ካርታ በእርሳስ አይሳልም-ኤርትራ‼️
የኤርትራ አዲስ መግለጫ የኤርትራ ህዝብ ያካሄደው ትግል ነፃነትን ለማስመለስ የተደረገና የኢትዮጵያን ወረራ ለመቀልበስ የተከናወነ መሆኑን አውስቶ ‹‹በዚህ መራራና ረጅም የትግል ጉዞ ከሩቅም ሆነ ከቅርብ የሞራልና ሌሎችም ድጋፎች ማግኘቱ የሚካድ አይደለም›› ብሏል፡፡ ጨምሮም ‹‹አሁን የሚሰማው የታሪክ ማዛባት ጫጫታ ግን ሊበሏት ያሰቧትን ጥንቸል ጅግራ ይሏታል እንደማለት ነው›› ያለው መግለጫው ‹‹የአለም ካርታ በተረት ተረት፣ ከአቅም በላይ በመመኘት፣ የቀይ ባህር መስኮት በመፈለግና ለጂኦግራፊያዊ አቀማመጥ በመቅረብ›› የማይለወጥ መሆኑን አስታውቋል፡፡

በማጠቃለያውም ‹‹የአለም ካርታ በእርሳስ የሚሳል ሳይሆን በአለም አቀፍ ህግና ስምምነቶች የሚገዛ የሉአላዊነትና የግዛት አንድነት ጉዳይ ነው፡፡ ስለዚህም የኤርትራ ሉአላዊነት በደምና በህግ የተረጋገጠና የተገደበ ነው፡፡ እሱን የሚነካም ወዮለት፡፡ አራት ነጥብ›› ብሏል፡፡
ኤርትራ ‹‹ኢትዮጵያን የባህር በር ለማሳጣት በተደረገ ሴራ የተፈጠረች አገር›› ናት የሚለው ፍራጃ ተቀባይነት የለውም ብሏል።

እርኩም (Ground Hornbill) ፦  በምድር ላይ የሚመላለስ፣ የአንበሳ ድምፅ የሚመስል ጥሪ ያለው ድንቅ ወፍ!

በአፍሪካ የዱር ሕይወት ውስጥ በመልኩ አስፈሪ፣ በባህሪው የሚያስገርምና በአኗኗሩ ልዩ የሆነ ወፍ አለ። ረጅምና ጠንካራ ምንቃር፣ ጥቁር ላባና በጉሮሮው ዙሪያ የሚታይ ደማቅ ቀይ ቆዳ ያለው ይህ ወፍ Ground Hornbill ይባላል። በአንዳንድ አካባቢዎች “እርኩም” ተብሎ ሊጠራ ቢችልም፣ ይህ ስም በአካባቢያዊ አጠቃቀም መረጋገጥ ይፈልጋል።

የሚያስገርሙ እውነታዎች

🔹 1. ከተራ ወፎች በተለየ መንገድ ይኖራል!

ብዙ ወፎች በዛፎች ላይ ሲዘዋወሩ፣ Ground Hornbill ግን ብዙ ጊዜውን በመሬት ላይ በመራመድ ያሳልፋል። በረጅሙ ምንቃሩ ነፍሳትን፣ እባቦችን፣ እንሽላሊቶችንና ሌሎች ትንንሽ እንስሳትን ያድናል።

🔹 2. ድምፁ ከመልኩ ያልተናነሰ ነው!

ይህ ወፍ ከሩቅ ሊሰማ የሚችል ጥልቅና የሚያስተጋባ ድምፅ ያሰማል። ድምፁ አንዳንድ ጊዜ የአንበሳን ጩኸት ሊያስታውስ ይችላል። ይሁንና ይህ ድምፅ በዋናነት ለመግባባትና የራሱን ክልል ለማሳወቅ ይጠቀምበታል።

🔹 3. የቤተሰብ ትብብሩ አስደናቂ ነው!

በተለይ በአንዳንድ Ground Hornbill ዝርያዎች ውስጥ የቤተሰብ አባላት ለጫጩቶች እንክብካቤ፣ ለምግብ ፍለጋና ለክልል መከላከል ይተባበራሉ። ይህም በወፎች ዓለም የሚታይ አስደናቂ የትብብር ምሳሌ ነው።

🔹 4. የመጥፋት አደጋ ያጋጥመዋል!

የመኖሪያ አካባቢ መውደም፣ የጎጆ ዛፎች መቀነስና መመረዝ ከሚያስፈራሩት ችግሮች መካከል ናቸው። ሁለቱም የGround Hornbill ዝርያዎች በIUCN የጥበቃ ምድብ ውስጥ “ተጋላጭ” (Vulnerable) ተብለው ተመዝግበዋል።

አስፈላጊ ማስታወሻ፦ በኢትዮጵያ የሚገኘው Northern Ground Hornbill (Bucorvus abyssinicus) ሲሆን፣ በምስሉ ላይ ያለው ደግሞ Southern Ground Hornbill (Bucorvus leadbeateri) ሊሆን ይችላል። የአካባቢው ስምና የምስሉ ዝርያ በተለይ መረጋገጥ አለባቸው።

የአዲስ ኢንሳይት መልዕክት

የተፈጥሮ ሀብት ውበት ብቻ አይደለም፤ የሕይወት ሚዛን ነው። እነዚህን የዱር ፍጥረታት መጠበቅ ማለት ለቀጣዩ ትውልድ የተፈጥሮን ውርስ ማስተላለፍ ማለት ነው።

እርስዎ ይህን ወፍ በአካባቢዎ አይተውታል? በአካባቢያችሁ ምን ይባላል ?

አዲስ ኢንሳይት — ዓለምን በአዲስ እይታ።

የሳውዲ ኤርፖርት በድጋሚ ተመታ‼️
የሳውዲ አረቢያው ሪያድ ኤርፖርት ዛሬም በድጋሚ የሚሳኤል ጥቃት ተፈፀመበት።
የሳውዲ ሲቪል አቪዬሽን ባለስልጣን በጥቃቱ የደረሰውን ጉዳት እያጣራ መሆኑን ገልፆ አየር መንገዱ ለጊዜው አገልግሎት እንደመይሰጥ አሳውቋል።

ጀግና ይወለዳል ግን አይቆይም 👏

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ወደ መቀሌ የሚያደርገውን በረራ ጀመረ

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከአዲስ አበባ ወደ መቀሌ ከተማ የሚያደርገውን መደበኛ በረራ ዛሬ ጀምሯል።

የአየር መንገዱ አውሮፕላን ዛሬ ማለዳ መቀሌ ከተማ አርፏል።

የኢትዮጵያ አየር መንገድ በጊዜያዊነት ተቋርጦ የነበረውን ወደ መቀሌ ከተማ የሚያደርገውን መደበኛ በረራ ከጥቅምት 1 ቀን 2019 ዓ.ም ጀምሮ የሚጀምር መሆኑን መግለጹ ይታወቃል።

የኤርትራ ቴሌቪዥን ዶክመንተሪ‼️
የኤርትራ ቴሌቪዥን የጠቅላይ ሚኒስቴር ዶክተር አብይ አህመድ ንግግርን ጨምሮ የኢትዮጵያ ጄኔራሎች በተለያየ ጊዜ ስለጦርነቱ የሰጡትን ንግግር እንደ ማጣቃሻ ተጠቅሞ ዶክመንተሪ አዘጋጅቶ የጦርነት አዘል መልዕክቶችን እያስተላለፈ መሆኑን ተመልክተናል።
ለአብነት በቴሌቪዥን ጣቢያው 'ጦርነቱ ከተጀመረ ውጤቱ ግልጽ ነው' የሚለው የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ንግግር በዶክመንተሪው የተካተተ ሲሆን የቴሌቪዥን ጣቢያው በመጨረሻም 'ጦርነት ከተጀመረ የብልፅግና መንግስትን እንደ ደርግ መንግሥት እንቀብረዋለን' የሚል መልዕክት እያስተላለፈ ይገኛል።

📰 አዲስ ኢንሳይት | 5 ወሳኝ የዕለቱ ዜናዎች
📅 ጥቅምት 1፣ 2019 ዓ.ም.
በኢትዮጵያና በዓለም ዙሪያ ትኩረት የሳቡ አምስት ወቅታዊ ጉዳዮችን በአጭሩ እናቀርባለን።
🔴 ኢትዮጵያና ኤርትራ፦ የዲፕሎማሲ ውጥረት
በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው ውጥረት የድንበር ደህንነትንና የቀጣናውን ሰላም አሳሳቢ አድርጎታል።
🔴 ትግራይ፦ የጸጥታና የሰብዓዊ እርዳታ ጉዳይ
በክልሉ ያለው የጸጥታ ሁኔታና የሕዝቡ የመሠረታዊ አገልግሎት ፍላጎት ትኩረት ይፈልጋሉ።
🔴 አላማጣ፦ የሰብዓዊ እርዳታ ዘገባ
በአላማጣ ለተቸገሩ ነዋሪዎች የሰብዓዊ እርዳታ ማከፋፈል መጀመሩ ተዘግቧል።
🔴 ዓለም አቀፍ ዜና፦ የ2026 የኖቤል የሰላም ሽልማት
የዘንድሮው የሽልማት አሸናፊና የተሰጠበት ምክንያት ከይፋዊው የኖቤል ድረ ገጽ መረጋገጥ አለበት።
🔴 የጤና ዘገባ፦ የኢቦላ በሽታ ስጋት
የኢቦላ ስርጭትና በአፍሪካ የጤና ክትትል አስፈላጊነት ወሳኝ የሕዝብ ጤና ጉዳዮች ናቸው።
━━━━━━━━━━━━━━
📌 የመረጃ ምንጮች፦ Reuters | AP News | ENA | WHO | NobelPrize.org
የተረጋገጠ መረጃ ለሕዝብ ማቅረብ የእኛ ኃላፊነት ነው። ለተጨማሪ ወቅታዊ መረጃዎች የአዲስ ኢንሳይት ገጻችንን ይከታተሉ፤ ልጥፉንም ለሌሎች ያጋሩ።
አዲስ ኢንሳይት — ዓለምን በአዲስ እይታ።

የሰው ልጅ ከዋሻ ኑሮ እስከ ዘመናዊ ሥልጣኔ እንዴት ደረሰ?
ዛሬ የሰው ልጅ ከፍተኛ ሕንፃዎችን ይገነባል፣ በአውሮፕላን ወደ ሩቅ አገሮች ይጓዛል፣ ከጠፈር ጋር ይገናኛል፣ መረጃንም በሰከንዶች ውስጥ ከአንድ አህጉር ወደ ሌላው ያስተላልፋል።
ግን ይህ ሁሉ የተጀመረው እንዴት ነው?
ሰዎች ማሽኖችን ከመፍጠራቸው፣ ከተሞችን ከመገንባታቸውና የጽሑፍ ሥርዓትን ከመዘርጋታቸው በፊት፣ የምግብ ፍለጋና የመትረፍ ትግል የዕለት ተዕለት ሕይወታቸው ነበር። የሰው ልጅ በተፈጥሮ ላይ ያለውን ግንዛቤ በማሳደግ፣ ከአካባቢው በመማርና የተማረውን ከትውልድ ወደ ትውልድ በማስተላለፍ ዛሬ ወዳለንበት ዘመን ደረሰ።
ከምግብ ፍለጋ ወደ ምግብ ማምረት
ለረጅም ጊዜ የሰው ልጅ በአደን፣ በዱር ፍራፍሬና በሌሎች በተፈጥሮ በሚገኙ ምግቦች ላይ ተመርኩዞ ይኖር ነበር። ምግብን ለማግኘት ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ መንቀሳቀስም የኑሮው አካል ነበር።
ከ12,000 ዓመታት ገደማ በፊት ግን በተለያዩ የዓለም ክልሎች ግብርና መዳበር ጀመረ። ሰዎች አንዳንድ የዱር እፅዋትን ማልማትና እንስሳትን ማርባት ተማሩ። ይህ ለውጥ በአንድ ቦታ ብቻ ወይም በአንድ ጊዜ አልተከሰተም።
ምግብን በተወሰነ መጠን ማምረትና ማከማቸት ሲቻል፣ አንዳንድ ማኅበረሰቦች በአንድ አካባቢ ረዘም ላለ ጊዜ መኖር ጀመሩ። ሰፈራዎች አደጉ፤ ከጊዜ በኋላም አንዳንዶቹ ወደ ትላልቅ ከተሞች ተለወጡ።
ከሰፈራ ወደ ሥልጣኔ
ሰዎች በአንድ ቦታ መኖር ሲጀምሩ፣ ከምግብ ማምረት በላይ የሆኑ አዳዲስ ፍላጎቶች ተፈጠሩ። ለንግድ መንገዶች፣ ለውሃ አቅርቦት፣ ለመኖሪያ ቤቶች፣ ለአስተዳደርና ለትብብር የሚያስፈልጉ ሥርዓቶች ተዳበሩ።
በጥንታዊ መሶፖታሚያ፣ በግብፅ፣ በቻይናና በሌሎች ክልሎች የተዳበሩ ማኅበረሰቦች ለዓለም ታሪክ የተለያዩ አስተዋፅኦዎችን አበርክተዋል። የጽሑፍ ሥርዓቶች፣ የሒሳብ እውቀት፣ የሕንፃ ግንባታና የንግድ ልምዶች በተለያዩ ማኅበረሰቦች ውስጥ ተዳብረው የሰው ልጅን ታሪክ ቀየሩ።
የዛሬው ዓለም የትናንት ጉዞ ውጤት ነው
አሁን የምንጠቀምባቸው ብዙ ነገሮች በብዙ ትውልዶች የተገነቡ ዕውቀቶችና ልምዶች ውጤት ናቸው። የሰው ልጅ ያለፈውን ትውልድ ዕውቀት ይወርሳል፣ ያሻሽላል፣ አዲስ መፍትሔዎችንም ይፈጥራል።
ይሁን እንጂ የሥልጣኔ እድገት ሁሉንም ችግሮች አልፈታም። ከቋሚ ሰፈራና ከግብርና ጋር የሕዝብ መጨመር፣ የሀብት እኩል ያለመከፋፈልና የበሽታ መስፋፋት ያሉ ችግሮችም በተለያዩ ማኅበረሰቦች ተከስተዋል። ስለዚህ ሥልጣኔን መረዳት ማለት ስኬቶቹን ብቻ ማየት ሳይሆን ያመጣቸውን ተግዳሮቶችም መመርመር ነው።
የሰው ልጅ ታሪክ አንድ አስደናቂ ነገር ያሳየናል፤ ዛሬ ትንሽ የሚመስል ለውጥ ለብዙ ትውልዶች ትልቅ የሕይወት ለውጥ መሠረት ሊሆን ይችላል።
እስቲ እናንተስ አስቡት፦ ከሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ዓለምን በጣም የቀየረው የትኛው ግኝት ነው—ግብርና፣ ጽሑፍ፣ የሕትመት ቴክኖሎጂ፣ ኤሌክትሪክ ወይስ ኢንተርኔት? ለምን?
ሐሳባችሁን በአስተያየት አጋሩን።
አዲስ ኢንሳይት — ዓለምን በአዲስ እይታ።

🌍 ዓለምን በአዲስ እይታ ይመልከቱ!
የሰው ልጅ ከጥንታዊ ኑሮ እስከ ዘመናዊ ሥልጣኔ የደረሰበትን አስደናቂ ጉዞ አብረን እንመርምር።
📌 እንደዚህ ያሉ አስተማሪና ጠቃሚ መረጃዎችን ላለማምለጥ፦
👉 የቴሌግራም ቻናላችንን ይቀላቀሉ።
👉 ልጥፉን ለወዳጆችዎ ያጋሩ።
👉 ስለ ሰው ልጅ ታሪክ ያለዎትን ሐሳብ በአስተያየት ያጋሩን።
🔗 https://t.me/AddisInsight23
አዲስ ኢንሳይት — ዓለምን በአዲስ እይታ!

ምንጮች ለተጨማሪ ንባብ
Smithsonian Human Origins Program: https://humanorigins.si.edu/human-characteristics/humans-change-world
National Geographic Education: https://education.nationalgeographic.org/resource/early-agricultural-communities/