده خواهد شد. بعد از آن فاصله‌اش از منظومهٔ ما بیش‌تر شده و بنابراین کم‌نورتر می‌شود. با این حال در ۲۱۰ هزار سال آینده، همچنان پرنورترین ستارهٔ آسمان شب زمین خواهد بود. ویکی‌پدیا

@AstroTech