گنجعلی صباحی دوْغوم: ۱۲۸۵ ه.ش بهمن آیی مرند، اؤلوم: ‎۱۳۶۸ ه.ش شهریور آیی تهران


مرندلی یازیچی. گنجعلی صباحی چاغداش آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نین نثری‌نین آتاسی ساییلیر. گنجعلی صباحی 7 یاشیندا بۇگۆنکو آذربایجان جمهوریتینه کؤچور، گنجه شهرینده اوْرتا مکتبی بیتیردیکدن سوْنرا باکی شهری‌نین دیل و ادبیات دانیشکده‌سینده دْکتراسینی آلیر. اوْرتا مکتب مۆدورو و اۇستادی کیمی نئچه واخت چالیشاندان سوْنرا سکگیز ایل مدت ینده سیبریه‌ده سۆرگون کیمی یاشاییر. ۱۳۲۴-جۆ گۆنش ایلینده آذربایجانا قاییدارکن تبریز شهرینده یاشاییر. ساواک ین اذیبتلری اساسیندا نئچه واخت سۆرگونده یاشایاندان سوْنرا تهران شهرینه کؤچور


حیات فاجعه لریندن... دونیا یایین ائوی، تهران1359
قارتال ....(حیکایه توپلوسو)فرزانه یایین ائوی، تهران
شعریمیز زمانلا آدیملاییر... دۆنیا یایین ائوی، تهران ۱۳۶۰٫
اؤتن گونلریم... دۆنیا یایین ائوی، تهران، ۱۳۷۲.
گنجعلی‌نین یاراتدیغی اثرلردن‌دیر.

بيوگرافي: بو اوستادين ياشاييش حئكايه‌سي‌ني ييغجام شكيلده، يازارين "اؤتن گون‌لريم" اثريندن يارديم آلاراق ايللر سيراسي ايله بؤيله‌سينه گتيرمك اولار:

1285- مرند شهري‌نين ياخينليغيندا يئرله‌شن "مياب" كندينده آنادان اولور.

1292-يئددي ياشي‌ايكن عائيله‌سي ايله برابر آتاسي‌نين يانينا گئتمك مقصدي ايله اوتاي آذربايجانا كئچيب گئده‌بي شهرينده يئرله‌شيرلر. قارداشي "صمد" ائله بو ايلده دونيايا گلير. (سونرالار صمد آدليم بير تئاترچي و فيلم رئجيسورو اولور). ائله همان ايل بيرينجی دونيا محاربه‌سي باشلانير و گنجعلي گيل آنينفيلد (اينديكي شامخور) شهرينه كؤچورلر.

1296- روسيه‌ده اينقلاب اولور و بو اينقلاب اؤز تاثيريني آذربايجانلي‌لارا هابئله گنجعلي كيمي اينسان‌لارا دا بوراخير. ايكي ايل بوندان سونرا شورالار حكومتي قورولور.

1300- آناسي روماتيزم دردينه دوچار اولوب ال آياقدان دوشور. آتاسي آناسي دولانيشيق‌لاريني نجات وئرمك اوچون گنجعلي‌ني 15 ياشيندا ائولنديريرلر. بو ايلدن بري اونون حيات يولداشي "حبيبه" گنجعلي‌نين ائنيش-يوققوشلو ياشاييشينا داخل اولور.

1303-گنجه شهرينه كؤچوب يئني آچيلميش "عمله فاكولته‌سي"‌-ينه داخل اولوب تحصيليني داوام ائتديرير.

1308- اورتا مكتبي قورتاريب باكيدا پئداقوژي انستيتوتونون ديل و ادبيات شعبه‌سينه داخل اولور.

1310-معلم صفتينده "گئده‌بي"-‌يه گئدير. اوردا مكتبين مديري تعيين اولونور.

1312- شامخورا يوللانيب مكتب ايشينده چاليشمالاريني آرتديرير.

1316- روسيه وطنداش‌ليغي پاسپورتو اولمايان شخص‌لر، خصوصي ايله ايران تبعه‌لري اونلار ايچينده صباحي و آتاسي دا توتولوب زيندانا دوشورلر. ائله بو ايل آتاسي اولور.

1317- ييرمي ايكي آي زينداندان سونرا عائيله‌سي ايله برابر قازاغاستانين سيبري‌يه قوووشان شمال بؤلگه‌سينه سورگون يوللانير.

1321- بئش ايل تبعيد سوره‌سيني قورتارسادا ايكينجي دونيا محاربه‌سي‌نين قيزغين چاغ‌لارينا دوشوب اوچ ايل داها قازاغيستاندا قالماغا مجبور قالير.

1324- ايكينجي دونيا محاربه‌سي قورتارير. گنجعلي عائيله‌سي ايله برابر آذربایجانا( شامخورا) قاييدير.

1325- باهار چاغيندا قيرخ ايلدن سونرا وطن تورپاغينا-تبريزه-قاييدير. بو زامان آذربايجاندا پيشه وري‌نين حكومتي قورولوبدور. تبريز راديوسوندا ايشله‌مه‌يه باشلير. ميللي حكومت سقوط ائديب گنجعلي ده باشقالاري كيمي زيندانا دوشور.

1326- "لرستان"-ين "بدرآباد" كندينه سونرا دا "الشتر" شهرينه سورگون گؤنده‌ريلير. بوردا مختلف ايشلره باشلایير. عكاسليق حرفه‌سيني بوردا اؤزونه سئچير.

1328-تبريزه قاييدير.

1329- تبريزده امنيت مامورلاري طرفيندن باسقي آلتيندا قاليب تهرانا كؤچمه‌يه مجبور اولور.

1331- "خائين" عنوان حئكايه‌سي، ايلك دونه "چلنگر" درگي‌سي‌نين سون اوچ ساييندا چاپ ائديلير. همان ايل "اؤتن گون‌لريم" اثري‌نين اساس بؤلومونو تهراندا يازير.

1341-حيات يولداشي، ايل‌لر بويو سيرداشي اولان "حبيبه" وفات ائدير.

1343- "قارتال" آديندا اولان حئكايه توپلوسو چاپ اولونور.

1345- عيديه خانيم‌لا تانيش اولوب يئني بير حيات قورور.

1347- شاعير بولود قاراچورلو واسيطه‌سي ايله بير تجارتخانادا ايشه باشلير.

1357- قارداشي "صمد" دونياسي‌ني دييشير. بو ايل‌لرده مختلف تازا يارانميش درگي‌لرله امكداشليق ائدير.

1358- دوستو "بولود قاراچورلو" وفات ائدير و داها چوخ یالنیزلاشیر.

1360- "شعريميز زامانلا آديملايير" عنوانلي اثري چاپ اولونور.

1368- شهريور آي‌نين 15-ينده 83 ياشيندايكن دونياسي‌ني دييشيب ابديته قوووشور.

1372- "اؤتن گون‌لريم" آديندا اوتوبيوگرافي‌سي "عزيز محسني" مقدمه‌سي ايله چاپ اولونور.

1383- مهر آيي‌نين 17-سينده تهرانين بهمن آدلي مدنيت ساراييندا، صباحي آدينا آغيرلاما مراسيمي قورولور.

سلام دوستلار بو گئجه گنجعلی صباحینین یارادیجیلیغی حاققیندا "اؤتن گونلریم" خاطره ژانری مرکزیتده اولاراق سوز گئجه جک. ایجازه نیزله اوندان خالقیمیزا قالان معنوی ایرثین، آدلاران چکه رک "اؤتن گونلریم" دن بیر پارچا حضوروزا تقدیم ائدیم. منجه بو یازیچینین حکایه لرینه ده باش چکمک اولار.
معاصرآذربايجان نثري نين، خصوصاً حکايه نين انکشافي گنجعلي صباحينين ياراداجيليغي ايله سيخ باغليليغي وار و اگر بو يازيچيني ايران آذربايجانينين تورک ديللي حکايه لرینين بانيسي حساب ائتسک، ظنّيميزجه، سهو فيکير سويله ميش اولماريق.
گ.صباحيدن آذربايجان ادبياتينا قالان ارث چوخلي مقاله لر و بير نئچه کتابا شاملدير. کتاب فورماسيندا چاپدان بوراخيلان اثرلري بونلاردير: "قارتال" و "حيات فاجعه لريندن" (حکايه لر)، " شعريميز زامانلا آدّئملايير" (معاصر آذربايجان شعر حاقيندا)، "اؤتن گونلريم" (ترجمان حال)، "جنوبي آذربايجان ملي- دموکراتيک ادبياتي "، "اگيرمينجي عصر جنوبي آذربايجان ادبياتيندا دموکراتيک ايديالار "، "جنوبي آذربايجان: ملي شعور".
"گ.صباحي 1285- جي ايلده (استاد شعریار و پروین اعتصامی ایله یاشید) مرند ياخينليغيندا قانلي داغ اتگينده يئرلشميش "مياپ" کندينده دنيايا گلميشدير. اونون آتاسي بوتون زاواللي ايرانليلار کيمي بير پارچا چؤرک تاپماق اوچون روسيه يه گئتمه لي اولموشدور. گ.صباحي اوخوجولاريميزا تقديم ائتديگي "اؤتن گونلريم" آدلي کتابيندا يازديغينا گؤره يئددي ياشيندا ايکن آتاسي ايله بيرليکده روسيه يه گئتميشدير، عمرونون تقريباً ياريسيني او تايدا کئچيريبدير. اورادا تحصيل آليب، اورتا مکتبي گنجه شهرينده بيتيريب، دانشگاها داخيل اولموش و 1311- جي ايلده باکيدا ديل و ادبيات درسینی بيتيريب. اورتا مکتب معلّمي وظیفه سینده چاليشميشدير. همين ايللرده يالنيز ايرانلي اولدوغونا گؤره سککيز ايلدن آرتيق زندانلاردا و يا عايله سيله بيرليکده سورگونده چوخ دؤزولمز و جان سيخيجي بير وضعيت کئچيرميشدير." (صباحی گنجعلی، اؤتن گونلریم ، انتشارات دنیا ، 1372، تهران ، س. 7) گ.صباحي نين اؤز يازديغيني اوخوياق : "بيز گله جه یه سونسوز بير اوميدله باخيب آرام بير حيات سوررکن، بيردن توفان قوپدو. بدبختليک، قارا گون قاپيميزي دؤيدو. شورالار اؤلکه سينده ياشايان ايرانليلار اوچون اوغورسوز بير فيرتانا قوپدو. بو بلا اوز- اوزه دورموش ايکي بؤيوک قدرتين، اوز- اوزه دورماسيندان عمله گلميشدي.
1937 (1316) - جي ايل يايين سون آييدي. تعطيلات گونلريني کئچيرمکدئيديک. مرکزدن اسن يئل شامخورودا بورودو. توت ها توت باشلاندي. ايران تبعه لريني دسته جمعي دوتوب زيندانلارا دولدورماغا باشلاديلار. بوراسيني دئمه لييم کي اؤز طبيعتيمي دگيشيب شوروی وطنداشليغيني قبول ائتمک ايمکاني منيم اوچون هميشه واريدي؛ آنجاق آتامين ایران آذربايجانئنا، ائل- اوباسينا اولان علاقه سي منيم فيکريمه مانع ايدي. او دوغولدوغو آنا يوردونو، قوهوم- اقرباسيني گؤرمک آرزوسو ايله ياشاييردي. قطعي بير اوميدله ايراندا انقلاب اولاجاغينا اينانيردي. من اونون آزادليق دويغولارينا، وطن و ائلينه باغلي اولدوغونا احتيرام قایيليديم. بونا گؤره اورگيني سينديرماق ايستميرديم، نه ايسه ايش ايشدن کئچميش قار قاپيني آلميشدي.
آخشام اولدو. شامي يييندن سونرا ، ائوده اؤز وصيتيميزي ائتديک. باش ياستيغا آتيب ياتماق ايسته ديک. نه ايت ياتدي نه ده ...يوخو گؤزوموزدن قاچميشدي. قارانليق بير گله جه یين فيکريله اللشيرديم. گئجه ساعات ايکي اولاردي کي قاپي دؤيولدي. آتاملا برابر بيزي آپاريب توقیفگاها تحويل وئرديلر. قارداشيم صمد ائوده اولماديغيندان اله کئچمه ميشدي.
توقیفگاهين اطاقلاري آغزينا کيمي ايرانليلارلا دولموشدو. هامي اؤز گله جه یيندن نيگرانيدي. ناراحات بير حالدا گئجه ني سحر ائتديک. بو دوتماقلارين سببيني هیچ کس بيلميردي. هر کس اؤز عقلينه گؤره نظريني دييردي. توت ها توت او قدر گؤزله نيلمزيدي کي يوخو کيمي هره بير يئره يوروردو. شامخور ناحيه سينده ياشايان ايرانليلارين توقیفي تمام اولاندان سونرا هاميني گنجه شهرينه گؤندرديلر. بوتون ناحيه لردن، کند و شهردن دوتولموشلاري گنجييه گؤندرديکلريندن زيندانلار،حتّی بعضي اورتا مکتبلرين بينالاري دا دولموشدو. من ايستينطاق مرکزي اولان فيرقه مکتبي بيناسينا دوشدوم. آتامي مندن آييرديلار. هارا آپارديغيني بيلمه ديم. بوردا دولت مأمورلاري نين رفتاري او قدر خشن ايدي کي آدام شورالار اتّفاقيندا اولدوغونا اينانا بيلميردي. هر شئي آداما يوخو کيمي گؤرونوردو. هر کيچيک بير اطاقا قيرخ- قيرخ بئش نفر آدام دولدورموشديلار. اوتوراندا آياق اوزاتماغا يئر يوخيدي. تک يئر دارليغي دگيلدي، قاپيلار اوزوموزه باغلانميشدي. ائشيگه چيخماغا هئچ کسين حقّي يوخ ايدي. هر قاپي نين آغزينا توالت اوچون بير بوشقا قويولموشدو. داريخان قيسيلا -قيسيلا بوشقانين اوزرينده اوتوروب

، دينجلمه ليدي. اوتانماق، حيا و احتراما يئر يوخيدي. سيغار توستوسو، هنيرتي، ائلجه ده بوشقادان ياييلان عوفونت بير بيرينه قاريشميش، بوغوجو و دؤزولمز بير هاوا ياراتميشدي. گوندن گونه آرتماغدا اولان حرارت و کثافتدن بيت بيره لر مئيدان آلماغدا آرتماغدايدي. ياواش- ياواش ايش او يئره چاتدي کي گونده اوچ دفعه دسته جمعي سويونوب، بيت قيرمالي اولدوق. هر مباريزه دن ياريم ساعات کئچمه ميش يئنه بيتلر قاريشقا کيمي قايناشيردي....نهايت 22 آي زيندان چکندن سونرا، شوروی ده بيزيم حقّيميزده دوتولموش تصميم اؤزوموزه اوخوندو. بو حکمده اوچ و بئش ايل مدّتينده شيمالي قازاغيستانا اؤز عايله ميزله سورگونه محکوم ائديلميشديک. من ده بئش ايل محکوم اولانلار جرگه سينديديم....1940- جي ايلين ياييندا منيم مقاميمي آرتيرديلار، سئليقتي جماعتينه ائل چوباني ائتديلر. ساغما اينکلر، دوه لرله همدم اولدوم. منه نه فرقي واريدي؟ تاخيل آنبارلاريندا حامبالليق، طویله لرده مال حيوان آلتي تميزله مک، يا ناخيرچيليق، هئچ تفاوتي يوخيدي. هر ايشده اولسام ايشيمي يئرينه يئتيرمه يه چاليشيرديم.
... آياغيمدا چاريق، باشيمدا قيللي پاپاق ، چوللرده گونون ، ياغمورون آلتيندا ياز و ياي فصيللرينده اؤز ناخيرچيليغيمدا، قيش و پاييز فصيللرينده ايسه قورو و شاختالار، فيرتينالي بورانلار ايچينده چؤللردن اوت داشيماق، طویله لرده قويون سورولرينه يئم وئرمک ، بعضاً ده تاخيل آنبارلاريندا چاليشماغلا گله جک آزادليق گؤنلري اوميديله چاليشيرديم...محاريبه نين قورتارماغي بيزه وطنه قاييتماغا ايمکان ياراتدي. پاسپورتلاريميزي موسکووادا اولان ايران کونسولخاناسينا گؤندرديک. 1946- جي ايلين يانوار آييندا پاسپورتلاريميز ويزا قويولموش حالدا بيزيم اليميزه چاتدي...قاينانامين بوينومداکي حقّيني اؤده مک منيم بؤرجوم وظيفه ميدي. تمام سککيز ايل منيم اوشاقلاريمين زحمتينه قاتلاشميشدي. ايندي منيم نوبميدي کي اونون خيدمتينده اولام، اؤز اوغوللوق وظيفه مي يئرينه يئتيرم. افسوس! من چوخ چاليشديم، آنجاق نتيجه آلا بيلمه ديم. وطنينده سنه داها آرتيق احتياج واردير، هم ده کي ويزان يازيليب، گئتمه ليسن دئديلر...يئددي ياشيندا هله اوشاق ايکن عميم مني آناملا آرازين او تايينا، آتامين يانينا آپارميشدي. ايندي قيرخ ياشيندا، ساچلاريما قار ياغميش، حياتين ائنيش يوخوشلاريندان کئچميش شيرينليک- آجيليغلاريندان دويونجا دادميش، ايستي- سويوغوندان سونرا، آرزيسيندا اولدوغوم دوغما يوردا، آنا وطنه دوغرو دؤنورم...قهرمانلار يوردو، قوجامان تبريزه ياخينلاشديغجا اورگيمين چيرپينتيسي آرتيردي...نهايت تبريزه چاتديق. ...[شَهَرین] قيافه سيني دگيشميشدي. ... منفور پهلوي سيلسيله سي نين سياستي نتيجه سينده بوغولموش ديل، ادبيات، تاريخ و اينجه صنعت قيزيل گول غنچه سي کيمي آچيلماغدايدي. مکتبلر آنا ديلينده درسه باشلاميش، راديو ايستگاهي تشکيل اولموشدو. شاعيرلر مجليسي استعدادلي شاعيرلر و يازيچيلاري اؤز اطرافينا توپلاميش، آذري ديلينده روزنامه لر، مجلله لر چاپ اولونوردو. ايلک دفعه اولاراق دانشگاه تأسيسينه اقدام اولونوردو....من [بونلاری] گؤردوکجه بوتون آغريلاريم ياديمدان چيخدي...استراحت گونلريم هیچ بيلمه ديم نئجه اولدو؟ من ديل و ادبيات معلمي ايديم. البته آذربايجان ديلينده. روزگارين آمانسيز فيرتانالاري مني داشدان داشا چيرپيب، اؤز ايشيمدن، ادبي- اجتماعي و هنري فعاليتيمدن اوزاغلاشديرميشدي. دوشدويوم بو يئني محيطين منه احتياجي واريدي. ايلک فعاليتيمي مطبوعاتدا باشلاديم. سونرا راديونون ادبي بوراخيليش شعبه سينده شاعير دوستوم آذر اوغلو ايله امکداشليق ائتمگه، داها سونرا تبريز دانشگاهي نين دعوتيله ديل و ادبيات شعبه سي نين مديرليگيني و معلمليگيني عهدمه گؤتوردوم...آذر آيي نين ايگيرميسينده آذربايجان مختاریّتی، آمريکا اسلحه لري نين قارشيسيندا تاب گتيره بيلمه دي سقوط ائتدي. شاه اوردوسو هیچ بير مقاومته اوغرامادان تبريز دروازه لرينده دوشرگه قوردو. شاه جاسوسلاري نين تشببوسيله ، فئوداللار، و عسگر باققاللارين باشچيليغيله سيلاحلانميش قارا دسته لر، فاجعه لر ياراتماغا فرصت وئردي...آذر آيي نين ايگيرمي اوچونده سحر ساعات دوققوزدا قاپي شيددتله دؤيولدي. اونون دالينجا بير دسته آدام، وحشي بير حالدا حَيَطه دولدولار. اونلار منيم داليمجا گلميشديلر. تيز پالتاريمي گئيديم ائشيگه چيخديغدا بير نئچه قارا ياخا مسلح دؤوره مي آلديلار. اوشاقلار قورخودان تيتره يير. حبيبه (يازيچي نين حيات يولداشي) اونلارين قاباغيني کسه رک - بيز تزه گلميشيک غريبه ييک رحم ائدين - دييه يالواريردي. نه اوشاغلارين گوناهسيز گؤز ياشينا، نه ده حبيبه نين يالواريشلارينا باخان يوخيدي. مني قاباغلارينا قاتيب حَيَطدن چيخارتديلار. بو آراليغدا الي تورباليلار دا فرصتي الدن وئرمه ييب ائوه سوخولماغلا اللرينه گله ني چالميشديلار....باشيندا پليس بؤرکو اولان الي توفنگلي بير نفر

مني قاباغينا قاتدي. اونون آدي حسن آغايدي. عزبدفتري کوچه سينه چيخاندا:
جاماعات! راديودان آغزينا گله ني ديينلردن بيري ده بو ايدي ها! دييه سسيني اوجالداندا دؤوره سينده کي لر اوستومه تؤکولديلر، وور کي وورارسان... ساعات قاباغينا چاتديق. بورادا بؤيوک بير ييغينجاق واريدي. بعضيلري نين الينده سيلاح، قدّاره، چوماق و... گؤرونور، قيافه لريندن چوخو زيندانلاردان بوراخيلميش قولدور، جانيلر اولدوغونا شبهه يئري يوخيدي. حسن آغا اوزونو اونلارا دوتوب شيشه شيشه: -مهاجيردير، راديودان شاهيميزا توهين ياغديرانلارداندير ها! دئديکده، قارقا قوزقون کيمي اوستومه توکولدولر. هر طرفدن باشيما ياغان يومروق سيلله و تپيک لره نئجه دؤزدويومو اؤزومده بيلميرم. " (صباحی گنجعلی، اؤتن گونلریم ، انتشارات دنیا ، 1372، تهران. س. 28-82 )

قارتال: بو حئکایه توپلوسونا دا 9 حئکایه داخیل ائدیلمیشدیر: 1- قارتال 2- قوجالیقدا یورغالیق 3- گول دسته سی 4- آنا قلبی 5- عارسیز قافار 6- کئفلی 7- اوز آرامیزدا قالسین 8- حایات آجیلیق لاریندان 9- اوشاق اوسته ساواش
شعریمیز زمانلا آدیملاییر: بو کیتاب 1360 ینجی ایل تهراندا اولان نشر دونیا نشری واسطه سی ایله شهریور آییندا گون ایشیغینا چیخا بیلمیشدیر .شعریمیز زمانلا آددیملاییر کیتابینین یازی‌لارین بئله سیرالاماق مومکون دور : 1-شعریمیز زمانلا آددیم‌لاییر 2- خلق شاعیری سهند3- ادبیاتین اجتماعی حیاتیندا تاثیری 4- خلق شاعیری ساهرین یارادیجیلیغینا بیر باخیش 5-محزونون حیات و یارادیجیلیغی 6- ساز و سوز اوستادی عاشیق علی عسگر 7- آغیر ایل‌لر و عیسی نین صون شامینا بیر نظر 8- مبارز شاعیر ( هاشیم ترلان ) 9- خلق شاعیری سهنددن خاطیره لریم 10- وطن و خلق محبتی
اوتن گونلریم: بو دا خالق یازیچیمیزین دئمک سون چاپ اولموش رومان سایاقلی خاطیره لری دیر کی عزیز محسنی نین اؤن‌سوزو ایله یازیچی‌نین وفاتیندان سونرا چاپ ایمکانی تاپابیلمیشدیر. بو اثر ايكي دؤنه مختلف چئويرمن‌لر طرفيندن فارسجايا ترجومه اولونوب.

استاد گنجعلی صباحی (۱۲۸۵-۱۳۶۸ )از مفاخر بزرگ ادبیات آذربایجان می باشد.او در روستای میاب از توابع مرند چشم بر جهان گشود. وقتی هفت ساله بود خانوادۀ وی همانند برخی از مردم آذربایجان در پی یافتن کار و تأمین معاش به جمهوری آذربایجان مهاجرت کرد. گنجعلی صباحی در ابتدا در شهر گنجه تحصیل نموده سپس در انستیتوی پداگوژیکی شهر باکو در رشتۀ زبان و ادبیات به تحصیلات عالیه پرداخت.و به اخذ مدرک دکترا ی ادبیات نائل آمد.پس از آن در همین رشته کار تدریس را آغاز نمود..
او نیز همچون بسیاری از هموطنان خود در باکو تحت تاثیر موج عظیم انقلاب اکتبر ۱۹۱۷روسیه قرار گرفت. انقلابی که تمام افکار و اذهان دردمند و نا امید را در سراسر دنیا بخود معطوف ساخته بود،.او را نیز همچون بسیاری از روشنفکران به کارزار مبارزات سیاسی کشانید..بقول کارل تئودور یاسپرس، فیلسوف اگزیستانسیالیست آلمانی که میگوید کسانی که از وطن دور می شوند و در رنج غربت بسر می برند یا بینهایت شیفته وطن می شوند یا ترجیح میدهند از آن دور بمانند..در این راستا در بررسی و تحلیل شخصیت گنجعلی صباحی به وضوح می توان عشق به سزمین مادری و ایمان وی به مبارزه با ظلم و استثمار را مشاهده نمود.طوریکه وقتی
پس از ضعف حکومت مرکزی رضاخان و فرو ریختن اقتدار وی که به ایجاد فضای باز سیاسی منجر شد ، تورم و رکود تجارت، ظلم و ستم علیه دهقانان و کارگران و فساد در هیئت حاکمه که تحت سیطره ابر قدرت ها قرار داشت از یکسو و از سوی دیگر بی توجهی به ابعاد قومی جامعه یا به عبارت دیگر ستم و نابرابری های ملی و فراتر از آن عناد و خشم رضاشاه به تمایلات شدید آذربایحانی ها برای کسب رهایی از استعمار با سابقه درخشش در انقلاب مشروطیت و حرکت های ملی به رهبری شیخ محمد خیابانی، شرایط عینی و ذهنی را برای جنبش ملی فرقه دموکراتیک در آذربایجان پدید آورد ، گنجعلی صباحی نیز در کنار هموطنان خود با آگاهی به ضرورت مبارزه باارتجاع و استثمار در دفاع از جانفشانی ها ی مردم آذربایجان در چارچوب ایران مستقل و آباد و آزاد به پا خاست و
در سال ۱۳۲۴، پس از تشکیل فرقه و حکومت ملی در آذربایجان به تبریز آمد.او همراه بالاش آذراوغلو در بخش مربوط به شعر و ادبیات در رادیو تبریز به فعالیت پرداخت.. در این دوره تأسیس دانشگاه تبریز در سرلوحۀ فعالیت های فرقه قرار گرفته بود که در اندک مدتی این پروژۀ بزرگ علمی و فرهنگی با سرعتی شگفت انگیز به مرحلۀ اجرا در آمد. این عالم سختکوش آذربایحانی ضمن همکاری با مدیریت داخلی دانشگاه، با تسلط به قاعده مندی صحیح دستور زبان ترکی و قانون هماهنگی اصوات ترکی با اشتیاق فراوان به تدریس زبان مادری همت گمارد و توجه و تحسین همگان را بر انگیخت.
گنجعلی صباحی پس از شکست نهضت ملی آذربایجان دستگیر و به مدت دو سال در بدر آباد لرستان در تبعید بسر برد. فعالیت های ادبی وی بعد از رهایی از تبعید ،چشمگیر و حائز اهمیت فراوانی بود.او در تشکیل انجمن ها و محفل های ادبی یکی از پیشگامان فعالی محسوب می شودکه با اعتقاد راسخ به برابری و تساوی حقوق همۀ ملیت ها و دفاع از جنبش های رهایی بخش، آثار متعددی را در این دوره عرضه نمود. از آثار وی می توان " اوتن گونلریم "، "حیات فاجعه لریندن" "،'"قارتال"، "شعریمیز زمانلا آددیملاییر" نام برد.
بسیاری از مقالات او در نشریات متعدد با تخلص گ.دونمز به چاپ می رسید.

بصیر

" اوتن گونلریم "خالق یازیچیمیزین سون یاراتدیغی اثرلریندن دیر.بو باجاریقلی و گوجلو ادبیات شناس و گورکملی یازیچی ادبی تنقیدلره مالیک اولموش و موختلف درگی لرده اونون بو ساحه ده مطلبلری یایلمیشدیر.

گنجعلی صباحصی نین نثریندن بیر نمونه 👇👇👇


رشيد ايييرمي ياشا دولموش اوجابويلو، دولو صيفت، ايري گؤزلوٍ، گوٍلر اوزلوٍ ورزيشکار بير جاوان ايدي. او، ايکي ياشيندا ايکن آتادان يئتيم قالميشدي. عميسي‎نين سونسوز قايغي‎سي و پري خانيمين توٍکنمز محبّتي، يئتيم‎لييي اونون ياديندان چيخارتميشدي. ائله‎جه ده او بو سونسوز عايله‎نين سونوٍک حياتـيندا اوٍميد دوغورموش، ائوده شن‎لييه سبب اولموشدو. ندنسه سون گوٍنلرده رشيدين رفتار و اخلاقي بوٍس‎بوٍتوٍن دييشيلميشدي. شادليق ساچان ايري گؤزلري، گوٍلر اوٍزوٍنوٍ غم- کدر بولودو اؤرتموٍشدوٍ. اونون بو حالي آسلان کيشي‎ده، داها آرتـيق پري‎ده حئيرت و نيگران‎ليغا سبب اولموشدو.
آخشام ايدي. هاوا قارالميش اولسا دا، لامپالارين ايشيغي اؤز نورو ايله هر يئري گوٍندوٍزه دؤندرميشدي. رشيد ايش‎دن ائوه دؤننده پري خانيم گوٍلر اوٍزله اونو قارشيلادي. نوازيشله حاليني سوروشدو. او، دوداق اوجو پري‎نين سوآليني رد ائده‎رک، ميزين دؤوره‎سينده دوٍزوٍلموٍش صندلي‎لردن بيري‎نين اوٍزه‎رينده اوتوردو. توتقون، کوٍسگوٍن حالينا قلبي سيخيلان آنا دايانا بيلمه‎دي. رشيدين قارشيسيندا اوتوروب،
– سنه نه اولوب، قادان آليم؟ بو گوٍنلر نييه پريشان‎سان؟ آدام کي، درديني آناسيندان گيزلتمز. بير دي‎ء گوروٍم اوٍره‎ييني سيخان نه‎دير؟ آخي من سني بئله توتغون، غملي گورنده دوزه بيلميرم. اوٍره‎ييم اود توتوب يانير- دئديکده رشيد باشيني قالديريب معنالي باخيشلارلا گؤزلريني آناسي‎نين گؤزلرينه زيلله‎دي. توتغون سسله:
– ناراحات‎ليغيمين سببيني بيلمک ايسته‎ييرسن؟
– البتّه کي، بيلمک ايسته‎ييرم.
– چوخ گؤزل، دئيه‎رم. آناجان! من کي، اوشاق دئييلم. دئييلن‎لردن معلوم اولور کي، منيم دايي‎لاريم، بابام، ننه‎م ده واردير. سيجيلليم‎ده، آنامين آدي ترلان‎دير. دئمک آنام دا واردير، ساغ‎دير. نه اوٍچوٍن گرک من اونلاري تانيمايام؟ اونلارين مندن گيزلي ساخلانيلماسي‎نين معناسي ندير؟- دئيه آناسيني سوآلا توتدو

"حيات فاجعه لريندن" پووستی " ارباب- رعيتچیليک قورلوشونون تؤرتديگي فاجعه لردن و خالقين دموکراتيک ايديالارلا آپارديغي مبارزه لردن بحث ائدير. يازيچينين ياراتديغي بديعي فضالاردا، آذربايجان کندلرينده حکم سورن ابتدایي حيات طرزي، دؤزولمز ياشاييش شرايطي و خالقين اربابلار طرفيندن نئجه تحقير اولونماسي و زحمت آداملارينين امکلرينين تالانماسي، چوخ گؤزل بديعي افاده سيني تاپير. ظلمت دونياسي طبيعي بويالارلا تقديم اولونور و قارانليقلار عالميندن آيدين افقلره و ايشيقلي دونيايا چکيلن حيات يولو نشان وئريلير. ايکي قطب لو جمعيتين نماينده لريني تمثيل ائدن قدرت و چنگيز خان، يازيچينين ياراتديغي تيپلردير. تحقير اولونان آذربايجان رعيّتينين تمثالي قدرتده و زوراکيليق ظولوم و فئودال صينفينين نماينده سي چنگيز خان سيماسيندا تقديم اولونور. قانون، ژاندارما، دولت، اداره لر و قورولوشون بوتون قايناقلاري اونون خدمتينده دير. چنگيز خانين رعيتلري تحقير ائتمک، حبسه آلماق، خيرمانلاريني داشيماق، ائلجه ده اونلارين ناموسلارينا خور باخماق امکاني واردير؛ آنجاق بو امکانلارا باخماياراق، چنگيز خان معنوي جهتدن شیکست یئمیش، يوخسول و قورخاقدير. ياخالانان واخت، مني اؤلدورمه، آماندير، آنلاماميشام، - دييه، قدرته يالوارير. اؤزوندن گوجلولر قارشيسيندا سيچانا دؤنن بو تيپ اؤزوندن عاجيزلرين قاباغيندا ييرتيجي قورد کيمي اولور. عکسينه يازيچي قدرت تيپينده قارانليقلار عالمينده اينام، صداقت، پاکليق و ايگيدليک سمبولو اولان آذربايجانين غيرتلي اوغلو صورتيني يارادير ." (موغانلی ائلدار، معاصر دموکراتیک ادبییاتیمزین نثرآتاسی فصلنامه آذری ، شماره ی 5 سال دوم پاییز 1383س. 10، 11 )

کریم قربانزاده
استاد یحیی شیدا: حیاتی و یارادیجیلیغی



آذربایجان خالقی‌نین تانینمیش و افتخارلی اوغلو "استاد یحیی شیدا"نین حیاتی، انسانلیق دفتری‌نین پارلاق صحیفه‌‌لریندن‌دیر. بو پارلاق صحیفه‌نی بیرلیکده اوخویوروق:

× آذربایجانیمیزین فخری ساییلان استاد یحیی شیدا 1303نجی ایلین اردیبهشت آیی‌نین ییرمی‌سینده تبریز شهرینده مشروطه مجاهدلریندن اولان حاجی حسین‌چرندابی (یوزباشی) عائله‌سینده دونیایا گؤز آچدی.

× شیدانین ایلک معلمی "میرزا خانم" آدلی اولموش، اونا قران کریم و جامع عباسی‌نی اؤیرتمیشدیر. اونونلا یاناشی، بالاجا یحیی اؤز آتاسیندان، کلیله و دمنه، گلستان، بوستان، قابوسنامه، نصاب‌الصبیان و ... اؤیرنمیشدیر.

× ابتدایی تحصلینی جامی مدرسه‌سینده و اورتا مکتبی‌ایسه فردوسی دبیرستانیندا ادبیات رشته‌سینده قورتاریر و عرب دیلینی مکمل اؤیره‌نیر. ائله بو زماندان فلسفه، روانشناسی و عرفان موضوعلارینی دریندن مطالعه ائتمگه باشلاییر.

× شیدانین شعر ذوقو 1319نجی ایلدن چیچکلنیر و او بو یولدا علی‌فطرت، جعفر خندان و مولانا یتیم کیمی تانینمیش ادبیات اوستالاریندان شاعرلیگین تکنیک‌لرینی اؤیره‌نیر. اونلارلا برابر معانی و بیان علملرینی تبریزین جمعه مسجیدینده استاد انصاری‌دن درس آلیر.

× 1324‌نجی ایل آذربایجاندا باش وئرن آزادلیق حرکاتی، گنج شیدانی‌دا اؤزونه جذب ائدیر. شیدا شاعرلر مجلسی‌نین فعال عضوی کیمی بو ادبیات اوجاغیندا شرکت ائدیر و اودلو آلوولو شعرلریله چیخیش ائدیر. شیدانین جوان اولدوغونا باخمایاراق، شاعرلر مجلسینده گؤزل شعرلر مولیفی اولدوغونو هامی قبول ائدیر.

× 1327نجی ایلدن مطبوعاتی چالیشمالارا باشلاییر و بیر چوخ مقاله‌لر خاور نو، آذرمرد، اخبار روز و ... دیگر روزنامه و مجله‌لرده یازیر. بو ایللرده تهرانا گئدیر و اوچ ایل اوردا عرفان اسلامی اوخویوب، مطبوعات ایشلریله مشغول اولور. شیدا تهراندا اولارکن مختلف ادبی انجمن‌لرده او جمله‌دن انجمن ادبی دانشوران‌دا اشتراک ائدیر و نیما یوشیج، اخوان ثالث، ناصح، بدیع‌الزمان و بیر چوخ فارس شاعرلریله یاخیندان علاقه‌ده اولور.

× 1330نجی ایلرده تبریزه قاییدیب، حرفه‌ای بیر ژورنالیست کیمی مطبوعاتی فعالیت‌لرینه دوام ائدیر و ادبی انجمنلرده فعالیت گؤستریر. شیدا بو ایللرده سهند، حبیب ساهر، حسن قاضی، احمد ترجانی‌زاده، واعظ چرندابی، ادیب توسی، دکتر منوچهر مرتضوی، استاد شهریار و ... دوستلوق ائدیر.

× 1340نجی ایللردن "مهد آزادی" روزنامه‌سی‌له امکداشلیق ائدیر و بو امکداشلیق اوزون ایللر و بو گونه قده‌ر دوام تاپیر.

× استاد شیدا اؤزو دئمیشکن ایران آذربایجانیندان داها آرتیق آذربایجان جمهوریسینده و ترکیه‌ده تانینیر و اونون بو ایکی اؤلکه‌ده بیر چوخ اثرلری دفعه‌لرله یاییلیبدیر.

× استادیحیی شیدا مطبوعات عالمینه سیغمایان انساندیر. او مطبوعات ایشلریله برابر بیر مدت رادیو وئرلیشلری حاضیرلاییر و اؤزوده بو وئرلیشلرین آپاریجیسی اولور. اوندان علاوه او شاعر، یازیچی، تحقیقاتچی و ژورنالیست‌دیر و آذربایجان، فارس، عرب و فرانسجا دیللرینه کامل تسلطی وار. اونون آنا دیلینده و فارس دیلینده یازدیغی شعرلر معاصر ادبیاتیمیزن ان گؤزل نمونه‌لریندندیر.

× استاد شیدانین 18 مین بیت ترکی و 22 مین بیت فارسی شعرلری واردیر.

استاد یحیی شیدانین اثرلری:

1-جنایات زن یا شاهکارهای طبیعت / رمان

2- پسر خان / رمان مستند

3- دریای متلاطم / مجموعه ‌شعر

4- تلواسه‌ها / اشعار انقلابی

5- فراورده‌ها / برگزیده اشعار شهریار

6- در زوایای تاریخ / تاریخ ادبیات دوره پهلوی

7-بدیهه گویی در ادبیات فارسی

8-دیوان غمزده مراغه‌ای

9- مذنب کیست / شرح احوال ملا مذنب

10- ادبیات اوجاغی / اوچ جلد

11- اودلی سؤزلر / اکبر حدادین شعرلری

12- اودلار وطنی / شعر مجموعه‌سی

13- دیوان معجز شبستری /

14- اورک سؤزلری / محمد بی‌ریا

15- شعر مجموعه‌سی / اجتماعی- تنقیدی شعرلر

16- سئژیم‌قولو / علی نظمی‌نین شعرلری

17- احساسلی غزللر / شعر مجموعه‌سی

18- دیوان ملا ولی ودادی /

19- دیوان فضلی / با تطبیق هفت نسخه /

20- دیوان اکبر جوادی

21- قورخولو سفر / منطق‌الطیردن الهاملاناراق /

22- گلینلر بزه‌یی / اعتمادین شعرلری

23- اون‌لارجا شعر کتابی‌نین مقدمه‌سی

سلام بر دوستان ارجمند، امروز مطلبی در مورد جناس در زبان ترکی تقدیم می کنیم:
کلماتی که از لحاظ تلفّظ و نوشتن یکی و فقط از لحاظ معنی متفاوت باشند جناس نامیده می‏شوند. مثلاً: باغ : محل کاشتن درختان میوه، طناب.
کلمات زیر در زبان آذربایجانی می‏توانند جناس ساز باشند:
آل (قرمز- بگیر)، آلا، (رنگارنگ – ببین)، آرتئق (دیگر – زیاد)، آشئق (خواننده‏ی ترانه‏های عامیانه‏ی آذربایجانی – قاب = جزئی از استخوان قوزک پا)، آت (اسب – بینداز)، آی (ماه – معادل سی روز)، بال (عسل – رقص شبانه)، بار (میوه – محلّ خوردن و آشامیدن)، بِل (پشت – ابزار کار)، باک (ترس – نوعی ظرف)، بیز (ما - ابزار دوختن کفش)، بِز (نوعی پارجه – متنفّر شو)، بند (فاصله‏ی مفاصل، مانع، اصطلاح ادبی)، چات (برس – بار کن)، چاپ (نشر – غارت کن)، چای (چای خوردنی – رودخانه)، چاخماق (وسیله ای در تفنگ – درخشش)، چَن (مِه – ظرف نگهداری مایعات)، داد (کمک – فریاد)، داغ (کوه – گرم)، دان (صبح زود – انکار کن)، دار (تنگ – وسیله‏ی اعدام)، داش (سنگ – پر شو)، دین (دین و مذهب – حرف بزن)، دون (لباس زنانه – سرد شو)، دؤغرو (راست – طرف)، دؤلو (پر – تگرگ)، دیوان (محکمه – کتاب شاعران قدیم، نوعی شعر)، دوز (راست – بچین)، اِن (عرض – پایین بیا)، گؤی (سبز – آسمان)، گوْل (گل – بخند)، هاوا (هوا – آهنگ)، ایچ (بخور – درون)، اینجی (مروارید – درد بکش)، ایت (سگ – گم شو)، کؤک (چاق – ریشه)، کؤچ (کاروان – سفر کن)، کوْره ک (پشت – ابزار برف روبی)، قالا (قلعه – روی هم جمع کن)، قات (مخلوط کن – لایه)، قاش (ابرو – سنگ قیمتی که بر انگشتر نصب می‏کنند)، قاز (غاز – بکن)، قئر (قیر – عشوه)، قئز (دختر – گرم شو)، قورد (گرگ – کرم)، قان (خون – بفهم)، قل (دست – شاخه‏ی کلفت درخت)، قؤواق (شوره – برانیم)، قؤیون (گوسفند – قرار بدهید)، لپه (لپه‏ی خوردنی – موج)، مرکّب (جوهر – پیچیده)، نتیجه (نتیجه‏ی چیزی – نبیره)، اؤو (شکار – گَرد کن)، تار ( رشته – آلت موسیقی)، اوخو (بخوان – تیر کمان)، اُخشاماق (شبیه بودن – تمجید کردن)، ساچ (بیفکن – ابزار پختن نوعی نان)، شام (غذای شب – نوعی درخت)، شؤر (نوعی مزه - عصاره‏ی ماست)، تالا (گله به گله – انباشته کن)، تک (تنها – مثل)، توپ (وسیله‏ی بازی – واحد شمارشی پارچه)، توت (توت خوردنی – بگیر)، اوچماق (پرواز کردن – ویران شدن)، اوْز (چهره – شنا کن)، آلتی ( عدد شش – پایین)، وار (ثروت – هست)، یاغ (روغن – ببار)، یان (بسوز – سمت)، یاش (خیس – سن)، یال (موهای گردن اسب- تپه)، یاد (غریبه – یاد کردن)، یای (تابستان – پخش کن)، یار (دوست – بشکاف)، یارا (زخم - به دوست)، یاز (بهار – بنویس)، یول (راه – بکن)
تمرین: در ابیات زیر کلمات جناس دار را مشخّص کنید.
باغرئنا باس تاريني قئرما عمرون تاريني
تارئن تکجه تاريله انسان تانئر تاريني

من عاشئغام بو داغا بوْلبوْل قونار بوداغا
داغئن اريتدي مني داغدا دؤزمز، بو داغا

بو داغلاردا آلتی گوْل اوستو چيچک آلتی گوْل
بير گوْل يازي گتيرمز گؤندر يارا آلتئ، گوْل

عزيزييم اويانماز يوخولودور اويانماز
من يانارام اودونا درد اهلييم او،يانماز
(نصیر پایه گذار)

Kamran



فیودور داستایفسکی داستان‌نویس روس (1881-1821) از رمان‌نویسان واقع‌گرا و بزرگ قرن نوزدهم بود.
دربارۀ نویسنده و اَثر پدر وی پزشکی از طبقۀ متوسط بود که به خاطر بدرفتاری با کشاورزانش به دست آنها کشته شد. فئودور از دانشکده نظامی، مهندسی گرفت ولی بعدها شغل دولتی را رها کرد و سال‌ها در فقر زندگی کرد. چرا که گاه ولخرجی می‌کرد و هست و نیستش را بر سر قمار می‌گذاشت و به خاطر بدهکاری زیاد مجبور می‌شد آثارش را پیش‌فروش کند.

وی حساسیت بالایی داشت و عصبی بود و چند سال بعد نیز دچار بیماری صرع شد. فئودور در بیست و پنج سالگی اولین رمان کوتاهش را با نام «مردم‌ فقیر» به نکراسف شاعر و مدیر مجله‌ای ادبی داد و وی آنقدر از خواندنش هیجان زده شد که ساعت چهار بامداد به در خانه‌اش رفت تا به او تبریک بگوید. در بیست و هشت سالگی به جرم عضویت در گروهی سیاسی تا پای اعدام رفت ولی در آخرین لحظه به فرمان تزار به زندان سیبری فرستاده شد. در سی و چهار سالگی ازدواج کرد. هشت سال بعد همسرش مرد. چندی بعد هم با منشی تند نویسش ازدواج کرد که همین زن دوم با تأسیس شرکت نشر آثارش باعث شد در دهه آخر عمر غم نان نداشته باشد.



داستایفسکی جنایت و مکافات را اول بار در 45 سالگی در یک مجله منتشر کرد. این رمان به خاطر ساختار خوب و محتوای عمیقش از نظر رتبه‌بندی بالاتر از رمان‌های «ابله»، «خاطرات خانه مردگان» و «جن زدگان» ولی کمی پایین‌تر از رمان «برادران کارامازوف» است. داستان از یک نظر رمانی پلیسی است چون در آن قتل و قاتل و پلیس وجود دارد با این تفاوت که داستان از دید قاتل تعریف می‌شود و به جای عمده شدن کشف قاتل در داستان، روان پر رنج قاتلی روشنفکر تجزیه و تحلیل می‌شود. به علاوه تلاش بازرس باهوش برای کشف جرم باعث می‌شود خواننده بیشتر نگران قاتل داستان باشد تا پلیس. قاتلی که مثل همه شخصیت‌های مهم داستایفسکی روانی پیچیده دارد و به راحتی نمی‌توان او را محکوم کرد.
مضمون و درون مایه این اثر فیودور میخاییلوویچ داستایوسکی، تحلیل انگیزه‌های قتل و تأثیر قتل بر قاتل است که نویسنده مسئله رابطه میان خویشتن و جهان پیرامون و فرد و جامعه را در آن گنجانده است. رفتار «راسکولنیکف» در این داستان را میتوان در دیگر آثار نویسنده همچون یادداشتهای زیرزمینی و برادران کارامازوف نیز مشاهده کرد، او میتواند با توجه به توانایی‌هایش کار خوبی برای خود پیدا کند درحالیکه بسیار فقیرانه زندگی میکند. و همچنین «رازومیخین» وضعیتی مشابه با او دارد ولی بسیار بهتر از او زندگی میکند و هنگامی که به راسکولنیکف کاری پیشنهاد میکند او از این کار سرباز میزند و به رغم اینکه که پلیس هیچ‌گونه مدرکی علیه او ندارد او آنها را به خود مشکوک میکند.
داستایوسکی سه بار تلاش کرد تا این اثر را از زبان شخصیت اصلی داستان روایت کند؛ نخست به شکل یادداشت‌های روزانه شخصیت اصلی، سپس به شکل اعتراف او در برابر دادگاه و سرانجام به صورت خاطراتی که او به هنگام آزادی از زندان می‌نویسد ولی در نهایت آن را به روایت سادهٔ سوم شخص مفرد که قالب نهایی رمان بود نوشت. او این داستان را از ژانویه ۱۸۶۶ تا تابستان آن سال، در نشریه «روسکی وستنیک» به چاپ رسانید. این نخستین رمان از رمانهای بزرگی است که نام داستایوسکی را در خارج از کشورش بلند آوازه ساخت. در میان آنها این رمان، شاید به سبب تأثر آنی و جذابیتی که لامحاله یک موضوع پلیسی در خواننده ایجاد میکند،‌ از همه مشهورتر و عامه‌پسندتر بوده باشد ‌و امروز هم چنین است.

با سلام نگاهی به رمان نان و شراب اثر دوستاناینیاتسیو سیلونه، نویسنده ی ایتالیایی می اندازیم.
اینیاتسیو سیلونه، ( 1900 – 1978) نویسنده ی نان و شراب ایتالیایی است. این رمان زمانی نوشته شد که سیلونه در تبعید دولت بنیتو موسولینی به سر می‌برد. کتاب اولین بار در سال 1936 منتشر شد نان و شراب یادآور مراسم عشاء ربانی کاتولیک ها و شام آخر عیسی مسیح است. در صفحات پایانی کتاب این جمله تکرار می شود: بخورید و بیاشامید، این نان او است و آن شراب او. البته منظور از او در این جمله یکی از شخصیت های کتاب (موریکا) است که کشته شده و این ما را به یاد مصائب مسیح می اندازد.
شاید هیچگونه اتفاق مهیجی در طول داستان پیش نیاید، با این حال خط به خط این کتاب خواندنی و با ارزش است. داستان، ماجرای مبارزی تنها مانده ست که برای نجات جان خودش مجبور به پوشیدن لباس دشمنانش یعنی کشیشان می شود که مملکت را در پشت پرده حکومت می کنند.
در ابتدای کتاب اینچنین آمده است: نان و شراب داستان ایثار است. داستان تکرار آن فدیه آسمانی است که عیسی مسیح بود. داستان بدین شکل شروع می شود که “دن بنه دتو” که قبلا کشیش بوده و به تدریس می پرداخته است از طرف پاپ اعظم از کار برکنار شده و اکنون به همراه خواهرش در آبادی روکادی مارسی زندگی می کند. در جشن تولد هفتاد و پنج سالگی اش، شاگردان قدیمی اش قرار است به دیدنش بیایند. شاگردانی که در زمان تحصیل آرمان های بزرگی داشتند اما در دنیای واقعی بر اساس آرمان هایشان نتوانستند زندگی کنند. تنها پیترو سپینا (قهرمان داستان) در برابر وضع موجود در کشورش سر خم نکرده و تبدیل به یک انقلابی البته خانه به دوش شده است.
داستان در زمان موسولینی اتفاق می افتد که در این دوران کلیسا طرفدار حکومت هست و نه ملت. توده های مردم تحت تأثیر خرافات و تعصبات مذهبی هستند. پیترو سپینا که می خواهد کشیش بشود حالا یک فرد سوسیالیست شده که در صدد راه اندازی انقلابی بر علیه فاشیسم هست. او به ایتالیا بر می گردد و در کسوت یک کشیش و با تغییر نام سعی می کند زمینه های انقلاب را فراهم کند. داستان نان و شراب به صورت سوم شخص روایت می شود. شخصیت کتاب این داستان مذهبی است اما در پنهانی ترین نقطه درون سوسیالیسم و در زیر پوشش ضدمذهب، به نوعی، مسیحی، دیگر است. همچنین تحلیلی است ژرف بر سیاست و زندگی توده ها، در ایتالیای زمان وقوع این داستان و نیز تحلیل سه عنصر: سوسیالیسم، فاشیسم و کلیسا که هرکدام از آنها به تنهایی خصایص آن دو دیگر را داراست و هر یک می تواند نمادی از تمامیت خواهی دو جزء دیگر باشد.
سپینا قهرمان داستان، نماینده تفکر سوسیالیزمی است که بر علیه فاشیسم می جنگد، فاشیسمی که در بطن خود فناتیزم و ارتجاع سیاه مسیحیت و کلیسا را پنهان کرده است. و کتاب به شرح تضادهای موجود در این سه عنصر لجام گسیخته می پردازد که ایتالیا را به مثابه پیکری، پاره پاره می کنند.
شخصیت سپنیا در این کتاب گویای تضادی عمیق بین ایده آلها و واقعیتها است. وی هر چند سوسیالیست است اما از دگماتیسم فاصله بسیاری دارد چرا که دائما در کار انتقاد از خویش و نحوه عملکرد خود می کوشد و دست به تحلیل آینده سوسیالیزمی می زند که به آن اعتقاد دارد و به همان تباین عمیق بین نهضت و نظام می رسد. تا وقتی یک نهضت به نظام تبدیل نشده پویاست، آزادیخواه است و از خود انتقاد می کند اما به مجرد دستیابی به قدرت و تبدیل به یک نظام، تمامی آن ویژگی ها را از دست می دهد و در تعصب کور خود فرو می رود و غرق می شود. در واقع داستان سعی در گفتن این حقیقت دارد که توضیح فوق نمی تواند توجیهی منطقی و عادلانه باشد چرا که فاشیسم به دلیل همین توجیه هایش از میان برداشته شد و اگر از آنسو فاشیسم هیولائی است که بی منطق می کوبد و از بین می برد پس چرا سوسیالیست ها که داعیه مبارزه با آن را دارند نیز همانطور رفتار می کنند.
از طرفی دیگر از ضلع سوم مثلث، با کلیسا و باورهای خرافی مذهبی روبرو شویم نویسنده در این اثر جهل، تعصب، و فسادی را که تا عمق و ریشه پیکره کلیسا ریشه دوانده است، را به خوبی می شکافنند و در ترسیم ایتالیای جهل زده، تاریک و بی فرهنگ کوشیده است. ایتالیایی که در آن جایی برای آزاد زیستن جز در خدمت به ظلم و حکومت نیست، کشوری که کلیسا در رأس هرم ستم آن قرار دارد و به تبلیغ مذهبی می پردازد که چیزی جز همان افیون معروف توده ها نیست.
از این روست که یک مبارز متعهد و معتقد به باورها و در عین حال رئالیست باید قیام کند و برای بهبود اوضاع دست به ایثار و قربانی کردن خویش بزند و عیسی وار صلیب بر دوش کشد. بنابراین سپنیا در تمام مدت در جستجوی یک پایگاه اصیل و ارزشمند، حرکتی دائم دارد و وجود او به مثابه یک انقلاب دائم است که هر لحظه پویا تر و کاملتر می شود.

مروري بر زندگي و اشعار «نصرت كَسَمنلي» ، شاعر معاصر جمهوري آذربايجان

ماهني هاي عاشقانه

دکترمرتضي مجدفر


نصرت، فرزند يوسف كسمنلي (نصرت كسمنلي)، در سال ۱۹۴۶ در بخش «قازاخ» جمهوري آذربايجان به دنيا آمد. او در ۲۰ سالگي، دانشجوي رشته روزنامه نگاري دانشگاه دولتي آذربايجان شد و با سرعت و موفقيت، سه سال بعد، از اين دانشگاه فارغ التحصيل شد. وي، در حالي كه روزنامه نگاري موفق در روزنامه هاي باكو بود، به انجمن نويسندگان و شاعران جمهوري آذربايجان پيوست و علاوه بر سرايش اشعاري كه كم كم با ويژگي هاي ليريك و عاشقانه، او را به مثابه شاعري مردمي و موفق در جامعه معرفي مي كرد، به نقد ادبي روي آورد و به سبب نقدهاي جامع و نيز اشعارش، در هفتمين گردهمايي انجمن نويسندگان و شاعران جمهوري آذربايجان، به عضويت گروه اداره كننده همين انجمن درآمد و رياست شوراي شعر نيز به وي واگذار شد. از وي كه به رغم سن و سال كم، در جمهوري آذربايجان با عنوان پدر عاشقانه هاي آذربايجان (سئوگيلر آتاسي يا سئوگيلر تانريسي) ياد مي كردند، ۱۶ كتاب، چندين فيلم هنري و ۲۱۰ قطعه فيلم مستند كوتاه به يادگار مانده است. همچنين موسيقيدانان جمهوري آذربايجان بر روي بيش از ۵۰۰ قطعه از اشعار وي كه در قالب ترانه سروده شده است، آهنگ ساخته اند. وي علاوه بر فعاليت هايي كه در زمينه هنر و ادبيات داشت، در سمينارها و سمپوزيوم هايي هم كه با موضوع خلاقيت تشكيل مي شد، حضور مي يافت.
وي قطعه شعري دارد كه در وصف شهر تبريز سروده است. در اين شعر، كسمنلي از خدا خواسته است، مرگ او را در اين شهر قرار دهد و عجبا كه چنين نيز شد و نصرت در روزهاي پاياني اولين ماه پاييز سال ۸۲ ، بر اثر نارسايي كليه، در بخش آي.سي.يو بيمارستان امام تبريز درگذشت و اين دومين سفري بود كه وي به تبريز مي آمد.
كسمنلي، نخستين بار در اسفند ماه سال ۸۱ ، همراه همسرش راحله خانم، براي ديدار از تبريز و همچنين استفاده از امكانات گسترده پزشكي در اين شهر، به ايران آمد و در بيمارستان آيت الله مدني بستري شد. در اين دوره اقامت ۱۵ روزه، پزشكان تبريزي، پيوند كليه را براي وي ضروري تشخيص دادند و كسمنلي به ديار خود بازگشت.
تابستان ۸۲ ، ديدار دوم نصرت از تبريز و انجام عمل پيوند كليه آغاز شد. در اين سفر قرار شد «سامير» ، جوان ۲۲ ساله باكويي، به همراه نصرت به ايران بيايد و عمل پيوند كليه صورت پذيرد. در اين مدت، شاعر آذربايجاني، از دستگاه دياليز استفاده مي كرد و حال عمومی اش چندان رضايت بخش نبود، اما پذيراي صدها تن از مشتاقان خود بود كه اشعارش را به خوبي مي شناختند و او از اين همه علاقه و آشنايي در شگفت بود. در اين مدت، برخي از ادبا و شخصيت هاي هنري تبريز نيز به ملاقات كسمنلي رفتند.
جراحان تبريزي، عمل پيوند كليه را انجام دادند و كليه سامير در پهلوي نصرت كسمنلي جاي گرفت. اما اين موجود تازه وارد، همانند همه جوانها، روحيه اي سركش داشت و حاضر نبود جايگاه تازه اش را بپذيرد. بازپس زدن كليه شدت گرفت و نصرت به اغما رفت و در همين هنگام سه فرزندش رشاد، آراز و جاويدان به همراه مادرشان بر بالين پدر حاضر شدند. ولي زخم معده و ذات الريه هم به نارسايي هاي جسمي شاعر اضافه شد و او در شب نيمه شعبان سال ۸۲ ، در حالي كه دهه پنجاه زندگي خود را سپري مي كرد، در شهري كه از خداي خود مرگش را در آن خواسته بود، وفات يافت. ادب دوستان تبریزی و تمام مشتاقان ترک زبان کسمنلی که از چهارگوشه آذربایجان خود را به تبریز رسانده بودند، خود را آماده می کردندکه علاوه بر تشییع باشکوه او، مراسم بزرگداشت بی نظیری نیز برایش برپا کنند که بناگاه متوجه شدند جنازه این شاعردلسوخته، شبانه و با هواپیما به باکو انتقال داده شده است.البته تعطیلی چند روزه ناشی از نیمه شعبان هم مزید بر علت شد و حتی مراسم ختمی که در مسجد شعبان تبریز برای این شاعر تشکیل شده بود، به دلایل نامعلوم برگزار نشد و کسانی که مقابل مسجد جمع شده بودند، به خانه های خود برگشتند.
از نصرت كسمنلي، در ايران، علاوه بر چاپ آثار وي به زبان تركي (به صورت كتاب و نيز چاپ در مطبوعات محلي)، ترجمه هايي به فارسي هم در مطبوعات كشور به چاپ رسيده است که صاحب این قلم بیشترین سهم را در ترجمه آثار کسمنلی داشته است. من در روزنامه همشهری، هفته نامه دوچرخه، مجلات رشد، شوکران، باران و چند نشریه دیگر ترجمه هایی از اشعار کسمنلی را به فارسی منتشر کرده ام.

آن چه در پي مي آيد تعدادي از شعرهاي اوست كه به فارسي ترجمه كرده ام. اين شعرها از مجموعه اي به نام «ماهني هاي عاشقانه» كه شامل ترجمه اشعار نصرت کسمنلی و چند شاعر دیگر جمهوری آذربایجان است، گزينش شده است. در اين مجموعه دو زبانه كه توسط انتشارات امرود چاپ شده است، ده شعر كسمنلي نیز درج شده است. ماهني، در بسياري از زبان هاي شرقي از جمله تركي به معناي ترانه است و عنوان كتاب مذكور از دو ويژگي شعرهاي كسمنلي يعني ترانه بودن و عاشقانه بودن اخذ شده است.

دست هايم مي شنود صدايم را
صدايم، تنها تا دست هايم
فراتر از دست هايم
كسي صدايم را نمي شنود.
صدايم تا قلبم
در قلبم، صدايم گم نمي شود.
صدايم به زور مي رسد تا دست هايم
دست هايم مي شنود صدايم را؛
به رشوه اي باز نتوان كرد
دست هاي صليب شده بر روي سينه ام را
كوچك نمي شود، پست نمي شود
صدايم همچون كبوتر
از مشتم بال خواهد كشيد.
بي شك پرواز خواهد كرد
پرواز خواهد كرد، روزي.


👥من، تو، دريا👥
من، تو، دريا
باز هم با هم شويم هر سه.
پنهان كنم دست هايم را
در امواج گيسوانت
و تا چشم كار مي كند
بنگريم صحراي آب را
بي سر و صدا؛
تا آن جا كه درياي آبي
خیره بماند در افق.
نگاه كنم چشمهايت را
و با خنده آبشار گونه ات
آرام گیرم.
مي داني دل باخته آسمان بي انتها
ژرف تر از دريا
و فراخ تر از افق توأم.

من، تو، دريا
باز با هم شويم هر سه.
و بگوييم به شن هاي ساحل، صحرا
به تو، ليلا
و به من، مجنون
و بگوييم و بخنديم!
و بپوشانيم خودمان را
به نداي مرغي نوروزي
و الوداع قطاري از درناها.
گم شويم در امواج
و در افق ديده شويم
چون رعد و برق.
فرو بياوريم تاريكي را،
و ابر- ابر
دامن- دامن
ستاره بچينيم از آب تا به صبح...

من، تو، دريا
باز با هم شويم هر سه:
در اين ساحل سركش
و سرك بكشيم به عمرمان
به دریای خاطره
و بشنويم صداي قلب هايمان را
تو- دريا
من - دريا
باز با هم شويم هر سه:
من...
تو...
عشق مان.

🔴مي خواهي بروي🔴
مي خواهي بروي،
بي بهانه برو
بيدار نكن خاطره هاي خواب آلود را.
صدايت همان صدا
نگاهت ناتني؛
مي روي اگر
بگذار بيگانه بماند صدايت هم.

تو گل رها شده در آغوش دريايي
فرا خواهند گرفت تو را موج ها.
و گرفتارت خواهد ساخت روزي
محبت ساختگي ات
چون سندي جعلي.

پهن شوم به سان راه ها بر گام هايت
و التماست كنم؟
اين، ممكن نيست!
شكستني نيست وقارم همانند قلبم
پستي و آن گاه زندگي، روزگار خوشي نيست!

نمي گويم تو كوه سرفرازي، خم شو
نمي گويم درمانم در دستان توست.
نه محبت پول خردي است در دستان تو
و نه من گدايي دست گشوده فراروي تو.

مي خواهي بروي..
اين راه، اين هم تو...
تنها يك جفت چشم بدرقه ات خواهد كرد.
اگر رفتي
بدان، هرگاه خواستي برگردي
بسترت بالشي خاردار خواهد بود.

مي خواهي بروي
نه حرف بزن، نه چيزي بگو!
نيست شو چون غريبه ها در مه و ابر و دود
دلبسته چه چيزم بودي
كه نتوانستي بگويي
و اكنون در پي ديدن هزار عيب مني.

مي خواهي بروي؛
بي بهانه برو؛
بيدار نكن خاطره هاي خواب آلود را.
صدايت همان صدا
نگاهت ناتني؛
مي روي اگر
بگذار بيگانه بماند صدايت هم.

ملی مطبوعاتیمیز
مطبوعات هر خالقین حیاتین , مدنیتین ایشقلاندیران عینی حالدا هر اولکه نین سیاسی , اجتماعی , فرهنگی شرایطی نین آیناسی دیر.
بو ایشیق آذربایجاندا حسن بی زردابی نین اکینچی قزئتی ایله 1875 اینجی ایلدن باشلانیر .
آذربایجانین ملی مطبوعاتین اوچ دوره ده آراشدیرماق اولار.
ا- تاریخی باشلانیش
2- ملی حکومت دورانی نین مطبوعاتی , انقلاب دان اونجه نین نشریاتی
3-ایران انقلابیندان صونرا کی مطبوعات
بو گئجه ساعات 30/21الی 23 قدر گروپوموزدا ضیالی لاریمیز ملی مطبوعاتیمیزی آراشدیراجاقلار بو آراشدیرمان اوزامانی اوستاد دکتر رحمانی جنابلاری اولاجاقلار.بیزه قاتیلین .

حسن بی زردابی ملی مطبوعاتیمیزین آتاسی

حسن بيگ زردابي
آذربايجان ادبياتيندا 19 جو يوز ايللريني آخوندزاده آدييلا باغلاميشلار. بوعصيري «ميرزا فتحعلي عصري» آدلانديريبلار. آنجاق بئله بير زاماندا زردابي كيمي بؤيوك اينسانلاري اونوتماق اولماز. بئله دؤوراندا معارفچي حسن بيگ زردابي مئيدانا گلير و آخوندزاده‌نين باشلاديغي ايشلري ايره‌لي سورور و عملده اجرا ائدير. حسن بيگ آذربايجاندا ميللي شعورون، وطن پرورليك حيسي‌نين تربيه‌سي ساحه‌سينده اؤنجول فعاليته باشلاييب و اجتماعي- سياسي يازيچي اولاراق اجتماعي خاديمي كيمي مئيدانا چيخير. زردابي «اكينچي» آديندا آذربايجانين ايلك درگي سيني چيخارماقلا، آذربايجان مدنيتي تاريخينده آدي‌نين قيزيل حرفلرله يازيلماغا لاييقدير. اونون گؤسترديگي ايلك تئاتر تماشاسينا گؤره، آذربايجان تئاتر تاريخينده بيرينجي آدلار سيراسيندا آدي‌نين داخيل اولماسي گره‌كير و آذربايجان بئله معارفچي خاديملرينه فخر ايله ياناشماسينا لاييق بير اينسان دير.
زردابي، يالنيز اؤز دوغما تورپاغي‌نين، ايكي‌قات، اوچ‌قات ظولم آلتينا دوشموش وطنداشلاري‌نين مودافيعه‌سينه قاتيلديغي، معارفين يورولماز جارچيسي كيمي چيخيش ائتديگي اوچون، خالقيميزين حافيظه سينده هميشه ياشامالي دير.
زردابي آذربايجانين ايلك معارف پرور، وطن‌پرور و ميلليتچي‌سي دير. او، درگي سي‌نين آديني «اكينچي» قويموشدو. بو آد تصادفي سئچيلمه‌ميشدي. اكينچي سؤزونون آلتيندا بؤيوك رمزي معنا، گئنيش فعاليت وئرليشي گيزلنميشدي. او، بورادا چاغداش اوصوللار اساسيندا داها ثمره‌لي ايشله‌مه‌يي اؤيره تمك و معاريف توخومونو سپمك اوچون نظرده توتموشدو. زردابي اؤزو آذربايجان مدنيتي تاريخينده بئله بير اكينچي اولدو.
اونون «اكينچي» قزئته‌سي 1875 جي ايلدن توخوم اكمه‌يه باشلاييب و بو توخوم‌لار ياخين زاماندا «كشكول»، «شرق روس»، «حيات»، «ارشاد»، و «ملانصرالدين» ژورناللاريني جوجرديب بويا-باشا چاتديردي. حسن بيگ 1865 جي ايلده مسكووا يونيوئرسينه‌سيني باشا چاتديردي. بو آذربايجانلي گنجين قارشيسيندا گؤزه‌ل اوفوقلار آچيلميشدي، آنجاق هارا گئديرسه، هارادا بير ايش باشينا كئچرسه ‌قارشيندا دايانان‌لار آز اولماميشلار. آنجاق زردابي بيگ‌ده بو دورومو گؤردوكده سارسيلماييب، بلكه داها اراده‌لي اولاراق يولونا داوام وئريب، نهايت آذربايجان مدنيت تاريخينده ايكي بؤيوك ايشي يئرينه يئتيرير. بيرينجي «اكينچي» قزئتي‌ني يايماق، ايكينجي‌سي‌آذربايجان تئاتريني صحنه‌يه چيخارماق!
بو ايكي‌ايشي ايله آذربايجان مدنيتينده بير دؤنوش نوقطه‌سي ياراداراق، خلقي‌نين فيكرينده، شعوروندا بير حركت يارادير. زردابي 1842 جي ايلده آنادان اولوب، 1907 جي ايلده گؤزونو بو دونيايا يومور، آمما ياراتديغي اثرلر هميشه ليك قالمادادير. او درين مقاله‌لريله خالق ايچينده اويانيشا سبب اولموش، ميللت ايچينده فيكير و دوشونجه توخوملاريني اكيب و ياخين گله‌جك‌لر مدنيت- اجتماعيت و باشقا علم ساحه‌لرينده ميوه‌لريني خلقيميز دره ‌بيلير. مشروطه اينقيلابينا دوغرو گئده‌ن يولون آچيليشيندا زردابي كيمي دوشونجه‌لي، معارف پرور اينسانلارين وارليغي بؤيوك نعمت ساييلير. بونسوز اينقيلاب باشلانماييب، نتيجه‌يه اوغرامازدي. خالقيميزين فيكير حياتيندا زردابي لار كيمي اينسانلارين وارليغي بركت‌لي و ثمره‌لي دير.