‌
🔵نخستین مدرسهٔ بهاری انعکاس (حضوری و آنلاین) | اردیبهشت ۱۴۰۴
🔵«عینیت و بی‌طرفی در مطالعات اسلامی»

👥 با مشارکت گروه فلسفه علم دانشگاه شریف

➕ ۲۰ ساعت ارائۀ آموزشی به همراه کارگاه
➕ چهارشنبه و پنج‌شنبه و جمعه ، ۳، ۴ و ۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ | از ساعت ۸ تا ۱۸ به وقت تهران در دانشگاه صنعتی شریف
➕با ارائه ۱۱ استاد و پژوهشگر برجسته داخلی و بین‌المللی

📄 محورهای اصلی برنامه:
◀️عینیت و هنجارمندی
◀️عینیت و قدرت
◀️عینیت و تاریخ

🎓 تخفیف ویژۀ دانشجویی
📄 اعطای گواهی
🌐 برگزاری جلسات مجازی در Zoom
👥 شبکه‌سازی و تعامل علمی
📍 امکان نگه‌داری از کودکان

🗓 مهلت ثبت‌نام: تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۴

 👥توضیح درباره چرایی تفکیک مدارس بهاری و تابستانی انعکاس و رویکرد هر رویداد

🌐 برای کسب اطلاعات بیشتر به کتابچه راهنما و برای ثبت‌نام به وب‌سایت مدرسه مراجعه کنید یا به @Inekas_admin پیام بدهید.

#رویداد_انعکاس
🔵@Inekas

‌
📔 وحی و ارتباط الهی: رویکردهای الهیاتی معاصر مسلمانان
✍️ کالین ترنر (ویراستار)

Colin Turner (ed.), Divine Revelation and Communication: Contemporary Muslim Theological Approaches, Gerlach Press, 2025.

🔵مطالعهٔ الهیات اسلامی در فضای دانشگاهی، محدود به رویکردهای صرفاً توصیفی و تاریخی نیست و به‌ویژه در سال‌های اخیر، با افزایش مساهمت مسلمانان در مطالعات آکادمیک الهیات در جهان، گذار از نگاه بیرونی به الهیات اسلامی به سوی رویکردی هنجاری و درون‌دینی شتاب گرفته است. این رویکرد جدید الهیات اسلامی را نه صرفاً به‌مثابهٔ موضوعی برای مطالعات تاریخی، بلکه در جایگاه گفتمانی زنده و پویا در عرصهٔ اندیشه معاصر تعریف و مطالعه می‌کند.

🔵کتاب «وحی و ارتباط الهی» اثری ارزشمند در این چارچوب است که توسط «بنیاد بین‌المللی الهیات اسلامی» (IFMT) منتشر شده و با رویکردی میان‌رشته‌ای و با مشارکت متفکران برجستهٔ مسلمان از سنت‌های فکری متنوع و متکثر، به کاوش در مفهوم ارتباط الهی با انسان و ابعاد پیچیده و چندلایهٔ «کلام الهی» می‌پردازد. این کتاب تلاش می‌کند تا «گفتمان خداباورانه» را در بستر زیست‌جهان مؤمنانه و در پیوند با دغدغه‌های وجودی انسان معاصر بازخوانی نماید.

🔵نویسندگان این کتاب در سه بخش اصلی، یازده مقاله با محوریت سه مفهوم کلیدی «وحی، نبوت، و فرشتگان واسطهٔ در وحی» نگاشته‌اند. فهرست مقالات و نویسندگان این کتاب به شرح زیر است:

🍔بخش اول: وحی

۱. چارچوب قرآنی برای وحی به عنوان مکاشفه: چهار سطح ارتباط خداوند با مخلوقاتش
محمد اوزالپ (دانشگاه چارلز استورت)

۲. یک الهیات طبیعی جالب توجه از منظر دینی
جیمی ترنر (دانشگاه بیرمنگام)

۳. بازپس‌گیری فضا برای گفتگو درباره خدا: نظریه‌های اجتهاد و اختلافات درون‌اسلامی در مسائل بنیادین اعتقادی
علی‌رضا بوجانی (دانشگاه بیرمنگام)

۴. الهیات مرزی، خدا و رویکرد نظریه گزاره‌های glut در مسئله علم پیشین در الهیات اسلامی
صفروک زمان چودری (کالج مسلمانان کمبریج)

۵. دعا به عنوان ارتباط الهی در قرآن
سیف‌الدین کارا (دانشگاه تورنتو)

۶. متافیزیک الهی در آثار ملاصدرا: خدا و کلام او
فرحان زیدی (دانشگاه اکستر)

🍔بخش دوم: فرشتگان

۷. تحلیلی بر تصویر فرشتگان در قرآن
مهشید ترنر (دانشگاه دورهام)

۸. در جستجوی فرشته‌شناسی نُرسی
کالین ترنر (بنیاد بین‌المللی الهیات اسلامی)

🍔بخش سوم: پیامبر و نبوت

۹. پیامبرشناسی و مراقبت معنوی اسلامی: آموزه‌های معنوی محمد [ص] به عنوان الگویی برای معنویت و مراقبت از روح
فریال سالم (کالج اسلامی آمریکا)

۱۰. توجیهی معرفت‌شناختی برای تثبیت ادله در استدلال: تحلیل انتقادی کلام نبوی به عنوان تجلی کلام خداوند
اسماعیل لطیف حاجی‌نبی‌اوغلو (دانشگاه استانبول)

۱۱. الهیات شبانی مسلمانان: «خداوند هیچ پیامبری را نفرستاد مگر آنکه چوپان گوسفندان بود»
بلال انصاری

⬇️کتاب «وحی و ارتباط الهی» به صورت دسترسی آزاد منتشر شده و فایل کامل آن از اینجا قابل دستیابی است.

@AlBasatin

‌
📔 الهیات نبوّت در دیالوگ: یک مواجههٔ یهودی-مسیحی-مسلمان
✍️ زیشان غفار و کلاوس فون‌استوش (ویراستاران)

Zishan Ghaffar and Klaus von Stosch (ed.), Theology of Prophecy in Dialogue: A Jewish-Christian-Muslim Encounter, Brill, 2025.

🔵مفهوم «نبوت» در قرآن و بایبل (به ویژه عهد عتیق) بسیار محوری است. اما رویکرد قرآن به «نبوت» به شکلی اساسی با آنچه در بایبل مشاهده می‌شود در چالش است. قرآن نه تنها چهره‌ای متفاوت از انبیا به تصویر کشیده، گزینشی بسیار خاص و غیر متعارف از انبیا ارائه داده است. مثلاً قرآن از یک‌سو انبیای بایبلی بزرگی چون اشعیا و ارمیا را نادیده گرفته و از سوی دیگر اشخاصی را به عنوان نبی معرفی می‌کند که در بایبل به عنوان نبی شناخته‌شده نیستند؛ مثلاً ابراهیم، اسحاق و یعقوب، که در بایبل «شه‌پدر Patriarch» هستند و داوود و سلیمان، که در بایبل «پادشاه King» هستند، همه در قرآن نبی خوانده شده‌اند. این ناسازگاری‌های ظاهری میان رویکرد قرآن و بایبل به نبوّت، در نگاه نخست برای عموم خوانندگان مسلمان، مسیحی و یهودی گیج‌کننده به نظر می‌رسد. در عین حال، همین ناسازگاری‌ها می‌تواند دریچه‌ای برای درک دقیق‌تر روابط پیچیدهٔ بینامتنی و جریان‌های دینی در دوران باستان متأخر باشد.

🔵کتاب «الهیات نبوت در دیالوگ: یک مواجههٔ یهودی-مسیحی-مسلمان (۲۰۲۵)» به ویراستاری زیشان غفار و کلاوس فون‌استوش، بر اساس مشاهدهٔ همین ناسازگاری غریب بنا شده است. مجموعهٔ مقالات منتشر شده در این کتاب، به‌جای آنکه این چالش را مانعی غیرقابل‌عبور برای گفتگوی الهیاتی قرآن و بایبل درباره نبوّت تلقی کنند، تلاش می‌کنند از دل این تنش فرصت‌هایی برای درک متقابل عمیق‌تر فراهم آورند. ویراستاران در مقدمه استدلال کرده‌اند که گزینش قرآن از انبیا زمانی قابل‌فهم می‌شود که از دریچهٔ ادبیات ربّانی یهودی و سنت آباء کلیسا، به‌ویژه مسیحیان سریانی، مطالعه شود. زمینه‌مندسازی تاریخی نشان می‌دهد که قرآن عمیقاً در مناقشات بین‌ادیانی دوران باستان متأخر جای دارد و به‌جای خلق مفاهیم کاملاً جدید، به سنت‌های دینی موجود در عصر خود واکنش نشان داده، به آن‌ها پاسخ داده و آن‌ها را بازسازی کرده است.

🔵کتاب در سه بخش اصلی سازمان‌دهی شده که منعکس‌کنندهٔ رویکرد روش‌شناختی سه‌جانبهٔ آن است. بخش اول نبوّت را از دریچه نگاه ربّانی یهودی بررسی می‌کند، بخش دوم بر نبوّت‌شناسی قرآنی تمرکز کرده و بخش سوم رویکرد مسیحی را به چالش‌های مطرح‌شده توسط سنّت‌های یهودی و اسلامی ارائه می‌دهد.

فهرست مقالات و نویسندگان این کتاب به شرح زیر است:

🍔بخش اول: مفاهیم ربّانی نبوّت‌شناسی

۱. نبوّت در سنّت ربّانی کلاسیک: انجامه‌ها و دگرگونی‌ها
شارلوت ای. فونروبرت (دانشگاه استنفورد)

۲. معجزات عیسی در قرآن و در تُلدوت یشوع
هولگر زلنتین (دانشگاه توبینگن)

۳. مسیح ملکه: آموزهٔ تلمودی هفت زن نبی
الیزا کلافک (پادربورن)

۴. از قانون‌گذار تا نبی: دگرگونی تصویر موسی در دوران باستان متأخر
کاترین هزر (مطالعات شرقی و آفریقایی، دانشگاه لندن)

🍔بخش دوم: مفاهیم قرآنی نبوّت‌شناسی

۵. تلقّی قرآن از بلعم و شرایط نبوت در ادبیات دوران باستان متأخر
فاطمه توفیقی (دانشگاه ادیان و مذاهب)

۶. تعلیم آدم از طریق نبوّت: ارزش افزوده جدّی گرفتن نبوّت قرآنی
آنگلیکا نویویرت (دانشگاه آزاد برلین) و دیرک هارتویگ (کورپس کورانیکوم)

۷. پادشاهی الهی: داوود، سلیمان و ایّوب در سورهٔ ص (۳۸)
ثاقب حسین (دانشگاه لویولا مری‌مونت)

۸. محمد به‌عنوان نبی دوران باستان متأخر: ماهیت ضدآخرالزمانی حکمت نبوی محمد [ص]
زیشان غفار (دانشگاه پادربورن)

۹. اعراف ۱۸۹-۱۹۰: فرزند سالمی که برای آدم و حوّا متولد شد؟ ماهیت هگّادی روایت‌های تفسیری مسلمان
علی آقایی (دانشگاه هومبولت)

۱۰. جسم و حکمت: نبوّت یوسف در قرآن
نورا اشمیت (دانشگاه آکسفورد)

۱۱. بافتار عربی نبوت محمد [ص]: شهادت دو سنگ‌نبشته
سلیمان دوست (دانشگاه تورنتو)

🍔بخش سوم: چالش‌ها برای نبوّت‌شناسی در چارچوب الهیات تطبیقی

۱۲. سوره یوسف به‌عنوان بررسی مضامین مسیح‌شناسی؟
کلاوس فون‌استوش (دانشگاه بن)

۱۳. نامه یهودا به‌عنوان شاهدی بر پیش‌گویی مسیحی اولیهٔ داوری الهی و مسئله قدرت‌های نبوی در الهیات نبوت در دیالوگ
کریستیان بلومنتال (دانشگاه بن)

⬇️کتاب «الهیات نبوت در دیالوگ» به صورت دسترسی آزاد منتشر شده و فایل کامل آن از اینجا قابل دستیابی است.

@AlBasatin

‌‌
📎 نسخهٔ الکترونیک ترجمهٔ فارسی یادداشت
«ابن‌تیمیه و حسین بن علی [ع]»
نبیل حسین

ششمین شماره از فروست «انعکاس ادبیات» به یادداشت نبیل حسین، استادیار مطالعات دینی در دانشگاه میامی، اختصاص یافته است. این یادداشت برگرفته از فصل پنجم کتاب نبیل حسین «مخالفت با امام: میراث نواصب در ادبیات اسلامی» است که در سال ۲۰۲۱ در انتشارات بریل منتشر شده و ترجمهٔ آن به همّت انعکاس انجام پذیرفته است. اصل این یادداشت در «وبلاگ انسانیات لایدن» منتشر شده است.

💬 چکیده مقاله:
نبیل حسین در این یادداشت به بررسی دیدگاه ابن‌تیمیه دربارۀ حسین بن علی و قیام او علیه یزید بن معاویه می‌پردازد. ابن‌تیمیه در کتاب «منهاج السنة النبویة» که ردیه‌ای علیه تشیع محسوب می‌شود، موضعی متعصبانه در برابر شیعیان اتخاذ کرده و برای مقابله با استدلال‌های شیعی، حتی از بی‌اعتبارسازی متون سنی مثبت دربارۀ علی نیز ابا نکرده است. از منظر ابن‌تیمیه، ریشۀ تشیع به شخصیت افسانه‌ای ابن‌سبأ بازمی‌گردد که به عنوان بدعت‌گذاری یهودی معرفی می‌شود. وی در راستای این رویکرد، از یزید بن معاویه دفاع می‌کند و او را از اتهامات مختلف مبرا می‌داند و مدعی است که شیعیان کوفه مسئول اصلی مرگ حسین هستند زیرا او را فریب داده و به قیام کشانده‌اند. او قیام حسین را تصمیمی نادرست می‌داند که منجر به افزایش شر و فساد در جهان شده است.
از نظر ابن‌تیمیه، حسین همچون پدرش علی، جنگ را بر صلح ترجیح داده و مسئول خونریزی‌های دوران خود محسوب می‌شود. او استدلال می‌کند که اگر حسین در خانه می‌ماند، می‌توانست از شرور ناشی از قیامش جلوگیری کند.
نبیل حسین در این یادداشت، نگرش ابن‌تیمیه به قیام حسین بن علی را تحلیل کرده و نشان می‌دهد که چگونه تعهد ایدئولوژیک ابن‌تیمیه به مخالفت با تشیع، او را به تبرئۀ امویان و نادیده‌گیری شرایط تاریخی پیچیدۀ دوران حسین بن علی سوق داده است. به اعتقاد نبیل حسین، رویکرد ابن‌تیمیه نمونه‌ای از سیاست‌زدگی در تاریخ‌نگاری اسلامی و تأثیر مناقشات فرقه‌ای بر تفسیر وقایع تاریخی است.


⭐️ اصل این یادداشت در این نشانی قابل دستیابی است. کتاب نبیل حسین نیز با نشانی زیر قابل دستیابی و ارجاع است:
Husayn, Nebil. Opposing the Imam: The Legacy of the Nawasib in Islamic Literature. Kiribati: Cambridge University Press, 2021.

🔗 اطلاعات کتابشناختی ترجمه:
حسین، نبیل (۱۴۰۴). ابن‌تیمیه و حسین بن علی، (محمدرضا معینی، مترجم.). ویراست نخست. مجموعه آنلاین «انعکاس ادبیات». (https://t.me/inekas/581)

#انعکاس_ادبیات
🔵@inekas

‌
📔 اسلام و شبه‌علم
✍️استفانو بیلیاردی

Bigliardi, Stefano. Islam and Pseudoscience. of Elements in Islam and Science. Cambridge: Cambridge University Press, 2025.

🔵تلاقی «علم و دین» همواره از مناقشه‌برانگیزترین مسائل عصر مدرن بوده است و شاید یکی از پرتنش‌ترین مسائلی که در تلاقی علم و دین به وجود آمده، پدیدهٔ «شبه‌علم» باشد. کتاب مختصر «اسلام و شبه‌علم» اثر استفانو بیلیاردی، استاد فلسفهٔ «جامعة الاخوین» در مراکش، که اخیراً در مجموعه عناصر کمبریج با عنوان «اسلام و علوم» منتشر شده، گزارشی کوتاه و انتقادی از این مسألهٔ پیچیده ارائه می‌دهد.

🔵هستهٔ اصلی کتاب، تحلیل سه ایده‌ای است که نویسنده آن را «سه مظنون همیشگی» می‌نامد: ایده‌هایی که گروهی از متفکران مسلمان از علمی‌بودن آن دفاع می‌کنند و منتقدان معمولاً آن را شبه‌علمی می‌دانند.

اولین مورد «اعجاز علمی قرآن» یا «محتوای علمی معجزه‌آسای قرآن» است؛ طرفداران این ایده معتقدند که قرآن مشتمل بر حقایق علمی دقیقی (مانند جنین‌شناسی یا اصول کیهان‌شناسی) است که در زمان نزول ناشناخته بوده و به همین جهت منشأ الهی دارد.

دومین مظنون همیشگی «خلقت‌گرایی اسلامی» است. کتاب استدلال‌های مختلف اقامه‌شده از سوی متفکران مسلمان در برابر نظریهٔ تکامل را بررسی کرده و هم‌پوشانی قابل توجه آنها با ادبیات خلقت‌گرایان مسیحی نشان می‌دهد: از کم‌اهمیت‌سازی‌های معرفت‌شناختی («این فقط یک نظریه است») تا نمایش نادرست شواهد فسیلی («هیچ حلقه مفقوده‌ای نداریم») و استدلال بر اساس «پیچیدگی تقلیل‌ناپذیر» که ایدهٔ جریان طراحی هوشمند است.

سومین ایدهٔ بررسی شده در کتاب، نظریات مرتبط با بهداشت، تغذیه و سلامت است. این مقولهٔ گسترده مشتمل است بر «طب اسلامی / نبوی» (استفاده از درمان‌هایی مانند سیاه‌دانه، حجامت و... که در احادیث اسلامی ذکر شده)، ترویج غذاهایی که در قرآن ذکر شده است و...

🔵بیلیاردی تلاش می‌کند با تحلیلی برخاسته از ادبیات فلسفهٔ علم، استدلال‌های متفکران مسلمان بر علمی بودن هر سه «مظنون» فوق را نقد کند و آنها را از مصادیق «شبه‌علم» تلقی کند. فراتر از این سه مضنون اصلی، «اسلام و شبه‌علم» همچنین رویکردهای دیگری را که ذهنیت شبه‌علمی را تقویت می‌کنند، به نقد کشیده است: تلاش برای «اسلامی‌سازی علوم»، مقاومت در برابر «نجوم مدرن»، گسترش تئوری‌های توطئه برای زیر سوال بردن نظریات علمی، و...

🔵به تبع تجربهٔ بیلیاردی، این کتاب بیشتر بر تلاقی «اسلام و علم» و ایده‌های شبه‌علمی در میان متفکران عرب تمرکز دارد. نویسنده به طور مختصر در فصل ۱.۸ به آراء دو متفکر ایرانی (مهدی گلشنی و محمدرضا توکلی صابری) نیز پرداخته، اما با توجه به رواج ایده‌هایی مثل «اسلامی‌سازی علوم» در ایران، جا داشت بیشتر به متفکران ایرانی پرداخته شود.

🔵«اسلام و شبه‌علم» اثری مختصر، مفید و ضروری برای هر کسی است که به دنبال فهم بهتر رابطه پیچیده میان اسلام و علم در جهان مدرن است. رویکرد فلسفی-انتقادی بیلیاردی، می‌تواند برای موافقان و مخالفان ایده‌های «اعجاز علمی قرآن»، «طب اسلامی»، «اسلامی‌سازی علوم» و... جذاب و مفید باشد و مسیر گفتگوی منسجم، عمیق و سازنده را درباره این ایده‌ها تسهیل نماید.

فهرست کامل این کتاب به شرح زیر است:

مقدمه

۱ اسلام و شبه‌علم: منتقدان
۱.۱ ضیاءالدین سردار
۱.۲ پرویز هودبهوی
۱.۳ عمادالدین احمد
۱.۴ تنر ادیس
۱.۵ نضال قسوم
۱.۶ محمد باسل الطائی
۱.۷ استفانو بیلیاردی
۱.۸ صحنه ایرانی: محمدرضا توکلی صابری در مقابل مهدی گلشنی
۱.۹ سایر منتقدان و تعاریف شبه‌علم
۱.۱۰ صفحات وب، یوتیوبرها و سازمان‌های شکاک
۱.۱۱ درک «شبه‌علم» از سوی حامیان خلقت‌گرایی و اعجاز علمی

۲ نگاهی تحلیلی به سه «مظنون همیشگی»
۲.۱ علم و قرآن
۲.۲ مقاومت در برابر تکامل
۲.۳ رویکردهای مرتبط با بهداشت، تغذیه، سلامت و بیماری

۳ سایر رویکردهای ناصواب مرتبط با علم در جهان اسلام
۳.۱ کج‌روی‌های علمی و آموزشی
۳.۲ اسلامی‌سازی علم
۳.۳ مقاومت در برابر واکسن‌ها
۳.۴ مقاومت در برابر نجوم مدرن
۳.۵ تاریخ علم و زمان‌پریشی
۳.۶ تئوری توطئه اعمال‌شده بر موضوعات علمی

۴ تأمل در مسأله اسلام و شبه‌علم: پرسش‌ها، تأملات و پیشنهادات

⬇️کتاب «اسلام و شبه‌علم» فعلاً صورت دسترسی آزاد منتشر شده و فایل کامل آن از اینجا قابل دستیابی است.

@AlBasatin

‌
🔵پنجمین مدرسهٔ تابستانی انعکاس (آنلاین) | شهریور ۱۴۰۴

💠«روش و نظریه در مطالعات اسلامی:
مسئله‌مند‌سازی عینیت»

👥 با مشارکت موسسۀ مطالعات عربی و اسلامی دانشگاه اکستر و دانشگاه حبیب

🔻 ۲۰ ساعت ارائۀ آموزشی «به زبان انگلیسی | ترجمۀ همزمان»
جمعه، شنبه، یک‌شنبه، ۷، ۸ و ۹ شهریور ۱۴۰۴ از ساعت ۱۴:۳۰ تا ۲۱ به وقت تهران
🔻 با ارائه ۱۲ استاد و پژوهشگر بین‌المللی در سه روز

🗂 محورهای اصلی برنامه:
◀️هویت رشته‌ای
◀️استعمارزدایی
◀️عینیت


🎁 تخفیف ۲۵درصدی ثبت‌نام زودهنگام تا ۲۷ مرداد ۱۴۰۴
🎓 اعطای گواهی
🌐 برگزاری جلسات مجازی در Zoom
👥 شبکه‌سازی و تعامل علمی


⏲ مهلت ثبت‌نام: تا ۶ شهریور ۱۴۰۴


🌐 برای کسب اطلاعات بیشتر به سایت مدرسه و برای ثبت‌نام به اینجا مراجعه کنید یا به @Inekas_admin پیام بدهید.

#رویداد_انعکاس
🔵@Inekas

‌
📄 کشف نسخه‌ای از اثر مفقود تقی الدین کفعمی
✍🏻 اهب بدیوی

⏺آگاهی ما از اندیشه‌های فلسفی و کلامی شیعه در قرون میانه هنوز بسیار اندک است و صدها تألیف کلامی-فلسفی از عالمان این دوره، در نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های ایران، ترکیه، عراق و... کاوش‌نشده باقی مانده است. کشف و بررسی دقیق این آثار پیش‌شرط هرگونه داوری درباره جریان‌های فکری شیعه در عصر پیشا-صفوی است.

⏺تقی‌الدین ابراهیم بن علی العاملی کفعمی (۸۲۳-۹۰۵ق) یکی از عالمان و ادیبان مهم شیعه در جبل‌عامل، در دوره زمانی میان شهید اول و شهید ثانی، است که غالباً با دو اثر مشهورش در ادعیه‌نگاری، البلد الامین و المصباح، شناخته می‌شود. از او آثار دیگری نیز تا کنون یافت شده و به طبع رسیده است، از جمله: المقام الأسنی و محاسبة النفس.

⏺اهب بدیوی (Ahab Bdaiwi)، استاد مطالعات اسلامی دانشگاه لایدن (هلند)، در یادداشت اخیر خود در «وبلاگ انسانیات لایدن» خبر از کشف نسخه‌ای از کتاب «حديقة النفوس وحجلة العروس» کفعمی داده است. این کتاب که پیش از این مفقود تصور می‌شد [بنگرید به تکمله⏬]، کشکولی است مفصل (در بیش از ۸۰۰ برگ و ۱۵۰ فصل) از مطالب گوناگون علوم اسلامی همچون کلام، ادعیه و زیارات، تفسیر آیات قرآنی، حدیثی، اطلاعات جغرافیایی، تاریخ‌های محلی، احکام فقهی، فلسفی، نجوم و همچنین زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌شناسی علمای مشهور شیعه.
این نسخه خطی که اکنون در کتابخانه سلیمانیه استانبول (MS 897) نگهداری می‌شود، حاوی یک یادداشت تملک (تصویر فوق) به خط خود مؤلف (کفعمی) است و از این حیث نیز منحصر به فرد به شمار می‌رود.

🔗 یادداشت بدیوی درباره این نسخه، از این پیوند دستیاب است.

💠تکمله:
پس از انتشار این پست، استاد بزرگوار جناب آقای احمدرضا رحیمی‌ریسه متذکر شدند که این نسخه سال‌ها پیش توسط ایشان پیدا شده و در مقدمه چاپ نسخه‌برگردان صحیفه سجادیه به خط کفعمی، که به همت آقای محمدحسین حکیم منتشر شده است، به این نسخه ارزشمند اشاره شده است.
همچنین بخش‌هایی از حديقة النفوس (مختصر کتاب ثواب الاعمال و مختصر کتاب نزهة الالبّاء) تصحیح و منتشر شده و تصحیح کامل آن نیز در دست انجام است.

@AlBasatin

📚 مدخل ابن‌عربی (ویراست دوم)
✍ ویلیام چیتیک

🔺دایرةالمعارف فلسفه استنفورد (SEP) در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین و معتبرترین منابع پژوهشی مبدل شده و پژوهشگران و نویسندگان بزرگ بسیاری، در نگارش مداخل مختلف آن مساهمت کرده‌اند.

🔺اخیراً (۵ دسامبر ۲۰۲۵) ویراست دوم مدخل «ابن‌عربی | Ibn ‘Arabī» به قلم ویلیام چیتیک در این دایرةالمعارف منتشر شده و در دسترس قرار گرفته است.

🍔فهرست این مدخل به قرار زیر است:

ابن‌عربی
۱. زندگی و آثار

۲. روش‌شناسی
۲.۱. سخن الهی
۲.۲. تشبّه به حق
۲.۳. اسماء و نِسب

۳. هستی‌شناسی
۳.۱. وحدت وجود
۳.۲. عدم تحدید
۳.۳. خیال
۳.۴. برزخ

۴. اشیاء و حقایق
۴.۱. اعیان ثابته
۴.۲. حقیقة الحقایق
۴.۳. تشخص

۵. معاد
۵.۱. دایره وجود (قوس نزول و صعود)
۵.۲. مراحل صعود
۵.۳. دو فرمان

۶. کمال انسانی
۶.۱. مقام بی‌مقامی
۶.۲. انسان کامل
۶.۳. حضرات الهی

🔗متن کامل این مدخل از این پیوند قابل دسترسی است.

@AlBasatin

‌
📔 معجزه برای که؟ نظریه معجزاتِ معطوف به مخاطبِ شریف مرتضی

✍️ محمدرضا معینی

MohammadReza Moini, "A Miracle for Whom? Al‑Sharīf Al‑Murtad‌ā’s Theory of Audience‑Relative Miracles", Religions 2025, 16(12).

آگاهی از [صدقِ] پیامبریِ پیامبر ما، صلوات الله علیه و آله، بی‌نیاز از علم به این است که قرآن موجود در میان ما، همان قرآنی است که تحدی به آن واقع شده... پس شک در صحت نقل قرآن [و تحریف آن] به هر صورت، ضرری به دلالت نبوت نمی‌زند.

(الشریف المرتضی، الذخیرة فی علم الکلام، ج۲: ص۸۳)

🔺در نگاه عموم مسلمانان، همین قرآنی که در طاقچه هر خانه‌ای موجود است، معجزه‌ای است الهی و دلیلی جاودانه بر صدق ادعای رسول الله. بسیاری از مؤمنان باور دارند که بر خلاف معجزات سایر انبیاء که منقضی شده و تنها گزارش‌هایی از آن بر جای مانده، قرآن هنوز هم در جایگاه اعجاز نشسته و می‌تواند بر صدق رسول گواهی دهد. نظریهٔ غالب متکلمان مسلمان درباره اعجاز قرآن، نزدیک به همین باور عمومی است. عموم متکلمان ادعا می‌کنند که متن قرآن ویژگی‌های ادبی-بلاغی خارق‌العاده‌‌ای دارد که هیچ بشری نتوانسته و هرگز نمی‌تواند مانند آن تولید کند.

🔺شریف مرتضی علم الهدی، متکلم بزرگ و تأثیرگذار امامیه در بغداد قرن چهارم و پنجم هجری، به جهات مختلفی که در رسالهٔ «الموضح عن جهة اعجاز القرآن» به تفصیل شرح داده، با این ایده غالب مخالف بود و ایدهٔ جایگزینی را پیشنهاد می‌کرد که با عنوان «صرفه (بازداشتن)» شناخته می‌شود. او استدلال می‌کند که معجزه در واقع نشانه‌ای است از جانب خدا برای تأیید رسول، و برای تحقق آن کافی است خداوند صرفاً معاصران و مخاطبان رسول را از مقابلهٔ با قرآن و آوردن متنی مانند آن، در دورهٔ زمانی خاصی که به این چالش دعوت شده بودند، باز دارد. شریف مرتضی معتقد است که این مداخلهٔ حداقلی و موضعی خدا برای اثبات صدق رسول به مخاطبانِ بی‌واسطه‌اش کافی است و نسل‌های آینده برای آگاهی از صدق رسول، نه بر اعجاز مستمر قرآن، بلکه بر شهادت تاریخی درباره این مداخلهٔ الهی تکیه خواهند کرد.

🔺پیش از این، پژوهش‌های اندکی دربارهٔ نظریهٔ خاص شریف مرتضی دربارهٔ اعجاز قرآن (یعنی نظریه «صرفه») انجام شده بود، اما این پژوهش‌ها معمولاً از نظریهٔ عام او دربارهٔ چیستی «معجزه» غفلت کرده‌اند. من در مقالهٔ حاضر به بررسی اندیشهٔ شریف مرتضی درباره «معجزه» پرداخته‌ام و تلاش کرده‌ام نشان دهم که می‌توان نظریهٔ او را در قالب یک «نظریهٔ حداقلی درباب اعجاز» بازسازی کرد. تلاش من در این مقاله، احتمالاً کمک خواهد کرد تفسیری معقول‌تر و پذیرفتنی‌تر از نظریهٔ «صرفه» نیز به دست بیاوریم.

🔺به ادعای من، نظریهٔ شریف مرتضی دربارهٔ «معجزه» مبتنی است بر دو اصل بنیادین: نخست، فهمی خاص از چگونگی کنش خداوند در جهان؛ و دوم، اعتقاد به مسئولیت اخلاقی خدا.

تقریر شریف مرتضی از این دو اصل بنیادین، به این می‌انجامد که معجزه تنها باید نقض کننده عادات و الگوهایی باشد که مخاطبان بی‌واسطه‌اش تجربه می‌کنند، نه قوانین کلی طبیعت برای همهٔ زمان‌ها و همهٔ مکان‌ها. شفای پزشکی که در فلسطین قرن اول میلادی خارق‌العاده بود، ممکن است در یک بیمارستان مدرن مبدل به عادتی روزمره شده باشد، اما این امر نقش تصدیق‌کنندگی اولیهٔ آن را زیر سؤال نمی‌برد. به طور مشابه، معجزهٔ قرآن تنها متوجه مخاطبان اولیهٔ پیامبر است، نه برای فراتر از زمان و مکان نزول اولیهٔ خود.

🔺اندیشه‌های سید مرتضی در زمان خودش نامتعارف بود و در زمانه ما نیز کمتر از آنچه سزاوار است مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. اما به گمان من مطالعهٔ اندیشه‌های او (و همچنین سایر اندیشه‌های فلسفی و الهیاتی متکلمان متقدم مسلمان) می‌تواند بینش‌های ارزشمندی برای بحث‌های معاصر ما داشته باشد؛ خواه با او موافق باشیم یا نه!

🔗 مقالهٔ فوق در ضمن ویژه‌نامه اخیر ژورنال Religions با موضوع «معجزات در اسلام» منتشر شده و متن کامل آن با دسترسی آزاد از این پیوند قابل دستیابی است.

[ پ.ن: طبیعتاً خوشحال و مفتخر خواهم شد اگر کسی مقاله را بخواند و نکات و اشکالاتی را که به نظرش می‌رسد برای من ارسال کند. ]

@AlBasatin