اوشاق ادبیاتی
کیتاب تانیتیمی: شیرین دیلیم
آیدین ساو نشریاتی نشر ائله دی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بولود قارا چورلو "سهند"1358-1305

آذربایجان ادبیاتینین گون سایاریندا باهار بولو قار چورلو یله باشلانیر .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بلکه ده «بولود» اوولدن بؤیوک بیر یانلیش‌ایمیش /

«کریم قربانزاده»

«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
 
1305ده ماراغادا «عبدالمطلب» کیشی‌نین و «جئیران» خانیمین ائوینده بیر اوغلان اوشاغی حیاتا گؤز آچدی. آتا- آناسی اوشاغین آدینی «بهرود» قویدولار. «بهرود» آغیز ادبیاتیندا جاماعاتین دیلینده «بهلود» سسله‌نیر؛ عینن «هئرلت» کیمی کی جاماعات «هئللت» دئییر.
مشروطه انقلابی، شاه‌لارین، ارباب‌لارین آیاق‌لاری‌نین آلتیندا تاپدالانمیش، ازیلمیش بیر خالقین دیلینه، یولونا، دوشونجه‌سینه چئوریلمیشیدی. «بهلود قراچورلو» ادبیاتیمیزدا «بولود قراچورلو» «سهند» تخلوصیله تانینان شاعیر بئله بیر اتمسفرده بویا باشا چاتیردی. هله 15 یاشینا چاتمامیشدی کی، وطنی زمانه‌نین ان بؤیوک فیرتاناسیله اوز به اوز اولدو. ایکینجی بین‌المللی ساواشی باشلانیر؛ پهلوی حاکمیتی‌نین توتدوغو یانلیش یول متفق‌لرین آیاغینی وطنیمیزه چکمیشدی. «بهلود» اورتا مکتبی بیتیرمه‌دن دایانیش یولونو _دؤیوش یولونو_ سئچمیشدی. عدالتسیزلیگه قارشی، خالقی‌نین سعادتی اوغروندا چالیشان قوه‌لره قوشولموشدو.
1324ده آذربایجان دموکرات فرقه‌سی‌نین هیمتی ایله سیجیللی ایداره‌سی آذربایجاندا یولا دوشموشدو. بو ایداره کؤهنه سیجیللی‌لری ده‌ییشمه‌یه باشلاییب، آذربایجانلی‌لارا آنا دیلینده یازیلمیش سیجیللی(هوویت ورقه‌سی) وئریردی. او زامان «بهلود»ون دا سیجیللسینی عوض ائدیرلر. الیمیزده اولان سنده  اساسن « بهلود»ون سیجیللی‌سینده بئله یازیلییب «سیجیللی‌نین قلم‌زد اولدغونا گؤره سیجیللی صاحیبی‌نین آدی: بهلول، بهلود اوخونور» ۱
«بهلود» ایلک شعیرین 19یاشیندا اولارکن شاعیرلر مجلیسنده «رازی» تخلوصیله اوخویور. شاعیرلر مجلیسینده بهلوددان «رازی» تخلوصیله اوچ شعیر چاپ اولوبدور.۲
 شاعیرلر مجلیسی، اونون دیرلی شاعیرلری، یازیچیلاری: مدینه گولگون، بالاش آذراوغلو، محمد بی‌ریا، علی توده، مظفر درفشی، هاشیم ترلان، یحیی شیدا، سلیمان رستم، میرمهدی اعتماد... و اون‌لار شؤهرتلی شاعیر، یازیچی سهندین ادبی اجتماعی، سیاسی دوشونجه‌سینده اونودولماز تاثیر قویوبلار. دئمک زمانه، آذربایجان ادبیاتی، شاعیرلر مجلیسی، مشروطه انقلابینا، «شیخ محمد خیابانی» آرزولارینا، ایستک‌لرینه اینانان، وفالی قالان موباریز بیر شاعیر دوغموشدو. یئنی بیر سس، یئنی بیر نفس یورولمادان ائلی‌نین، خالقی‌نین داردا قالمیش آرزولارینی یازیب یارادیردی. «آراز آخیردی»، «منظوم خاطیره‌لر»، «سازیمین سؤزو». سهندین «سازیمین سؤزو»، «دده‌مین کیتابی»، «قارداش آندی»، دده قورقوردون 12 ناغیلیندان علاوه، گؤزه‌ل و بدیعی پوئمالاری دا وار: «ارمغان»، «آراز»، «عزیز شهریارا مکتوب»، «بوز چیچکی»، «سووئت قیزی» و ...
 
تاریخلر بویونجا ائی بؤیوک وطن
یاغییا، دوشمنه اگیلمه‌دین سن
بوگون طبیعتدن الهام آلدیم من
گئچدی سحر وقتی بو سؤز اوره‌کدن
انسانا روح وئره‌ن دیلینه آلقیش
 
بو شعیر «بهلودون شاعیرلر مجلیسینده «رازی» تخلوصیله اوخودوغو و نشر اولدوغو بیرینجی شعیردیر.۲
آذربایجان دموکرات فرقه‌سی‌نین سرکوبوندان سونرا آذربایجاندا مختلیف جمعیت‌لر یاراندی، (جمعیت مبارزه با فاشیسم، جمعیت مبارزه با استعمار، جمعیت صلح۰۰۰) او زمان بهلود، محمدعلی فرزانه، دوکتور کاتبی، ونسان، عبدالرحیم طهوری و بقایی صولح جمعیتی‌نین تمل داشینی قویورلار و جمعیتین طرفیندن اونون ایلک مدیره هئیتی‌نین عضولری‌ سئچیلیرلر. بهلودون صولح جمعیتینده مستعار آدی «خسرو»دی. «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده 1331صولح جمعیتین قوردوقلاری اوچون توتوقلانیرلار. او گروهی ایکی دسته‌یه بؤلورلر: یاریسی اردبیلده دوستاق اولور، یاریسی ماراغادا. ائله همان ایلده «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده تبریزده محاکمه اولورلار.
«بهلود قرا چورلو» ۱۳۳۲ ده صولح جمعیتی‌نین هئیت مدیره‌سی ایله بیرلیکده شاهین زیندانلاریندان بوراخیلیر.3
بهلود زنداندان سونرا دا دایمی پهلوی رژیمی‌نین طرفیندن تعقیبده اولور. دایمی تعقیب، آزار- اذیت اونو تهرانا قاچماق مجبوریتینده قویور. او تهراندا ساواکین طرفیندن تانینماسین دئیه«محمود آغا» تخلوصون سئچیر و دوکتورشمس ایله بیرلیکده تریکو سانترالی یولا سالیرلار.
تریکو سانترالین «بهلودون» ادبی، سیاسی، اقتصادی حیاتیندا ان بؤیوک رولو اولور. تریکو سانترال بهلودون داخلی و خارجی ارتباطلاری‌نین کؤرپوسو اولور. بهلودون یارادیجی حیاتی‌نین ان دیرلی و بارلی- بهره‌لی گونلری ده ائله تریکو سانترال‌دا یارانیر. بیر طرفدن آذربایجان ادبیاتی‌نین تانینمیش سیماسی «محمدعلی فرزانه» بهلودون ان قدیمی و صمیمی دوستو، بهلودون استعدادین بیله‌رک دده قوقوردون نظمه چکمه‌سینی اونا تکلیف ائدیر.

جسارتله دئمک اولار کی «سازیمین سؤزو» بهلودون ادبی حیاتی‌نین ان بؤیوک و دیرلی ثمره‌سی، شاهکاری‌دیر. بو اثرین تکمیللشمه‌سی اوتای- بوتای آذربایجان شاعیرلری‌نین، ضیالی‌لاری‌نین ایلک ایش بیرلیگی‌نین ثمره‌سی‌دیر.5
دیگر طرفدن بهلود ۱۳۴۸دا «بهروز دولت آبادی» (چای اوغلو)نون واسطه‌سیله اوستاد شهریار ایله ارتباطا کئچیر. «شهریارا مکتوب» و شاعیرین «سهند» تخلوصو «سازیمین سؤزو» فضاسیندان و اوستاد شهریار ایله ارتباطدان یارانیر. مکتوب بئله باشلانیر:4
حؤرمتلی اوستاد، بؤیوک شهریارا:
 
بیر الیمده قلم، بیر الده كاغاز
خیالیم بویلانیر دامدان، دوواردان
باشیمدا یار باغین گزمك هاواسی
قاپیلار باغلیدیر، یول تاپیم هاردان
 
حاصارین دالیندا کؤنول وئردیییم
او یار بیر باغ سالیب سویو بولوردان
هاواسی كهروبا، ناری یاقوتدان
تاغی فیروزه‌دن، دیوانی گولدن
 
ماوی ائیوانیندا ساز چالیر زهره
بورجوندا یای چكیب، دایانیب كیوان
لاییقی وار گیره‌م قصرینه من ده
قیللی پاپاغیملان، سینیق سازیملان؟...
آرتیرمالی‌یام بو یازیشمالاردان، گؤروشلردن سونرا اوستاد شهریارین دا عؤمرونون ان دیرلی ثمره‌سی حیدر بابادان سونرا اؤلمز شاه اثری «سهندیه» یارانیر. بو مکتوبلاشمانین او قده‌ر تاثیری اولورکی، اوستاد شهریار سونونجو دانيشيغيندا نئچه سورغويا جاواب وئرميشدير. او دئيير شئعر قوشماق شاعيرين اراده‌سيندن آسيلي دئييل و «اگر شئعر ياراتماق شاعيرين گوجونه باغلی اولسایدی، او هرگون بیر سهندیه یاراتماق ایستردی. بیرحالداکی تکجه بیر دفعه  باجارا بيلميشدير بئله بير شئعر ياراتسين». آمما هانسی عاميل بئله قالارقی بير اثرين يارانماسينا سبب اولموشدور؟ شهريار بئله بير سورغونون جوابيندا كی سهنديه‌نی خاص كيمسه اوچون قوشموشسونوز؟- دئيير: «هه! آذربايجان شاعيری مرحوم بولود قره چورلو-«سهند» تخلوص ائده‌ن شاعير ديركی هاميدان آرتيق، حتا نيمادان چوخ منده تأثير قويموشدور» بو سورغونون جوابيندا كی سهند شاعيرده نه گؤرموشسن كی نيما دا يوخودو؟- بئله دئيير: «هركس هر شئیه اؤز باخيشيلا باخار. من سهندده گؤردويوم دئمه‌لی دئييلدير. البتده كی سهند آزاده بير شاعير ايدی و سهندده اولان اخلاق و خصلت هئچ كيمسه ده يوخودو.5
(شهریار وقتی از تأثیر سهند در دگرگونی آفرینش ادبی در خود صحبت می‌کند، می‌گوید که تا پیش از آشنایی با او، «قافیه‌سازی بیش نبودم که از شعر فقط عروض می‌فهمیدم و او در همه‌ی ابعاد شعر، سرمشق من شد زیرا که:
 
الهامی از عوالم بالاش می‌رسید،
راهی به ماوراء طبیعت گشوده بود.
دل متصل به منبع و در سینه مخزنی،
سرشار از ذخایر الهام عشق داشت،
الهام‌بخش قافیه‌سازی چو من که شعر -
تنها به چارچوب عروضی‌اش دیده بود،
سرمشق شعر در همه ابعاد شعر بود.
او شاعری که از چو منی باج می‌گرفت،
انگیزه‌ی سرود «سهندیه‌»ی من اوست. . .
به محض دریافت خبر فقدا‌ن وی، برخود لرزید و چندین روز سر در جیب فرو برد و به انزوا رفت و در فرجام تلاطمات روحی، شاهکار بی‌بدیل سهندیه‌ی فارسی را آفرید و آن را «مقامه» نامید.6
 
تریکو سانترال شمال- جنوب آراسیندا دا کؤرپو اولور
سهند «سازیمین سؤزو»نو یازان زامان تانینمیش شرقشناس پروفسور رستم علی‌اف، تهراندا سهندین گؤروشونه گلیر. سهندین واسطه‌سی ایله اؤز معللیمی اوستاد «گنجعلی صباحی» ایله ایلک دفعه سهندین ائوینده ادبی بیر مجلیسده گؤروشور، او زامان «احمد برادران»، «بهروز دولت‌آبادی»(چای اوغلو) و آذربایجانین تانینمیش طناز اکتیوری «ممد باقر حاجی‌زاده» سهندین، دوکتور شمسین  تدبیریله یارانان تریکو سانترالدا ایشله‌ییردیلر.7
ائله او زامان اوتای- بوتای آذربایجان آراسیندا «سهند» و پروفسور «رستم علی اوف»ون علاقه‌لری اساسیندا بیر ایش بیرلیگی یارانیر. سهند بو واسطه ایله شوروی‌یه (باکی‌یا) تریکو صادیر ائدیر و بو ایشله برابر ایکی اؤلکه‌نین آراسیندا گؤروشلر و گل-گئت‌لر چوخالیر. «سازیمین سؤزو»نون ال یازمالاری اوتایا دا گؤندریلیر و یازی‌نین حاقیندا تاپشیریقلار اولور. او ایللر بو ایش بیرلیگیندن «سازیمین سؤزو»ندن باشقا دیرلی بیر اثر ده یارانیر.- «دیوان فارسی فضل الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی» به اهتمام پروفسور «رستم علی اوف»  دونیا انتشاراتی طرفیندن 1351دن1353ده چاپ و نشر اولور.
بو موضوع بؤیوک بیر اهمیته مالیکدیر. اوزون ایللر ایدی ائشیتمیشدیم سهندین نثر یازیسی دا اولوب، آمما آختاریشلاریمین  بو ایل (1401) باهارا کیمی ثمره‌سی اولمامیشدیر. بو زامان بیرده سهنددن یادیگار قالان سندلرین سوراغینا گئتدیم. سهندین نثر باره‌سینده اونون حیات یولداشیندان سوروشدوم. سهندین حیات یولداشی «س.جویا» تخلوصونون سیررینی منه آچدی. او دئدی: دیوان فارسی فضل‌الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی «پروفسور رستم علی اوفون»  هیمتی و سهندین  مقدمه‌سی  «س.جویا» تخلوصیله نشر اولوب. 8

و
ئله‌لیک‌له من سهندین بیرینجی فارسی نثرینی اوخودوم. ائشیتدیکلریمه گؤره سهندین «ب، ق محمودآغا» امضاسیله ده ایکی نثر اثری واردی. ایندییه کیمی من اونلاری تاپا بیلمه‌میشم. اومود ائدیرم بو یازی اونلارین دا تاپیلماسینا یاردیم ائتسین.
بو یازی‌دا چالیشدیق کی، سهندین آدی‌نین «بولود» اولماماسینی آیدینلاداق و سهندین بوتون مستعار آدلارینی، تخلوصلرینی،  اونا عایید نثری سندلریله گتیره‌ک. بلکه ده بولود اوولدن ده بؤیوک بیر یانلیش ایمیش. ایلک دفه« سهنده» بیوگرافی یازان بو سهوه یول وئریب، باشقالاری دا اونو تکرار ائدیبدیر.
چارخی دؤنموش فلک شعریمیزین «سهند»ینی، خالقیمیزین سئویملی اوغلونو 1358_جی ایلین ایلک آییندا، (21فروردین1358) 53 یاشیندایکن، واختسیز- وعده‌سیز بیزدن آییردی. اونو تهراندا بهشت زهرا مزارلیغیندا 82_جی قطعه‌ده «بولود قراچورلو» «سهند» عنوانیله توپراغا تاپشیردیلار. ۶
سونرالار 97_جی ایلده «سهندین» عزیز بالاسی «آرزو قراچورلو» حیاتا گؤز یومدو. او زامان عاییله‌نین طرفیندن«سهندین» باش داشین عوض ائله‌ییب، اونون اصلی آدی ایله باش داشی یازدیردیلار. تاسفله بو دفعه‌ده اونون باش داشیندان «سهند» تخلوصو یازیلماییب و یالنیز «بهلود قراچورلو» یازیلیبدیر.

 تشکر و منتدارلیق:
۱- اقای مهندس محمودی‌دن، ائله‌جه ده بهلود قراچورلونون حؤرمتلی حیات یولداشیندان بیر سیرا سندلری و معلوماتی اختیاریمدا قویدوقلاری اوچون صمیم قلبدن تشکور ائدیرم.
۲- عزیز اوستادلاریم دوکتور رحیم رئیس‌نیا، اوستاد کریم مشروطه‌چی، همت شهبازی و ائلدار موغانلی،سعیدموغانلی جنابلارینین دیرلی مشورتلری و زحمت لریندن ممنون و منتدارام.

قایناق‌لار:
1-بهلود قرا چورلونون هویت ورقه‌سی(شکیل)
2-شاعیرلر مجلیسی ( نشرفرقه دموکرات آذربایجان)
3-اوستاد کریم مشروطه‌چی (سؤنمز ایله کریم قربانزاده‌نین مصاحبه‌سی)
4-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبه‌سی ادبیات سئونلرله 99/6/28
5- کیهان فرهنگی 1367 - 7_جی سایی
6--مقدمه کتاب دو سهندیه دکتر حسین محمد زاده صدیق 1387چاپ تهران
7-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبه سی ادبیات سئونلرله 99/6/28
8- دیوان فارسی فضل‌الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی- انتشارات دنیا- تهران1351-1353
9-بهلود قراچورلونون بیرینجی باش داشی(شکیل)
10- بهلود قراچورلونون ایکینجی باش داشی (شکیل)

1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«داود اهری»

           «  ائلدن آلاهی »

بیر کورپه اممه دی سوت دوشلریندن.
نه سن آنا اولدون
نه من آتا ،
چاغیران اولمادی
نه سنی آنا
نه منی آتا،
او قده ر
اوشاقلاری سئوه ـ سئوه.
اولمادی یاراتماق
سئوینجینه الیمیز چاتا.
حیات قاطاری دورمادان
گئت - ها- گئتده دیر،
قاطاردان
کورپه آغلاییش سسی گلیر،
بیز یالنیز
قالمیشیق باخا - باخا.
ائلدن آلاهی
بئله دوشوندوک
بئله ایسته دیک،
گله جک قارلی - بورانلی
دونیا اعتبارسیز،امنیت سیز
هئچ زادا گووه ننمه دیک.
آدین قویوبلار
آلین یازیسی، جبر، تقدیر،
بیزیمکی چوخ ساده اولدو اختیار.
سوزون سونو
بویوک وورغون دئمیش:
- بیز گلدی - گئده ریک
سن یاشا دونیا...!

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

رحیم گوزل


دنیز جوشقون،
هاوا چیلغین،
واخت گئجه؛
هر طرفدن چالیر یورغون گمی نی
اوگئی سیللی سی یله آجی دالغالار.
هر گیرئه باشیندا کمین کسه رک
اژدها تک
آغزین گویه آییریب
قارنی زیغلی،
گوزلری آج ناققالار.
خیال دئییر:
گمی آشار ایندیجه؛
گمی چی نی او ناققالار
شاققالار.

یاشیل تئللی ساحیللرین اوزونه
آه بویالی،
ناله اییلی دومانلا
قارا گئجه، قارا پرده چکیبن،
قوپاریرسا بئله نوحون طوفانین؛
نه دویوکور،
نه سارسیلیر گمی چی،
نه ده گئدیشیندن دایانیر گمی.
آن با آن باج آلیر چووغون دان - چن دن،
قالخیر ذیروه سینه داغ دالغالارین.
وحشی کولکلرین، قاسیرغالارین،
اونونده بیر ظفر بایراغی کیمی
سینه گریر اونون قارتال یئلکنی.
شوم گئجه یه یاندی- قیندی وئره رک،
سون ساحیلین قورتاریجی یونَمین
آل مایاقدان نیشان آلیر او آنجاق.

گومان دئییر:
شپه لری یاراراق،
حق گمی سی
مقصدینه واراجاق...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کوچورن :ویدا حشمتی
حاضیرلایان:ادبیات سئونلر
آصف زئینالی کیمدیر؟

بو گون دوغوم گونو اولان آصف حاقیندا
ماتئریالی تقدیم ائدیریک

آصف زین‌العابدین زئیناللی ۱۹۰۹-جو ایل ۵ آوریل‌ده «دربند»ده دوغولوب. ۱۹۲۳-۱۹۲۶-جی ایللرده باکی موسیقی تئکنیکوموندا تحصیل آلیب ۱۹۳۱-جی ایلده آذربایجان دؤولت کونسئرواتورییاسی‌نین بسته‌کارلیق شعبه‌سینده، اوزئییر حاجی‌بی‌اووون صینفینی بیتیریب.

۱۹۲۹-۱۹۳۱-جی ایللرده تورک(آذربایجان)  فحله تئاتریندا موسیقی بؤلمه‌سی‌نین مودیری و آذربایجان پرولئتار موسیقیچیلری بیرلییی‌نین صدری ایشله‌ییب. توفیق قولی‌یئو و قارا قارایئو بیر مدت اونون طلبه‌‌لری اولوبلار. آذربایجان موسیقی تاریخینده ایلک رومانس‌لار آصف زئیناللی‌نین آدی ایله باغلیدیر...

بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کوچورن: ویدا حشمتی
حاضیرلایان:ادبیات سئونلر

آصف زئیناللی کیمدیر؟
بو گون دوغوم گونو اولان آصف حاقیندا
ماتئریالی تقدیم ائدیریک

آصف زین‌العابدین زئیناللی ۱۹۰۹-جو ایل ۵ آوریل‌ده «دربند»ده دوغولوب. ۱۹۲۳-۱۹۲۶-جی ایللرده باکی موسیقی تئکنیکوموندا تحصیل آلیب ۱۹۳۱-جی ایلده آذربایجان دؤولت کونسئرواتورییاسی‌نین بسته‌کارلیق شعبه‌سینده، اوزئییر حاجی‌بی‌اووون صینفینی بیتیریب.

۱۹۲۹-۱۹۳۱-جی ایللرده تورک(آذربایجان)  فحله تئاتریندا موسیقی بؤلمه‌سی‌نین مودیری و آذربایجان پرولئتار موسیقیچیلری بیرلییی‌نین صدری ایشله‌ییب. توفیق قولی‌یئو و قارا قارایئو بیر مدت اونون طلبه‌‌لری اولوبلار. آذربایجان موسیقی تاریخینده ایلک رومانس‌لار آصف زئیناللی‌نین آدی ایله باغلیدیر.

آصف زئیناللی ملّی رومانس، پیانو و سیمفونیک موسیقی‌نین بانی‌سیدیر. اونون «اؤلکم»، «سرحدچی»، «چادرا»، «سوال»، «سئیران» رومانسلاری ملّی ووکال موسیقیمیزین اینجی‌لری‌دیر. پیانو اوچون «اوشاق سویتاسی»، سیلسیله‌سی «چاهارگاه پیئسی»  سکریپکا و پیانو اوچون «موغام سایاغی»،  ۲ فوقا سیمفونیک اورکئستر اوچون «فراقمئنتلر» تئاتر، تاماشالارینا موسیقی، خالق ماهنیلاری ایشله‌مه‌لری‌نین مؤلیفی‌دیر.
آذربایجان موسیقی فولکلورونون توپلانیب نوتا کؤچورولمه‌سی و ایشلنمه‌سی ساحه‌‌سینده بؤیوک ایش آپاریب.
«ابتدایی نوت ساوادی» آدلی درسلیک ترتیب ائدیب.
***
او همچینین تورک(آذربایجان) فحله تئاتریندا اوینانیلان جعفر جاببارلی‌نین «سئویل»، «قاییدیش»، خ. نذیرلی و س.  روستم‌ین «آلوو»، آ. حمیدین «هیند قیزی»، و. کیرشونون «کولکلر شهری» اثرلرینه موسیقی بسته‌له‌میش. «اوشاق سویتاسی» اثری ایله ایلک دفعه‌ آذربایجان موسیقی تاریخینده اوشاق موسیقی‌سی رئپئرتواری‌نین اساسینی قویموشدو.
آصف زئیناللی بیر نئچه آذربایجان خالق ماهنیلارینی نوتا آلیب.
جعفر جاببارلی‌نین سؤزلرینه بسته‌لدییی «اؤلکم» رومانسی، ان مشهور اثری حساب اولونور.
***
۱۹۳۲-جی ایلده آصف زئیناللی «بولبول‌»له بیرلیکده خالق موسیقی‌لرینی توپلاماق اوچون، قاراباغا اعزام اولونور. او، گئتمک ایسته‌میر، قالیب باشلادیغی اثری بیتیرمک ایسته‌ییر، لاکین سؤزونو دینله‌ین اولمور. سفر زامانی اورادا آغیر خسته‌لنیر، قارین یاتالاغینا توتولان بسته‌کار، معالجه‌‌ آلماق اوچون باکییا قاییدیر. خسته‌خانادا اولارکن اوتاغی‌نین دیوارینا سون سیمفونییاسینی یازیر و قارداشیندان اثری‌نین دیواردان کاغیذا کؤچورولمه‌سینی خواهش ائدیر.  تأسف کی، اونون سون وصيّتینی هئچ کیم یئرینه یئتیرمیر…


دئییلنه گؤره، اونون اؤلومونده ائرمنی الی ده اولوب. بو بارده آصف زئیناللی‌نین یازدیغی مکتوب دا وار. همین مکتوبدا او، ائرمنیلردن شیکایتله‌نیر، ائرمنیلر اونو «شووینیست» آدلاندیراراق، بهانه گتیریرلر کی، گویا او، درس دئیرکن، تورک، یعنی آذربایجانلی شاگیردلره -اونلارین آراسیندا توفیق قولی‌یئو، قارا قارایئو ده اولوب- داها چوخ دقت آییریر، ائرمنیلره یوخ».
***
آصف زئیناللی اعزاميّت‌ده اولاندا اونا بیر ایستکان سو وئریرلر. او، سودان بیر قورتوم ایچیب دئییر کی، بو سو خوشوما گلمه‌دی. یانیندان کیمسه تأکید ائدیر کی، ایچ، هئچ نه اولماز، بورانین سویو بئله‌دیر. همین سویو ایچندن سونرا حالی دگیشیر. باکییا گلیب، خسته‌خانایا دوشور. علاوه‌ سؤز-صحبت اولماماسی اوچون ده عائله‌‌سینه دئییرلر کی، قارین یاتالاغیندان اؤلوب.
***
آصف زئیناللی ۲۷ اوکتابر ۱۹۳۲-جی ایلده  یارادیجیلیغی‌نین اینکیشاف ائتدییی بیر دؤورده دونیاسینی دگیشیر و چمبره کند قبریستانلیغیندا باسدیریلیر.
سونرا مزاری «قورد قاپیسی»  قبریستانلیغینا کؤچورولور.
***
بسته‌کارین قارداشی اوغلو مصاحبه‌لری‌نین بیرینده دئییر: «دوزو  قبرین کؤچورولمه‌سی منیم یادیما گلمیر،  اوندا اوشاق ایدیم. آصف زئیناللی اوّلجه چمبره کندده، ایندیکی داغ‌ اوستو پارکدا باسدیریلمیشدی. او واخت اوردا پارک سالیناندا بوتون قبیرلر کؤچورولدو، او جمله‌‌دن ده آصف زئیناللی‌نین قبری.  آتام‌گیل اونون قبرینی گتیریب ایندیکی یئرده باسدیردیلار. او واخت اورا بین‌المللی مزارلیق ساییلیردی. مسلمان، کریستیان، یهودی-  فیکیر وئرن یوخ ایدی. هم ده عمیم باسدیریلاندا او اراضی‌لر بوم-بوش ایدی. آتام‌گیلین شکلی ده وار، قبرین اطرافیندا دایانیبلار، اطراف ایسه بوم-بوشدور. سونرالار بؤیوک وطن موحاریبه‌‌سی اولدو، همین یئرلر مختلف میللت‌لرین، اسیرلرین قبیرلری ایله دولدو».

آصف زئیناللی‌نین آدی بیرینجی دفعه‌ اوزئییر حاجی‌بیلی‌نین تکلیفی ایله آذربایجان دؤولت کونسئرواتورییاسینا وئریلیب، لاکین اوزئییر بی‌ین وفاتیندان سونرا بسته‌کارین عائله‌‌سینه تکلیف ائدیلیب کی، آصفین آدی کونسئرواتورییادان گؤتورولوب موسیقی تئکنیکومونا وئریلسین.

جعفر جاببارلی ایله مؤحکم دوست اولوب، حتی تاماشالاری‌نین موسیقی ترتیباتینی او وئریب. جعفر جاببارلی، آصفین اؤلوموندن او قدر پیس اولوب کی، اوچ گون دیلینه چای-چؤرک دگمه‌ییب. آصف‌ین جنازه‌سینی آپاراندا آداملار اوپئرا و بالئت تئاتری‌نین قاباغیندان کئچیرمیش. تئاترین اورکئستری، بالکونا چیخیب، موسیقی ایفا ائدیب، یعنی او جور احتیرام‌لا یولا سالیبلار.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

رضا_براهنی

مرا به خوابِ عشقِ اوّلِ جوانی‌ام رجوع داده ای
به من بگو چگونه این جهان جوان شود
تو مهربانِ من، بیا کنارِ پنجره
و پیش از آن که قدِ نیمه تیرسانِ من کمان شود
بهار را به من نشان بده
چه مدّتی‌ست دلبرا، ندیده‌ام تو را؟
تو مهربان ِ من ،بیا کنار ِ پنجره
هلالِ ابروانِ خویش را
فرازِ بدرِ چهره‌ات، برابرم نشان
که خشکسالِ شعرِ من شکفته چون جَنان شود

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

حیات بئله گوزلدیر....


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اؤيكو

حَيَط‌ده

يازان: كامال عبدالله
كؤچورن: احد فرهمندی

ایستی بیر یای صاباحی ایدی. بئله صاباحلار ساکیتلیک سئور. اما محله‌ده بیر-بیرینه قیسیلمیش بالاجا ائولردن بیرینین حيطیندن خنجر کیمی سییریلیب چیخان قیشقیریق سسلری بیرباشا گؤی اوزونه بلند اولوردو.
یاشینا یاراشمایان بیر وحشی‌لیکله گؤزلرینین ایچینه قدر قیزارمیش مردعلی کیشی باغیریردی:
— منیم آدیمی دیلینه گتیره‌نین دیلینی چکیب دیبیندن چیخاردارام!!!
— سن هله گئت او گولجامال قیزینین دردینی چک، اگر کی، چکیب قورتارا بیلسن… سنین آدین چکیلیرسه، اونا گؤره چکیلیر، بیلگینن.
مردعلي کیشی‌نین بیر ایل اول اؤلموش اوغلو اسرافیلین دول قالمیش آروادی سلمه سسینی باشینا آتمیشدی. ایلک دفعه ایدی کی، قایناتاسی‌نین سؤزونون قاباغینا سؤز چیخاریردی.
— منیم آدیمی چکه‌نین آغزینا… شیش سوخارام…
مردعلي کیشی هم سسی‌نین تونونو، هم ده دئدیکلرینین کسرینی قالدیرماق اوچون هر معنادا زیله چیخدی. اونون رنگی-روفو قاچمیشدی، عمل‌لی-باشلی حیرص و غضب ایچینده ایدی، بوتون ووجودو اسیم-اسیم اسیردی. سسه ییغیشان حَيَطین قیز – گلینی‌نین یانیندا دئدیگی سؤزلره گؤره اؤزونه نیفرت ائدیردی، اما ان چوخ گؤزونو یوموب آغزینی الله یولونا قویموش سلمه‌یه نیفرت ائدیردی — اونا بو سؤزلری دئدیرتدیگینه گؤره.
سلمه ساکیتلشمیردی. بیر الینی ائله هئی دیزینه چیرپیر، او بیری الینی اوزونه آتیر، دیرناقلاری ایله اوزونو جیرماقلاییب قانلی شیریملار آچیردی. او قدر قیشقیرمیشدی کی، سسی ده باتمیشدی. کیشی بیر دئییردی، بو، بوغوق سسیله ایکی دئییردی:
— قیزین… سنین او قیزین وار ائ، وای، وای، وای، وای. عالمی بیر-بیرینه قاتان باخ، اودو. تانییان تانیییر، بیلن بیلیر. واخسئی… شاخسئی… اونو گؤروم، واخسئی… شاخسئی… اونو گؤروم…
— معلوم اولدو. سن منی قاتیل ائله‌مک ایستیرسن. هارداسان، آی اسرافیل؟! آخ… آخ…
سو کرانتی‌نین آغزیندا کهنه‌دن قالمیش پیلله‌کن واردی. اونون هئچ یئره آپارمایان و گئدیب دووارا سؤیکه‌نن یالانچیق اوچ-بئش پیلله‌سی‌نین دیبینه توپلانمیش حَيَط آدامی‌نین «وای-وای» دئمکدن ساوایی اللریندن بیر ایش گلمیردی. پیلله‌کن‌ین آیاغیندا اوتورموش پارالیچ نیفتعلی گؤزلری یاشارمیش حالدا اللرینی قالدیریب هاوادا اوینادیر، ندنسه بیر-بیرینی دیدمگه حاضر اولان مردعلي کیشی ایله سلمه‌یه دئییل، حَيَط آدامینا نه ایسه باشا سالماغا چالیشیردی. اما اونون آغزیندان چیخان اینیلتی‌نین هانسی سؤز اولدوغونو هئچ کیم آیدین شکیلده آنلامیردی. پارالیچ نیفتعلی چوخداندی کی، سؤزلری آیدین شکیلده تلفظ ائده بیلمیردی، سسلر اونون آغزیندا دگیرماندا اویودولن دن کیمی بیر-بیرینه قاریشیب هفتبئجر اولوردو.
سلمه «شاخسئی… واخسئی» دئیه-دئیه اؤزونو دیدمگینده ایدی. بیردن گؤزونه زرنیسه آرواد ساتاشدی، اونا باخیب اؤزونه همدرد تاپدی:
–آی سنه قوربان اولوم، باری سیز دئیین، من ده بیلیم تقصیریمی. ندی بو من چکدیگیم؟
— منیم قیزیمین آدینی چکه‌نین… — مردعلي کیشی دؤرد اطرافینی حدقه‌سیندن چیخمیش گؤزلریله بیر داها غضبله سوزدو.
— ندی بو چکدیگیم ظولوم؟! آی الله، نئجه قیییرسان منه؟! گئجه‌ن اولماسین، گوندوزون اولماسین. بیشیر، دوشور، یو، اوتوله. سوپور، تمیزله. من… من بو ائوه گلن گونه داش دوشئیدی، داش! آی اسرافیل، آی اسرافیل… شاخسئی… واخسئی…
— ائله دئمه، آی باجی، ائله دئمه. روحونا خوش گئتمز. والله، منیم اورگیم پارتلاییر سیزی بئله گؤره‌نده…– زرنیسه آرواد دولوخسوندو.
القدیرین آروادی ائلزا:
–منی دئمیرسن… — دئییب کرانتی آچدی، ایستکانی سویوق سو ایله دولدوروب سلمه‌یه اوزاتدی:
— آل ایچ، آی قیز، ایچ، بیر اؤزونه گل…
— منیم قیزیم باره‌ده… — مردعلي کیشی یورغون گؤزلرینی بیر قارانلیق کونجه دیکمیشدی، آرتیق اؤزو اؤزو ایله دانیشیردی.
— ایچ، سن الله‌ین بونو آل، ایچ…
— نه؟؟؟ من اولام بو حَيَط‌ده بیر قورتوم سو ایچم. آبی زمزم اولا ایچمه‌نم. قیزیل اولا — یوخ! شاخسئی… واخسئی… — آرتیق سلمه‌نین اللری اوزونه، دیزینه چوخ هئی‌سیز بیر حالدا دَییب توخونوردو. — من چیخیم گئدیم، بونلار گؤرسون. اوشاغی دا آپاریب گئده‌جم، بیر ده منیم سیاپور اوزومو هئچ کیم گؤرمه‌سین. هری، هری، من آخی سیاپورام، سیز بیلمیرسیز…
— جهنمه گئت، گورا گئت…ائله دانیشیر، ائله بیل، گئتمه‌یه یئری وار. — مردعلي کیشی ساققالینا ال گزدیریب دوداق‌آلتی میزیلداندی. ندنسه بو دفعه هئچ کیمه یوخ، پارالیچ نیفتعلی‌نین اوزونه تعجبله باخدی.
— مئشه‌یه گئده‌جم. داغ باشینا، ماغارایا گئده‌جم. بیرجه سنین قیزینین اوزونو گؤرمییم.
— آخی نوولدو بیردن – بیره سیزه؟ دونن آخشام جان دئییب جان ائشیدیردیز. — الیقدیرین آروادی ائلزا الینده‌کی دولو ایستکانی قایتاریب کرانتین داشی‌نین اوستونه قویدو. — آتامدی دئمیردین سن بو کیشییه؟ بس سن، آی مردعلي عمی؟!
سوالا جاوابی تلم-تلسیک حَيَطین او بیری کونجوندن رعنا وئردی:

— نئجه دئمیردی؟! دئییردی، دئییردی. «آتاجان» دئییردی. عمی ده بونا «قیزیم‌سان» دئییردی. من — شاهید. دونن ائله بوردا چایی عمی‌نین قاباغینا قویاندا بئله دئدیلر بیر-بیرینه.
حَيَطه تزه گلین گلمیش رعنانین گؤزلری قایناییردی. ائوینین آچیق پنجره‌سیندن حَيَط‌ده‌کیلره آج‌گؤزلوکله باخیر، نه باش وئرديگینی، نه اوچون باش وئرديگینی اؤیره‌نمکدن اؤترو سینوو گئدیردی. آخشام حسن‌آغایا دانیشاجاقلارینی بئینینده گؤتور-قوی ائدیر، ان ماراقلی مقاملاری اتی سوموکدن آییران کیمی آییریب اتی بیر قابا، سومویو او بیری قابا ییغیردی.
— من، من اولمارام او چوخ‌بیلمیشه بیر-بیر عمللرینی اوزونه سایماسام. نولار؟! گؤرریک. کیم حاقلیدی، کیم یوخ، بیلینر. نولار… شاخسئی… واخسئی…
سلمه‌نین آغزیندان چیخان سونونجو «شاخسئی-واخسئی» داها چوخ مسئله‌ني قاپاماق خطرینه دئییلدی، بیر نؤع یئکون کاراکتئرلی ایدی. یعنی، «گؤررسینیز سیز! هئچ عیبی یوخدو! گؤستررَم من سیزه! شاخسئی… واخسئی…»
بونلاری دئدی و قطعی فیکره گلن آداملار کیمی سلیمه غفلتاً الینی دیزینه باسیب گومراه بیر طرزده آیاغا قالخدی. گئدیب ائوین قاپی‌سینی ضربله ائله ایتله‌دی کی، قاپی‌نین دالیندا دوروب قورخوسوندان یارپاق کیمی اسن بئش‌یاشلی اوغلو اورخان آز قالدی دالی-دالی چکیلیب ییخیلسین. سلیمه ایندی ده اونو یامانلادی:
— سن نیيه ال-آیاغا دولاشیرسان، آی یئتیم؟! کئچ ایچری، کئچ، هله بیر گؤروم، — سلیمه اوشاغین ال-قولونو قامارلاییب ائوین ایچینه ایتله‌دی و قاپینی آرخاسینجا وار گوجو ایله چیرپدی. مردعلي کیشی دیکسیندی.
حَيَط آداملاری کؤنولسوز-کؤنولسوز ائولی ائوینه داغیلدی. آچیق حَيَط قاپیسیندان بؤیوک ماراقلا ایچری بویلانالارین اوزونه قاپینی زرنیسه آرواد باغلادی، داها دوغروسو، چیرپدی، سونرا اؤز-اؤزونه سؤیلنه-سؤیلنه او دا گئدیب کوماسینا گیردی.
ائیواندا اوتوروب هیکله دؤنموش مردعلي کیشی‌دن باشقا حَيَط‌ده کیمسه قالمادی. گون اورتاجدا اؤز یئرینی آلمیش گونشین یاندیریجی شعالاری اوستو آچیق حَيَطه بیر آز اوّلکی سس-کویدن سونرا قان دوندوران بیر ساکیتلیک ایچینده، سس‌سیز-سمیرسیز حالدا سوزولوب گلمکده ایدی. ائله سونرا باش وئره‌نلر ده بئله بیر سس‌سیزلیگین ایچینده باش وئردی.
ائوین قاپیسی ضربله آچیلدی و سلمه بیر الینده سوماخ رنگلی آتا ائویندن گتیردیگی بؤیوک چامادان، او بیری الی ایله بالاجا اورخانین الیندن برک-برک توتموش حالدا ائیوانا چیخدی. ائله آددیملارینی ضربله پیللکه‌نه ووروب حَيَطه ائنمک ایستییردی کی، بیردن آیاق ساخلادی. مردعلي کیشی آرخاسی اونا کتیلده اوتورموشدو. سلمه ندنسه گؤزونو دؤندریب اونون بوزوشموش کورگینه باخدی. دوروخدو. کیشی‌نین چیگینلری اویناییردی. مردعلي کیشینی حقّن هیچقیریق بوغوردو. گؤزلریندن سس‌سیز-سس‌سیز آخان یاش، ائله بیل، بولاق سویو ایدی، آخیب، آخیب قورتارماق بیلیردی‌می، بیلمیردی.
سلمه بایاق شیون قوپاردیغی یئرده‌جه قورویوب قالمیشدی. آددیم آتماغا طاقتی یوخ ایدی. اؤزوندن بی‌اختیار چامادانی الیندن یئره بوراخیب ساکیت-ساکیت ائیوانین تاختا دؤشه‌مه‌سینه چؤکدو. کورگینی مردعلي کیشی اوتوران کتیلین آیاقلارینا سؤیکه‌دی. باشی آرخادان مردعلي کیشی‌نین کورگینه دیرندی. کیشی، ائله بیل، بونو گؤزله‌ییردی، چیگینلری تیتردیکجه تیتره‌دی، اسدیکجه اسدی. سونرا سلمه کؤکسونون ان درین یئریندن یانیقلی بیر آه چکدی و اونا قیسیلمیش بالاجا اورخانی قوجاقلاییب اوزونو-گؤزونو اؤپه-اؤپه سسینی باجاردیغی قدر قیسیب ایچین-ایچین آغلادی.
سون
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

خان_صنم

گؤرونجه وورولدو
ایلک باخیشدا عشقه اینانمایان قادین
بیرداها باخدی
بیرداها
و بیرداها
پئشمان گؤرونموردو
فیریزدن چیخاردی قلبینی
بیر چای ایسمارلادی دؤولتینه
یویوب_یویوب، سردی شریته گؤزلرینی
"نزار"ی میزیلدانا_میزیلدانا
بیرداها باخدی
"اشهدان لا امراة الا انت"
و غورورلاندی
قارشینداکیندان داها چوخ
گؤزگو ده بیرکیتاب قدر صادیق اولاماز دئییب
بیر آااه چکدی دریندن
داشقالاقلادی کئچمیشینی
و یولا دوشدو
ییخیلماز آرتیق
بو قادین آزادلیغا گبه دیر

https://t.me/Adabiyyatsevanlar