اوشاق ادبیاتی

رشید شفق
« صولح نغمه سی »

نفرین_به_جنگ

کاش بچه ها نمی‌مردند..
کاش برای مدتی کوتاه به آسمان می‌رفتند؛
و آنگاه که جنگ تمام شد
سلامت به خانه باز می گشتند،
و وقتی پدر و مادرشان می‌پرسیدند
کجا رفته بودید؟
می‌گفتند رفته بودیم با ابرها بازی کنیم...!

#غسان_کنفانی



ترجمه: علی آغ گونئیلی - ابرازی

« لعنته گلسین موحاریبه »


کئشکه اوشاقلار اولمه یَیدیلر...
کئشکه قیصصا بیر موددت گؤیه گئدیدیلر؛
موحاریبه قورتاراندان سونرا
ساغ - سالامات ائوه قاییدایدیلار،
و والیدئین‌لری سوروشاندا:
– هارا گئتمیشدینیز؟
دئیردیلر:
– بولودلارلا اویناماغا گئتمیشدیک...!
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

چوخ بتر آدامدیلار ،اصلن بیلیجی پوخو یئییب لر  وطنین نئو لیبرالاری
اونلارین نظرلرینه گوره بیز گرک بئنزینی خلیج فارسین قیمتینه ووراق، تویوغو، اتی... آلمانیا- فرانسه نین نرخی ایله یئه ییک،  ماشینی ژاپنیانین نرخی ایله مینه اک، مالیاتی امریکانین حسابی ایله وئره ک ... آمما حقوق" گرک افغانیستانین نرخی ایله اولسون" تا  توروم ی
آرتیرماسین. اونا گوردیر بیزیم اولکه ده اصلن توروم -موروم یوخدو اوز -اوزومه دئییرم گورسن بو بیلیجی پوخو یئین نئولیبرالار  اولماسایدی بیز نینردیک ؟

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

جعفر پور قاسم


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

جعفر پورقاسم

پنجه رَمدن باخیرام
بیر جوت گؤيرچین ، دامین کونجونده دیمدک -دیمده که سورتور
بیر قومرو بالاسینا آغیزدا بیر تیکه انجیر گتیریب
سؤیود،  بوداقلارین سحر یئلینه تاپشیریب
ایده آغاجی الین قارا آغاجین چینینه قویوب
قیرمیزی ، ساری  گوللر،  یاشیل اوتلارین ایچینده اویناماغا باشلاییب
اؤفوقده  نئچه تیکه آغ بولود ، گویون ماوی دنیزینده اوزور
بیر اوشاق گولور
بیر آنانین قلبی دؤیونور
اوزاقدان بیر ماهنی سسی گلیر
" دونیا سنین ، دونیا منیم ، دونیا هئچ کیمین "
بو سؤز منی حیکمت دنیزینه چکیر
نه درین معنالی سؤزدور  ؟؟!!
ایلهام قوشو چینیمه قونور
نغمه چیچه یی دوداغیمدا بیتیر
ترننوم کپه نَیی قاناد چالیر


بو دونیا وئریلن بیزلره پای دیر
سمادیر ، اولدوزدور ، گونش دیر ، آی دیر
چئشمه دیر ، بولاقدیر ، پیناردیر ، چای
دیر

یارانیب بو دونیا بیزلردن اؤتور
چالیش بو دونیادان پایینی گؤتور 

بو قارغیمیش قیزین کئچیبدیر یاشی
قیریشیب اوز - گؤزو ، آغاریب باشی
اَلنیب توپراغی ، آتیلیب داشی

کیمینين واریني - یوخونو اؤتور
چالیش بو دونیادان پایینی گؤتور

نی کیمی بیتمیشیک  عومور گؤلونده
یئلین قاناتیندا ، سویون تئلینده
چالینیب گؤر کیمی ، کیمین اَلینده؟!

قَدَری یازمادیق بیز سطیر - سطیر
چالیش بو دونیادان پایینی گؤتور

بولود اُول اَلنسین گؤزوندن یاغیش
قارغیما کیمسه نی ، ائیله مه قارغیش
کیچی یه ، بؤیوگه گؤستر آنلاییش

تانری، سئوگی ایله هر شئیی اؤلچور
چالیش بو سئودادان  پایینی گؤتور
۲۱  ، ۵   ، ۱۴۰۵

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سیدعظیم_شیروانی

خوش اول زمان کی، یار منه همزبان ایدی،
بزمیم جمالِ یار ایله رشکِ جنان ایدی،
سلطان ایدیم کی، هر یانا حؤکموم روان ایدی،
دولت غلام ایدی منه، بختیم جوان ایدی،
جانِ حزینه همدم و آرامِ جان ایدی،
دملر او دملر ایدی، زمان اول زمان ایدی.

خورشیدگون شراب ایله دولموشدو جامیمیز،
اول ماه ایله کئچیردی بیزیم صبح و شامیمیز،
دورِ فلکدن حاصل اولوردو مرامیمیز،
خاکِ دریندن اؤزگه یوخ ایدی مقامیمیز،
بولبول‌لره او ساحتِ قدس آشیان ایدی،
دملر او دملر ایدی، زمان اول زمان ایدی.

هجرین اگرچی گؤرموش ایدیم مبتلالرین،
دیلدن-دیله ائشیتمیش ایدیم ماجرالرین،
بونجا تصوّر ائیله‌مز ایدیم بلالرین،
جان چکمیش ایدی محنتِ هجران جفالرین،
خلوت‌سرای وصلده دل کامران ایدی،
دملر او دملر ایدی، زمان اول زمان ایدی.

کؤنلوم او ماهدن آچیلیردی کرم گؤروب،
مهرین زیاده، جور و جفاسینی کم گؤروب.
اول گول منه آچیلدیغینی دم‌به‌دم گؤروب،
بزمِ وصالده اؤزونو محترم گؤروب،
رشک ایله غنچه‌تک دلِ بدخواه قان ایدی.
دملر او دملر ایدی، زمان اول زمان ایدی.

اول گول منیم‌له همدم ایدی هر بهارده،
گه دامنِ چمنده، گهی لاله‌زارده.
بولبول تکی ایشیم یوخ ایدی آه و زارده،
«سیّد» کی، مسکن ائتمیش ایدی کوی یارده،
اعزاز ایله بیر آدمِ جنّت‌مکان ایدی،
دملر او دملر ایدی، زمان اول زمان ایدی.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادر پاشا
منیم روحومون حئکایه سی

گؤوده مدن آیریلماغیمین ایکینجی گونو ایدی. چوخلو آدام مزارلیقدا توپلاشیبب گؤوده می باسدیریردیلار. اونلارین باشلاریندان بیر-ایکی متیر اوجالیقدا فیرلانیردیم. یازین اورتا آیی ایدی. هاوا جانا یاتان ایدی؛ یئل- مئل ده اسمیردی. آداملارین بیر سیراسی خوسانلاشیردیلار. بیریسی دئییردی:
«یاخشی آدام ایدی.»
بیریسی جاواب قایتاریردی:
« نه بیلیم! ائله ده قابیل آدام دئییلدی. جینی توتاندا دؤوره سینی  ایت کیمی قاپاردی.
بیری ده دئییردی:
-  یوخ آللاه قولو ائله دئمه. اؤز ایشی ایله داورانان آدام ایدی. یئرسیز یئره اؤزگه لرین ایشلرینه قاریشمیردی. بیر ده اؤلوب گئده نین دالیسینجا ائله دانیشمازلار. اؤزوده ائله بیل شاعیرمیش.
ائلشن اللرین آغارمیش ساچلارینا چکه-چکه دانیشانلارا قوشولوب:
- هه شاعرایدی! اؤزو ده پیس شاعیر دئییلدی آنجاق ادبی درنکلرده چوخ گؤرونموردو. دئدی.
قادینملا اوشاغلاریم ائمیل-ائمیل آغلاییردیلار. بعضیلری جان آتیردیلار قادینیما یاخینلاشیب اونا باش ساغلیغی وئرسینلر. دده مالی اوسته بئش ایل بوندان اؤنجه باشیمی یاران بؤیوک قارداشیم اۋوونماق بیلمیردی. کیمسه اونو ساکیتلشدیرنمیردی. ایلده بیر یول کئفیمی سوروشمایان اورتانجیل باجیم ساچلارینی یولوردو.
گؤوده می باسدیراندان سونرا منیم وصیتیمی وئجه قویمایان عایله م اعلان ائتدیلر صاباح آخشام ساعات ۵-ده فیلان مچیتده منه بیر گون عزا ساخلایاجاقلار. آخی اونلارا تاپیشیرمیشدیم من اؤلندن سونرا( البته بیلدیییز کیمی اؤلن گؤدم ایدی) سالون توتوب، سازلا، نئی له یاسا گلنلری قارشیلاسینلار.
عایله مین ماشینلارینین اوستونده اوچا-اوچا ائویمیزه قاییتدیم. ساعات قوتوسونون اوستونده دایانیب احوالاتا فیکیر وئردیم. هامیسی کئفسیز-داماغسیز اوتورموشدولار. گؤزلرینین یاشی هله قورومامیشدی. گؤزومون آغی- قاراسی اولان تکجه قیزیم کیچیک اوغلوما دئدی:
« اورمان گئت بابانین شعر دفترینی گتیر بیر شعر اوخویاق.
ایللرله کیتابا الی توخونمایان اوغلوم یاریم ساعاتدان سونرا شعیر دفتریمی گتیریب قیزیما وئردی:

"باییر بیر چؤلده بیتدیم
چینقیللار آراسیندا
ایللردیر کی بیر داملا یاغیشین حسرتینده
شاپالاقلار یئییرم
ترسه اسن یئللردن"

هامی سیزلایا-سیزلایا آغلاماغا باشلادیلار. قیزیم بیر باشقا شعر ده اوخودو:

"آغاج دَلنلر
یوخوسون آپاریردی
قارقالارحؤصله سین
بونونلا
آغاج هرشئ دن چوخ
آدامدان بئزیردی!"

یئنه قیزیمی وار اولسون. او منیم شعرلریمی دوزگون اوخویا بیلیردی. قیزیم شعری باشا یئترجه​یین بیر داها هؤنکورتولر باشلادی. دیلیم اولسایدی اونلاردان سوروشاردیم
" بو شعرین هاراسی آغلامالی ایدی."
                                                           *     *
ائوین هاواسی داریخدیریجی ایدی. ائودن چیخیب حیطده کی یام یاشی آغاجین اوستونده اوتوردوم. صاباحیسی من ده عایله مله بیرگه مچیده گئتدیم. هوندور لوسترین اوستونده اوتوروب احوالاتی گؤزآلتینا آلدیم. اوغلانلاریملا، قارداشلاریملا او بیری یاخین قوهوملاریم مچیدین گئره جه یینده استوللار اوسته اوتوروب  گلیب- گئدنلردن تشکر زامانی آیاغا قالخیب اللرین سینه لرینه قویوب منتدارلیق ائله ییردیلر. یئکه باشلاردان تشکر ائله مک داها یاغلی اولوردو. عرشه خان بیرآغیز زیریلدایاندان سونرا اعلامیه​می اوخوماغا باشلادی. یئنه ده وصیتیمه رغمن اعلامیه من دئین اولمامیشدی:

"گئتمیسن سن قالمیشیق غمده آتا          قویموسان بیزلری ماتمده آتا
نه قدر یاخجیلیغیندان دئسم آزدی        یوخ سنه تای بوتون عالمده آتا

شعرین وزنی  مچیتده ایلشنلردن ده چوخ پیرتلاشیق ایدی. دیلیم اولسایدی اعلامیه نی یازدیرانلارا، یازانلارا دئیردیم  اؤزوزون شعیردن باشیز چیخمیردیرسا هئچ اولماسا اؤلولره شعر قوشان شاعرلرین( باغیشلایین! ناظیملرین) بیریندن ایستی​یَیدیز دوز-عملی بیر شعر اعلامیه مین باشینا حاضیرلایایدی.
اعلامیه نین اتگینده قوهوملارین هامیسینین رتبه لری ذکر اولموشدو:
" فرزند دلبند: مرحوم حاجی...
پدر بزرگوار دکتر...مهندس... آقای...و صبیۀ محترمه.
داماد گرامی: کربلایی...
برادر محترم: مرحوم مشهدی...دکتر... مهندس...تکنسین...
باجناق جناب سرهنگ...کربلایی...
برادر خانم دکتر...دکتر...مهندس... کربلایی...مشهدی...
اعلامیه نین سونوندا بیزیم عایله میزله دردلشنلرین عنوانلاری اوخوندو:
اظهار همدردی کنندگان: "انجمن ادبی الدن دوشموشلر؛"" ادارۀ کل آموزش و پرورش استان...""دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز""دادگستری کل..." و...
هر نه ویرنیخدیم گؤرَم دادگستریده کیمیمیز وار بیر شئی یادا سالانمادیم. هه بیلدیم. خالا اوغلومون قئینینین بیبی اوغلوسو تبریزین دادگستریسینین ایشلیینلریندن بیری ایدیر. دوغال دونیادان آیریلدیغیم اوچون بعضی داورانیشلار منه بیر تَهـَر گلیردی. اؤلو تؤره نی، اعلامیه کاغاذی میه شهرت بازلیق آلانیدی.

به فلان مودوردن، فلان رئیسدن کی باش ساغلیغی وئرمک اوچون مسجده گلیبلر اؤزل تشکر ائله مک او بیری قره یاخالارا خور باخماق دئیلدیرمی؟ عرشه خان اوکو وار منی گؤیلره قالدیریب، بیر بؤیوک اوستاد کیمی، وطنین ان گؤرکملی خادیمی کیمی  یاسا گلنلره گوپلادی. من بئله سی بیر آدام اولدوغومو حیاتیمدا ندن دوشنمه​میشدیم. عرشه خانین گؤپ-گؤپ دانیشیب حوصله می آپاردیغینا رغمن اونون رولو سونا چاتینجا لوسترین اوستونده دایانا بیلدیم آنجاق موللا منبره چیخجاغین جماعتین چوخو ایله بیرگه، وار گوجوم ایله مچیددن چیخیب، اولدوقجا دیریلر دونیاسیندان اوزاقلاشدیم...

تبریز ۱۴۰۵/۰۵/۲۰

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سیز آللاه کئیک بیشیرن آختارسانیز بیزه زنگ ائدین...

بیز او آدملاردان دئیلیک هرزادی ائشیکدن آلاق.
بیزیم عایله همیشه ائشیکده بئش‌یوزه ساتان بیرزاد‌ا اوچ میلیون خرجلر اؤزو ائوده دوزدتسین.

باجی اوغلوم ایکی-اوچ گوندو منه قوناق گلیبدیر.
دونن گئجه دئدی: دایی بیر ایچملی دوزدیم کئفیمیزی سازاتسین؟
دئدیم: چوخ دا گؤزل.
بیر آز انجیردن، موخممیردن، شکردن، سیرکه‌دن آین-اویوندان زادان ایسته‌دی. ائوده اولانی ائودن اولمویانی قاپی قونشودان تاپدیم وئردیم باجی اوغلوما اودا هامیسنی تؤکدو بیر شوشه قابا، باشینی برک-برک برکیتدی قویدو آشبازخانادا بیر بوجاغا، اوستوندن هله ایکی ساعات کئچمه‌میشدی آشبازخانادان بتر بیر سس گلدی. اؤزومو فوری آشبازخانایا یئتیردیم گؤزونوز یامان گون گؤرمه‌سین دام-دووار، کابینتلرین اوستو، آلتی، پرده، لوسترلر، پنجره، یخجال-فریزرین اوستو... یئر-گؤی بوتون انجیر ایدی. آشبازخانانی تمیزلمک سحر ساعات آلتییا چکدی. تزه قورتولموشدوق باجی اوغلوم دئدی: دایی بتر یورولدوق صبحانه‌یه بیر پای سیب(بیرجوره کئیکدی) بیشیریم گئجه‌نین عوضی چیخسین؟
دئدیم: بالا او امکانات ایستر، فریمیز یوخدو.
دئدی: عیب ائله‌مز تاوادا  بیشیرریک.
دئدیم: هل، قیرمیزی شکر ده یوخوموزدو.
دئدی: عیب ائله‌مز. ائوده نه اولسا اونو وورروق.
ایشی باشلادیق، بیر پونزا اونا اون قالیب کره، یاریم تای شکر ووردوق باشلادیق خمیر ائله‌مه‌یه.  بیرقوتو آلما سویدوق باشلادیق آلمالاری قیزارتماغا، سونرا خمیری کونده ائله‌دیک. بیر رستورانجا قاب-قاجاق باتیردیق آشبازخانادا قاب الیندن آیاق قویماغا یئر یوخویدو خلاصه خمیر آچدیق تاوایا قویدوق گازین اوستونه قیرخ‌بئش دیقه‌دن سونرا گؤردوک آشبازخانادان توسدو قالخیر. پای سیبین آلتی کول اولموشدو اوستونه ایستی ده  کئچمه‌میشدی. تزدن دوشدوک آشبازخانانین جانینا. 

آخی بیز او آدملاردان دئیلیک هزادی ائشیکدن آلاق.
بیز همیشه ائشیکده بئش‌یوزه ساتان بیرزاد‌ا اوچ میلیون خرجلریک ائوده بیشیرک.
یادیگاری اولاراق بو کئیکین  شکیلینی آتیریق تلگراما سیز آللاه کئیک بیشیرن آختارسانیز  بیزه زنگ ائدین بودا ایشیمیزین نمونه‌سی.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تیراختور: 2
پیکان: 0
1405/5/23

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ناصر-داوران

ائله بيل
سن چؤره يين، دوزون
قونشولوغوندا ياشاييرسان يقين
سؤزونده وطنيمين دادي وار 
ياناغيندا اهر آلماسينين.
نفسين سئوينج اؤيردير
بكارتين ايتيرميش گزه ين يئله.
آرازين بير آز شؤوقو دوشوب سجيه لرينه
بير آز دا قوش يوواسينين
ايستي يومشاقليغي.
هانسي باغدان كئچيرسن 
يولونو گؤزله يير كپه نكلر
ياغيشين يولو ياناغيندان دوشنده
تورپاغين چيجكلنمه قابليتي
مين بويادا گؤسترير اؤزون
باشقا بير نطفه باغلانير 
اوزومون بطنينده.
سن جنت يوخوسونون قاناديندا گلن 
ماوي دينجليك
سن منيم سئوگيليمسن ائله بيل.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

زرین رزندی(طنناز)

یارب ندن ایل لر آغلار قالیبلار؟
گول اوسته بولبول لر آغلار قالیبلار؟

گوُی گورلویور،یاغمور یاغیر،سئل گلیر
بو ماتمه ائل لر آغلار قالیبلار

داردا قالانلارلا،ندیر آل-وئرین؟
تابوت مَلَر،اَللر آغلار قالیبلار

اوتورموسن شرافت قانا باتسین
نا حق قانا چول لر آغلار قالیبلار

وجدانین بئینینه اوچوق دوشوبدور
نامردلییه یئل لر آغلار قالیبلار

یول ساچیمی،دسته ایله وئر یئله
داراق آغلار،تئل لر آغلار قالیبلار

اوُرکنی سال بوینوما،قاندال دیله
گوُز قورویوب،دیل لر آغلار قالیبلار.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

علی رشتبری"قاییب"

شه‌هریم!..بیلمه‌سن قدریمی اگر؛
قویارام خالقینی للیک گئدرم.
توتارام اصلیمین جوت اللریندن
اولارام بیر قارا ملیک گئدرم.

کیمسه نین اورَگی باتماسین پاسا،
کیمسه نین دونیاسی دؤنمه سین یاسا،
گئدنده الیمدن توتان اولماسا،
سوروننم یا الده چلیک گئدرم.

یا اؤزومو وئررم بیر قوشا-قوردا،
یا چاتارام منی درک ائدن یوردا.
آنجاق کی سول گؤزوم قالاجاق بوردا،
اینجیمسم ده باغری دلیک گئدرم.

قاییبین سسینی  ائشیتمه‌دین چون،
نه اوچون چوروتسون بس سنه عؤمرون؟!
قوشولوب اذانین سئحرینه بیر گون،
بو شهردن همیشه‌لیک گئدرم

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کور اوغلو کیمدیر؟
افشار روایتی
دانیشیر :دکتور ارگین افشار

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"علی اسکندرینین" قلمی ایله تبریزده موسیقی حاقیندا  بئش دیرلی اثر ایشیق اوزو گوردو،
کر و کرال(بو اثر کر قوروپلاری اوچون یازییلیب)
کروکرال
یازان علی اسکندری
ناشر حکیم نظامی گنجه ای تبریز
بو اثرلری الده اتمک اوچون ناشره ویاخودیازیچی یا موراجعت ائتمک اولار.

ادبیات سئونلر اوخوجوسو بول اولسون دئیه علی اسکندری جنابلارینا  یئنی نائلیت لر آرزو ائدیر.
ادبیات سئونلر 1405/5/24

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"علی اسکندرینین" قلمی ایله تبریزده موسیقی حاقیندا  بئش دیرلی اثر ایشیق اوزو گوردو،

عاشیق
یازان:" علی اسکندری"
ناشر: حکیم نظامی گنجه ای تبریز
بو اثرلری الده اتمک اوچون ناشره ویاخودیازیچی یا موراجعت ائتمک اولار.

ادبیات سئونلر اوخوجوسو بول اولسون دئیه علی اسکندری جنابلارینا  یئنی نائلیت لر آرزو ائدیر.
ادبیات سئونلر 1405/5/24

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"علی اسکندرینین" قلمی ایله تبریزده موسیقی حاقیندا  بئش دیرلی اثر ایشیق اوزو گوردو،

نگاهی بر تئوری موسیقی
یازان:" علی اسکندری"
ناشر: حکیم نظامی گنجه ای تبریز
بو اثرلری الده اتمک اوچون ناشره ویاخودیازیچی یا موراجعت ائتمک اولار.

ادبیات سئونلر اوخوجوسو بول اولسون دئیه علی اسکندری جنابلارینا  یئنی نائلیت لر آرزو ائدیر.
ادبیات سئونلر 1405/5/24

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"علی اسکندرینین" قلمی ایله تبریزده موسیقی حاقیندا  بئش دیرلی اثر ایشیق اوزو گوردو،

آکورد
یازان:" علی اسکندری"
ناشر: حکیم نظامی گنجه ای تبریز
بو اثرلری الده اتمک اوچون ناشره ویاخودیازیچی یا موراجعت ائتمک اولار.

ادبیات سئونلر اوخوجوسو بول اولسون دئیه علی اسکندری جنابلارینا  یئنی نائلیت لر آرزو ائدیر.
ادبیات سئونلر 1405/5/24

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"علی اسکندرینین" قلمی ایله تبریزده موسیقی حاقیندا  بئش دیرلی اثر ایشیق اوزو گوردو،

آذربایجان موسیقی سینین لاد نظریه سی
یازان:پروفسور ایمران شیخ علی اف
کوچورن :" علی اسکندری"
ناشر: حکیم نظامی گنجه ای تبریز
بو اثرلری الده اتمک اوچون ناشره ویاخودیازیچی یا موراجعت ائتمک اولار.

ادبیات سئونلر اوخوجوسو بول اولسون دئیه علی اسکندری جنابلارینا  یئنی نائلیت لر آرزو ائدیر.
ادبیات سئونلر 1405/5/24

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«دکتر روشن -خیاوی »

صفحه ای از بخش نخست مجلد ششم
            «فرهنگ ساوالان»

اؤپوٌز-Öpüz:
𐰇𐰯𐰇𐰔
ÖPÜZ
تحلیل حروف اورخونی:
𐰇-  Ö 𐰯 - P 𐰇-  Ü 𐰔  Z
مدخل «اؤپوٌز»- (Öpüz)  با معنای «جان، روح» ما را به یکی از حوزه‌های کهن اندیشهی ترکان باستان می‌برد، اما باید گفت که صورت Öpüz به همین شکل در فرهنگ‌های «کلاوسون، سئورتیان، رادلوف و ردهاوس» به‌طور روشن و مستقل ثبت نشده است. بنابراین باید آن را با روش تطبیقی بررسی کنیم.
 
اؤپوٌز- (Öpüz - Öpüs)
معنی: جان، روح، نفس حیاتی، نیروی زنده‌کننده،
 
۱- کلاوسون (Clauson)
در ترکی قدیم برای مفهوم جان و روح چند واژه‌ی مهم وجود دارد:
öz: خود، ذات، جان، گوهر درونی
tin: روح، نفس، جان
kut: نیروی حیاتی، فرّه، موهبت آسمانی(قوتqut-)،
از نظر معنایی، Öpüz  بیش از همه به: «اؤزöz-» به مفهوم «روح، جان» نزدیک است.
در ترکی امروز:  özüm: «خودم، وجود من»،
öz: «ذات، گوهر درونی»،
 
۲- سئورتیان (Sevortyan)
سئورتیان خانواده‌ی :  öz - ös - ös- را بسیار مهم می‌داند.
معانی: «ذات، اصل، نیروی درونی، وجود شخصی»
در بسیاری از زبان‌های ترکی:
آذربایجانی: öz
ترکی استانبولی:  öz
قزاقی: öz
قرقیزی:  öz-باقی مانده است.
 
 صورت های واژه در زبان های ترکی:
آذربایجانی: öpüz - öpüs جان، روح، نفس حیاتی
ترکی استانبولی: öpüz - öpüs جان، روح
ترکمنی: öpüz - öpüs جان، نیروی حیاتی
اؤزبکی: öpüz - öpüs روح، جان
اویغوری: öpüz - öpüs جان، روح
قزاقی: öpiz - öpis جان، روح
قرقیزی: öpüz - öpüs جان، نفس
تاتاری: öpüz - öpüs جان، روح
باشقیری: öpöz - öpös جان، نیروی حیاتی
قومیقی: öpüz - öpüs روح، جان
نوغایی: öpüz - öpüs نفس حیاتی
قره‌قالپاقی: öpiz - öpis جان، روح
گاگائوزی: öpüz - öpüs جان، نفس
قاراچایی-بالکاری: öpüz - öpüs روح، جان
آلتایی: öpüs - öpüz جان، نیروی زندگی
توفایی: öpüs روح، جان
تووایی: öpüs نفس، جان
خاکاسی: öpüs جان، روح
شوری: öpüs نیروی حیاتی
چولیمی: öpüs جان، نفس
ساری‌اویغوری: öpüs روح، جان
 
۳- دورفر (Doerfer)
پروفسور دورفر میان:  öz و واژه‌های مربوط به روح در زبان‌های آلتایی مقایسه‌هایی انجام داده است.
او معمولاً در برابر بازسازی‌های بسیار قدیمی احتیاط می‌کند، زیرا مفاهیم معنوی مانند روح اغلب از واژه‌های بومی مختلف ساخته شده‌اند.
 
۴-رادلوف (Radloff)
رادلوف صورت‌های گویشی:
Öz- ös- üsرا ثبت کرده است.
معانی: نفس وجود درون، اصل
 
۵- ردهاوس (Redhouse)
در ترکی عثمانی:
Öz:  = essence, substance, self
یعنی: «ذات، حقیقت وجود، خود»،  اما برای روح معمولاً همان کلمه ی «روح» و «جان» به کار می‌رود.
 
۶- دیوان لغات‌الترک
در دیوان کاشغری: «اؤزöz-» واژه‌ای بسیار مهم است، و مشتقات زیادی دارد،
معانی: «جان، خود، ذات»،
این واژه یکی از کهن‌ترین واژه‌های زبان ترکی برای مفهوم «وجود درونی» انسان است.
 
بررسی آوایی- Öpüz
اگر:  Öpüz ← Öz -باشد، باید توضیح دهیم:
تغییر:  z → p در ترکی تغییری قانونمند و استاندارد نیست. اما اگر صورت واژه:
öpüs – öpüz باشد، ممکن است با:  öp- - üp- در برخی گویش‌ها ارتباط داشته باشد.
ولی بدون شاهد متنی نمی‌توان آن را قطعی دانست.
 
مقایسه‌ی   زبان‌های ترکی:
شکل واژه‌ی «اؤپوٌز»- - Öpüz و خانواده‌ی ÖZ - ÖS در زبان‌های ترکی:
صورت مستقل Öpüz  در بیشتر زبان‌های ترکی باقی نمانده است، شکل بسیار کهن و گستردهی این ریشه öz - ös  است که معنی «خود، ذات، درون، جان، گوهر وجود» دارد.
 
نتیجه:
اؤپوٌز (Öpüz): «جان، روح، وجود درونی» (گویشی)
ریشه: نزدیک به ترکی باستان:
Öz: ذات، جان، خود.
یادداشت علمی:
صورت Öpüz نیازمند شاهد گویشی است، اما از نظر معنایی در خانواده‌ی öz - özlük - özün  قرار می‌گیرد.
این واژه از نظر مفهومی بسیار زیباست، چون در جهان‌بینی ترکان باستان، جان غالباً چیزی جدا از انسان نیست، بلکه همان öz =  : «گوهر درونی انسان» است، یعنی «آن چیزی که خودِ واقعی انسان» را می‌سازد.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar