" اؤز آراميزدا قالسين" آذربايجانين دنيا مقياسيندا مشهور اولان بؤيوک صنعتکاري اوزئيير حاجي بگ اوف ون "او اولماسين، بو اولسون" تاماشاسيندان الهام آلاراق يازيلميش بير حکايه دير. مراد آديندا اوغلان بير گؤزل قيزا عاشيق اولور آنجاق يوخسول اولدوغوندان آرزوسونا چاتا بيلمير. ايش بئله گتيرير کي، قيزين اري گنج اولا اولا اؤلور و ايندي مرادين اؤز مرادينا چاتماغينا امکان يارانير. آنجاق غافار آديندا پوللو، قوجا بير تاجير قيزا مشتري چيخير. بورادا مراد غافارين باشينا مشهدي عبادين باشينا گلن اويونا بنزر بير احوالات گتيرير.
اوستاد رحمانی ,
ایمکانی اولسا بو گونوده نثر یازیچی لارینین کارنامه سینه باخاق , سیزین نطرینیز بوگون یاخجی نثر یازنلاریمیز کیملردیلر ؟
ایمکانی اولسا بو گونوده نثر یازیچی لارینین کارنامه سینه باخاق , سیزین نطرینیز بوگون یاخجی نثر یازنلاریمیز کیملردیلر ؟
🔴🔴🔴🔴سایین گروپ داشلار
بو گئجه نین نثر یاریشماسینین متنی
بیوگرافی /صمد وورغون
صمد یوسیف اوغلو وکیلوو 1906-جی ایل مارتین 21-ده قازاخ رایونونون یوخاری سالاحلی کندینده بی نسلینه منسوب بیر عاییله ده آنادان اولموشدور. وکیل آغالیلار، سونرالار ایسه وکیلوولار آدلانان نسلین 300 ایللیک تاریخی معلومدور. شاعیرین آناسی دا همین نسیلدندیر. وکیل آغالیلاردان چوخ جورأتلی حربیچیلر، معاریفچیلر، حکیملر، شاعیرلر یئتیشمیشدیر. اونلار چار روسییاسی دؤورونده قازاخدا، تیفلیسده، باشقا یئرلرده یاشامیش و ایشله میشلر. شاعیرین آتاسی یوسیف آغا کندینده، عؤمرونون سون ایللرینی ایسه قازاخدا یاشامیشدیر. او، چوخ سخاوتلی اولدوغوندان اؤز وار-دؤولتینی الینده ساخلایا بیلمه میش، یوخسوللاشمیشدیر. بالاجا صمدین اوشاقلیغی چوخ آجیناجاقلی اولموشدور. 6 یاشی اولاندا آناسی محبوب خانیم 28 یاشیندا وفات ائدیر. صمد آتاسی یوسیف آغانین و آنا ننه سی عایشه خانیمین هیمایه سینده یاشاییر. عایشه خانیمین اری- شاعیرین باباسی مئهدیخان آغا اؤز دؤورونده ائلینده، اوباسیندا کوهنسال لقبی ایله تانینان شاعیر ایدی. گؤرکملی آذربایجان شاعیری، قاراباغ خانی ایبراهیم خانین وزیری موللا پناه واقیف (1719-1797) ده بو نسله منسوب اولموشدور. شاعیر اوشاقلیق ایللرینی دوغما کندینده کئچیرمیش، ایلک تحصیلینی کند مکتبینده آلمیشدیر. 1918-جی ایلده گؤرکملی ادبیات شوناس و معاریفچی فیریدون بی کؤچرلی قوری موعلیملر سئمینارییاسی نین آذربایجان شؤعبه سینی قازاخا کؤچوررک قازاخ موعلیملر سئمینارییاسینی تشکیل ائدیر. سئمینارییا موترققی بیر معاریف اوجاغی ایدی. بو مکتبه قبول اولونان کند اوشاقلاری آراسیندا صمد و مئهدیخان وکیلوو قارداشلاری دا وار ایدیلر. فیریدون بی کؤچرلی نین حیات یولداشی بادصبا خانیم وکیلووا (کؤچرلی) شاعیرین یاخین قوهومو ایدی. صمد وکیلوو گنجلیگینده او هر شئیله ماراقلانان، حسساس، شیلتاق، بدنجه ضعیف، بونونلا یاناشی چوخ جورأتلی، مؤحکم ایراده لی، حاضیرجاواب ایدی. تحصیله باشلادیغی ایلک گونلردن اونداکی فیطری ایستعداد اؤزونو گؤسترمه یه باشلامیشدی. بو ایللرده او، واقیف، ویدادی، ذاکیر و صابیر یارادیجیلیغی ایله یاناشی، آ.س.پوشکی نین، ی.م.لئرمونتووون و تورک یازیچیلاریندان توفیق فیکرتین، نامیق کامالین، محمد امینین اثرلری ایله ده تانیش اولور. سسی اولدوغوندان گؤزل اوخویور، مهارتله شعیر دئییر، هوسکار تاماشالاردا چیخیش ائدیردی. 1922-جی ایلده شاعیرین آتاسی یوسیف آغا، بیر ایل سونرا ایسه ننه سی عایشه خانیم وفات ائدیر. بوندان سونرا صمده و قارداشی مئهدیخانا اونلارین بیبیسی قیزی خانقیزی وکیلووا قایغی گؤستریر. سئمینارییادا او، ایلک شعیرلرینی قلمه آلیر. بونلار خالق پوئزییاسی فورماسیندان بیری اولان لیریک قوشمالار ایدی. یازدیغی شعیرلر سئمینارییانین دیوار قازئتینده چیخیردی. شاعیرین ایلک چاپ اثری اولان «جاوانلارا خیطاب» شعیری 1925-جی ایلده تیفلیسده چیخان «یئنی فیکیر» قازئتینده درج اولونموشدور. بو شعیری او، سئمینارییانی قورتارماسی موناسیبتیله یازمیشدی. سئمینارییانی بیتیردیکدن سونرا صمد وکیلوو آذربایجانین بیر سیرا کند و رایونلاریندا، او جومله دن قازاخدا، قوبادا و داهی نیظامی نین وطنی گنجه ده آذربایجان دیلی و ادبیاتینی تدریس ائتمه یه باشلاییر. پوئزییا گئت-گئده شاعیرین بوتون وارلیغینا حاکیم کسیلیر. گنج شاعیر اؤز خالقینی، وطنینی، دوغما تورپاغی نین اسرارانگیز طبیعتینی سئودیگی اوچون «وورغون» تخلوصونو گؤتورور.
بو گئجه نین نثر یاریشماسینین متنی
بیوگرافی /صمد وورغون
صمد یوسیف اوغلو وکیلوو 1906-جی ایل مارتین 21-ده قازاخ رایونونون یوخاری سالاحلی کندینده بی نسلینه منسوب بیر عاییله ده آنادان اولموشدور. وکیل آغالیلار، سونرالار ایسه وکیلوولار آدلانان نسلین 300 ایللیک تاریخی معلومدور. شاعیرین آناسی دا همین نسیلدندیر. وکیل آغالیلاردان چوخ جورأتلی حربیچیلر، معاریفچیلر، حکیملر، شاعیرلر یئتیشمیشدیر. اونلار چار روسییاسی دؤورونده قازاخدا، تیفلیسده، باشقا یئرلرده یاشامیش و ایشله میشلر. شاعیرین آتاسی یوسیف آغا کندینده، عؤمرونون سون ایللرینی ایسه قازاخدا یاشامیشدیر. او، چوخ سخاوتلی اولدوغوندان اؤز وار-دؤولتینی الینده ساخلایا بیلمه میش، یوخسوللاشمیشدیر. بالاجا صمدین اوشاقلیغی چوخ آجیناجاقلی اولموشدور. 6 یاشی اولاندا آناسی محبوب خانیم 28 یاشیندا وفات ائدیر. صمد آتاسی یوسیف آغانین و آنا ننه سی عایشه خانیمین هیمایه سینده یاشاییر. عایشه خانیمین اری- شاعیرین باباسی مئهدیخان آغا اؤز دؤورونده ائلینده، اوباسیندا کوهنسال لقبی ایله تانینان شاعیر ایدی. گؤرکملی آذربایجان شاعیری، قاراباغ خانی ایبراهیم خانین وزیری موللا پناه واقیف (1719-1797) ده بو نسله منسوب اولموشدور. شاعیر اوشاقلیق ایللرینی دوغما کندینده کئچیرمیش، ایلک تحصیلینی کند مکتبینده آلمیشدیر. 1918-جی ایلده گؤرکملی ادبیات شوناس و معاریفچی فیریدون بی کؤچرلی قوری موعلیملر سئمینارییاسی نین آذربایجان شؤعبه سینی قازاخا کؤچوررک قازاخ موعلیملر سئمینارییاسینی تشکیل ائدیر. سئمینارییا موترققی بیر معاریف اوجاغی ایدی. بو مکتبه قبول اولونان کند اوشاقلاری آراسیندا صمد و مئهدیخان وکیلوو قارداشلاری دا وار ایدیلر. فیریدون بی کؤچرلی نین حیات یولداشی بادصبا خانیم وکیلووا (کؤچرلی) شاعیرین یاخین قوهومو ایدی. صمد وکیلوو گنجلیگینده او هر شئیله ماراقلانان، حسساس، شیلتاق، بدنجه ضعیف، بونونلا یاناشی چوخ جورأتلی، مؤحکم ایراده لی، حاضیرجاواب ایدی. تحصیله باشلادیغی ایلک گونلردن اونداکی فیطری ایستعداد اؤزونو گؤسترمه یه باشلامیشدی. بو ایللرده او، واقیف، ویدادی، ذاکیر و صابیر یارادیجیلیغی ایله یاناشی، آ.س.پوشکی نین، ی.م.لئرمونتووون و تورک یازیچیلاریندان توفیق فیکرتین، نامیق کامالین، محمد امینین اثرلری ایله ده تانیش اولور. سسی اولدوغوندان گؤزل اوخویور، مهارتله شعیر دئییر، هوسکار تاماشالاردا چیخیش ائدیردی. 1922-جی ایلده شاعیرین آتاسی یوسیف آغا، بیر ایل سونرا ایسه ننه سی عایشه خانیم وفات ائدیر. بوندان سونرا صمده و قارداشی مئهدیخانا اونلارین بیبیسی قیزی خانقیزی وکیلووا قایغی گؤستریر. سئمینارییادا او، ایلک شعیرلرینی قلمه آلیر. بونلار خالق پوئزییاسی فورماسیندان بیری اولان لیریک قوشمالار ایدی. یازدیغی شعیرلر سئمینارییانین دیوار قازئتینده چیخیردی. شاعیرین ایلک چاپ اثری اولان «جاوانلارا خیطاب» شعیری 1925-جی ایلده تیفلیسده چیخان «یئنی فیکیر» قازئتینده درج اولونموشدور. بو شعیری او، سئمینارییانی قورتارماسی موناسیبتیله یازمیشدی. سئمینارییانی بیتیردیکدن سونرا صمد وکیلوو آذربایجانین بیر سیرا کند و رایونلاریندا، او جومله دن قازاخدا، قوبادا و داهی نیظامی نین وطنی گنجه ده آذربایجان دیلی و ادبیاتینی تدریس ائتمه یه باشلاییر. پوئزییا گئت-گئده شاعیرین بوتون وارلیغینا حاکیم کسیلیر. گنج شاعیر اؤز خالقینی، وطنینی، دوغما تورپاغی نین اسرارانگیز طبیعتینی سئودیگی اوچون «وورغون» تخلوصونو گؤتورور.
اولدوزلار هاوانین باغرینی دَلیر
قایالی داغلاردان دومان یوکسه لیر
خیالیم گئجه نی سالاما گلیر
چاپدیریر آتینی بیر باشا دونیا.
یئرلره باخیرام باغچالی - باغ لی
گؤیلره باخیرام قاپیسی باغلی
کائنات اختیار سیرلی سوراغلی
ازلدن یارانیب تاماشا دونیا.
بیرده گؤرورسن کی آچیلان سولور
دوشونن بیر بئیین بیرتورپاق اولور
بیریاندان بوشالیر بیریاندان دولور
سیررینی وئرمه ییر سیرداشا دونیا.
ازلدن بئله دیر چونکی کائنات
جهان دائمی دیر عؤمور آمانات
الدن اله کئچیر وفاسیز حیات
بیزگلدی - گئده ریک سن یاشا دونیا.
صمد وورغون
Ədəbiyyat sevenlar
قایالی داغلاردان دومان یوکسه لیر
خیالیم گئجه نی سالاما گلیر
چاپدیریر آتینی بیر باشا دونیا.
یئرلره باخیرام باغچالی - باغ لی
گؤیلره باخیرام قاپیسی باغلی
کائنات اختیار سیرلی سوراغلی
ازلدن یارانیب تاماشا دونیا.
بیرده گؤرورسن کی آچیلان سولور
دوشونن بیر بئیین بیرتورپاق اولور
بیریاندان بوشالیر بیریاندان دولور
سیررینی وئرمه ییر سیرداشا دونیا.
ازلدن بئله دیر چونکی کائنات
جهان دائمی دیر عؤمور آمانات
الدن اله کئچیر وفاسیز حیات
بیزگلدی - گئده ریک سن یاشا دونیا.
صمد وورغون
Ədəbiyyat sevenlar
H - E -barış:
چوخ کچمیشم بو داغلاردان
دورنا گوزلی بولاقلاردان
ائشیتمیشم اوزاقلاردان
ساکت آخان آرازلاری
سینامیشام دوستی، یاری ...
ائل بیلیرکی، سن منیمسن
یوردوم، یووام، مسکنیمسن
آنام، دوغما وطنیمسن!
آیریلارمی کونول جاندان؟
آذربایجان، آذربایجان!
من بیر اوشاق، سن بیر آنا،
اودور کی، باغلیام سانا
هانکی سمته، هانکی یانا
هی اوچسام دا یووام سنسن،
ائلیم، گونوم، اوبام سنسن!
فقط سندن گن دوشنده،
آیریلیق مندن دوشنده،
ساچلاریما دن دوشنده،
بوغار آیلار، ایللر منی،
قیناماسین ائللر منی
داغلارینین باشی قاردیر،
آغ ئورپگین بولوتلار دیر،
بویوک بیر کچمیشین واردیر،
بیلینمه ییر یاشین سنین
نه لر چکمیش باشین سنین
دوشدون اوغورسوز دیللره،
نحس آیلارا، نحس ایللره،
نسل لردن نسل لره
کچن بیر شهرتین واردیر
اوغلون، قیزین بختیاردیر ...
هی باخیرام بو دوزلره،
آلاگوزلی گونددوزلره،
قارا خاللی آغ اوزلره،
کونول ایستر شعر یازا،
گنجله شیرم یازا- یازا ...
بیر طرفین بحر خزر،
یاشیل باش سونالار گزر،
خیالیم دولانار گزر،
گاه موغانی، گاه ائلداری،
منزل اوزاق، عمر یاری!
سیرا داغلار، گن دره لر،
اورک آچان منظره لر،
جیران قاچار، جویور مه لر،
نه چوخدور اویلاغین سنین!
آرانین، یایلاغین سنین!
کچ بو داغدان، بو آراندان،
آستارادان، لنکراندان،
آفریقادان، هندوستاندان
قوناق گلیر بیزه قوشلار،
ظلم الیندن قورتولموشلار ...
بویرلرده لیمون ساری،
اگیر، سالیر بوداقلاری
داغلارینین دوم آغ قاری
یارانمیشدر قارلی قیشدان،
بیر سنگردیر یارانیشدان
لنکرانین گلی رنگ- رنگ،
یوردوموزین قیزلاری تک،
دمله چایی، توک ویر گورک،
آنامین دلبر گلینی!
یادلارا آچما الینی!
ساری سنبل بیزیم چورک،
پامبوغمیز چیچک- چیچک،
هر اوزومدن بیر شیره چک
سحر- سحر آج قارینا
قوت اولسون قوللارینا
مین قازاخدا کوهلن آتا،
یالمانینا یاتا- یاتا
آت قان تره باتا- باتا
گوگ یایلاقلار بئلینه قالخ،
کپز داغدان گوگ گوله باخ!
ای آزادگون، آزاد انسان،
دویونجا ایچ بو بهاردان!
بیزیم خاللی خالچالاردان
سر چنارلار کولگه سنه
آلقیش گونش ئولکه سنه!
کونلوک کچیر قاراباغدان،
گاه بو داغدان، گاه اوداغدان،
آخشام اوستو قوی اوزاقدان
هوالانسین خانین سسی،
قارا باغین شکسته سی
گوزل وطن، معنان درین،
بشیگیسن گوزللرین!
عاشق دییه ر سرین- سرین،
سن گونشین قوجاغیسان،
شعر، صنعت اوجاغیسان
ئولمز کونول، ئولمز اثر،
نظامی لر، فضولی لر!
الین قلم، سینه ن دفتر،
دی گلسین هرنه یین واردیر،
دییلن سوز یادگاردیر
بیر دون بیزیم باکی یه باخ،
ساحللری چراغ- چراغ،
بوروقلارین هایقیراراق
نعره سالیر بوز چوللره،
ایشیقلانیر هر داغ، دره
نازلاندیقجا سرین کولک،
ساحللره سینه گرک،
بیزیم باکی- بیزیم اورک!
ایشیقدادیر قوت سوزی،
سحرلرین اولکر گوزی
گوزل وطن! اوگون کی، سن
آل بایراقلی بیر سحردن
الهام آلدین، یاراندیم من
گولور تورپاق، گولور انسان
قوجا شرقین قاپیسی سان!
دینله منی، گوزل وطن!
بیرسوز گلیر اورگیمدن:
خلقیمیزین عشقیله سن
گوله جکسن هر بیز زمان،
آذربایجان، آذربایجان
بویوک صمد وورغون
چوخ کچمیشم بو داغلاردان
دورنا گوزلی بولاقلاردان
ائشیتمیشم اوزاقلاردان
ساکت آخان آرازلاری
سینامیشام دوستی، یاری ...
ائل بیلیرکی، سن منیمسن
یوردوم، یووام، مسکنیمسن
آنام، دوغما وطنیمسن!
آیریلارمی کونول جاندان؟
آذربایجان، آذربایجان!
من بیر اوشاق، سن بیر آنا،
اودور کی، باغلیام سانا
هانکی سمته، هانکی یانا
هی اوچسام دا یووام سنسن،
ائلیم، گونوم، اوبام سنسن!
فقط سندن گن دوشنده،
آیریلیق مندن دوشنده،
ساچلاریما دن دوشنده،
بوغار آیلار، ایللر منی،
قیناماسین ائللر منی
داغلارینین باشی قاردیر،
آغ ئورپگین بولوتلار دیر،
بویوک بیر کچمیشین واردیر،
بیلینمه ییر یاشین سنین
نه لر چکمیش باشین سنین
دوشدون اوغورسوز دیللره،
نحس آیلارا، نحس ایللره،
نسل لردن نسل لره
کچن بیر شهرتین واردیر
اوغلون، قیزین بختیاردیر ...
هی باخیرام بو دوزلره،
آلاگوزلی گونددوزلره،
قارا خاللی آغ اوزلره،
کونول ایستر شعر یازا،
گنجله شیرم یازا- یازا ...
بیر طرفین بحر خزر،
یاشیل باش سونالار گزر،
خیالیم دولانار گزر،
گاه موغانی، گاه ائلداری،
منزل اوزاق، عمر یاری!
سیرا داغلار، گن دره لر،
اورک آچان منظره لر،
جیران قاچار، جویور مه لر،
نه چوخدور اویلاغین سنین!
آرانین، یایلاغین سنین!
کچ بو داغدان، بو آراندان،
آستارادان، لنکراندان،
آفریقادان، هندوستاندان
قوناق گلیر بیزه قوشلار،
ظلم الیندن قورتولموشلار ...
بویرلرده لیمون ساری،
اگیر، سالیر بوداقلاری
داغلارینین دوم آغ قاری
یارانمیشدر قارلی قیشدان،
بیر سنگردیر یارانیشدان
لنکرانین گلی رنگ- رنگ،
یوردوموزین قیزلاری تک،
دمله چایی، توک ویر گورک،
آنامین دلبر گلینی!
یادلارا آچما الینی!
ساری سنبل بیزیم چورک،
پامبوغمیز چیچک- چیچک،
هر اوزومدن بیر شیره چک
سحر- سحر آج قارینا
قوت اولسون قوللارینا
مین قازاخدا کوهلن آتا،
یالمانینا یاتا- یاتا
آت قان تره باتا- باتا
گوگ یایلاقلار بئلینه قالخ،
کپز داغدان گوگ گوله باخ!
ای آزادگون، آزاد انسان،
دویونجا ایچ بو بهاردان!
بیزیم خاللی خالچالاردان
سر چنارلار کولگه سنه
آلقیش گونش ئولکه سنه!
کونلوک کچیر قاراباغدان،
گاه بو داغدان، گاه اوداغدان،
آخشام اوستو قوی اوزاقدان
هوالانسین خانین سسی،
قارا باغین شکسته سی
گوزل وطن، معنان درین،
بشیگیسن گوزللرین!
عاشق دییه ر سرین- سرین،
سن گونشین قوجاغیسان،
شعر، صنعت اوجاغیسان
ئولمز کونول، ئولمز اثر،
نظامی لر، فضولی لر!
الین قلم، سینه ن دفتر،
دی گلسین هرنه یین واردیر،
دییلن سوز یادگاردیر
بیر دون بیزیم باکی یه باخ،
ساحللری چراغ- چراغ،
بوروقلارین هایقیراراق
نعره سالیر بوز چوللره،
ایشیقلانیر هر داغ، دره
نازلاندیقجا سرین کولک،
ساحللره سینه گرک،
بیزیم باکی- بیزیم اورک!
ایشیقدادیر قوت سوزی،
سحرلرین اولکر گوزی
گوزل وطن! اوگون کی، سن
آل بایراقلی بیر سحردن
الهام آلدین، یاراندیم من
گولور تورپاق، گولور انسان
قوجا شرقین قاپیسی سان!
دینله منی، گوزل وطن!
بیرسوز گلیر اورگیمدن:
خلقیمیزین عشقیله سن
گوله جکسن هر بیز زمان،
آذربایجان، آذربایجان
بویوک صمد وورغون
📃 شاعر نه تئز قوجالدین سن؟!...
🖊 صمد وورغون
نعمتسه ده گؤزه ل شعر،
شاعر اولان غم ده یئییر،
عؤمور کئچیر بو عادتله،
اوغورلو بیر سعادتله،
گؤره ن منی نه دیر دئییر:
ساچلارینا دوشن بو دن؟
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
دونن منه اؤز الینده
گول گتیره ن بیر گلین ده
گؤزلرینده مین بیر سوآل
او بخته ور گؤزه لین ده
من اوخودوم گؤزلریندن:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
اووچولوغا میل سالدیم،
گئجه – گوندوز چؤلده قالدیم،
داغ باشیندان ائنیب دوزه
بیر اوخ کیمی سوزه – سوزه،
نئچه جیران نشان آلدیم،
جواب گلدی گولله لردن:
شاعر نه تئز قاجالدین سن!
بعضا اوجا، بعضا آستا،
اؤتور سازیم مین سیم اوسته،
آندی یالان، عشقی تالان،
دوستلوغو دا رشوت اولان،
اوره ک ییخان بیر ابلیس ده،
اوزه واری دئییر هر دن:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
ساچ آغاردی، آنجاق اوره ک،
آلوولودور اولکی تک،
ساچ آغاردی ، آنجاق نه غم،
الیمده کی هله قلم،
بیلیرم کی دئمییه جک –
بیر سئوگیلیم، بیرده قلم:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
***
🖊 صمد وورغون
نعمتسه ده گؤزه ل شعر،
شاعر اولان غم ده یئییر،
عؤمور کئچیر بو عادتله،
اوغورلو بیر سعادتله،
گؤره ن منی نه دیر دئییر:
ساچلارینا دوشن بو دن؟
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
دونن منه اؤز الینده
گول گتیره ن بیر گلین ده
گؤزلرینده مین بیر سوآل
او بخته ور گؤزه لین ده
من اوخودوم گؤزلریندن:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
اووچولوغا میل سالدیم،
گئجه – گوندوز چؤلده قالدیم،
داغ باشیندان ائنیب دوزه
بیر اوخ کیمی سوزه – سوزه،
نئچه جیران نشان آلدیم،
جواب گلدی گولله لردن:
شاعر نه تئز قاجالدین سن!
بعضا اوجا، بعضا آستا،
اؤتور سازیم مین سیم اوسته،
آندی یالان، عشقی تالان،
دوستلوغو دا رشوت اولان،
اوره ک ییخان بیر ابلیس ده،
اوزه واری دئییر هر دن:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
ساچ آغاردی، آنجاق اوره ک،
آلوولودور اولکی تک،
ساچ آغاردی ، آنجاق نه غم،
الیمده کی هله قلم،
بیلیرم کی دئمییه جک –
بیر سئوگیلیم، بیرده قلم:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
***
یئنه قیلینجینی چکدی اوستومه،
قوربانی اولدوغوم او آلا گؤزلر
یئنه جلاد اولوب دوردی قصدیمه،
قلم قاش آلتیندا پیالا گؤزلر
باشیمدان گئتمیشدی سئودانین غمی،
خیالیم گزیردی بوتون عالمی
بو دوستاق کؤنلومی، دئیین، ینهمی
چکدینیز سورغویا، سئوالا، گؤزلر؟
سئودا یولچوسویام ازل یاشیمدان،
کؤنلوم آیری گزیر جان سیرداشیمدان؛
داغیدیر هوشومی آلیر باشیمدان
سوزولوب گئدنده خیالا گؤزلر
صمد وورغون
قوربانی اولدوغوم او آلا گؤزلر
یئنه جلاد اولوب دوردی قصدیمه،
قلم قاش آلتیندا پیالا گؤزلر
باشیمدان گئتمیشدی سئودانین غمی،
خیالیم گزیردی بوتون عالمی
بو دوستاق کؤنلومی، دئیین، ینهمی
چکدینیز سورغویا، سئوالا، گؤزلر؟
سئودا یولچوسویام ازل یاشیمدان،
کؤنلوم آیری گزیر جان سیرداشیمدان؛
داغیدیر هوشومی آلیر باشیمدان
سوزولوب گئدنده خیالا گؤزلر
صمد وورغون
یاندیریلان کیتابلار
صمد وورغون
جللاد! سنین قالاق- قالاق یاندیردیغین کیتابلار
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
بیز کؤچهریک بو دونیادان، اونلار قالیر یادیگار؛
هر ورقه نقش اولونموش نئچه اینسان دویغوسو،
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
×××
یاندیردیغین او کیتابلار آلوولانیر….یاخشی باخ!
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته…..
شاعیرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق
آلقیش دئییر عشقی بؤیوک، بیر قهرمان میللته؛
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته….
×××
جللاد! منیم دیلیمده دیر بایاتیلار، قوشمالار،
دئ، اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
هر گرایلی پردهسینده مین آنانین قلبی وار….
هر شیکستم ائولادیدیر بیر مقدس دیلهیین،
دئ اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
×××
سؤیله سنمی خور باخیرسان منیم شعیر دیلیمه؟
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
سنمی ”ترک خر“ دئییرسن اولوسوما، ائلیمه؟
داهیلره سود وئرمیشدیر آذربایجان گؤزهلی….
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
×××
جللاد! یانیب اود اولسا دا، کوله دؤنمز آرزیلار،
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
هر اورهیین اؤز دونیاسی بیر سعادت آرزیلار،
قانلار ایله یازیلمیشدیر هر آزادلیق دستانی….
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
×××
ازل باشدان دوشمنیمدیر اوزو موردار قارانلیق…..
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی.
کاییناتا دگیشمهرم شؤهرتیمی بیر آنلیق،
منم اودلار اؤلکهسینین گونش دونلو ائولادی!
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی!
×××
نه دیر او دار آغاجلاری، دئ کیملردیر آسیلان؟
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
دایان!….دایان!….اویاق گزیر هر اورهکده بیر آسلان،
بوغازیندان یاپیشاجاق اونون قادیر پنجه سی؛
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
×××
جللاد! سنمی، دئ قیریرسان فداییلر نسلینی؟
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدیگین قان!
زامان گلیر…من دویورام اونون آیاق سسینی
شهیدلرین قییام روحو یاپیشاجاق یاخاندان؛
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدییین قان!…..
×××
بیر ورقله تاریخلری، اوتان منیم قارشیمدا،
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
کوراوغلونون، ستارخانین چلنگی وار باشیمدا،
نسیللریم قویمایاجاق داش اوستونده داشینی؛
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
×××
سور آتینی، دؤرد نالا چاپ! مئیدان سنیندیر ….آنجاق،
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی….
قوجا شرقین گونشیدیر یاراندیغیم بو تورپاق،
من یئتیردیم آل بایراقلی اینقیلابلار نسلینی؛
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی!
١٩۴٧
ایضاح: بو شعر ۱۳۲۵ ده تجاوزکار شاه قوشونونون یاراتدیقلاری فاجعهلرین تاثیری آلتیندا یازیلمیشدیر. همان تاریخده بو وحشیلر، اونو حمایت ائدهن لومپن دستهلر، ملکدارلار و سرمایا صاحبلرینین قارا دستهلری، آذربایجانا وار ـ قوه ایله یوروش ائدیب و اؤلکهمیزده آنا دیلینده چاپ اولان کیتابلاری یاندیریب و چوخ گناهسیز انسانلارین قانینی تؤکموشلر!
صمد وورغون
جللاد! سنین قالاق- قالاق یاندیردیغین کیتابلار
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
بیز کؤچهریک بو دونیادان، اونلار قالیر یادیگار؛
هر ورقه نقش اولونموش نئچه اینسان دویغوسو،
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
×××
یاندیردیغین او کیتابلار آلوولانیر….یاخشی باخ!
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته…..
شاعیرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق
آلقیش دئییر عشقی بؤیوک، بیر قهرمان میللته؛
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته….
×××
جللاد! منیم دیلیمده دیر بایاتیلار، قوشمالار،
دئ، اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
هر گرایلی پردهسینده مین آنانین قلبی وار….
هر شیکستم ائولادیدیر بیر مقدس دیلهیین،
دئ اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
×××
سؤیله سنمی خور باخیرسان منیم شعیر دیلیمه؟
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
سنمی ”ترک خر“ دئییرسن اولوسوما، ائلیمه؟
داهیلره سود وئرمیشدیر آذربایجان گؤزهلی….
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
×××
جللاد! یانیب اود اولسا دا، کوله دؤنمز آرزیلار،
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
هر اورهیین اؤز دونیاسی بیر سعادت آرزیلار،
قانلار ایله یازیلمیشدیر هر آزادلیق دستانی….
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
×××
ازل باشدان دوشمنیمدیر اوزو موردار قارانلیق…..
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی.
کاییناتا دگیشمهرم شؤهرتیمی بیر آنلیق،
منم اودلار اؤلکهسینین گونش دونلو ائولادی!
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی!
×××
نه دیر او دار آغاجلاری، دئ کیملردیر آسیلان؟
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
دایان!….دایان!….اویاق گزیر هر اورهکده بیر آسلان،
بوغازیندان یاپیشاجاق اونون قادیر پنجه سی؛
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
×××
جللاد! سنمی، دئ قیریرسان فداییلر نسلینی؟
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدیگین قان!
زامان گلیر…من دویورام اونون آیاق سسینی
شهیدلرین قییام روحو یاپیشاجاق یاخاندان؛
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدییین قان!…..
×××
بیر ورقله تاریخلری، اوتان منیم قارشیمدا،
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
کوراوغلونون، ستارخانین چلنگی وار باشیمدا،
نسیللریم قویمایاجاق داش اوستونده داشینی؛
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
×××
سور آتینی، دؤرد نالا چاپ! مئیدان سنیندیر ….آنجاق،
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی….
قوجا شرقین گونشیدیر یاراندیغیم بو تورپاق،
من یئتیردیم آل بایراقلی اینقیلابلار نسلینی؛
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی!
١٩۴٧
ایضاح: بو شعر ۱۳۲۵ ده تجاوزکار شاه قوشونونون یاراتدیقلاری فاجعهلرین تاثیری آلتیندا یازیلمیشدیر. همان تاریخده بو وحشیلر، اونو حمایت ائدهن لومپن دستهلر، ملکدارلار و سرمایا صاحبلرینین قارا دستهلری، آذربایجانا وار ـ قوه ایله یوروش ائدیب و اؤلکهمیزده آنا دیلینده چاپ اولان کیتابلاری یاندیریب و چوخ گناهسیز انسانلارین قانینی تؤکموشلر!
سلام امشب مروری برزندگي وآثاربزرگ علوي(1282– 1375) می نماییم.
بزرگ علوي ازدوستان نزديك هدايت ويكي ازاعضاي گروه معروف به « ربعه » بود.او دريك خانواده ي تجارت پيشه به دنيا آمد . بعد از تحصيل به آلمان رفت و دوره دبيرستان و بخشي از تحصيلات دانشگاهي خود را در آن جا به پايان رساند . آنگاه به ايران بازگشت و به گروه ماركسيستي معروف به « پنجاه و سه نفر » به رهبري تقي اراني پيوست . تمامي اعضاي اين گروه در سال 1316 دستگير و زنداني شدند . در سال 1320 بعد از فرار رضا شاه بر اثر اعلام عفو عمومي از زندان آزاد شدند . اين افراد هسته ي اصلي حزب توده را تشكيل دادند كه تا سال هاي بعد به فعاليت خود ادامه دادند . بعد از سقوط دولت مصدق در سال 1331 علوي به اروپا رفت و مجددا ًدر آلمان به حالت تبعيد، فعاليت هاي علمي و ادبي خود را ادامه داد. از اين سال تا سال انقلاب اسلامي آثار او در ايران اجازه ي انتشار نداشت. در سال 1357 پس از پيروز ي انقلاب اسلامي يك چند در ايران زيست و بار ديگر به آلمان بازگشت تا اين كه در سال 1375 در گذشت. علوي در سال نخست فعاليت ادبي خود رمان مشهور چشمهايش ( 1331 ) را با الهام از زندگاني و كارهاي يك نقاش معروف عصر رضاشاه ( ظاهرا ً كمال الملك ) نوشت علوي در نوشتن اين رمان از سبكي بديع استفاده كرد .
پيش از انتشار رمان چشمهايش علوي با نوشتن چند اثر ديگر قبلا ً به شهرت رسيده بود . سه مجموعه داستان كوتاه او يعني چمدان ( 1313 ) ، ورق پاره هاي زندان ( 1320 ) و نامه ها ( 1330 ) هر سه قبل از رمان اصلي او نوشته شده بود . بلافاصله كه از زندان آزاد شد مجموعه داستان هايی را که در زندان روي كاغذ پاره هايي از نوع پاكت سيگار و كاغذ قند يادداشت كرده بود با عنوان ورق پاره هاي زندان ( 1320 ) منتشر كرد . به علاوه گزارش جالبي از ماجراهاي زندان گروه سياسي خودرا با عنوان پنجاه و سه نفر ( 1321 ) انتشار داد و به عنوان يك نويسنده ي سياسي و مكتبي كه از ايدئولوژي خاصي تبعيت مي كند و براساس آن هم مي نويسد مشخص شد. از علوي يك سفرنامه با عنوان اوزبكها ( 1326 ) منتشر شده كه گزارش سفر او به شوروي و ديدار از ازبكستان است . مجموعه ي ديگر به نام "ميرزا" و رمان "سالاريها"، نيز از وي منتشر شده كه به نسبت كارهاي قبلي او ديدگاه و اهميت ويژه اي ندارد . قهرمانان این آثار بيشتر انسان هاي ناكامي هستند كه دور از وطن در غربت وآوارگي سر مي كنند.
تعدادي از آثار علوي و از آن جمله چشمهايش به زبان آلماني ترجمه شده و مورد توجه خوانندگان اروپايي قرار گرفته است . رمان "موریانه ها" به زندگی چریک های مبارز و رمان "روایت نیز مبارزات روشنفران پیش از انقلاب را در خود انعکاس داده است. به نظر می رسد رمان روایت با حال و هوای رمان های اروپایی همخوانی دارد.
آشنايي وسيع علوي با ادبيات ديگر ملل و آگاهي و تسلط او بر چند زبان اروپايي و به خصوص آلماني ، به وي امكان داده است كه ترجمه هاي خوبي از ادبيات ملل به زبان فارسي منتشر كند . « باغ آلبالو » از چخوف ، « دوازده ماه » از پريستلي از زبان انگليسي و «دوشيزه اورلئان » اثر شيللر و « حماسه ملي ايران » اثر تئودور نولدكه به زبان آلماني از آن جمله اند . داستان هاي كوتاه علوي وي را در مسير نويسندگي به شيوه ي رمانتيسم اجتماعي تا حد زيادي موفق معرفي ميكند . اين توفيق در نوشتن داستان كوتاه ( گيله مرد ) از بقيه ی داستان هاي او بيشتر است . مضمون اغلب داستان هاي علوي از آرمان هاي سياسي و حزبي او الهام مي گيرد .
علوي در چشمهايش ( 1331 ) مسائل عشق و مبارزه را در هم آميخته و شخصيت هاي بسيار پويا و ماندگار خلق كرده است . قهرمان داستان دختري است زيبا به نام فرنگيس كه دختر يكي از وزراي كابينه ي رضا شاه است . و پسران اشراف زاده را اسير و دلباخته ي خود كرده است . فرنگيس از اين فضاي تصنعي خسته مي شود و به دنبال دنياي جديد راهي اروپا مي شود. در اروپا توسط يكي از هنرمندان با يكي از ناراضيان رژيم به نام خداداد ارتباط بر قرار مي كند و خداداد معرف او به مسئول تشكيلات سازمان زير زميني مخالفان ايران به نام استاد ماكان مي شود. فرنگيس تحت تأثير شخصيت استوار ماكان قرار مي گيرد اما در جريان داستان يخِ خويشتن داري شخصيت ماكان در مقابل حرارت سوزان عشق فرنگيس آب مي شود و استاد عاشق پاكباخته ي فرنگيس مي گردد . تا اينكه رژيم سرنخي از شبكه زير زميني به دست مي آورد استاد ماكان گرفتار مي شود .
فرنگيس كه از قِبَل زيبايي خود خواستگاران زيادي در بين اشراف و مسئولان بلند پايه ي مملكتي دارد به رئيس شهرباني وقت به شرط آزادي استاد ماكان قول پاسخ مثبت مي دهد. در حقيقت او تن خود را قرباني استاد ماكان مي نمايد. اما استاد وقتي از زندان بيرون مي آيد و فرنگيس را در بالاي طبقه ي دوم در كنار رئيس شهرباني مي بيند سوء ظن پيدا ميكند و در تبعيد يك تابلويي مي كشد كه دو چشم مظنون به خيان
بزرگ علوي ازدوستان نزديك هدايت ويكي ازاعضاي گروه معروف به « ربعه » بود.او دريك خانواده ي تجارت پيشه به دنيا آمد . بعد از تحصيل به آلمان رفت و دوره دبيرستان و بخشي از تحصيلات دانشگاهي خود را در آن جا به پايان رساند . آنگاه به ايران بازگشت و به گروه ماركسيستي معروف به « پنجاه و سه نفر » به رهبري تقي اراني پيوست . تمامي اعضاي اين گروه در سال 1316 دستگير و زنداني شدند . در سال 1320 بعد از فرار رضا شاه بر اثر اعلام عفو عمومي از زندان آزاد شدند . اين افراد هسته ي اصلي حزب توده را تشكيل دادند كه تا سال هاي بعد به فعاليت خود ادامه دادند . بعد از سقوط دولت مصدق در سال 1331 علوي به اروپا رفت و مجددا ًدر آلمان به حالت تبعيد، فعاليت هاي علمي و ادبي خود را ادامه داد. از اين سال تا سال انقلاب اسلامي آثار او در ايران اجازه ي انتشار نداشت. در سال 1357 پس از پيروز ي انقلاب اسلامي يك چند در ايران زيست و بار ديگر به آلمان بازگشت تا اين كه در سال 1375 در گذشت. علوي در سال نخست فعاليت ادبي خود رمان مشهور چشمهايش ( 1331 ) را با الهام از زندگاني و كارهاي يك نقاش معروف عصر رضاشاه ( ظاهرا ً كمال الملك ) نوشت علوي در نوشتن اين رمان از سبكي بديع استفاده كرد .
پيش از انتشار رمان چشمهايش علوي با نوشتن چند اثر ديگر قبلا ً به شهرت رسيده بود . سه مجموعه داستان كوتاه او يعني چمدان ( 1313 ) ، ورق پاره هاي زندان ( 1320 ) و نامه ها ( 1330 ) هر سه قبل از رمان اصلي او نوشته شده بود . بلافاصله كه از زندان آزاد شد مجموعه داستان هايی را که در زندان روي كاغذ پاره هايي از نوع پاكت سيگار و كاغذ قند يادداشت كرده بود با عنوان ورق پاره هاي زندان ( 1320 ) منتشر كرد . به علاوه گزارش جالبي از ماجراهاي زندان گروه سياسي خودرا با عنوان پنجاه و سه نفر ( 1321 ) انتشار داد و به عنوان يك نويسنده ي سياسي و مكتبي كه از ايدئولوژي خاصي تبعيت مي كند و براساس آن هم مي نويسد مشخص شد. از علوي يك سفرنامه با عنوان اوزبكها ( 1326 ) منتشر شده كه گزارش سفر او به شوروي و ديدار از ازبكستان است . مجموعه ي ديگر به نام "ميرزا" و رمان "سالاريها"، نيز از وي منتشر شده كه به نسبت كارهاي قبلي او ديدگاه و اهميت ويژه اي ندارد . قهرمانان این آثار بيشتر انسان هاي ناكامي هستند كه دور از وطن در غربت وآوارگي سر مي كنند.
تعدادي از آثار علوي و از آن جمله چشمهايش به زبان آلماني ترجمه شده و مورد توجه خوانندگان اروپايي قرار گرفته است . رمان "موریانه ها" به زندگی چریک های مبارز و رمان "روایت نیز مبارزات روشنفران پیش از انقلاب را در خود انعکاس داده است. به نظر می رسد رمان روایت با حال و هوای رمان های اروپایی همخوانی دارد.
آشنايي وسيع علوي با ادبيات ديگر ملل و آگاهي و تسلط او بر چند زبان اروپايي و به خصوص آلماني ، به وي امكان داده است كه ترجمه هاي خوبي از ادبيات ملل به زبان فارسي منتشر كند . « باغ آلبالو » از چخوف ، « دوازده ماه » از پريستلي از زبان انگليسي و «دوشيزه اورلئان » اثر شيللر و « حماسه ملي ايران » اثر تئودور نولدكه به زبان آلماني از آن جمله اند . داستان هاي كوتاه علوي وي را در مسير نويسندگي به شيوه ي رمانتيسم اجتماعي تا حد زيادي موفق معرفي ميكند . اين توفيق در نوشتن داستان كوتاه ( گيله مرد ) از بقيه ی داستان هاي او بيشتر است . مضمون اغلب داستان هاي علوي از آرمان هاي سياسي و حزبي او الهام مي گيرد .
علوي در چشمهايش ( 1331 ) مسائل عشق و مبارزه را در هم آميخته و شخصيت هاي بسيار پويا و ماندگار خلق كرده است . قهرمان داستان دختري است زيبا به نام فرنگيس كه دختر يكي از وزراي كابينه ي رضا شاه است . و پسران اشراف زاده را اسير و دلباخته ي خود كرده است . فرنگيس از اين فضاي تصنعي خسته مي شود و به دنبال دنياي جديد راهي اروپا مي شود. در اروپا توسط يكي از هنرمندان با يكي از ناراضيان رژيم به نام خداداد ارتباط بر قرار مي كند و خداداد معرف او به مسئول تشكيلات سازمان زير زميني مخالفان ايران به نام استاد ماكان مي شود. فرنگيس تحت تأثير شخصيت استوار ماكان قرار مي گيرد اما در جريان داستان يخِ خويشتن داري شخصيت ماكان در مقابل حرارت سوزان عشق فرنگيس آب مي شود و استاد عاشق پاكباخته ي فرنگيس مي گردد . تا اينكه رژيم سرنخي از شبكه زير زميني به دست مي آورد استاد ماكان گرفتار مي شود .
فرنگيس كه از قِبَل زيبايي خود خواستگاران زيادي در بين اشراف و مسئولان بلند پايه ي مملكتي دارد به رئيس شهرباني وقت به شرط آزادي استاد ماكان قول پاسخ مثبت مي دهد. در حقيقت او تن خود را قرباني استاد ماكان مي نمايد. اما استاد وقتي از زندان بيرون مي آيد و فرنگيس را در بالاي طبقه ي دوم در كنار رئيس شهرباني مي بيند سوء ظن پيدا ميكند و در تبعيد يك تابلويي مي كشد كه دو چشم مظنون به خيان