ائتیمولوگییا درسلیک لری 97/7/1
دانیشیر : دکتور نظری

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ائتیمولوگییا درسلیک لری 97/7/1
آرتیق ایضاح : کامران آذری

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«اسرار حکمت» کیتابی اوزره...

✍ایلقار موذن‌زاده

📜«اسرار حکمت»، هجری‌قمری‌نین مین‌بیرینجی ایلینده، «حسن مدحی» تالیف ائتدییی خطّی نسخه‌نین آدی‌دیر. اوخودوغوم بیرینجی خطی نسخه و ماراقلی ایشلردن اولان بو کیتاب «سعدالله دنیوی»نین مقدمه و تصحیحی ایله چاپ اولموشدور. دؤردیوز اوتوز دوققوز ایل بوندان اؤنجه، تورکجه نثر ایله یازیلمیش بو خطی نسخه، «ابو علی سینا» و اونون قارداشی اولان «ابوالحارث»ین حایاتی، یارادیجیلیغی و سیمیا علمی‌له گؤردویو عجیب-غریب ایشلرین روایتی‌دیر.

📜اون‌اوچ بؤلوم‌دن اولوشموش بو کیتاب، سیمیا علمی محوریتینده یازیلمیشدیر. سیمیا علمی دئمک، خفیّه علم‌لر دسته‌سینده یئرله‌شیر. چوخلو قدیمی و خطی نسخه‌لرده، سیمیا علمی «عیسی مسیح» آللاهین ایذنی ایله قوللانیب اؤلولری دیریلتمک بیر علم کیمی دئییلیب. غریبه بیلیم‌لر دسته‌سینده یئرله‌شن سیمیا علمی‌نین، -کیمیا، لیمیا، ریمیا و هیمیا- کیمی باشقا چئشیدلری ده واردیر. بو بیلیم‌لر، روحلارین باشقا شکیللره چئوریلمه‌سی، طلسم، جین‌لرین تسخیری و حرف‌لرین سیرلریندن قایناقلانان غریبه ایشلر و بو علم‌لرین ایچینده باش وئرن فیزیک اؤته‌سی و ماوراءالطبیعه اولاناقلاردان دانیشیر.

📜بو کیتابدا ایسه «ابوعلی‌سینا»نین سیمیا علمی ایله گؤردویو ایشلر، مؤلفین تخیل گوجو ایله بیرگه تصویره چکیلیر. بو کیتابدا دئییلدییی کیمی، «ابوعلی‌سینا» بخارادا دونیایا گلیب، همدان‌دا دونیادان گئدیب و همدانین «تَکَز» قصبه‌سینده دفن اولونوبدور. بیر روایتده اللی‌دؤرد یاشیندا و باشقا روایتده اللی‌سکگیز یاشدا وفات ائتمیش «ابوعلی‌سینا»، سلطان محمود غزنوی زامانیندا دونیایا گلیب و میکائیل‌بن‌سلجوق زامانیندا دنیادان گؤز یوموبدور. روایتین اوج نوقطه‌سی «ابوعلی‌سینا» و قارداشی‌نین «تون» شهری‌نین قوزئی طرفینده اولان کؤهوله گئدیب، اوردا علم اؤرگشمه‌لری‌دیر:

🗞«بو شهرین جانب شمالیندا بیر غار طلسم آثار واردیر کی ایچی کتاب ایله مملودور، در و دیواریه لوح‌لارلا دوپ دولودور. هر سالین ابتداسیندا گوندوز قبل‌الظهر بیر ساعت نجوم کندیدن آچیلیر. بو غارین ایچینه گیریب اول کتابلاردان قدرت‌لری یئتدیکجه نصیب‌لرینه گؤره آلیرلار [و] تئز چیخیرلار، یئنه اول غار طلسم آثار کندیدن قاپانیر. شؤیله کیم ایچنده غفلت بیرله بیر کیمسه قالا آجیلیقدان و سوسوزلوقدان هلاک اولار. [چون] گئری بیر ایل اولمایینجا فتح باب اولماز. بو غاری اسکندر کبیر بنا ائتمیشدیر. (یئتمیش‌دوققوزونجو صفحه/اسرار حکمت/حسن مدحی)

📜بو اثرین ایلک بؤلومونده مصّحح یازدیغی اؤن‌سؤزدن سونرا، بو کیتابین اصلی مؤلفی اولان «حسن مدحی»نین باره‌سینده بیلگی‌لر وئریلیر. سونرا «اسرار حکمت» قونولاری تشریح اولور. یئر باخیمیندان، شخصیت باخیمیندان، بیلیک و حکایه باخیمیندان اینجه‌له‌نن بو کیتاب، سونا کیمی سیمیا علمی حاققیندا بیلگی‌لر و اونونلا ایلگیلی داستان‌لار سؤیله‌ییر.

قایناق : انجمن ادبی بولاق
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

❇️ اولین رادیوی روانشناسی ترکی

📻رادیو کایزن📻
-------------------------------
🔱 ایلک پیسخولوژیک رادیو

لینکِ گروه👇
https://t.me/joinchat/AAAAAEh16YmHF7jnlSj-qA

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

🔹شاعیر:ائمیل راسیم اوغلو
🔹کوچورن:سحر خیاوی

بوتون دیوارلاری دا قوواجام اوتاقدان
و آتاجام سوبایا آیاق یالین قارانلیقلاری
قوی،گوءی اوزونه الیم چاتسین
قوی،گورونسون تنهالیغین فاحیشه بدنی
اوتانسین باکیره تانریلار
یورولدوم کول قابیدا کوچه لری یاندیرماقدان
و یورولدوم قوجاقیمداکی گئجه لره بویلانماقدان
هر کیشی وورولدوغو قادینا قَدَر دیریمیش
سونراسی ایسه وطن کیمی یاشاماق...
چتیر توت اووجلارینین اوستونه
ایسلانیر شام ایشیقی
اورپه نیر تابوتداکی ساهاتین کفگیری

هله ده الیم چاتمیر آلنیمی سویکه دیگیم پنجره یه
آخی آیریلیقدان گوزلریمیز یوخ،آیاقلاریمیز کور اولدو
هله ده اوشویورم اللرینین دوغوم گونونده
آخی قاپی آچان اولماز قاپینی دوءیَن یاغیشا
ساچلارینی دارا مکتوبلارین اوستونه بیرازدا آیریلاق،
بیرازدا...
بیلیرسنمی...
اینتیحارلارین قاریمادیغی فصیلده
بوتون آغاجلار-محاریبه
بوتون آداملار تانری شکیلی دیر.
قوشلاری قانادلاری قویماز
اینتیحار ائتمه یه
کیشی لری ایسه اوزونو یاندیردیغی گون...
الویداع!
قاچیرام قوللاریما طَرَف
بلکه سنله گوروشم،قادین آدام!...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"اسماعیل خرمی"

پاییزیین گؤزلرینه سانجیلاییر
قارانقوش اللریم.

دوغونون هاچا گونلری ویرنیخیر
بالاسی اؤلموش آیاقلاریمدا.

هرگون قولاقلاریما
تجاووز ائدیر ،
قارتیمیش کبینلی بیر مئدیا.

سویونموش کؤلکلری
دلی خانادان فیشقیریرلار
لومبه لوت ائینیمه.


اللرينه ائلچی یم
منه گلسه لر،
یاس ایچینده
توی توتاجاغام آیاقلارینا.

کبینیم حالال،
جانیم آزاد
دییه بوشانارام بو دونیادان.

آغ آپباق گؤزلرینه
بوکرسن منی،
سونرا
گولوشوندن
اؤپوشوندن
بیرآز قاتیب،
گئییندیررسن
لومبه لوت ائینیمی.



https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"آیریلماز "

تورپاق آغلادی




دوشدوک درده دردیمیزه.
دره تپه داغ آغلادی.
یانا یانا باخیب بیزه.
سول آغلادی ساغ آغلادی.


آزادلیغلار یالان اولدو.
کدر بیزلن قالان اولدو.
وار یوخوموز تالان اولدو.
اؤتن شانلی چاغ آغلادی.


هانی او شانلی چاغیمیز ؟
قارتال سیز قالیب داغیمیز.
ائله سؤندو چیراغیمیز.
داشیلا تورپاغ آغلادی.


آیریلماز آغلار ائللره.
اورکلرده نیسگیللره.
چیچکلره بولبوللره.
تالان اولموش باغ آغلادی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

میرزا علی معجز شبستری 1252_ 1313
ساتیرامیزین کسگین قلملی نوماینده سی .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

" میرزاعلی معجزشبستری"


بنده نی عفو ائیلیه میللت گرک
معبده میخانه دئدیم بیلمه دیم
باشینی دیواره ووروب سیندیران
عاقله دیوانه دئدیم، بیلمه دیم

من نه بیلیم قارقا خوش آوازیمیش
بایقوشا بایقوش دئمک اولمازیمیش
تلخیدی اوقات شریفیم بیر آزا
بایقوش او حیوانه دئدیم بیلمه دیم

گوردی فیلانکس یوخودا بیر گئجه
قول بویون اولموش یاتی یور حوریله
سرخوشودوم شیرۀ انگوریله
اویقویا افسانه دئدیم بیلمه دیم

سقل و بیغ صحبتین الدن سالین
ایله مئی یون ذم او قیزیل دیشلری
عصریمیزه لازم اولان ایشلری
اؤرگدین اوغلانه دئدیم، بیلمه دیم

دشمن دین گویده گزر قوش کیمی
معبدی ویران ائده جک دور، اگیل
کس سسیوی، باشوا بیر چاره قیل
قارء قرآنه دئدیم بیلمه دیم

گورجک الینده قزئته جعفرون
رنگی پوزولدی! سیریقی کورلادی
غیظه گلیپ، بمب کیمی پاتلادی
آعزینا قورخانه دئدیم، بیلمه دیم

وزر و وبالی، گنهی بوینوما
مشدی جانیم وئر پولوی آجلارا
پیکری عریانلارا، محتاجلارا
گئتمه خراسانه دئدیم، بیلمه دیم

حاجی داداش سالما اؤزون زحمته
وئر او پولی ملت بی دولته
کافر اگر بورج وئره ملته
بند اولار ایرانه دئدیم، بیلمه دیم

اویموش عجب غفلته قارداشیلار
چورت وورار، صبح و مسا یوخلیلار
من ائله بیلدیم که او سارساخلیار
سررینی غلیانه دئدیم بیلمه دیم
 
آتدی الین قائمۀ خنجره
 دوردی بش اون ووردی من مضطره
من ائله بیلدیم که او سؤز یاخشیدیر
یاتما مسلمانه دئدیدم بیلمه دیم

دوستا دییه ر دوست خطیاتینی
کی ائده اصلاح عیوباتینی
دین و وطن دشمنی ظن ائیله دیم
معجزه بیگانه دئدیم، بیلمه دیم

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«مریم پاییزی»

بو گئجه شعریمین اَلیندن توتوب
کؤچه ری قوشلارلا گئتمک ایسته رم
او ماوی گؤیلره قاناد لاناراق
شَهَرین گؤزوندن ایتمک ایسته رم


قلمیم آیریلیق دوشونور یئنه
کلمه لر سارالیر،گؤزلریم دولور
بو پاییز دئییل کی ساده جه کؤنلوم
کده ر له بویانیر ،آرزولار سولور


بیر کؤلگه دولاشیر ،پنجره میزده
اَللری شوشه یه سئویرم یازیر
اورکده باشلانیر بیر سئوگی ایزی
سئویملی آدینی قلبیمده قازیر


من سنی سئو... دییه دیلیم توتولور
تومجه م ده بیر آغیر حسرت دوغولور
گؤز یاشیم سئل اولور ،آخیر شعریمه
اورگیم سارا تک غمده بوغولور


بو گئجه بیر منم ،بیر ده قلم کی
جان آتیر سؤیله سین ،سنی سئویرم
یوخ سنی سئومیرم ساده جه ایندی
من سنی ،چوخ سئوه ن ،منی سئویرم



https://t.me/Adabiyyatsevanlar

شعر ؛؛ مریم پائیزی

دیکلمه ؛؛ بهروز صدیق

استودیو ؛؛ آ ر ا ز

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کامیل_قهرمان_اوغلو
اسماعیل خرمی نین شعرینه اوتری باخیش

پاییزیین گؤزلرینه سانجیلاییر
قارانقوش اللریم.

دوغونون هاچا گونلری ویرنیخیر
بالاسی اؤلموش آیاقلاریمدا.

هرگون قولاقلاریما
تجاووز ائدیر ،
قارتیمیش کبینلی بیر مئدیا.

سویونموش کؤلکلری
دلی خانادان فیشقیریرلار
لومبه لوت ائینیمه.


اللرينه ائلچی یم
منه گلسه لر،
یاس ایچینده
توی توتاجاغام آیاقلارینا.

کبینیم حالال،
جانیم آزاد
دییه بوشانارام بو دونیادان.

آغ آپباق گؤزلرینه
بوکرسن منی،
سونرا
گولوشوندن
اؤپوشوندن
بیرآز قاتیب،
گئییندیررسن
لومبه لوت ائینیمی.


#اسماعیل_خرمی






باراکاللاه شاعیررررر ... بو شعیر منی کئفلندیردی .
و آمما نئچه سوز گلدی بو شعیردن بئینیمه ؛
کیلاسیک فولکولور جیلوه لری تورک ادبییاتیندا مثلن " کبینیم حالال، جانیم آزاد.

بو شعیرده، فولکولور یوخسا تمثیل و آتا بابامیزین شیرین سوزلری جانلانیر و آیاق توتوب یئریییر سانکی بورادا و سونسوز درجه ده گوزللیییه چکیلمیشدیر؛
ایمگه لییه.
اگر گئنیش باخساق بو مساله یه و حتمی لازیمدیر درین باخیلسین بیر باخیشدا "غرب"ده و آوروپا و آمریکا یازیچیلاریندا و اثرلرینده دین دن غئیری و بعضن کلیسا _ معبد و مسیح ایدئولوژیسینده کاتولیک و اورتودوکس قونولاریندا لاپ بئله آسمانی دوروم تاپیر بو تخییول و تمثیل وار ایمگه لیکلر و بونا "آیکونگرافی" دئمیشلر یعنی (تندیس و صورتپردازی) کی اوزل دوروم و دوراقدان سو ایچیر بو تفککور . منحه ایسماعیل بئی بو شعیرینده منی چکدی آپاردی همن بو میثال ووردوقوم و دونیاسینی سئودیییم کلاسیک فولکولور دونیاسینا کی دئییر " اللرینه ائلچی یم منه گلسه لر و ... " یوخسا "جانیم آزاد و کبینیم حالال " کیمی دیزه لر کی دوزگونجه سینه شعیرین جانین آلیر و شاعیری بوشالدیر سوزلوکلردن و بئله دیر شاعیر بیر یئره یئتیرکی سوزجوکلر پادشاهی و لیدئری اولور و کلمه لر و تصویرلر سانکی شاعیردن دوغولور و منظره چکیلیر سوزلردن و ... منجه بوردادیر شاعیر اوزل جایگاه تاپیر ایمگه لره و تمثیل ایدولوژی سینه رغمن .
و بو محتوا باخیمدان و دیگر گوزللیکلردن سوز آچیرکی، چوووخ چتین شاعیرلر ائله یه بیلر بو دونیا باخیشینا ال آپارا بیلسین .
و میلیان افسوسلارکی بیزیم یئنی یازان "آغ شعیر" شاعیرلریمیز چوخ آزجاسینا بو آیکونگیرافی مرحله سبنه گلیب چاتا بیلمه یرک تمثیللریمیزدن آثارلاریندا استفاده ائتمیرلر . اولسادا چوخ آزدی بوندان ایش چکن شاعیرلریمیز... شعیرین بیر وظیفه سی و رسالتی ده "اویانیشدیر" و بو شاعیرین بوینوندادیر علوی و معنوی اویانیشلار ..
ایسماعیل بئی گوزل شاعیریمیزه داها باجاریقلار آرزیسی لا .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‍ فلزبان

بگذار
هزار بار
مهر بیآید و آبان بگذرد،

نه قلم می‌خرم که بشکنند
و نه دفتر که ضبطش کنند
اینجا،
کیف ها را هم، تفتیش می‌کنند.

تنها،
برای تمامِ کودک ها
پاک کن؟! می‌خرم
تا
تمامِ غلط‌های حاکمان را پاک کنند
و خود آنچه می‌خواهند را
از نو تحریر کنند.


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

طنز
« فلفلی »
- 16 نوامبر 2011

اندرباب عشوه کرشمه ی گوجه فرنگی !

این گوجه فرنگی عجوزه پتیاره ، دفعه اولش که نیست - آتش به جان گرفته - داره با عشوه و کرشمه ی بی موقعش دست مارو تو حنا می زاره ؛ لا کردار هر وقت تَقّی به توقّی خورده بازی کردنش با سفره ی مردم همیشه درصحنه ی ما گل کرده و خلایق را واسه یک تابه اُملت زابرا کرده است ! حالا هم تو این حیص و بیص که پرزیدنت مان با عرق جبین و جربوزه ی انقلابی داره تو سازمان ملل جلوی یک مشت سردمدار استکبار جهانی از حق و حقوق و مظلومیت و معصومیت زمامداران پاک دست و ساده زیست میهن اسلامی مدافعه می فرماید ، دوش با دوش جناب ترامپ ضد برجام چوب لای چرخمان می گذارد ؛ ! می فرمایید نه ، بفرمایید این وجیزه ی زیرین را که مزید بر هشت سال ماضی باحال ناراضی در جریده ی ساقی از باب مذمت حضرتش خط خطی کرده بودم مروری بفرمایید تا به ذات خبیثه مسبوق به سابقه ی این شیتیل جالیزی که هی داره نرخشو کش میده پی ببرید : *******************************************
گوجه فرنگی بی حیا…!
اِ…اِ…اِ…اِ…! تورو خدا این گوجه فرنگی فسقلی رو نیگاه …! ببین چه جوری خودشو داره قاطی سیاست می کنه …! بی بتّه …! انگاری هیلارییه…!! پدر سوخته …!
اون از اون دفعه ای اش که خودشو کرد کلام الکلیم بزرگان و تحفه بقالی سرکوچه سران ! و این از ادا و اطوار این دفعه ای اش که تو این هیری بیری واسه ما نرخشو داره می بره بالا…! بلا…!
یکی نیست به این تحفه بگه آخه شکم دریده از حذف یارانه برق و آب وگاز و بنزین و تلفن تو رو سنه نه …؟! کجایت با این عناصر خامسه اُخته ، ورپریده…؟! ازگلابی و پرتقال تامسون و شاه توت هم زدی بالاتر…؟! لهیده..؟!
اصلأ ما هرچی می کشیم ها ؛ از دست این فرنگی هاست…! فرنگی جماعت ؛ گوجه اش هم فتنه است…! گور به گورش هم که بکنی بازهم خون فرنگی تو رگهاشه…!
ما که خودمان عزممان را جزم کرده ایم بنا به فرض و تکلیف ملی و میهنی و بدون نوک سوزنی توجه به جوسازی ها و فتنه انگیزی های مشتی فرنگی مأب و فرنگی پرست ؛ به جان عزیزمان ؛ همین امروز از بقالی سرکوچه خودمان قریب به نیم کیلو گوجه فرنگی چاق چله ؛ ولوبه قیمت گزاف – به جهنم – ابتیاع فرموده و باخشم مقدس ضد فرنگی ؛ زیر کارد تیز ریز ریز کرده و با شکاندن یکدانه تخم مرغ دو زرده و خرد کردن یکدانه فلفل قرمز جیگر سوز؛ یَک اُملتی از آن بسازیم ؛ یَک اُملتی بسازیم ، که بادنجان های تمام عالم به عزایش سیاه پوش شوند…! بی حیای لمبو…!! خیال کرده…!!
قایناق: غروب درگیسی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

🔹خبر
🔹بنیاد شهریار برگزار می کند
🔹بزرگداشت سید ابولقاسم نباتی شاعر شکر سخن آذربایجان

بنیاد پژوهشی شهریار با انتشار اطلاعیه ای اعلام کرد ، روز پنجشنبه پنجم مهر ماه 1397 ساعت 6بعد از ظهر طی مراسمی به بزرگداشت سید ابوالقاسم نباتی شاعر شیرین سخن سده سیزدهم آذربایجان و ایران می نشیند.
در این مراسم که سی و هشتمین مراسم تجلیل از مفاخر و شخصیت های علمی فرهنگی آذربایجان است،دکتر صمد رحمانی، دکتر محمد علی موسی زاده و استاد خسرو سرتیپی سخن خواهند گفت.
سید ابوالقاسم نباتی (1191- 1262 6قمری) زاده اشتبین جلفا، شاعر زحمتکش آذربایجانی است که در خانواده کشاورز روستایی زاده وزیسته است و در دامان طبیعت از سرچشمه شعر و عرفان سیراب شده است. بعد از دوران جوانی ،در قره داغ، در بقعه شیخ شهاب الدین اهری عارف بزرگ، مجاور شد ، در اواخر عمر بود که به زادگاهش برگشت.
تمام دیوان دوزبانه نباتی ، بیش از پنج هزار بیت شعر نیست و همین پنج هزار بیت، شهرت و آوازه اورا از مرزها گذرانده ، تا گستره های جمهوری های ترکیه وآذربایجان و سرزمین قفقاز ودر دیگر گستره های ترک نشین گسترده است. بیشتر شعرهای نباتی در زبان مادری –ترکی آذربایجانی – است و در شعر فارسی، بیشتر تحت تأثیر خیام و خواجه حافظ شیرازی قرار گرفته است.
شرکت در بزرگداشت سید ابوالقاسم نباتی که در سالن اجتماعات بنیاد پژوهشی شهریار واقع در چهار راه باغشمال تبریزبرگزار می شود، برای عموم مردم آزاد است.
بزرگداشت شاعر عارف آذربایجان ،سید ابوالقاسم نباتی با همکاری اداره کل ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی و بنیاد ملی نخبگان آذربایجان شرقی برگزار می شود.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

شعر: هوشنگ ابتهاج" سایه"
ترجمه: صالح سجادی

نشود فاش کسی آنچه میان من و توست
تا اشارات نظر نامه رسان من و توست

گوش کن با لب خاموش سخن می گویم
پاسخم گو به نگاهی که زبان من و توست

روزگاری شد و کس مرد ره عشق ندید
حالیا چشم جهانی نگران من و توست

گر چه در خلوت راز دل ما کس نرسید
همه جا زمزمه ی عشق نهان من و توست

گو بهار دل و جان باش و خزان باش، ارنه
ای بسا باغ و بهاران که خزان من و توست

این همه قصه ی فردوس و تمنای بهشت
گفت و گویی و خیالی ز جهان من و توست

نقش ما گو ننگارند به دیباچه ی عقل
هر کجا نامه‌ی عشق است نشان من و توست

سایه ز آتشکده ی ماست فروغ مه و مهر
وه ازین آتش روشن که به جان من و توست


ترجمه ی ترکی:

کیمسه‌یه فاش اولاماز سن‌له نه ییم وار آرادا
تا اشارت آپاران گؤز ببه‌ییم وار آرادا

دینله سوسموش بو دوداقلارلا نه‌لر سؤیله ییرم
بیر باخیشلیق جواب انجاق دیله‌ییم وار آرادا

یولچوسوز قالدی عصیلرلر بویو عشقین یولو آه
ایندی گؤزلر بیزه‌دیرگل گره‌ییم وار آرادا

کیمسه دویمازسادا خلوتده بیزیم سیرریمیزی
امما هر یئرده سنه سؤیله‌دییم، وار آرادا

سن منیم کؤنلومه گول دونلو باهارسان یوخسا
نه قدر یاز کی سارالمیش چیچه‌ییم وار آرادا

ایندی سنله یاشاییر کؤنلوم او جنت باغی‌نی
کی تمناسینا خلق ایچره دئییم وار آرادا

آدیمیز عشق یازان دفتره باشلیق اولاجاق
بئله‌کی سن کیمی بیر سئودیجه‌ییم وار آرادا

آی، گونش بیزده یانان اوددان آلیر اؤز ایشیغین
بو نه اوددور اوجاغیندا اوره‌ییم وار آرادا


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سایین گروپداشلار
بو گئجه : 97/07/04
ساعات: 21/30دا
خانیم رقیه کبیری نین " مرآغاجینین کهربا گوزلری" ادبیات سئونلر گروپوندا روانشناختی نقد اولاجاق.
اوزمان :رسول اسمعیلیان جنابلاری

پُست‌مدرنیزم

✍اویغونلاشدیران: ایلقار موذن‌زاده

💢پُست‌مدرنیزم۱۹۶۰ سونراسی آمریکادا اورتایا چیخمیش بیر آخین‌دیر. دوشونجه اولاراق معماری ده، پلاستیک صنعت‌لرده و یازین ساحه‌سینده تأثیرلی اولموش‌دور.
حیات فورماسی اولاراقدا منیمسه‌نه‌ن پُست‌مدرنیزم، مودرنیزم سونراسی، اونا علاوه اولاراق اَله آلینار. وارلیغینی مودرنیزمه بورجلودور. آنجاق مودرنیزمه قارشی چیخیش دئییل. مودرنیزمین بیر سونراکی سوره‌جی‌دیر. اونسوز دا ذاتاً "پُست" سؤزجویو ده «اک، سونرا» آنلامینی وئرر. بو سببله مودرنیزمله ضیدّ دوشمه‌سی یا دا مودرنیزم یانلیسی اولماسی سؤز قونوسو دئییل. یئنه ده مودرنیزمدن آیری دوشونولمه‌سی سهو اولار.

💢حیات بیچیمی اولاراق منیمسه‌نمه‌سی دارتیشیلماسی بیر چوخ یانی اؤزو ایله گتیرمیش‌دیر. مثلاً تورکیه کیمی مودرنیزمی تام اولاراق یاشایا بیلمه‌میش اؤلکه‌لرده مودرنیزم سونراسی‌نین یاشانیلماغا چالیشیلماسی یا دا یاشانیلیر سانیلماسی بؤیوک بیر یانیلما اولار. «ائرینچ»(۱۹۹۵، س. ۱۳۹)ین دئییشیله "بیر هفته‌دن بَری یویونمامیش بده‌نه «اولد ایسپایس» اِسپِرِیی وورماق" کیمی تعیین اولونار. بو وضعیت معاصر اولا بیلمه‌دن پُست‌مدرن اولماسی‌دیر کی معنالی دئییل.

💢«بیر پُست‌مدرن صنعت‌چینی عصیانکار گؤستره‌ن، اونون اسارتی‌دیر. یاشانیلماق‌دا اولان دونیانی تنقید ائده بیله‌جک، مودرنیزم قاریشیق‌لیغینی و ضدلیکلرینی توتا بیلمک ائدینیملَری(اکتسابی) و بونلاری عکس ائدیب انعکاس وئرمه‌سی‌دیر»

پُست‌مدرن ادبیات:
💢پُست‌مدرن یازین معاصر آنلاییش‌دان فرق‌لی اولاراق اؤز و شکیل‌ده یئنی بیر یاناشماسینی اؤزو ایله گتیرمیش‌دیر. بونا گؤره تور آیری‌می اورتادان قالخمیش‌دیر. معاصر اثرده یوروملانما ایمکانی محدودلاشدیریلدیغی حال‌دا، پُست‌مدرن اثرده اوخوجو، اوخودوغو سیرادا متنی یئنی‌دن یازما وضعیتینه کئچر. مودرن‌لیک‌ده اثر معنالی‌لیق داشیماقدا ایکَن، پُست‌مدرن اثر سؤز سؤیله‌مه سنّتی‌ایله (لفّاظی) بزنمیش‌دیر. دیل اویونلارینا گئنیش یئر وئرمه و زامان-یئر بوتونلویوندن اوزاقلاشما گؤرولور.

💢پُست‌مدرن یازیندا مؤوضو باغلاریندا گئرییه دؤنوشلر واردیر. داها اول یازیلمیش متنلردن یولا چیخاراق یئنی متنلر چیخاریلار. هم سورغولاما، هم ده جاواب آراما بیر یئرده گؤرولر.
«رولاند گئرارد بارتز» (۱۹۱۵-۱۹۸۰) و «جیمز جویز»(۱۸۸۲-۱۹۴۱)ین یانیندا تورک یازینیندان «اورهان پاموک»، «بیلگه کاراسو» دا پُست‌مدرن اولاراق کاراکتئریزه ائدیله‌ن یازیچیلاردان ساییلارلار.

📜قایناق: تورک‌ادبیاتی‌دات.‌اوآرجی سیته‌سی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar
 

"سودابه تقی‌زاده زنوز"


نگاهی به رمان «چشمهای کهربایی درخت مُرّ»(مُرّ آغاجینین کهربا گؤزلری)
سودابه تقی‌زاده زنوز

داستان از این قرار است که کودتایی در پایتخت کشور نیواک روی می‌دهد. بر خلاف سایر کودتاهای روی داده در جهان که معمولا در تاریکی شب انجام می‌گیرد، با تدبیر دلال که خود از نزدیکان رهبر حکومت ساقط شده بود، و اکنون از سران کودتا می‌باشد، کودتاگردان در روز روشن مخالفین خود را دستگیر و زندانی می‌کنند. با تدبیر دلال قانونی تازه وضع می‌شود که بر اساس آن زنان باید به مچ پای خود زنگوله ببندند و مردان سمبل ترازو به سینه‌ی لباسشان بچسبانند. این قانون شامل تمام شهروندان و توریست‌هایی می‌شود که وارد نیواک می‌شوند. بر طبق این قانون زنان سرپرست خانواده باید همزمان هر دو سمبل را بر سینه و مچ پای خود داشته باشند. دلال، سرهنگی را مامور اعدام مخالفین می‌کند، سرهنگ بنابه دلایلی مجبور می‌شود پیشنهاد دلال را قبول کند. علاوه از مجبوریت، تحقیق در باره‌ی زندگی جلادان و مسئله‌ی شرّ از دیرباز مورد علاقه‌ی سرهنگ می‌باشد. حتی سالها قبل کتابی در باره‌ی طریقه‌ی اعدام در شرق و غرب به چاپ رسانده است.
او در کشمکشی درونی به انجام وظیفه خود می‌پردازد، رودر رویی مستقیم سرهنگ با عملی به نام اعدام و کشمکش درونی او باعث تغییراتی در ذائقه‌ی جنسی سرهنگ می‌شود. همسر سرهنگ که پیشتر از سردمزاجی همسرش ناراحت بود این بار در حیرت از نیازهای سرکش سرهنگ به دنبال دلیل می‌گردد. و بعد از یافتن جواب این تغییر، در یک اتفاق دچار مرگ مغزی می‌شود تا موقتا راز اعدام‌های سرهنگ تا روزی که با یکی از محکومین به اعدامش رو به رو نشده برملا نشود! محکومی‌که از قضا برادر طیب، مهمترین شخصی است که سرهنگ از برملا شدن رازش پیش او ابا دارد!
همانطور که می‌بینید داستان ۴ شخصیت برجسته دارد؛ سرهنگ، طیب، زن سرهنگ و دلال.
ازشخصیت اول رمان، که سرهنگ می‌باشد شروع می‌کنم، سرهنگ در محور تمام حوادث رمان قرار دارد. مردی که بی هیچ شرمندگی‌یی خود را «جلاد» معرفی می‌کند، و به باور او جلاد بودن نیز نوعی شغل محسوب می‌شود. شحصی که از سوی دلال منسوب شده است تا مراسم اعدام محکومین بدون هرج و مرج و با رعایت تمام ضوابط قانونی انجام شود. قبل از منسوبیّت سرهنگ به این شغل اعدام مخالفان توسط گروهی از کودتاچیان که دوره‌ی نظام ندیده بودند، انجام می‌گرفت. سرهنگ که مردی است آموزش دیده و با تجربه، با شیوه‌ی مخصوص خود به امور اعدام در حکومت کودتا سرو سامان می‌دهد. هر چند سرهنگ فردی منزوی، گوشه‌گیر، ‌کم‌حرف، سردمزاج و خونسرد است اما دلال تصور می‌کند او رفتارهای سادیستیک دارد!
سراغ زن سرهنگ می‌رویم؛ زنی که مجله مد می‌خواند، حسودی کفترهای گرانقیمت سرهنگ را می‌کند، ساعت‌ها جلوی آینه می‌ایستد و از بدن خود لذت می‌برد و با توسل به «بادی لنگوییج، body language» تلاش دارد نظر همسر سردمزاجش را به خودش جلب کند.
طیب، زنی است خود ساخته و با اراده. از وقتی شوهرش مرده مسئولیت زندگی را بر عهد گرفته، با ماشینی که از شوهرش به ارث رسیده زندگی خود و فرزندانش را می‌گذراند، تنها زنی است که به قهوه‌خانه‌ی کفتربازان رفت و آمد می‌کند.
دلال،‌ شخصیتی است فرصت طلب، که با براندازی حکومت قبلی روی کار آمده و در راس قدرت قرار گرفته است. رانت خوار است از قانونی که وضع کرده سؤ استفاده‌ی اقتصادی می‌‌برد. سود سرشاری از کارخانه‌های زنگوله‌سازی و سمبل ترازو به جیب می‌زند. قاتل و سفیر سابق را با یک دیده می‌نگرد. برای او مخالف، مخالف است و باید حذف شود!
اما قضیه به این سادگی‌ها هم نیست و این تنها لایه‌ی رویی حوادث رمان و شخصیت‌هاست. باید یک بار دیگر از اول شخصیت‌ها را مرور کنیم.
سرهنگ، مردی که مجبور شده مسئولیت جوخه اعدام را برعهده بگیرد، سعی می‌کند حقوق انسانی محکومین را حتی در مقابل جوخه‌ی اعدام رعایت کند و شیوه‌ی اعدام هر محکوم مناسب با شخصیت اجتماعی محکوم باشد. معتقد است محکوم کردن و اجرای جزای محکومیت دو مقوله‌ی متفاوت است. سعی می‌کند به خواسته‌ی محکومین جامه عمل بپوشاند و با محکومین به احترام رفتار کند. هر چند او دغدغه‌ی چگونه مردن محکومین و عکس‌العمل جلاد را که خودش باشد، در حین عمل مرگ دارد، اما رقیق‌القلب نیز هست و تاب دیدن اجرای حکم را ندارد، به موقع شلیک جوخه‌ی آتش چشم‌های خود را می‌بندند و بعد از هر اعدام کشمکشی ذهنی در او آغاز می‌شود و رفتارهایی متفاوت از قبل از او سر می‌زند.
سرهنگ علی‌رغم اینکه به اجبار پدر مجبور به ازدواج با دختر عموی خود شده ولی تنها به حکم وظیفه با همسرش همبستر می‌شود و به او احترام می‌گذارد. مردی که خود را

در سراسر رمان «جلاد» معرفی می‌کند برای همسرش وجودی مستقل و «حق تسلط بر بدن» قائل است و خود را مالک همسرش نمی‌داند. او حتی بعد از مرگ مغزی همسر خود هم در بخشیدن اعضاء بدن او در کشمکشی عمیق به سر می‌برد.
زن سرهنگ، زن

ی که با تمام حسادت‌های زنانه‌اش به حریم خصوصی همسرش احترام می‌گذارد. و علی‌رغم سردمزاجی و علاقه‌‌ی عاشقانه‌ی همسرش به کفترهایش، خلوت و تنهایی او را به هم نمی‌زند و در کارهای او دخالت نمی‌کند.
طیب، او که در شهر «نیواک» بر طبق قانونِ «زن‌ها باید به پای خود زنگوله ببندند» مجبور است به پای خود «زنگوله» ببندد، در عین حال به خاطر اینکه همسرش فوت کرده مجبور است بر طبق قانونِ «مردها باید به سینه‌ی خود سمبل ترازو بچسبانند» به سینه‌اش نیز سمبل ترازو می‌چسباند. او زنی صمیمی‌و مهربان است که چشم‌هایی به رنگ کهربا دارد. اما چرا رنگ چشم‌های طیب هم مانند درخت مُرّ کهربایی است؟! این را در ادامه داستان خواهیم فهمید.
دلال، یک‌روترین شخصیت داستان! او روی دیگری ندارد. از آغاز تا پایان داستان خودِ خودش هست، دلالی تمام عیار، آن طور که باید باشد. مردی که برایش پول حرف اول و آخر را می‌زند.
این کلیتی از رمان و شخصیت‌های اصلی آن است. آنچه که من آن را صورت مسأله می‌نامم؛ اما اصل داستان چیز دیگرست، داستان از اول تا پایان روی یک پاشنه می‌چرخد؛ روی مفهوم شرّ!
کافه‌ای که سرهنگ در آن کتاب می‌خواند، کفترهایی که سرگرمی‌عمده مردم شهر است، درختی که محرم اسرار سرهنگ است و شاهد و ناظر همه‌ی آن چیزیست که اتفاق می‌افتد، کشمکشی که از آغاز تا پایان داستان خود را گاه با نیازهای سرکش نسبت به همسر، گاه با رفتن به نجیب خانه‌ای به نام پیگال که نقشه‌ی هوایی‌اش به ماکتی از کشور نیواک می‌ماند.
جلاد بودن «یا» احترام به محکومین، اغواگر بودن «یا» احترام به حریم خصوصی، صمیمی‌و مهربان بودن با چشمهای کهربایی «یا» دوشادوش مردان کار کردن و با مردها نشست و برخاست داشتن. این داستان پر است از «یا»‌ها. اینطور بودن «یا» آنطور شدن؛ خیر «یا» شر؛ این، «یا» آن.
کل این داستان بر روی این «یا»‌ها می‌چرخد، به دنبال خیری میان شر و یا بلعکس، شری میان خیر. هیچ قطعیتی وجود ندارد! همه چیز یک «یا» دارد، موقعیتی که اگر طور دیگری بود اتفاق دیگری هم رخ می‌داد. دلالی که می‌توانست جایش با «دریادار» محکوم عوض شود، زنی که می‌توانست به جای وقت صرف کردن جلوی آینه و عشوه‌گری طور دیگری همسرش را عاشق خود کند، پدری که اگر به جای پسرش تصمیم نمی‌گرفت شاید سرنوشت دیگری در انتظار پسرش بود، زنی که در نجیب خانه اگر شبیه همسر سرهنگ نبود می‌توانست نیازهای سرکش او را آرام کند و… «اگر»، «شاید»، «اما»، «یا»…. هرچه که هست نسبیت است. حتی بر سر خود مفهوم شرّ.
اما شرّ مطلق کیست؟! هیچ شر مطلقی وجود ندارد. تنها قطعیتی که وجود دارد این هست: «هر جا که پای پول در میان باشد سر و کله شرّ هم پیدا می‌شود». این تنها قطعیت موجود در این اثر است.
یک بار دیگر به اول داستان بر می‌گردیم. فضا را از شخصیت‌ها و انسان‌ها خالی می‌کنیم؛ آنچه که می‌ماند خود داستان دیگری است.
شهری به اسم «نیواک»، نجیب خانه‌ای به نام «پیگال»، «زنگوله» و «ترازو»، کافه‌ی کفتربازها، میدان اعدام، حیاتی با درخت مُرّ که سراپا چشم است، می‌بیند و می‌شنود!
«نیواک»، شهری که بعد از سرنگونی حکومت قبلی به دست دلال‌ها افتاده، «اقتصاد» حرف اول و آخر را در این شهر می‌زند، فضای ایجاد شده در این شهر خواننده را به فضای حکومت‌های سرمایه داری می‌برد. اما همین که از شهر کنده می‌شوی و با سرهنگ وارد آلاچیقی می‌شوی که درست روبروی درخت مرّ قرار دارد همه چیز به یکباره عوض می‌شود.
قدرتی مافوق در قالب یک درخت با چشم‌های کهربایی که اتفاقا درخت محلی «نیواک» هم نیست شاهد و ناظر خود واقعی تو می‌شود. اما راستی چرا «درخت مُرّ» درخت محلی «نیواک» نیست؟ شاید بتوان اصلی‌ترین دلیل آن را نشان دادن همین تفاوت بین دنیای درونی و بیرونی آدمها دانست! درختی که اگر متعلق به «نیواک» بود شاید دیگر چشمهایی به رنگ کهربا نداشت! کهربا رنگ واقعیت و دنیای درونی آدمهاست، دنیای بی‌غل و غش و بی‌پرده.
درخت مُرّ با چشمهایی کهربایی در واقع خود واقعی سرهنگ است، این درخت که در پایان داستان در چشم‌های صمیمی‌و مهربان «طیب» تبلور پیدا می‌کند نماد خود واقعی آدمهاست، دنیایی زیبا اما تلخ! دنیای آدمهایی که دیگر ماسکی به صورت ندارند، «درخت مرّ» در واقع نماد صداقت و تقابل و تضاد انسانی است، چیزی که علاوه از سرهنگ به وفور در طیب نیز یافت می‌شود. به همین سبب چشمهای طیب مثل چشم‌های درخت مُرّ کهربایی است! طیب نماد افرادیست که فراتر از مرزهای جنسیتی و خط‌‌کشی‌های عرفی نه مرد هستند و نه زن، بلکه انسان‌اند!
اما «پیگال» کجاست؟ «پیگال» برای خودش دنیای مجزایی است. جایی مستقل از «نیواک» و در عین حال در درون «نیواک». جایی که به خاطر فعالی

تش به «نیواک» مالیات پرداخت می‌کند و در عین حال برای خود نقشه و محدوده‌ی مجزایی دارد. «پیگال» محل خالی شدن است، جایی که می‌توانی در آن از طغیان‌ها و عقده‌ها و نارضایتی‌های درونی خالی شوی، اما به چه قیمتی؟! خالی شد

ن در «پیگال» هزینه‌های خودش را دارد!
میدان اعدام؛ این میدان محل مرگ محکومین نیست، مرگ در این داستان پایان زندگی در نظر گرفته نشده، بلکه بخشی از زندگی به تصور کشیده شده است. محکومینی که با مرگ خود زندگی می‌کنند، دانشجویانی که مارش می‌خوانند، «رییس پیگال» که در هنگام اعدام سیگاری روشن می‌کند، دانشجوی جوان کم ظرفیتی که برای زندگی‌اش التماس می‌کند، «دریاداری» که فانتزی مرگ در میان دریا را دارد، مرگ همه‌ی آنها به عنوان بخشی از زندگی انسانی است. عکس‌العمل محکومین در برابر مرگ در این میدان خود به عنوان یک سبک زندگی در نظر گرفته شده است.
«زنگوله» و «ترازو»؛ نمادهای تحمیل شده‌ی قانونی و شاید ماسک‌های زده شده بر چهره‌ی انسان‌هاست. افرادی که خواسته یا ناخواسته اسیر جبریات زندگی می‌شوند. عادات و افکار غلطی که انسان‌ها را به غل و زنجیر می‌کشد. حال حق انتخاب با توست، یا وارد اجتماع نشو یا «زنگوله» ببند!
نبستن «زنگوله» و نچسباندن سمبل«ترازو» مستلزم کنده شدن تو از عادات جامعه است. آن بیرون مردم تو را با «زنگوله» و «ترازو» می‌پذیرند. هرچه این زنگوله‌ها و ترازوها پر زرق و برق‌تر مقبولیت تو در جامعه نیواک‌وار هم بیشتر!
قابل لمس‌ترین بخش داستان برای خواننده دقیقا همین دو مفهوم است، «زنگوله» و «ترازو»! آنچه که ما هم وقتی به دنیای بیرونی و اجتماع قدم می‌گذاریم مجبور به استفاده از آنیم. «زنگوله» و «ترازو»های ما از نوع پوشش و صحبت کردن و غذا خوردن و نشست و برخا‌ست‌هایمان، تا نگرش و جهان‌بینی ما را شامل می‌شود. هر چه بیشتر تابع این زنگوله‌ها باشی همان قدر محبوبیت کذایی‌ات هم بیشتر می‌شود! اما این مساله باز هم روی دیگری دارد، همانند طیب که مجبوری هر دوی این نقش‌ها را همزمان بازی کنی! هم مرد باشی و هم زن، نه مرد باشی و نه زن!
و کافه‌ی کفتربازها؛ جایی که تو را به دور از همه‌ی این کش و قوس‌ها به خود زندگی وصل می‌کند، چهره‌ی ساده و بی آلایش زندگی!
در فضایی همچون فضای نیواک انسان‌هایی دو پهلو رشد می‌کنند، با خود درگیر می‌شوند، به جنگ با تمایلات خود می‌روند، مبارزه می‌کنند، شکست می‌خورند، ‌التماس می‌کنند، سربلند بیرون می‌آیند و این خاصیت زندگی کردن در «نیواک» است. اما همین که تنها می‌شوند، ماسک‌های خود را کنار می‌گذارند، به آنچه که می‌توانستند باشند و نشدند فکر می‌کنند.
اما چیزی که در این میان به سرتاسر رمان سایه انداخته «غریزه» است. با وجود همه‌ی اینها به یاد داشته باشید که در نهایت غریزه‌ی اصلی کار خودش را خواهد کرد!
رمان «مرّ آغاجینین کهربا گوزلری» زندگی تک تک ماست، سرهنگ و زن سرهنگ و دلال و طیب شخصیت‌های جدا از هم و متفاوتی نیستند، همه و همه‌ی این شخصیت‌ها در درون ماست، زنگوله و ترازو از پای و سینه‌ی ما آویزان شده، نیواک جای غریبی نیست، کافی است پایت را از در خانه بیرون بگذاری. بارها طیب شده‌ایم، بارها دلال وار تصمیم گرفته‌ایم، بارها با سرهنگ درونمان دست به یقه شده‌ایم، بارها گذرمان به پیگال افتاده است… در نهایت بستگی به این داشته که در کدام پیچ زندگی قرار گرفته باشیم. خلاصه بگویم، این اثر رمانی نیست که تنها برای تفنن و پر کردن وقت فراغت خوانده شود.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar