ادبیات سئونلر

خیرالدّین قوجا
حیکایه‌لر
کوچورن:ویدا حشمتی
حاضیرلایان:ادبیات سئونلر

«آدامین گرک عاغلی اولسون...»

دوز دئییرم واللاه! عاغلین اولمادی ها، بو دونیادا آدام کیمی یاشایامازسان، گرک عاغلین اولسون، دوشونه‌سن کی، آیه نئجه اولور؟ سنین ده ایکی الین-آیاغین، بیر باشین، ایکی قولاغین و س. وار، او بیریلری‌نین ده. نئجه اولور، او بیریلر جاه-جلال ایچینده یاشاییر، سن همیشه لوت-عریان‌سان. قپییه گولله آتیرسان. بئله چیخیر کی، او بیریلری‌نین عاغلی وار، یعنی سنین کیمی عاغیلسیز دئییللر.
آ کیشیلر، هئچ اولا بیلمز کی، عاغیللی آدامین پولو-پاراسی اولماسین! عاغیل دئییلن شئی کی، وار. گرک او مطلق آدامدا اولسون. اولمادی هاااا، باتدین!
لاپ اوشاقلیقدان الیمه پول دوشن کیمی گئدیب، وئریردیم آخماق-آخماق شئیلره. اوره‌گیینیزه پیس فیکیرلر گلمه‌سین، اوشاق، سیز دوشوندویونوز شئیلره پول خرجله‌مز. دئمه‌ییم اودور کی، گئدیب خیردا-خوروش آلیردیم، او بیری گون ده خوشوما گلمیردی، آتیردیم بیر کنارا. بو خاصيّتله بؤیودوم، گؤزومه یاخشی نه گؤروندوسه، لازیم اولدو-اولمادی، آلدیم. یئکه کیشی اولدوم، عاغلیم باشیما گلمه‌دی کی، گلمه‌دی. نه‌یه گؤره؟
دئیین گؤروم، آدام دا نقد پولونو الیندن‌ وئرر؟ دئمه‌لی وئرمز. اؤلنلرینیز اولدو رحمتلیک! آمّا من نقد پولومو آپاریب قویموشام اؤزل بیر بانکا، اؤزو ده نه قدر اولسا یاخشیدیر؟ آلتمیش مین مانات! ایللر کئچیب، اوتوروب سئوینه-سئوینه گؤزله‌میشم کی، باشقا اؤلکه‌لرده اولدوغو کیمی بانکا قویدوغوم پولون فایزی ده اوستونه گله‌جک، گئدیب ماشین آلاجاغام، ویلا تیکدیره‌جه‌یم، دونیانی گزه‌جه‌یم، «سن سایدیغینی سای، گؤر فلک نه ساییر».
بیر گون خبر چیخدی کی، پوللار ديیشیر، گئتدیم بانکا کی، آلتمیش مین ماناتی، اوسته‌لیک فایزینی ده آلیم. گؤتوروب منه نه وئرسه‌لر یاخشیدیر؟ آلتی مین مانات! ائله اورادا ایکی الیمی ایلیشدیردیم تپه‌مه، اؤز-اؤزومه دئدیم: «کول سنین عاغیلسیز باشینا، آدام دا بانکا پول قویار!؟ پولون وار، قوی ائوه یاواش-یاواش خرجله ده!»
ائله بیلیرسینیز، بو احوالاتدان سونرا عاغلیم باشیما گلدی؟ آی گلدی ها!.. «قویویا سو تؤکمکله سولو اولماز کی!» زمانه ديیشدی، اؤزل بانکلار چوخالدی. آپاریب اولان-اولمازیمی قویدوم همین اؤزل بانکلاردان بیرینه. منیم حسابیم‌لا بیر نئچه ایلدن سونرا میلیونئر اولمالییدیم. بیر ده ائشیتدیم بانکی باغلادیلار، بانکئری ده توتدولار باسدیلار ایچری. هئچ دئمه، فیریلداقچی‌نین بیری ایمیش. «ایت ده گئتدی، ایپ ده». قالدیم «لوت مادرزاد».
ایندی اؤزونوز دئیین، عاغیللی آدام دا نقد پولونو الیندن وئرر؟

«میصراعلار کیمیندیر؟»

قزئت رئداکتورو سالمان موتریف اوغلو رئداکسییادا لؤوبر سالیب یازی-پوزو ایله مشغول ایدی. قاپی دؤیولدو، ادبيّات شعبه‌سی‌نین مودیری کابینئته داخیل اولدو. ماسانین اوستونه بیر حئکایه‌ قویوب دیللندی:
-سالمان معلّیم، استعدادلی گنج یازیچیلاردان بیری‌نین اثریدیر. اوخوموشام، پیس دئییل، مصلحت بیلسه‌نیز، چاپا وئره‌ریک.
-یاخشی، بیز ده اوخویاریق، گؤرک نه یازیر!؟- دئیه رئداکتور موتریف اوغلو تشخّوصله بیلدیردی.
شعبه مودیری اوتاقدان چیخان کیمی، سالمان معلّیم حئکایه‌نی اوخوماغا باشلادی. گؤردو پاهو، شعبه مودیری‌نین گنج یازیچی آدلاندیردیغی ناشوکور بَی اؤلکه‌ده نه قدر وظیفه‌‌ صاحبی وار، هامیسینی بی‌آبیر-روسوای ائدیب. آخیردا دا ایکی میصراع ایله فیکیرلرینی بئله تاماملاییب:
«ویجدانی سؤنوک باشچیلارین غفلتی آنجاق،
ائتمیش، ائده‌جک میللتی اللرده اویونجاق».
بیرینجی میصراعداکی «باشچیلارین» سؤزو موتریف اوغلونو عصبی‌لشدیردی، دوشوندو کی، «بو گده لاپ آغ ئدیب! یقین اجرا باشچیلارینی نظرده توتور هامینی اؤزومله دوشمن ائده بیلمه‌رم کی!». اودور کی، بیرینجی میصراعداکی «باشچیلارین» سؤزونو پوزوب، بئله یازدی: «ویجدانی سؤنوکلرین غفلتی آنجاق...»
سحری گون قزئتی اوخویان بیر ادبيّات‌شوناس عالیم، رئداکتور سالمان موتریف اوغلونا زنگ ووروب تعجبونو بیلدیردی:
-آ کیشی، سیز نه ائتمیسینیز، او بویدا یازیچی‌نین میصراع‌سینی نییه ديیشدیریب بو گونه سالمیسینیز؟
رئداکتور موتریف اوغلو جاواب وئردی:
-اشی، ناشوکور بی جاوان یازیچیلارداندیر، آدیندان دا معلوم اولدوغو کیمی، ناشوکورون بیریدیر! اؤلکه‌ده وظیفه‌‌ صاحبی قالماییب، هامیسینا ساتاشیب. هله اونون حئکایه‌سینی چاپ ائله‌میشم، گرک سئوینسین...
پروفسور عصبی‌لشدی:
-آی سالمان معلّیم، ناشوکور بی کیمدیر؟ همین میصراع‌لار حسین جاویدیندیر ائی، باشا دوشدون!؟
گون عرضینده رئداکتورا یوزلرله بئله زنگ وورولدو، زنگ وورانلار بیلمیردیلر کی، موتریف اوغلو عؤمرونده حسین جاویدی اوخوماییب. «یازیق» هارادان بیله‌یدی کی، میصراعلار کیمیندیر؟