ادبیات سئونلر

پرواضح است که آشنایی نزدیک با فرهنگ و جغرافیای زبان‌های مبدا و مقصد، کار مترجم را تسهیل خواهد کرد؛ به او این امکان را خواهد داد که ترجمه‌ای فنی و پربار داشته باشد. و این هم در ترجمه‌ی شعر صادق است و هم در ترجمه‌ی انواع نثر.
5. وفاداری در ترجمه‌ی شعر، ازنظر زبان، فرم و یا احساس شاعرانه و حتی تعلق خاطر شاعر به زیست‌بومش، چه‌گونه محقق می‌شود؟
پ: به‌تر است که مترجم به فرم و زبان شعر وفادار مانده، معیارهای زیبایی‌شناسانه‌ی شاعر را، تا جایی که می‌تواند رعایت کند. این کار در انتقال عواطف و درونیات نهفته در شعر شاعر، به مخاطب، نقش بسزایی دارد. ولی ناهمواری‌هایی هم می‌تواند باشد، که چنان‌که مهار نشود، در نتیجه‌ی کار تاثیرگذار خواهد بود. اول این‌که مترجم توانایی تشخیص ویژه‌گی‌های زبان و فرم شعری را که ترجمه می‌کند، داشته باشد، دیگر این‌که در عمل بتواند از عهده‌ی این مهم(وفاداری به زبان و احساس شاعر) برآید. سه‌دیگر این‌که شرط بازسرایی از مترجم سلب نشود. و نباید فراموش کنیم که در امر بازسرایی، زبان و خیال مترجم نیز ایفای نقش خواهد کرد. حل این پارادوکس، دشواری کار است و مترجم خوب کسی است که از عهده‌ی آن برآید.
طبیعی است که هر آدمی، و مشخصا هر شاعری از دل و جان بسته باشد به محیطی که در آن زندگی و رشد کرده، با طبیعت و آدم‌هایش انس گرفته و در یک کلام هستی خود را وامدار چنین جغرافیایی است. این زیست‌بوم هم می‌تواند وطن دوم او باشد، و هم سرزمین آبا و اجدادی‌اش؛ یعنی جایی که فرهنگ و زبان مادری‌اش، تاریخ و پیوندهای نسبی و سببی‌اش، همه‌گی منسوبند به آن. مختصر بگویم: وطن اصلی‌اش. مگر می‌شود وطن را از ذهن و زندگی شاعر پاک کرد؟ او مثل هر انسان دیگر، با هزار رشته به سرزمین خود گره خورده. چه‌گونه ممکن است که این پیوندها و دوستی‌ها در شعر او بازتاب نیابد؟ مگر می‌شود که شعر شاعر وطن نداشته باشد؟
6. آیا از روند انجام ترجمه بازخورد خوبی هم گرفته‌اید؟ چرا برخلاف ترجمه‌ی داستان و رمان، ترجمه‌ی شعر کمتر مورد توجه و نظر مخاطب است؟
پ: من یک مجموعه‌ی کم حجم از شعرهای فاضل حسنی داغلارجا با عنوان «روزی از روزها» ترجمه کرده‌ام، یک کتاب از برنا موران در حوزه ی نظریه‌های ادبی با نام «نظریه‌های ادبیات و نقد» و کتابی دیگر از یالچین ارمغان، به نام «مدرنیزم در شعر ترک». «روزی از روزها» چندان مورد استقبال مخاطب قرار نگرفت؛ اقبال اهل کتاب از «مدرنیزم در شعر ترک»، هرچند نسبت به کتاب اول بهتر بود، اما راضی کننده نبود. هم به این دلیل که مرتبط بود با شعر، و هم این که شعر ترکیه برای برخی کتاب‌خوان ها جذابیت کمتری دارد. اما «نظریه‌های ادبیات و نقد» مخاطب پرشماری دارد و تا به امروز پنج نوبت چاپ شده است. و گویا در برخی کلاس‌ها نیز تدریس می‌شود.
در خصوص بخش دوم پرسش شما باید اشاره کنم به این که، آغاز ادبیات با شعر بوده. قدمت شعر حداقل به هزار سال پیش از میلاد می‌رسد. و تا اواخر قرن هجدهم مهم‌ترین ژانر ادبی بوده. پس از آن جایگاه برتر ادبی ازآن رمان می‌شود. رمان در دوره‌ی کلاسیسیسم شکل گرفت، با رمانتیسم رشد کرد و در قرن نوزدهم، با هم‌یاری رئالیسم تبدیل شد به مهم‌ترین ژانر ادبی. بزرگانی چون داستایوسکی، تولستوی، بالزاک، چارلز دیکنز و ... منسوبند به این دوره. رمان در دوره‌ی مدرنیسم نیز همچنان مهم‌ترین و پرطرفدارترین ژانر ادبی است.
چرخش ذائقه‌ی عمومی به سوی رمان و داستان کوتاه، تکلیف ترجمه را هم مشخص می‌کند. مخاطب استقبال چندانی از ترجمه‌ی شعر ندارد؛ درنتیجه مترجم ترجیح می‌دهد به جای شعر، به ترجمه‌ی رمان و داستان کوتاه روی آورد، یا این که میدان را به نفع مترجمان رمان خالی کند.
7.جایگاه ویراستار را در ترجمه‌ی شعر چه‌گونه ارزیابی می‌کنید؟
پ: ویرایش در هر صورت به نفع ترجمه است، از جمله ترجمه‌ی شعر. به گمان من هیچ ترجمه‌ای بی‌نیاز از ویرایش نیست. اصلاح لغزش‌های گرامری، رعایت استفاده از زبان معیار، رفع ابهام‌های احتمالی متن و ویرایش تطبیقی از جمله مواردی است که به درستی و زیبایی ترجمه‌ی شعر کمک می‌کند. این کار همچنین می‌تواند یک‌دستی املای متن را تامین و استفاده‌ی درست از علائم سجاوندی را رصد کند.
8. آیا یک مترجم ادبی خود مجدد خلق می‌کند و می‌تواند صاحب سبک باشد؟ یا باید به اصل وفاداری به شاعر مبدا متعهد بماند؟
پ: بخشی از این پرسش را در لابه‌لای مطالب قبلی پاسخ داده ام. از همین رو تکرار نمی‌کنم. اما تردیدی نیست که یک مترجم خوب می تواند صاحب سبک نیز باشد. زبان مترجم، لحنی که به کار می‌برد، تکیه ها و دایره‌ی لغات مترجم، ماجراها و جغرافیای زنده گی او و ... همه‌گی در شکل‌گیری اکنون قلمی مترجم دخیل‌اند. هر مترجمی از این نظر متفاوت است با دیگر مترجم‌ها. و اگر بتواند این تفاوت‌ها را در راستای حوادث قلمی سازماندهی و هدایت کند، می‌شود سبک.

346 viewsedited 17:23