کریم قربانزاده
استاد یحیی شیدا: حیاتی و یارادیجیلیغی



آذربایجان خالقی‌نین تانینمیش و افتخارلی اوغلو "استاد یحیی شیدا"نین حیاتی، انسانلیق دفتری‌نین پارلاق صحیفه‌‌لریندن‌دیر. بو پارلاق صحیفه‌نی بیرلیکده اوخویوروق:

× آذربایجانیمیزین فخری ساییلان استاد یحیی شیدا 1303نجی ایلین اردیبهشت آیی‌نین ییرمی‌سینده تبریز شهرینده مشروطه مجاهدلریندن اولان حاجی حسین‌چرندابی (یوزباشی) عائله‌سینده دونیایا گؤز آچدی.

× شیدانین ایلک معلمی "میرزا خانم" آدلی اولموش، اونا قران کریم و جامع عباسی‌نی اؤیرتمیشدیر. اونونلا یاناشی، بالاجا یحیی اؤز آتاسیندان، کلیله و دمنه، گلستان، بوستان، قابوسنامه، نصاب‌الصبیان و ... اؤیرنمیشدیر.

× ابتدایی تحصلینی جامی مدرسه‌سینده و اورتا مکتبی‌ایسه فردوسی دبیرستانیندا ادبیات رشته‌سینده قورتاریر و عرب دیلینی مکمل اؤیره‌نیر. ائله بو زماندان فلسفه، روانشناسی و عرفان موضوعلارینی دریندن مطالعه ائتمگه باشلاییر.

× شیدانین شعر ذوقو 1319نجی ایلدن چیچکلنیر و او بو یولدا علی‌فطرت، جعفر خندان و مولانا یتیم کیمی تانینمیش ادبیات اوستالاریندان شاعرلیگین تکنیک‌لرینی اؤیره‌نیر. اونلارلا برابر معانی و بیان علملرینی تبریزین جمعه مسجیدینده استاد انصاری‌دن درس آلیر.

× 1324‌نجی ایل آذربایجاندا باش وئرن آزادلیق حرکاتی، گنج شیدانی‌دا اؤزونه جذب ائدیر. شیدا شاعرلر مجلسی‌نین فعال عضوی کیمی بو ادبیات اوجاغیندا شرکت ائدیر و اودلو آلوولو شعرلریله چیخیش ائدیر. شیدانین جوان اولدوغونا باخمایاراق، شاعرلر مجلسینده گؤزل شعرلر مولیفی اولدوغونو هامی قبول ائدیر.

× 1327نجی ایلدن مطبوعاتی چالیشمالارا باشلاییر و بیر چوخ مقاله‌لر خاور نو، آذرمرد، اخبار روز و ... دیگر روزنامه و مجله‌لرده یازیر. بو ایللرده تهرانا گئدیر و اوچ ایل اوردا عرفان اسلامی اوخویوب، مطبوعات ایشلریله مشغول اولور. شیدا تهراندا اولارکن مختلف ادبی انجمن‌لرده او جمله‌دن انجمن ادبی دانشوران‌دا اشتراک ائدیر و نیما یوشیج، اخوان ثالث، ناصح، بدیع‌الزمان و بیر چوخ فارس شاعرلریله یاخیندان علاقه‌ده اولور.

× 1330نجی ایلرده تبریزه قاییدیب، حرفه‌ای بیر ژورنالیست کیمی مطبوعاتی فعالیت‌لرینه دوام ائدیر و ادبی انجمنلرده فعالیت گؤستریر. شیدا بو ایللرده سهند، حبیب ساهر، حسن قاضی، احمد ترجانی‌زاده، واعظ چرندابی، ادیب توسی، دکتر منوچهر مرتضوی، استاد شهریار و ... دوستلوق ائدیر.

× 1340نجی ایللردن "مهد آزادی" روزنامه‌سی‌له امکداشلیق ائدیر و بو امکداشلیق اوزون ایللر و بو گونه قده‌ر دوام تاپیر.

× استاد شیدا اؤزو دئمیشکن ایران آذربایجانیندان داها آرتیق آذربایجان جمهوریسینده و ترکیه‌ده تانینیر و اونون بو ایکی اؤلکه‌ده بیر چوخ اثرلری دفعه‌لرله یاییلیبدیر.

× استادیحیی شیدا مطبوعات عالمینه سیغمایان انساندیر. او مطبوعات ایشلریله برابر بیر مدت رادیو وئرلیشلری حاضیرلاییر و اؤزوده بو وئرلیشلرین آپاریجیسی اولور. اوندان علاوه او شاعر، یازیچی، تحقیقاتچی و ژورنالیست‌دیر و آذربایجان، فارس، عرب و فرانسجا دیللرینه کامل تسلطی وار. اونون آنا دیلینده و فارس دیلینده یازدیغی شعرلر معاصر ادبیاتیمیزن ان گؤزل نمونه‌لریندندیر.

× استاد شیدانین 18 مین بیت ترکی و 22 مین بیت فارسی شعرلری واردیر.

استاد یحیی شیدانین اثرلری:

1-جنایات زن یا شاهکارهای طبیعت / رمان

2- پسر خان / رمان مستند

3- دریای متلاطم / مجموعه ‌شعر

4- تلواسه‌ها / اشعار انقلابی

5- فراورده‌ها / برگزیده اشعار شهریار

6- در زوایای تاریخ / تاریخ ادبیات دوره پهلوی

7-بدیهه گویی در ادبیات فارسی

8-دیوان غمزده مراغه‌ای

9- مذنب کیست / شرح احوال ملا مذنب

10- ادبیات اوجاغی / اوچ جلد

11- اودلی سؤزلر / اکبر حدادین شعرلری

12- اودلار وطنی / شعر مجموعه‌سی

13- دیوان معجز شبستری /

14- اورک سؤزلری / محمد بی‌ریا

15- شعر مجموعه‌سی / اجتماعی- تنقیدی شعرلر

16- سئژیم‌قولو / علی نظمی‌نین شعرلری

17- احساسلی غزللر / شعر مجموعه‌سی

18- دیوان ملا ولی ودادی /

19- دیوان فضلی / با تطبیق هفت نسخه /

20- دیوان اکبر جوادی

21- قورخولو سفر / منطق‌الطیردن الهاملاناراق /

22- گلینلر بزه‌یی / اعتمادین شعرلری

23- اون‌لارجا شعر کتابی‌نین مقدمه‌سی

سلام بر دوستان ارجمند، امروز مطلبی در مورد جناس در زبان ترکی تقدیم می کنیم:
کلماتی که از لحاظ تلفّظ و نوشتن یکی و فقط از لحاظ معنی متفاوت باشند جناس نامیده می‏شوند. مثلاً: باغ : محل کاشتن درختان میوه، طناب.
کلمات زیر در زبان آذربایجانی می‏توانند جناس ساز باشند:
آل (قرمز- بگیر)، آلا، (رنگارنگ – ببین)، آرتئق (دیگر – زیاد)، آشئق (خواننده‏ی ترانه‏های عامیانه‏ی آذربایجانی – قاب = جزئی از استخوان قوزک پا)، آت (اسب – بینداز)، آی (ماه – معادل سی روز)، بال (عسل – رقص شبانه)، بار (میوه – محلّ خوردن و آشامیدن)، بِل (پشت – ابزار کار)، باک (ترس – نوعی ظرف)، بیز (ما - ابزار دوختن کفش)، بِز (نوعی پارجه – متنفّر شو)، بند (فاصله‏ی مفاصل، مانع، اصطلاح ادبی)، چات (برس – بار کن)، چاپ (نشر – غارت کن)، چای (چای خوردنی – رودخانه)، چاخماق (وسیله ای در تفنگ – درخشش)، چَن (مِه – ظرف نگهداری مایعات)، داد (کمک – فریاد)، داغ (کوه – گرم)، دان (صبح زود – انکار کن)، دار (تنگ – وسیله‏ی اعدام)، داش (سنگ – پر شو)، دین (دین و مذهب – حرف بزن)، دون (لباس زنانه – سرد شو)، دؤغرو (راست – طرف)، دؤلو (پر – تگرگ)، دیوان (محکمه – کتاب شاعران قدیم، نوعی شعر)، دوز (راست – بچین)، اِن (عرض – پایین بیا)، گؤی (سبز – آسمان)، گوْل (گل – بخند)، هاوا (هوا – آهنگ)، ایچ (بخور – درون)، اینجی (مروارید – درد بکش)، ایت (سگ – گم شو)، کؤک (چاق – ریشه)، کؤچ (کاروان – سفر کن)، کوْره ک (پشت – ابزار برف روبی)، قالا (قلعه – روی هم جمع کن)، قات (مخلوط کن – لایه)، قاش (ابرو – سنگ قیمتی که بر انگشتر نصب می‏کنند)، قاز (غاز – بکن)، قئر (قیر – عشوه)، قئز (دختر – گرم شو)، قورد (گرگ – کرم)، قان (خون – بفهم)، قل (دست – شاخه‏ی کلفت درخت)، قؤواق (شوره – برانیم)، قؤیون (گوسفند – قرار بدهید)، لپه (لپه‏ی خوردنی – موج)، مرکّب (جوهر – پیچیده)، نتیجه (نتیجه‏ی چیزی – نبیره)، اؤو (شکار – گَرد کن)، تار ( رشته – آلت موسیقی)، اوخو (بخوان – تیر کمان)، اُخشاماق (شبیه بودن – تمجید کردن)، ساچ (بیفکن – ابزار پختن نوعی نان)، شام (غذای شب – نوعی درخت)، شؤر (نوعی مزه - عصاره‏ی ماست)، تالا (گله به گله – انباشته کن)، تک (تنها – مثل)، توپ (وسیله‏ی بازی – واحد شمارشی پارچه)، توت (توت خوردنی – بگیر)، اوچماق (پرواز کردن – ویران شدن)، اوْز (چهره – شنا کن)، آلتی ( عدد شش – پایین)، وار (ثروت – هست)، یاغ (روغن – ببار)، یان (بسوز – سمت)، یاش (خیس – سن)، یال (موهای گردن اسب- تپه)، یاد (غریبه – یاد کردن)، یای (تابستان – پخش کن)، یار (دوست – بشکاف)، یارا (زخم - به دوست)، یاز (بهار – بنویس)، یول (راه – بکن)
تمرین: در ابیات زیر کلمات جناس دار را مشخّص کنید.
باغرئنا باس تاريني قئرما عمرون تاريني
تارئن تکجه تاريله انسان تانئر تاريني

من عاشئغام بو داغا بوْلبوْل قونار بوداغا
داغئن اريتدي مني داغدا دؤزمز، بو داغا

بو داغلاردا آلتی گوْل اوستو چيچک آلتی گوْل
بير گوْل يازي گتيرمز گؤندر يارا آلتئ، گوْل

عزيزييم اويانماز يوخولودور اويانماز
من يانارام اودونا درد اهلييم او،يانماز
(نصیر پایه گذار)

Kamran



فیودور داستایفسکی داستان‌نویس روس (1881-1821) از رمان‌نویسان واقع‌گرا و بزرگ قرن نوزدهم بود.
دربارۀ نویسنده و اَثر پدر وی پزشکی از طبقۀ متوسط بود که به خاطر بدرفتاری با کشاورزانش به دست آنها کشته شد. فئودور از دانشکده نظامی، مهندسی گرفت ولی بعدها شغل دولتی را رها کرد و سال‌ها در فقر زندگی کرد. چرا که گاه ولخرجی می‌کرد و هست و نیستش را بر سر قمار می‌گذاشت و به خاطر بدهکاری زیاد مجبور می‌شد آثارش را پیش‌فروش کند.

وی حساسیت بالایی داشت و عصبی بود و چند سال بعد نیز دچار بیماری صرع شد. فئودور در بیست و پنج سالگی اولین رمان کوتاهش را با نام «مردم‌ فقیر» به نکراسف شاعر و مدیر مجله‌ای ادبی داد و وی آنقدر از خواندنش هیجان زده شد که ساعت چهار بامداد به در خانه‌اش رفت تا به او تبریک بگوید. در بیست و هشت سالگی به جرم عضویت در گروهی سیاسی تا پای اعدام رفت ولی در آخرین لحظه به فرمان تزار به زندان سیبری فرستاده شد. در سی و چهار سالگی ازدواج کرد. هشت سال بعد همسرش مرد. چندی بعد هم با منشی تند نویسش ازدواج کرد که همین زن دوم با تأسیس شرکت نشر آثارش باعث شد در دهه آخر عمر غم نان نداشته باشد.



داستایفسکی جنایت و مکافات را اول بار در 45 سالگی در یک مجله منتشر کرد. این رمان به خاطر ساختار خوب و محتوای عمیقش از نظر رتبه‌بندی بالاتر از رمان‌های «ابله»، «خاطرات خانه مردگان» و «جن زدگان» ولی کمی پایین‌تر از رمان «برادران کارامازوف» است. داستان از یک نظر رمانی پلیسی است چون در آن قتل و قاتل و پلیس وجود دارد با این تفاوت که داستان از دید قاتل تعریف می‌شود و به جای عمده شدن کشف قاتل در داستان، روان پر رنج قاتلی روشنفکر تجزیه و تحلیل می‌شود. به علاوه تلاش بازرس باهوش برای کشف جرم باعث می‌شود خواننده بیشتر نگران قاتل داستان باشد تا پلیس. قاتلی که مثل همه شخصیت‌های مهم داستایفسکی روانی پیچیده دارد و به راحتی نمی‌توان او را محکوم کرد.
مضمون و درون مایه این اثر فیودور میخاییلوویچ داستایوسکی، تحلیل انگیزه‌های قتل و تأثیر قتل بر قاتل است که نویسنده مسئله رابطه میان خویشتن و جهان پیرامون و فرد و جامعه را در آن گنجانده است. رفتار «راسکولنیکف» در این داستان را میتوان در دیگر آثار نویسنده همچون یادداشتهای زیرزمینی و برادران کارامازوف نیز مشاهده کرد، او میتواند با توجه به توانایی‌هایش کار خوبی برای خود پیدا کند درحالیکه بسیار فقیرانه زندگی میکند. و همچنین «رازومیخین» وضعیتی مشابه با او دارد ولی بسیار بهتر از او زندگی میکند و هنگامی که به راسکولنیکف کاری پیشنهاد میکند او از این کار سرباز میزند و به رغم اینکه که پلیس هیچ‌گونه مدرکی علیه او ندارد او آنها را به خود مشکوک میکند.
داستایوسکی سه بار تلاش کرد تا این اثر را از زبان شخصیت اصلی داستان روایت کند؛ نخست به شکل یادداشت‌های روزانه شخصیت اصلی، سپس به شکل اعتراف او در برابر دادگاه و سرانجام به صورت خاطراتی که او به هنگام آزادی از زندان می‌نویسد ولی در نهایت آن را به روایت سادهٔ سوم شخص مفرد که قالب نهایی رمان بود نوشت. او این داستان را از ژانویه ۱۸۶۶ تا تابستان آن سال، در نشریه «روسکی وستنیک» به چاپ رسانید. این نخستین رمان از رمانهای بزرگی است که نام داستایوسکی را در خارج از کشورش بلند آوازه ساخت. در میان آنها این رمان، شاید به سبب تأثر آنی و جذابیتی که لامحاله یک موضوع پلیسی در خواننده ایجاد میکند،‌ از همه مشهورتر و عامه‌پسندتر بوده باشد ‌و امروز هم چنین است.

با سلام نگاهی به رمان نان و شراب اثر دوستاناینیاتسیو سیلونه، نویسنده ی ایتالیایی می اندازیم.
اینیاتسیو سیلونه، ( 1900 – 1978) نویسنده ی نان و شراب ایتالیایی است. این رمان زمانی نوشته شد که سیلونه در تبعید دولت بنیتو موسولینی به سر می‌برد. کتاب اولین بار در سال 1936 منتشر شد نان و شراب یادآور مراسم عشاء ربانی کاتولیک ها و شام آخر عیسی مسیح است. در صفحات پایانی کتاب این جمله تکرار می شود: بخورید و بیاشامید، این نان او است و آن شراب او. البته منظور از او در این جمله یکی از شخصیت های کتاب (موریکا) است که کشته شده و این ما را به یاد مصائب مسیح می اندازد.
شاید هیچگونه اتفاق مهیجی در طول داستان پیش نیاید، با این حال خط به خط این کتاب خواندنی و با ارزش است. داستان، ماجرای مبارزی تنها مانده ست که برای نجات جان خودش مجبور به پوشیدن لباس دشمنانش یعنی کشیشان می شود که مملکت را در پشت پرده حکومت می کنند.
در ابتدای کتاب اینچنین آمده است: نان و شراب داستان ایثار است. داستان تکرار آن فدیه آسمانی است که عیسی مسیح بود. داستان بدین شکل شروع می شود که “دن بنه دتو” که قبلا کشیش بوده و به تدریس می پرداخته است از طرف پاپ اعظم از کار برکنار شده و اکنون به همراه خواهرش در آبادی روکادی مارسی زندگی می کند. در جشن تولد هفتاد و پنج سالگی اش، شاگردان قدیمی اش قرار است به دیدنش بیایند. شاگردانی که در زمان تحصیل آرمان های بزرگی داشتند اما در دنیای واقعی بر اساس آرمان هایشان نتوانستند زندگی کنند. تنها پیترو سپینا (قهرمان داستان) در برابر وضع موجود در کشورش سر خم نکرده و تبدیل به یک انقلابی البته خانه به دوش شده است.
داستان در زمان موسولینی اتفاق می افتد که در این دوران کلیسا طرفدار حکومت هست و نه ملت. توده های مردم تحت تأثیر خرافات و تعصبات مذهبی هستند. پیترو سپینا که می خواهد کشیش بشود حالا یک فرد سوسیالیست شده که در صدد راه اندازی انقلابی بر علیه فاشیسم هست. او به ایتالیا بر می گردد و در کسوت یک کشیش و با تغییر نام سعی می کند زمینه های انقلاب را فراهم کند. داستان نان و شراب به صورت سوم شخص روایت می شود. شخصیت کتاب این داستان مذهبی است اما در پنهانی ترین نقطه درون سوسیالیسم و در زیر پوشش ضدمذهب، به نوعی، مسیحی، دیگر است. همچنین تحلیلی است ژرف بر سیاست و زندگی توده ها، در ایتالیای زمان وقوع این داستان و نیز تحلیل سه عنصر: سوسیالیسم، فاشیسم و کلیسا که هرکدام از آنها به تنهایی خصایص آن دو دیگر را داراست و هر یک می تواند نمادی از تمامیت خواهی دو جزء دیگر باشد.
سپینا قهرمان داستان، نماینده تفکر سوسیالیزمی است که بر علیه فاشیسم می جنگد، فاشیسمی که در بطن خود فناتیزم و ارتجاع سیاه مسیحیت و کلیسا را پنهان کرده است. و کتاب به شرح تضادهای موجود در این سه عنصر لجام گسیخته می پردازد که ایتالیا را به مثابه پیکری، پاره پاره می کنند.
شخصیت سپنیا در این کتاب گویای تضادی عمیق بین ایده آلها و واقعیتها است. وی هر چند سوسیالیست است اما از دگماتیسم فاصله بسیاری دارد چرا که دائما در کار انتقاد از خویش و نحوه عملکرد خود می کوشد و دست به تحلیل آینده سوسیالیزمی می زند که به آن اعتقاد دارد و به همان تباین عمیق بین نهضت و نظام می رسد. تا وقتی یک نهضت به نظام تبدیل نشده پویاست، آزادیخواه است و از خود انتقاد می کند اما به مجرد دستیابی به قدرت و تبدیل به یک نظام، تمامی آن ویژگی ها را از دست می دهد و در تعصب کور خود فرو می رود و غرق می شود. در واقع داستان سعی در گفتن این حقیقت دارد که توضیح فوق نمی تواند توجیهی منطقی و عادلانه باشد چرا که فاشیسم به دلیل همین توجیه هایش از میان برداشته شد و اگر از آنسو فاشیسم هیولائی است که بی منطق می کوبد و از بین می برد پس چرا سوسیالیست ها که داعیه مبارزه با آن را دارند نیز همانطور رفتار می کنند.
از طرفی دیگر از ضلع سوم مثلث، با کلیسا و باورهای خرافی مذهبی روبرو شویم نویسنده در این اثر جهل، تعصب، و فسادی را که تا عمق و ریشه پیکره کلیسا ریشه دوانده است، را به خوبی می شکافنند و در ترسیم ایتالیای جهل زده، تاریک و بی فرهنگ کوشیده است. ایتالیایی که در آن جایی برای آزاد زیستن جز در خدمت به ظلم و حکومت نیست، کشوری که کلیسا در رأس هرم ستم آن قرار دارد و به تبلیغ مذهبی می پردازد که چیزی جز همان افیون معروف توده ها نیست.
از این روست که یک مبارز متعهد و معتقد به باورها و در عین حال رئالیست باید قیام کند و برای بهبود اوضاع دست به ایثار و قربانی کردن خویش بزند و عیسی وار صلیب بر دوش کشد. بنابراین سپنیا در تمام مدت در جستجوی یک پایگاه اصیل و ارزشمند، حرکتی دائم دارد و وجود او به مثابه یک انقلاب دائم است که هر لحظه پویا تر و کاملتر می شود.

مروري بر زندگي و اشعار «نصرت كَسَمنلي» ، شاعر معاصر جمهوري آذربايجان

ماهني هاي عاشقانه

دکترمرتضي مجدفر


نصرت، فرزند يوسف كسمنلي (نصرت كسمنلي)، در سال ۱۹۴۶ در بخش «قازاخ» جمهوري آذربايجان به دنيا آمد. او در ۲۰ سالگي، دانشجوي رشته روزنامه نگاري دانشگاه دولتي آذربايجان شد و با سرعت و موفقيت، سه سال بعد، از اين دانشگاه فارغ التحصيل شد. وي، در حالي كه روزنامه نگاري موفق در روزنامه هاي باكو بود، به انجمن نويسندگان و شاعران جمهوري آذربايجان پيوست و علاوه بر سرايش اشعاري كه كم كم با ويژگي هاي ليريك و عاشقانه، او را به مثابه شاعري مردمي و موفق در جامعه معرفي مي كرد، به نقد ادبي روي آورد و به سبب نقدهاي جامع و نيز اشعارش، در هفتمين گردهمايي انجمن نويسندگان و شاعران جمهوري آذربايجان، به عضويت گروه اداره كننده همين انجمن درآمد و رياست شوراي شعر نيز به وي واگذار شد. از وي كه به رغم سن و سال كم، در جمهوري آذربايجان با عنوان پدر عاشقانه هاي آذربايجان (سئوگيلر آتاسي يا سئوگيلر تانريسي) ياد مي كردند، ۱۶ كتاب، چندين فيلم هنري و ۲۱۰ قطعه فيلم مستند كوتاه به يادگار مانده است. همچنين موسيقيدانان جمهوري آذربايجان بر روي بيش از ۵۰۰ قطعه از اشعار وي كه در قالب ترانه سروده شده است، آهنگ ساخته اند. وي علاوه بر فعاليت هايي كه در زمينه هنر و ادبيات داشت، در سمينارها و سمپوزيوم هايي هم كه با موضوع خلاقيت تشكيل مي شد، حضور مي يافت.
وي قطعه شعري دارد كه در وصف شهر تبريز سروده است. در اين شعر، كسمنلي از خدا خواسته است، مرگ او را در اين شهر قرار دهد و عجبا كه چنين نيز شد و نصرت در روزهاي پاياني اولين ماه پاييز سال ۸۲ ، بر اثر نارسايي كليه، در بخش آي.سي.يو بيمارستان امام تبريز درگذشت و اين دومين سفري بود كه وي به تبريز مي آمد.
كسمنلي، نخستين بار در اسفند ماه سال ۸۱ ، همراه همسرش راحله خانم، براي ديدار از تبريز و همچنين استفاده از امكانات گسترده پزشكي در اين شهر، به ايران آمد و در بيمارستان آيت الله مدني بستري شد. در اين دوره اقامت ۱۵ روزه، پزشكان تبريزي، پيوند كليه را براي وي ضروري تشخيص دادند و كسمنلي به ديار خود بازگشت.
تابستان ۸۲ ، ديدار دوم نصرت از تبريز و انجام عمل پيوند كليه آغاز شد. در اين سفر قرار شد «سامير» ، جوان ۲۲ ساله باكويي، به همراه نصرت به ايران بيايد و عمل پيوند كليه صورت پذيرد. در اين مدت، شاعر آذربايجاني، از دستگاه دياليز استفاده مي كرد و حال عمومی اش چندان رضايت بخش نبود، اما پذيراي صدها تن از مشتاقان خود بود كه اشعارش را به خوبي مي شناختند و او از اين همه علاقه و آشنايي در شگفت بود. در اين مدت، برخي از ادبا و شخصيت هاي هنري تبريز نيز به ملاقات كسمنلي رفتند.
جراحان تبريزي، عمل پيوند كليه را انجام دادند و كليه سامير در پهلوي نصرت كسمنلي جاي گرفت. اما اين موجود تازه وارد، همانند همه جوانها، روحيه اي سركش داشت و حاضر نبود جايگاه تازه اش را بپذيرد. بازپس زدن كليه شدت گرفت و نصرت به اغما رفت و در همين هنگام سه فرزندش رشاد، آراز و جاويدان به همراه مادرشان بر بالين پدر حاضر شدند. ولي زخم معده و ذات الريه هم به نارسايي هاي جسمي شاعر اضافه شد و او در شب نيمه شعبان سال ۸۲ ، در حالي كه دهه پنجاه زندگي خود را سپري مي كرد، در شهري كه از خداي خود مرگش را در آن خواسته بود، وفات يافت. ادب دوستان تبریزی و تمام مشتاقان ترک زبان کسمنلی که از چهارگوشه آذربایجان خود را به تبریز رسانده بودند، خود را آماده می کردندکه علاوه بر تشییع باشکوه او، مراسم بزرگداشت بی نظیری نیز برایش برپا کنند که بناگاه متوجه شدند جنازه این شاعردلسوخته، شبانه و با هواپیما به باکو انتقال داده شده است.البته تعطیلی چند روزه ناشی از نیمه شعبان هم مزید بر علت شد و حتی مراسم ختمی که در مسجد شعبان تبریز برای این شاعر تشکیل شده بود، به دلایل نامعلوم برگزار نشد و کسانی که مقابل مسجد جمع شده بودند، به خانه های خود برگشتند.
از نصرت كسمنلي، در ايران، علاوه بر چاپ آثار وي به زبان تركي (به صورت كتاب و نيز چاپ در مطبوعات محلي)، ترجمه هايي به فارسي هم در مطبوعات كشور به چاپ رسيده است که صاحب این قلم بیشترین سهم را در ترجمه آثار کسمنلی داشته است. من در روزنامه همشهری، هفته نامه دوچرخه، مجلات رشد، شوکران، باران و چند نشریه دیگر ترجمه هایی از اشعار کسمنلی را به فارسی منتشر کرده ام.

آن چه در پي مي آيد تعدادي از شعرهاي اوست كه به فارسي ترجمه كرده ام. اين شعرها از مجموعه اي به نام «ماهني هاي عاشقانه» كه شامل ترجمه اشعار نصرت کسمنلی و چند شاعر دیگر جمهوری آذربایجان است، گزينش شده است. در اين مجموعه دو زبانه كه توسط انتشارات امرود چاپ شده است، ده شعر كسمنلي نیز درج شده است. ماهني، در بسياري از زبان هاي شرقي از جمله تركي به معناي ترانه است و عنوان كتاب مذكور از دو ويژگي شعرهاي كسمنلي يعني ترانه بودن و عاشقانه بودن اخذ شده است.

دست هايم مي شنود صدايم را
صدايم، تنها تا دست هايم
فراتر از دست هايم
كسي صدايم را نمي شنود.
صدايم تا قلبم
در قلبم، صدايم گم نمي شود.
صدايم به زور مي رسد تا دست هايم
دست هايم مي شنود صدايم را؛
به رشوه اي باز نتوان كرد
دست هاي صليب شده بر روي سينه ام را
كوچك نمي شود، پست نمي شود
صدايم همچون كبوتر
از مشتم بال خواهد كشيد.
بي شك پرواز خواهد كرد
پرواز خواهد كرد، روزي.


👥من، تو، دريا👥
من، تو، دريا
باز هم با هم شويم هر سه.
پنهان كنم دست هايم را
در امواج گيسوانت
و تا چشم كار مي كند
بنگريم صحراي آب را
بي سر و صدا؛
تا آن جا كه درياي آبي
خیره بماند در افق.
نگاه كنم چشمهايت را
و با خنده آبشار گونه ات
آرام گیرم.
مي داني دل باخته آسمان بي انتها
ژرف تر از دريا
و فراخ تر از افق توأم.

من، تو، دريا
باز با هم شويم هر سه.
و بگوييم به شن هاي ساحل، صحرا
به تو، ليلا
و به من، مجنون
و بگوييم و بخنديم!
و بپوشانيم خودمان را
به نداي مرغي نوروزي
و الوداع قطاري از درناها.
گم شويم در امواج
و در افق ديده شويم
چون رعد و برق.
فرو بياوريم تاريكي را،
و ابر- ابر
دامن- دامن
ستاره بچينيم از آب تا به صبح...

من، تو، دريا
باز با هم شويم هر سه:
در اين ساحل سركش
و سرك بكشيم به عمرمان
به دریای خاطره
و بشنويم صداي قلب هايمان را
تو- دريا
من - دريا
باز با هم شويم هر سه:
من...
تو...
عشق مان.

🔴مي خواهي بروي🔴
مي خواهي بروي،
بي بهانه برو
بيدار نكن خاطره هاي خواب آلود را.
صدايت همان صدا
نگاهت ناتني؛
مي روي اگر
بگذار بيگانه بماند صدايت هم.

تو گل رها شده در آغوش دريايي
فرا خواهند گرفت تو را موج ها.
و گرفتارت خواهد ساخت روزي
محبت ساختگي ات
چون سندي جعلي.

پهن شوم به سان راه ها بر گام هايت
و التماست كنم؟
اين، ممكن نيست!
شكستني نيست وقارم همانند قلبم
پستي و آن گاه زندگي، روزگار خوشي نيست!

نمي گويم تو كوه سرفرازي، خم شو
نمي گويم درمانم در دستان توست.
نه محبت پول خردي است در دستان تو
و نه من گدايي دست گشوده فراروي تو.

مي خواهي بروي..
اين راه، اين هم تو...
تنها يك جفت چشم بدرقه ات خواهد كرد.
اگر رفتي
بدان، هرگاه خواستي برگردي
بسترت بالشي خاردار خواهد بود.

مي خواهي بروي
نه حرف بزن، نه چيزي بگو!
نيست شو چون غريبه ها در مه و ابر و دود
دلبسته چه چيزم بودي
كه نتوانستي بگويي
و اكنون در پي ديدن هزار عيب مني.

مي خواهي بروي؛
بي بهانه برو؛
بيدار نكن خاطره هاي خواب آلود را.
صدايت همان صدا
نگاهت ناتني؛
مي روي اگر
بگذار بيگانه بماند صدايت هم.

ملی مطبوعاتیمیز
مطبوعات هر خالقین حیاتین , مدنیتین ایشقلاندیران عینی حالدا هر اولکه نین سیاسی , اجتماعی , فرهنگی شرایطی نین آیناسی دیر.
بو ایشیق آذربایجاندا حسن بی زردابی نین اکینچی قزئتی ایله 1875 اینجی ایلدن باشلانیر .
آذربایجانین ملی مطبوعاتین اوچ دوره ده آراشدیرماق اولار.
ا- تاریخی باشلانیش
2- ملی حکومت دورانی نین مطبوعاتی , انقلاب دان اونجه نین نشریاتی
3-ایران انقلابیندان صونرا کی مطبوعات
بو گئجه ساعات 30/21الی 23 قدر گروپوموزدا ضیالی لاریمیز ملی مطبوعاتیمیزی آراشدیراجاقلار بو آراشدیرمان اوزامانی اوستاد دکتر رحمانی جنابلاری اولاجاقلار.بیزه قاتیلین .

حسن بی زردابی ملی مطبوعاتیمیزین آتاسی

حسن بيگ زردابي
آذربايجان ادبياتيندا 19 جو يوز ايللريني آخوندزاده آدييلا باغلاميشلار. بوعصيري «ميرزا فتحعلي عصري» آدلانديريبلار. آنجاق بئله بير زاماندا زردابي كيمي بؤيوك اينسانلاري اونوتماق اولماز. بئله دؤوراندا معارفچي حسن بيگ زردابي مئيدانا گلير و آخوندزاده‌نين باشلاديغي ايشلري ايره‌لي سورور و عملده اجرا ائدير. حسن بيگ آذربايجاندا ميللي شعورون، وطن پرورليك حيسي‌نين تربيه‌سي ساحه‌سينده اؤنجول فعاليته باشلاييب و اجتماعي- سياسي يازيچي اولاراق اجتماعي خاديمي كيمي مئيدانا چيخير. زردابي «اكينچي» آديندا آذربايجانين ايلك درگي سيني چيخارماقلا، آذربايجان مدنيتي تاريخينده آدي‌نين قيزيل حرفلرله يازيلماغا لاييقدير. اونون گؤسترديگي ايلك تئاتر تماشاسينا گؤره، آذربايجان تئاتر تاريخينده بيرينجي آدلار سيراسيندا آدي‌نين داخيل اولماسي گره‌كير و آذربايجان بئله معارفچي خاديملرينه فخر ايله ياناشماسينا لاييق بير اينسان دير.
زردابي، يالنيز اؤز دوغما تورپاغي‌نين، ايكي‌قات، اوچ‌قات ظولم آلتينا دوشموش وطنداشلاري‌نين مودافيعه‌سينه قاتيلديغي، معارفين يورولماز جارچيسي كيمي چيخيش ائتديگي اوچون، خالقيميزين حافيظه سينده هميشه ياشامالي دير.
زردابي آذربايجانين ايلك معارف پرور، وطن‌پرور و ميلليتچي‌سي دير. او، درگي سي‌نين آديني «اكينچي» قويموشدو. بو آد تصادفي سئچيلمه‌ميشدي. اكينچي سؤزونون آلتيندا بؤيوك رمزي معنا، گئنيش فعاليت وئرليشي گيزلنميشدي. او، بورادا چاغداش اوصوللار اساسيندا داها ثمره‌لي ايشله‌مه‌يي اؤيره تمك و معاريف توخومونو سپمك اوچون نظرده توتموشدو. زردابي اؤزو آذربايجان مدنيتي تاريخينده بئله بير اكينچي اولدو.
اونون «اكينچي» قزئته‌سي 1875 جي ايلدن توخوم اكمه‌يه باشلاييب و بو توخوم‌لار ياخين زاماندا «كشكول»، «شرق روس»، «حيات»، «ارشاد»، و «ملانصرالدين» ژورناللاريني جوجرديب بويا-باشا چاتديردي. حسن بيگ 1865 جي ايلده مسكووا يونيوئرسينه‌سيني باشا چاتديردي. بو آذربايجانلي گنجين قارشيسيندا گؤزه‌ل اوفوقلار آچيلميشدي، آنجاق هارا گئديرسه، هارادا بير ايش باشينا كئچرسه ‌قارشيندا دايانان‌لار آز اولماميشلار. آنجاق زردابي بيگ‌ده بو دورومو گؤردوكده سارسيلماييب، بلكه داها اراده‌لي اولاراق يولونا داوام وئريب، نهايت آذربايجان مدنيت تاريخينده ايكي بؤيوك ايشي يئرينه يئتيرير. بيرينجي «اكينچي» قزئتي‌ني يايماق، ايكينجي‌سي‌آذربايجان تئاتريني صحنه‌يه چيخارماق!
بو ايكي‌ايشي ايله آذربايجان مدنيتينده بير دؤنوش نوقطه‌سي ياراداراق، خلقي‌نين فيكرينده، شعوروندا بير حركت يارادير. زردابي 1842 جي ايلده آنادان اولوب، 1907 جي ايلده گؤزونو بو دونيايا يومور، آمما ياراتديغي اثرلر هميشه ليك قالمادادير. او درين مقاله‌لريله خالق ايچينده اويانيشا سبب اولموش، ميللت ايچينده فيكير و دوشونجه توخوملاريني اكيب و ياخين گله‌جك‌لر مدنيت- اجتماعيت و باشقا علم ساحه‌لرينده ميوه‌لريني خلقيميز دره ‌بيلير. مشروطه اينقيلابينا دوغرو گئده‌ن يولون آچيليشيندا زردابي كيمي دوشونجه‌لي، معارف پرور اينسانلارين وارليغي بؤيوك نعمت ساييلير. بونسوز اينقيلاب باشلانماييب، نتيجه‌يه اوغرامازدي. خالقيميزين فيكير حياتيندا زردابي لار كيمي اينسانلارين وارليغي بركت‌لي و ثمره‌لي دير.

مینتسیزقلمیندن پای وئرن , یورولمادان بیگیلرین گنج نسلیمیزه چاتیران شعر, داستان کلاسلارینین مدرسی ,ادبیاتیمیز آراشدیرجی سی مولفی , موحقیقی
سئویملی قلمداشیمیز, عزیز گروپداشیمیز اوستاد دکتر رحمانی جنابلارینان تانیش اولاق .
بسمه تعالی
صمد رحمانی خیاوی هستم متولّد شهرستان خیاو (مشگین شهر) به سال شمسی 1334. رحمت خداوند از همان روز تولّد، شامل حالم شد؛ زیرا در خانواده ی زحمت کش به دنیا آمدم. با نهایت تلاش و تنگدستی مرا بزرگ کردند امّا لب به شکوه نگشودند. و این چنین مرا فردی تودار و متحمل سختی ها بار آوردند. تحصیلات ابتدایی و متوسّطه اوّل را در زادگاهم تحت تعلیم معلمّانی بزرگ و انسان های آسمانی گذرانده ام که تعدادی از ایشان را هنوز هم زیارت می کنم و دست بوسشان هستم و برای تعدادی دیگر در قالب حمد و قل هوالله بوسه ی عشق نثار روح لطیفشان می کنم.
تحصیلات متوسّطه ی دوم را در دانشسرای مقدّماتی تبریز پی گرفته ام. معلّمان من در آن جا دانشمندانی سرشناس در کشور و خارج از کشور بودند. استاد عبدالعلی کارنگ ، استاد عبداللطیف بنان، استاد دکتر رضا انزابی نژاد و...
تحصیلات دانشگاهی من تا دوره ی فوق لیسانس در تبریز ادامه یافت. هرچه از استادان این دوره بگویم کم گفته ام و اصولاً قلم من در حدّی نیست که راجع به شخصیّت آن ها به گردش دربیاید. به هر حال من در حق این بزرگان چیزی نمی گویم. فقط فاتحه ای نثار ارواح پاک استادان، زنده یادان، استاد حسن قاضی طباطبائی، استاد دکتر منوچهر مرتضی، استاد دکتر بهمن سرکاراتی، استاد دکتر سلیم و...می نمایم و برای استادان حیّ و حاضر آرزوی سعادت و تندرستی برای حضراتشان دارم.
تحصیل دوره ی دکترای حقیر در کشور همسایه، جمهوری آذربایجان، دانشگاه دولتی باکو به اتمام رسید. روح استاد پرفسور جلال عبدالله یف که با زبان روزه ی نذری در دانشگاه باکو مرا راهنمایی و مشاوره می داد شاد باد. و برای استاد پرفسور توفیق حسین اوغلی و دیگران آرزوی بهروزی و سلامت دارم.
به تقلید از استادان خود در طول زندگی تحصیلی که تألیفات بسیار گرانقیمت از ایشان خوانده ام حقیر نیز دست به تألیفک هایی زده ام که چند تایی را برای خوانندگانی که تا این جای نوشته دوام آورده اند نام می برم:
1- مقایسه ی عروض فارسی و آذربایجانی (انتشارات شایسته)، 1379
2 - سیری در داستان و داستان نویسان (هماذر) ، 1381
3 - ادبیّات کودکان (هماذر) ،1382
4- نقد ادبی، ( پویش) 1382
5 - بررسی ادبیات داستانی کتاب های درسی ادبیات دوره ی دبیرستان و پیش دانشگاهی، انجمن علمی و آموزشی معلمان تبریز 1383
6 - قله های ادبیات آذربایجان ، انجمن علمی و آموزشی معلمان تبریز 1384
7 - دستور زبان فارسی، ( نیک مهر فرزانگان حورا) 1390
8 - تصامیر شعری در شعر فارسی، ( نیک مهر فرزانگان حورا) 1391
9 - دستور زبان آذربایجانی ( اختر)، 1391
10 - بیر سئوگی ماجراسی، (مجموعه داستان های ترکی و فارسی، نشر ریتم، 1392
11 - آموزش وزن و قافیه شعر فارسی (نیک مهر ...) 1391
12 - ساختار داستان های امروزی، (نیک مهر ...) 1391
13 - آموزش وزن و قافیه، بند، قالب های شعری در شعر آذربایجانی، نشر اختر 1393
14 – دؤردومونجوسو یولدادیر (رمان ترکی)، نشر اختر 13934
15 – فارسی عمومی ، نشر اختر 13934
16 - درآمدی بر ادبیات داستانی جمهوری آذرباجان، نشر دنیای نو، 1395
و... تعدادی مقاله هایی که در نشریّات استانی وکشوری و یا در مقدمه ی کتاب های مختلف درج شده است..

سلام دوستلار، آخشامینیز خیر اولسون. بیلدیگینز کیمی مطبوعات مدنیت و خصوصاً ادبیاتین دیرچلمه یینده و انکشافیندا اساس رولو وار. بو آخشام آذربایجانیمیزین مطبوعاتیندان بحث گئده جک. البته بو گروپدا اؤنملی ژورنالیست لر وار کی آدلارین چکسم سوز اوزانیار. من 1385 ایلده حاضیرلادیغیم علملر نامزدلیگی اوچون یازیلمیش پایان نامه ده تاوانیم دا اولان قدر، اشاره حالتینده سؤز آچمیشام، امیدیم وار کی ژورنالیست یولداشلار تکمیلینده یاردیم ائتسینلر؛ بلکه مطبوعاتیمیزدان نسبتا مکمل بیر تصویر وئریله. اونودا آرتیرمالییام کی یازیچیلار و ژورنالیستلرین او ایله دک تحصیل عنوانلارینی نظره آلمیشیق.

آذربايجان مطبوعاتي اؤزونه مخصوص بير تاريخه مالیکدير. بير واختلار ايرانين وليعهدنشيني کيمي مشهور اولان تبريز شهري، اؤلکه نين بيرينجي يا ايکينجي دانيشان آغزينا چئويريلير." آذربايجان" هفته ليگي (1247) آيري- آيري آدلارلا مشهور اولوب. قاجار حاکيميتي نين رسمي اورگاني اولوبدور. ائله واختلار دا اولوبدور کي، ائله همين آدلا خالق ايستکلري ديلي ايله نشر اولونان بير غزئت کيمي فعاليت گؤستريبدير.
مطبوعات ايران مشروطه انقلابي عرفه سينده اؤلکه نين بير چوخ شهرلرينده گوجلو ترقي ائتمه يه باشلادي. تکجه 1285-1286 ايللرده 150- دن آرتيق غزئت و ژورنال آدلاريني سايماق اولار. مثال اوچون سلماس شهرينده نهنگ ژورناليستلر، او جمله دن "ميرزا محمود غنيزاده، عبدالرزاق خان پاميار، ميرزا سعيدخان سلماسي، اسداله احمدزاده دهقان، حيدر خان عمی اوغلو و سائره لر فعاليت گؤستريرديلر. " (غفوری نیا علی اصغر، تاریخ روزنامه و روزنامه نگاری در سلماس،گوروش مجموعه سی توپلایان، کاطم عبّاسی، بیرینجی جلد، تبریز، ص 11،12)
"آذربايجان " هفته ليگي (1285) حاجي ميرزا آقا بلوري تبريزي نين باش رداکتورلوغو ايله و ميرزا علي قولو خان صفرافون باش مخبرليگي ايله تورکی- فارسی ديلينده بوراخيليبدير.
ميرزا احمد کاتب و ميرزا حسن سعدالسلطانين امکداشليغي ايله چيخان " آي ملا عمو " هفته ليگي (1286). آذربايجان جمهوریسینده چيخان "ملا نصرالدین " درگيسي نين عليهينه بوراخيليردي و تورکی- فارسی ديلينده نشر ائديليردي. همین ايلده ميرزا سيد حسين خان تبريزي نين " آنا ديلي" هفته ليگي يالنيز تورکی ديلينده ياييملانيب.

1299- جي ايلدن رضا شاه باشچيليق ائتديگي زامان آذربايجان ديلينده غزئت و ژورناللارين نشرينين قاباغي آليندي. 1320- جي ايلده او، حاکيميتدن اؤز اوغلونون خيرينه گئري چکيلدي. يالنيز بوندان سونرا آذربايجان ديلينده نشرياتين چاپينا آز دا اولسا امکان ياراندي. تبريزده ارک مطبعه سينين باش مديري حميد ملازاده جنابلاري "تبريزين دؤوره ليک مطبوعاتي " آدلي مقاله سينده يازير: "ايکينجي پهلوي رژيمي دورونده تبريزده بوراخيلان غزتلر دؤرد مرحله ده چاپدان چيخيب، سونرا باغلانيب.
بيرينجي مرحله 1320- جي ايلين شهریور آييندان 1324- جي ايلين شهریور آينادک داوام ائدير. مملکتين بحرانلي وضعيتي زاماني يارانان غزئتلر ايدي کي، بو بحران دالغاسيندا ايتيب باتديلار. نمونه اولاراق آشاغيداکي غزئتلرين آديني چکمک اولار :
" پيک تبريز"، " جمعيت آذربايجان"، " قلم حق"، "پرتو اسلام "، "درفش کاويان"، " مکتب اسلام "، "دشمن جنگ"، "جامعه ي آذربايجان" ، "درست"، " نمودار"، " اطلاعات"، "اخبار آذربايجان"، "صداي آذربايجان"، " آخرين اخبار"، " حديد"، "قراجه داغ"،"تبريز ما"، "افلاطون"، "سپهر آذربايجان" ، "اصناف آذربايجان"، " نفوذ ملي"، " آزاد مردم"، " جمعيت فداکاران"، " شهر خلقت"، "قيام ماد "، "سها"، "شعله"، "آذرستان"، "نواحي هنر" ، "شباب اهر"، "پاوند"، "حمايت آذربايجان"، "پرتو فرهنگ"، "مهد ما"، "عمو رجب"، "آيين داد"، "تبريز"، "شاهين"، "وطن يولوندا"، "آريا" ،"آذربايجان"، "گفتار و کردار"، "نداي حق"، "غوغاي زندگي"، "ستاره ي آذربايجان"، "شفق"، و "خاور نو" کيمي غزئتلر بير نئچه نمره بوراخيلديقدان سونرا باغلانديلار.
ايکينجي مرحله "آذربايجان دموکرات فرقه سي" نين دؤورو دور کي، بونلار يالنيز بير ايل بوراخيلديقدان و فرقه داغيلديقدان سونرا چاپلاري قاداغان اولوندو ." (ملّازاده حمید ، مطبوعات ادواری تبریز ، ماهنامه ی دیلماج، اردیبهشت 86 ، شماره ی 32، ص 68)
1324 - جی ايلده" آذربايجان دموکرات فرقه سي" بیر ايل آذربايجان ماحاللاريندا حاکيميتده اولدوغو مدّتده، گونده ليکلر و هفته ليکلر تورکی ديلينده نشر اولونوردو. بونلاردان " آذربايجان" ، " غلبه"، "ادبيات صحيفه سي"، "آزاد ملت"، "جاوانلار"، "گونش" ، "معارف "، "يئني شرق " و س. آديني چکمک اولار.
اوچونجو مرحله 1328-1332- جی ايللري احاطه ائدير. بو مرحله دکتر مصدّقين باش ناظر سئچيلديکدن سونرا تبريزده بير نئچه نشريّه- نين بوراخيلماسينا امکان ياراندي. بونلاردان آشاغيداکيلارين آديني چکمک اولار: فرياد"، "اختر شمال"، " آذرابادگان"، "آذر مرد"، "مهد آزادي"، "چکاد"، "قدرت اسلام"، "منادي"،"نبرد پاک"، "آذربايجان آينده"، " ستاره ي تبريز"، "کار و نيرو"، "توحيد افکار"،"ستاره ي روز"،" زرين سپهر"، " نعره ي شرق"، "صعود" و "ارسباران ." بو غزئتلرين سولچولاري مصدّقين حکومتي يخيلديقدان سونرا باغلاندي، ساغچيلاري ايسه اؤز حياتنا داوام ائتديلر.
دؤردونجو مرحله ده آشاغيدا آدلاري چکيلن غزئتلرين بوراخيليشينا اجازه وئريلدي: "آذرابادگان "، " پيام آذربايجان"، " مهد آزادي "، "راننده "، "توحيد افکار"، " تبريز" و " عصر نوين "؛ "عصر نوين " باغلاندي، "آذربايجان" رژيمين آخير گونلرينه دک نشر ائديلدي. "عصر نوين" و "آذربايجان" غزتلريندن باشقالاری يالنيز پول قازانماق اوچون گؤزونو رکلاملارا تيکميشدير."( ملّازاده حمید ، مطبوعات ادواری تبریز ، ص 68،69)

عموميتله 1325- جي ايلدن ايران " 2 بهمن" انقلابینا قدر آذربایجاندا هئچ بير دؤوري مطبوعات ارگانلاري تورکی ديلينده بوراخيلماسينا ايجازه وئريلميردي. قيسّا مدّتده (1330-1332- جی ايلده) دکتر محمد مصدّق باش وزیر سئچيلديکدن سونرا بير نچه غزئت و ادبي نشريّه تورکی و فارسی ديلينده تهراندا بوراخيلدي: او جمله دن "آذربايجان غيور" جواد کريمي نين باش مخبرليگي ايله، "بشريت" سيد حسن قريشي نين باش مخبرليگي ايله، "بشر آينده" باقر ديانتين باش مديرليگي ایله (برنجیان سکینه ، ادبیّات آذری و فارسی در آذربایجان ایران در سده ی بیستم ، ترجمه ی دکتر اسماعیل فقیه ، نشر مرکز ، چاپ اوّل ، 1385 ، ص 218) و "آذربايجان "بهزاد بهزادي نين باش کاتيبليگيله، "آذربايجان دوستلار جمعيتي" طرفيندن ياييلدي. مصدق دولتي دئوريلديکدن سونرا هئچ بير تورکی نشرياتينين ياييلماسينا امکان ياراديلمادي. آذربايجانين بعضي شهرلرينده يالنيز فارس ديلينده و محدود سايدا نشریّاتین نشرينه اجازه وئريلدي. بو نشریّه لرين چوخو حکومت تبليغاتچيسينا چئوريلميشدي و بعضاً ايسه اؤز وطن اولادلارينين عليهينه مقاله لر چاپ ائديردي. يالنيز بو غزئتلردن چوخ آزی خالقين و يا اونون ضيالي اولادلارينين ديلي و بينينه چئوريلدي. آشاغيدا کی نشرلر بونلارين ايچريسينه داخيلدير.
" آذرابادگان " (1327) محمد ديهيمين مديرليگي ايله، " آذربايجان جاويد" (1320-1351) سيد مهدي اعتمادين " آزادي آذربايجان" (1320-1351) فريدون بيباکين مديرليگي ايله، " مهد آزادي" (1329–1349) بيرينجي دؤور سيد اسماعيل پيمانين مديرليگي ايله . " (جلیلی سعید ، دانشنامه ی مطبوعات آذربایجان، انتشارات مهد آزادی ، چاپ اوّل ، 1375، ص14)
"مهد آزادي " نشریّه سی اوّللر هفته ليک، سونرالار ایسه گونده ليک بوراخيليردي. آذربايجان يازيچيلاري نين همين دؤورده بیر تعدادی، او جمله دن دکتر غلامحسين ساعدي، صمد بهرنگي، بهروز دهقاني (تبريزي)، دکتر حسين صديق (دوزگون)، دکتر رحيم رئيس نيا، دکتر غلامحسين فرنود و باشقالاري اؤز اثرلريني بو نشريّه ده چاپا وئرمک امکاني تاپيرديلار. ائله بو مسئله ايله علاقه دار اولاراق نشريّه گاهدان مانع لره راست گليردي. 1370- جي ايلدن بو نشريّه سيد اسماعيل پيمانين اوغلو سيد مسعود پيمانين مديرليگي ايله نشرينه داوام ائتديردي. نشريّه قيسّا بير مدّتده " فروغ آزادي " عنواني ايله بوراخيلدي، آنجاق يئنه ده اوّلکي آدي ايله نشر ائديليردي. پيمان قارداشلاري " عصر آزادي " نشريّه سيني ده بوراخيب و ايندييه قدر هر ايکي نشریّه داوام ائتمکده دير. " مهد آزادي " نشریّه سینين " آذري صحيفه سي "ني قوجامان شاعر و اديب استاد يحیی شيدا جنابلاري، " عصر آزادي " نشريّه سینین تورکی صحيفه لرين استعدادلي ساتيريک شاعيرلريميز يالقيز، شهرک و عباد احمدزاده جنابلاري يولا ساليبلار. مهندس پيمان بير نئچه ايل "کؤرپو" ژورناليني، لاتين گرافيکالي آذربايجان اليفباسي ايله بوراخيردي. بو نشريات آذربايجان جمهوريتي طرفيندن آلقيشلاندي و ايران آذربايجانيندا دا اؤزونه ياخشي اوخوجو قازاندي.
1334 - جي ايلدن "بيرليک" نشرياتي گيزلي صورتده پوچت واسيطه سي ايله ضيالي شخصيتلره چاتديريليردي. آذربايجان ادبياتينا داير ديرلي اثرلر يازان محمد رضا کريمي بو باره ده يازير:
"آذربايجان ضياليلاري تاريخيميزين حساس گونلرينده و لازيم اولدوغو زامان درگيلر چيخارتماغلا اؤز بيليک و دوشونجه لري اساسيندا انقلابين غلبه سي يولوندا چاليشميشديلار. " بيرليک " نشرياتي دا بئله بير ضرورتدن ياراندي و اؤز مقصديني يئرينه يئتيرميشدي. آيليق بير نشريّه اولان "بيرليک" اؤز ايلک ساييني 1354- جی ايلين شهريور آيندا و سون سايي 1357- جي ايلين بهمن آيندا بوراخيلميشدير. انقلاب غلبه چالدیقدان سونرا اونون مسئوللاري وطنه گليب، علمي و ادبي فعاليتلريني ايراندا داوام ائتديرديلر " بيرليک " درگيسينين مسئول مديري پرفسور دکتر محمد تقي زهتاب ايدي. بو نشرياتين هدفي ايرانلي ترک ضياليلاري آراسيندا علاقه ، فيکير بيرليگي ياراتماق ايدي. ايکينجي مسئله و هدف ايسه، ملي مسئله يه توخوناراق حقوق باره ده و ملي اويانيش ياراتماق اولموشدور. بو درگي ايکي ديلده (تورکجه و فارسجا) و ايکي صحيفه ده ياييليردي و لازيم گلديکده خصوصي بوراخيليشلاري دا نشر ائتميشدير. بو درگينين هر ساييندا آذربايجانين مشهور شخصيتلري او جمله دن شيخ محمد خياباني، صمد بهرنگي و باشقالارينين ياشايشينا و فيکيرلرينه داير علمي مقاله لر يازيب، باشقا بير باخیشدان ملي مسئله يه توخوناراق، مختلف شخصيتلر و سياسي قوروملارين باخيشيني آراشديريب آچيقلاييردي" (کریمی .م، بیرلیک نشریّه سی، ماهنامه ی دیلماج ، اردیبهشت 86 ، شماره ی 32، ص 54 ).

ايران بهمن انقلابي عرفه سينده بو بوز داغينين قاتلاري جماعتین حرارتلي نفسينين تاثيري آلتيندا اریيردي و اونون يئرينده آذربايجان ادبي نشرينين چيچکلري آچيلماغا باشلایردی. جناب حسن راشدي مقاله سينده يازير: " 1356"- جي ايلين سونلاري و 1357- جي ايلين ايلک آيلاريندان و داها دوغروسو بهمن آينين 29- دان بري و شاه ديکتاتورلوغونون بوينوزو آذربايجانليلار طرفيندن تبريزده سينديريلديقدان سونرا، شاه رژيمي بير قدر آزادليق ياراتماق مجبوريتينده قالدي، آذربايجان مطبوعاتي دا يئنيدن اؤز وارليغيني گؤسترمه يه باشلادي. چاپي ياساق اولموش کيتابلار چاپ اوزو گؤردو و آنا ديليميزده مطبوعات ديرچلمه يه باشلادي، لاکين آذربايجان مطبوعاتي اؤز وارليغيني 1357- جي ايلين سونلاري داها آچيق شکيلده نمايش ائتديردي. 1357- جي ايل بهمن آينين 22- ده انقلاب غلبه چالدقدان سونرا آزاد سما اؤلکه يه حاکيم اولدوقدا باغلي ديللر، خصوصاً آذربايجان خالقئنین ديلي آچيلدي. " (راشدی حسن ، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی ، ماهنامه ی دیلماج ، خرداد 86 ، شماره ی 33، صص 7- 6 )
دوز اوچ آي انقلابدان سونرا بير نئچه مدنيت خادمي او جمله دن دکتر جواد هئيت (اوره ک جراحي، مدرن حکيم و ادبيات معلمي) باشدا اولماقلا، دکتر محمدعلي فرزانه، (تانينميش يازيچي و فولکلورشناس) دکتر حميد نطقي، (عالي مکتب معلمي و ايران عمومي علاقه ساخلايانلارين آتاسي)، پرفسور غلامحسين بيگدلي، پرفسور حميد محمدزاده، علي کمالي، (عدليه ناظرليگي نين وکيلي) عزيز محسني، (تنقيدچي)، کريم مشروطه چي، (سونمز - شاعر، يازيچي) اسماعيل هادي،( يازيچي) صمد سرداري نيا، (یازیچی) حسن مجيدزاده ،ساوالان (شاعر) دکتر مير هدايت حصاري، مهندس علیرضا صرافي، مهندس ابراهيم رف رف، مسعود فيوضات و.... " وارليق " نشريّه سيني ايشه سالديلار. بونو دا علاوه ائتمه لييک کي، بو نشريّه ني " بيرليک " آدي ايله 1358- جي ايلده دکتر جواد هئيت و دکتر حسينقلی کاتبي، آذربايجان تورک ضيالي جمعيتي طرفيندن نشر ائتديلر، (جلیلی سعید، دانشنامه ی مطبوعات آذربایجان، انتشارات مهد آزادی ، چاپ اوّل ، 1375ص 75) سونرا آديني "وارليق " ايله عوض ائتديلر.
"وارليق" نشره باشلايان گوندن ديليميز و ادبياتيميز ساحه سينده يازان شاعير و يازيچيلاريميزين اثرلريني اؤزونده عکس ائتديرمه يه باشلادي. ائله بو يوموشاق سياست نتيجه سينده ده باشقا نشريه لر باغلانديغي زامان بئله اونون نشري دايانماميشدي و بو گونه کيمي داوام ائتمکده دير. ايندي ده فصلنامه کيمي هر اوچ آيدان بير، اوخوجولارا چاتديريلير. "وارليق" مجله سينين مطبوعات دونياميزدا چوخ مهم رولو اولموشدور، درگي بو گونکو اورتا و جاوان ياشلي شاعر، يازيچي و تدقيقاتچيلاريميزين چوخونون بيليک قايناغي ساييلميش و ديليميزين يازيب- اوخوما و اؤيرنمه مکتبينه چئوريلميشدير. "وارليق" مجله سي تورک دونياسيندا بيزيم آذربايجان مطبوعاتينين تمثيلچيسي اولموشدو.

انقلاب عرفه سينده تبريزده آنا ديليميزده ايلک نشره باشلايان "اولدوز" هفته ليگي، انقلاب غلبه چالدیقدان سونرا بو شهرده "کوراوغلو" آيليق درگيسي 1358- جي ايلين ارديبهشت آيندان حسين فيض الهي وحيد جنابلارينين جسارتي و سارسيلماز اراده سيله بوراخيلماغا باشلادي. "کوروغلو" درگيسيندن سونرا ينه حسين فيض الهي وحيدين جهدي ايله "دده قورقود" آيليق مجله سي 1359- جي ايلين مرداد آيندان اعتباراً ياييملاندي (راشدی حسن ، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی ..... ص 8)
عليرضا ذيحق، دکتر حسين فيض الهي وحيدين امکداشي بو مجله نين نشري باره سينده يازير: "بو مجله ني چيخارانلار اولدوز و بير ده من ايديم. حسين فيض الهي وحيد " دده قورقود" درگيسيندن اول " کوراوغلو" آدلي بير مجله ده اؤز شخصي حسابينا نشر ائتديرميشدي. " کوراوغلو" درگيسينين تکجه اوچ سايي نشر ائديلميشدي. " دده قورقود" مجله سي او دؤورده بير ادبي حادثه اولاراق، چوخلو آلقيشلار قازانميشدي. پرفسور عباس زامانوفون دقتيني چکديگي اوچون باکيدان بئله بير مکتوب يوللايير: " نشر ائتديگينيز "دده قورقود" مجله سينين آنجاق بيرينجي نمره سي اليمه کئچميشدير. اگر لطف ائديب او بيري نمره لريني ده منه گؤندرسنه نيز، سيزه، منّتدار اولارام. " (فیض اللهی وحید حسین، از مسلسل تا مسلسل، خاطراتی از نشر مجلّه ی "دده قورقود"در اوایل انقلاب، ماهنامه ی دیلماج، خرداد86، شماره ی33، صص9-57) ها بئله حبيب ساهر و سلام لله جاويد ده تهراندان مجله يه تبريک مکتوبلاري گؤندرميشلر. (ذیحق، علیرضا "دده قورقود" درگی سینه اؤتری باخیش، ماهنامه ی دیلماج، خرداد 86 ، شماره ی 33، ص 29)
1358 - جي ايلين باشقا نشريّه لریندن و تبريز شهرينده ياييملانان "اودلار يوردو" هفته ليگيندن ده سؤز آچماق يئرينه دوشر. بو نشريّه محمد علي نقابي جنابلارينين چاليشماسي نتيجه سينده ايشيق اوزو گؤرموشدور. اؤلکر" مجله سي تبريزين" شاعرلر و يازيچيلار" جمعيتينين اورگاني ساييلان تهرانين "گونش" مجله سي کيمي يالنيز اوچ نمره ده 1360- جي ايلده بوراخيلدي. "مشتولوق" و "ستار خان بايراغي" ايسه تبريزده ياييلان نشريّه لردندير.
یولداش مجله سی همن زمانلاردا دکتر حسین محمد زاده ی صدیق جنابلارینین طرفیندن نشره باشلادی و مدنی اجتماعی مسئله لره توخوندی. یولداش مجله سی گنج یازیچیلارین یارادیجیلیغینا میدان آچدی.