قوجا آشپاز
✍یازان: کنستانتین گئورگیوویچ پائوستووسکی
تورکجه‌یه چئویرن: آزاد یاشار
کوچورن: سحرخیاوی
حاضیرلایان:ادبیات سئونلر

1786-جی ایلین بیر قیش گئجه‌سینده وییانا یاخینلیغیندا یئرلَشَن کندده‌کی داریسقال و تاختا داخمادا کور بیر قوجا جان وئریردی: بو کیشی گرافینیاتونون کئچمیش آشپازی ایدی.
بورا هئچ داخما دا دئمک اولمازدی، چون کی باغین درین‌لیینده‌کی خیردا تیکیلی، آداما کؤهنه‌حال گؤزتچی کوشکونو خاطیرلادیردی.
باغ، کوله‌یین قیریب- تؤکدویو چوروموش بوداقلارلا دولو ایدی. هر آددیمدا آیاق آلتدا قالان بوداقلار خیرچیلداییردی دییه، اؤز یوواسینا چکیلن زنجیرلی ایت ده خفیف‌جه میریلدانماغا باشلامیشدی. ساییلی گونلری قالدیغیندان هئچ هورمه‌یه ده هئیی- هوسی یوخ ایدی...

بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‌
قوجا آشپاز
✍یازان: کنستانتین گئورگیوویچ پائوستووسکی
تورکجه‌یه چئویرن: آزاد یاشار
کوچورن: سحرخیاوی
حاضیرلایان:ادبیات سئونلر

1786-جی ایلین بیر قیش گئجه‌سینده وییانا یاخینلیغیندا یئرلَشَن کندده‌کی داریسقال و تاختا داخمادا کور بیر قوجا جان وئریردی: بو کیشی گرافینیاتونون کئچمیش آشپازی ایدی.
بورا هئچ داخما دا دئمک اولمازدی، چون کی باغین درین‌لیینده‌کی خیردا تیکیلی، آداما کؤهنه‌حال گؤزتچی کوشکونو خاطیرلادیردی.
باغ، کوله‌یین قیریب- تؤکدویو چوروموش بوداقلارلا دولو ایدی. هر آددیمدا آیاق آلتدا قالان بوداقلار خیرچیلداییردی دییه، اؤز یوواسینا چکیلن زنجیرلی ایت ده خفیف‌جه میریلدانماغا باشلامیشدی. ساییلی گونلری قالدیغیندان هئچ هورمه‌یه ده هئیی- هوسی یوخ ایدی.
سوبالاردان ووران یوکسک حرارت اوجباتیندان بیر نئچه ایل اوّل آشپازین گؤزلری توتولموشدو. همین واختدان بَری گرافینیانین ایشلر مودیری بو کیشی‌نی گؤزتچی کوشکونه کؤچورموشدو و آرا- سیرا اونا بیر نئچه فورینت خرجلیک وئریردی.
اون‌سکگیز یاشینا دولموش ماریا آدلی قیزی دا آشپازلا بیرگه یاشاییردی. کوشکون بوتون آوادانلیغی ایسه چارپاییدان، سینیق- سالخاق نیمکت‌لردن، کور- کوبود ماسادان، سطحی تور کیمی چاتلارلا اؤرتولن فایانس قاب- قاجاقلاردان و ان نهایت، ماریانین یگانه ثروتی ساییلاجاق کلاویه‌سیندن عبارت ایدی. کلاویه نئجه کوهنلمیشدی‌سه، اؤز اطرافیندا یارانان هر جور تیتره‌شیمه اوزون- اوزادی بیر قارشیلیق وئریردی. آشپاز بو آلته مزه ایله " ائویمین قاراوولچوسو" آیاماسینی تاخمیشدی. هر کیم بو داخمایا گیرسه‌یدی، کلاویه‌دن قوپان تیترک و چاره‌سیز اینیلتی موطلق او آدامی مشایعت ائدیردی. جان اوسته اولان قوجانی یویوندوروب، اَینینه تمیز و سَرین کوینک گئیندیرن ماریایا، آتاسی دئدی:
- کشیش‌لر ایله راهب‌لری عؤمروم بویو گؤره‌ن گؤزوم اولماییب. اونا گؤره ده توبا اوچون هئچ کسی قاپیما چاغیرماق ایسته‌میرم. بونونلا یاناشی جانیمی تاپشیرمامیشدان اؤنجه ویجدانیمی تمیزله‌مم ده واز کئچیلمز شرط دیر.
ماریا اضطرابلا سوروشدو:
- بس ایندی نئیله‌یک؟
قوجا دئدی:
- دور، تئز کوچه‌یه چیخ و جان وئرن بیریسی‌نین توبه‌سینی دینله‌مکدن اؤتورو راستینا چیخاجاق ایلک آدامی داخمامیزا دعوت ائله. بوندان هئچ کس امتناع ائله‌مز.
- آمما کوچه‌میز ده ائله کیمسه‌سیزدیر کی...- دییه پیچیلدایان ماریا، شالینی باشینا سالاراق، قاپیدان چیخدی.
باغی قاچاراق کئچن قیز، پاس باغلامیش کیچیک قاپینی چتینلیک‌له آچاندان سونرا کاریخیب قالدی. کوچه بوم- بوش ایدی. کولک خزللری اورا- بورا اوچوردوقجا، قارانلیق سمادان یئره سویوق یاغیش دامجیلاری سپه‌لَنیردی.
ماریا اوزون- اوزادی دوروب گؤزله‌دی، اطرافا قولاق آسدی. ان نهایت اونا ائله گلدی کی، چپرین دیبی‌له ایره‌لیله‌ین بیریسی اؤزو اوچون زمزمه ائله‌ییر. همین سمته دوغرو بیر نئچه آددیم آتینجا، قیز آداملا توققوشدوغو اوچون خفیف‌جه چیغیردی.
کیشی آیاق ساخلاییب سوروشدو:
- بورادا کیم وار؟
اونون الیندن یاپیشان ماریا، آتاسی‌نین خواهیشینی تیترک بیر سسله اونا چاتدیردی.
کیشی تمکینینی پوزمادان دئدی:
- راضیام. دوزدور کی من کشیش- فلان دئییلم، آمما هئچ فرق ائتمز. گئدک.
بیرلیکده ائوه گیردیلر. شام ایشیغیندا ماریا، بو آدامین بسته‌بوی و آریق بیری اولدوغونو سئچه بیلدی. کیشی یام- یاش بورونجه‌یینی نیمکتین اوستونه آتدی. گئییمی ساده اولسا دا، ذوقلو ایدی: شام ایشیغیندا اونون قارا رنگلی قولسوز قیسا پالتاری، بلور دویمه‌لری و توخونما دیک یاخالیغی گؤز قاماشدیردی.
بو یاد کیشی چوخ جاوان ایدی. باشینی اصیل اوغلان اوشاغی کیمی سیلکه‌له‌ییب، پودرلانمیش تاخما ساچینی سلیقه‌یه سالاندان سونرا، ایستولو چئویک حرکت‌له چارپایی‌یا طرف چکیب، اَیلَشدی. اؤنه اییلمک‌له، اوزونون شوخ و نفوذ ائدیجی باخیشلارینی جان اوسته اولان قوجایا تیکیب دئدی:
- هه، اوره‌یینیزی بوشالدین!
تانرینین یوخ، عاشیقی اولدوغوم صنعتین منه وئردییی اقتدار سایه‌سینده بو سون دقیقه‌لرینیزده سیزه همدم اولماغا و قلبینیزده‌کی یوکو بیر لحظه خفیفلتمه‌یه حاضیرام.
الیندن توتماقلا، بو تانیمادیغی جاوانی اؤزونه طرف چکن قوجا پیچیلتیلا دئدی:
- گؤزلریم توتولانا قدر کی عؤمروم بویو من فاصیله‌سیز ایشله‌میشم. باشی دائما ایشه- گوجه قاریشانلار ایسه، عادتن گوناها ماجال تاپمازلار.
خانیمیم "مارتا"، ورم خسته‌لیینه توتولاندا دوختور اونا جوربه‌جور هم ده باهالی درمانلار یازدی، خسته‌نی قایماق و شراب چکیلمه‌یه یارایان گیله‌میوه‌لره بسله‌مه‌یی، اونا قیرمیزی شراب ایچمه‌یی تاپشیردی. من ده بو سببدن گرافینیاتونون سرویسیندن کیچیجیک قیزیل بیر نیمچه اوغورلاماغا مجبور قالدیم. سونرا اونو تیکه‌لره آییراراق، ساتدیم.

ایندیکی دورومدا بونو یادیما سالدیم، اؤز گوناهکار ایشله‌لریمی قیزیما تعریف ائتمه‌ییم اصل موشکوله دؤندو، چون کی من اولادیمی باشقاسی‌نین هئچ نه‌یینه گؤز تیکمه‌یه‌جک بیر روحدا بؤیوتموشم.
یاد کیشی ماراقلاندی:
- بو عملینیزه گؤره قرافینیانین قوللوقچولاریندان کیمسه جزالاندیمی؟
قوجا هؤنکوره‌رک دیللندی:
- آند ایچیرم کی هئچ کیم، جناب. حتا بیلسه‌یدیم کی، همین قیزیل نیمچه سایه‌سینده مارتام ساغالمایاجاق، هئچ اونو اوغورلایاردیم می؟!
یاد کیشی سوروشدو: آدینیز نه دیر؟‌
- دئمه‌لی بئله، آیوهان مه‌یِر،- یاد کیشی  اووجونو قوجانین دونیا ایشیغینا حسرت قالان گؤزلرینین اوستونه قویدو.
- دئدیینیز او عمل نه گوناهلارا عاییددیر، نه ده اوغورلوغا. عکسینه‌ او- سئوگی اوغروندا سیزین گؤستردیینیز تایسیز بیر هونَر دیر.
قوجا پیچیلدادی:
- آمین!
یاد کیشی ده تکرارلادی:
- آمین! ایندی ایسه منه اؤز وصیتینیزی بیلدیرین.
- کیمین‌سه ماریامین قئیدینه قالماسینی آرزولاییرام.
- بو ایشی من اؤز عهده‌مه گؤتورورم. باشقا بیر ایسته‌یینیز وارمی؟
بونو ائشیدن قوجانین غفیلدن اوزو گولدو و اوجا سسله دئدی: بیر ده مارتامی جاوانلیقداکی، یئنی ایلک راستلاشدیغیمیز واختداکی کیمی بیر داها گؤرمک ایستردیم. گونشی و بو کؤهنه باغین یازدا نئجه تکرار چیچکلندیینی گؤرمک آرزوسوندایام. آمما بونلار مومکون دئییل، جناب. بئله سارساق ایستک‌لره گؤره منه آجیغینیز توتماز هر حالدا. گؤرونور خسته‌لیک آغلیمی تامامیله آزدیریب.
یئریندن قالخان یاد کیشی دئدی:
- یاخشی.- آردینجا تکرارلادی: - یاخشی.
سونرا کلاویه‌سینه یاناشدی و اونون قارشیسیندا دوران چارپایادا اَیلَشدی، اوجا سسله اوچونجو کره:- یاخشی!- دئدی و بو گؤزتچی کوشکونده غفیلدن نئجه اویناق، اسرار انگیز و جینگیلتیلی سسلر سلسله‌سی قانادلاندیسا، دئییردین کی، دؤشَمه‌یه یوزلرله بلور کوره‌جیک تؤکولدو. یاد کیشی دئدی:
-قولاق آسین. دینله‌یین و گؤرمه‌یه چالیشین.
کیشی چالماغا باشلادی. ایلک کلاویه‌یه توخوندوغو آن، اونون اوزونده یارانان ایفاده هله سونرالار دا ماریانین خاطیرینده دقیق جانلانیردی.
آدامین آلنی‌نین رنگی اینانیلماز درجه‌ده آوازیدی، توندلَشَن گؤز ببک‌لرینده ایسه شام ایشیغی‌نین تیتره‌ییشی سِزیلدی.
اوزون فاصیله‌دن سونرا کلاویه‌نین بوتون دیللری سسلنمه‌یه باشلامیشدی. اونلاردان سوزولن سس دالغالاری نه اینکی گؤزتچی کوشکونو، حتا بوتون باغی باشینا گؤتورموشدو.
تلاشلا یوواسیندان باییرا چیخان قوجا ایت ده باشینی یانا اَیدی، سونرا یئره چؤکه‌رک، قویروغونو اهمالجا یئلله‌میه باشلادی. سولو قار یاغسا دا، ایت ساده‌جه، قولاقلارینی سیلکه‌لمک‌له بونا قارشیلیق وئریردی.
- گؤرورم جناب!- دییه‌ن قوجا یاتاغیندا دیکلدی.
-مارتا ایله ایلک راستلاشدیغیم گونو و اونون حیادان رنگ وئریب، رنگ آلارکن، سود دولچاسینی الیندن نئجه سالیب- سیندیردیغینی آشکار گؤرورم. همین واخت داغلارا قیش گلمیشدی. سما گؤیومتول شوشه کیمی برق ووروردو. مارتا ایسه منه باخیب گولومسه‌ییردی. هه، گولومسه‌ییردی،- دییه تکرارلایان قوجا، تکرار سیملرین تیتره‌ییشینه قولاق وئردی.
یاد کیشی ایسه گؤزلرینی قارانلیق پنجره‌یه زیلله‌یه‌رک، هله ده چالیردی.
بیر آرا سوروشدو:
- بس ایندی نئجه، نه ایسه گؤرورسونوز؟
موسیقی‌یه کؤکله‌نن قوجا سوسدو.
چالقیسینا آرا وئرمه‌ین یاد کیشی جَلد علاوه ائله‌دی:
- یوخسا سیز گئجه‌نین قارادان اوّلجه گؤیه، سونرا ایسه ماوی چالارا نئجه کئچدیینی گورمه‌دینیز؟ اودور، ایلیق بیر ایشیق شعاعسی هاراداسا یوخاریلاردان سوزولوب گلیر. یوخسا سیز باغینیزداکی آغاجلارین قوپ- قورو بوداقلارینی بَم- بیاض چیچک‌لرین نئجه بورودویونو ده گؤرمورسونوز؟!
یانیلمیرامسا بونلار آلما آغاجینین چیچکلری دیر. هرچند بوردان اوتاقدان باخینجا، اونلار آداما ایری زانباقلاری خاطیرلادیرلار‌.
گؤرورسونوز، ایلک گونش شعاعلاری اوستونه دوشدوکلری داش حاصاری ایسیندیریب‌لر و اوندان بوغ دالغالاری یوکسه‌لیر. یقین، بو ارییَن قاری اؤزونه هوپدوران مامیرین قوروماغا باشلادیغیندان بیزه خبر وئریر‌. سما ایسه گئتدیکجه داها یوکسک، داها گؤی، داها تایسیز اولور. آرتیق قوشلار دا دسته‌لر شکلینده بیزیم قدیم وییانانین اوزریندن شیمالا دوغرو اوچورلار.
قوجا سئوینجک چیغیردی:
- من بونلارین هامیسینی آچیق- آشکار گؤرورم!
بو یئرده پدالی جیریلدایان کلاویه‌ طنطنه‌لی ایفایا کئچدی. سان کی ایندی تکجه او یوخ، یوزلرله چیلغین سس ده بو شوخ نغمه‌یه قوشولموشدو.
ماریا یاد کیشی‌یه اوز توتوب دئدی:

یوخ جناب، او چیچک‌لر زانباغا هئچ بنزه‌میرلر آخی. اونلار بیرجه گئجه‌ده آلما آغاجلارینی بوروین چیچکلردیر.

- هه، اونلار آلما آغاجلاری دیر، آمما ندنسه یارپاقلاری حدسیز ایری دیر.
قوجا خواهیش ائله‌دی:
- ماریا، پنجره‌نی آچسانا.
ماریا پنجره‌نی آچدی.
سویوق هاوا بیر گؤز قیرپیمینداجا اوتاغا دولدو.
یاد کیشی کلاویه‌نی پَسدن و آغیر درجه‌یله باشلامیشدی آرتیق.
او آرا قوجانین باشی یاستیغا دوشدو. هاوانی آج‌گؤزلوک‌له جیگرلرینه چکدییی آنلاردا اونون تیتره‌ین اللری ائله هئی یورغانین اوزرینده دولاشیردی. ماریا اونا طرف جومدو. یاد کیشی ایفاسینا آرا وئرسه ده، کلاویه‌نین آرخاسیندان قالخمادی. سان کی آدام هله ده اؤز چالغیسینین طلسمیندن آیریلا بیلمیردی.
ماریا آجی فریاد قوپاردی.
یاد کیشی یئریندن قالخیب، یاتاغا یاناشدی. نفسی دارالان قوجا دئدی:
- من هر شئیی، عینی ایله ایللر اؤنجه اولدوغو کیمی، آچیق- آشکار گؤردوم.
آمما من سیزین آدینیزی اؤیرنمه‌دن اؤلمک ده...ایسته‌مزدیم. آدینیز نه دیر؟
یاد کیشی دیللندی:
- آد- سوی آدیم وُلفگانگ آمادی موتزارت دیر.
چارپاییدان آرالانان ماریا بؤیوک موسیقیچی‌نین قارشیسیندا او آن نئجه درین تعظیمه کئچدیسه، دیزلری آز قالدی دؤشَمه‌یه دَیسین.
قیز قددینی دوزلتدییی آن، قوجا آرتیق کئچینمیشدی.
پنجره‌نین دیگر اوزونده ایسه دان یئری تزه‌جه سؤکولوردو. صاباحین نوروندا اوزَن باغ- باغچا ایسه آغ- آپباق لچک‌لری خاطیرلادان سولو قارلا اؤرتولموشدو.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

دوستان تبریزی؛ به مدت سه روز ساحل زیبای آستارا را تمیز وپاکسازی کردند. باشد که بزودی شاهد طبیعتی زیبا و عاری از هرگونه زباله داشته باشیم. یادمان باشد که سوئیس را مردمان اش ، سوئیس کردند.فرهنگ و فهم و شعور انسانی رو از خودمون شروع کنیم طبیعت و درختان و حيوانات عامل بقای کره زمین هستند .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

داریخمیشام آی عومروم...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

فصل گلهای لاله در هلند شروع شده ...
عینی زمان گیلاندا" زیبل سنی دونیادان بّزدیریر"
تقصیر نه گیلاندادیر ،نه هلند ده...
یالنیز دوشنجه فرقی وار،هه جانیم ،هه قارداشیم فقط دوشنجه...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
اوشاق ادبیاتی هر هفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
ویدا حشمتی
باهار

بزه‌دیلر گؤی اوزونو
قارانقوشلار قاتار-قاتار
بولاقلارین دورو سویو
جوشا-جوشا، آخار-آخار

داغ باشیندا شلاله‌دن
گور-گور سولار، آشیر-داشیر
هورکک جئیران مئشه‌لرده
سکه-سکه، قاچیر-قاچیر

آهای باهار-آهای باهار
گولوش گتیر دوداقلارا
غم-کدری سوپور، آپار
سئوینج گتیر اوشاقلارا

آهای باهار-آهای باهار
دئ بولودا یاغیشلاسین
توپراقلاری اویاندیرسین
یئره حیات باغیشلاسین

وطن دولسون گول-چیچک‌له
اوشاقلارین گولدور اوزون!..
نغمه‌‌له‌سین باریش قوشو
سیلینسین اوزلردن حوزون.

1404/1/20
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
قوشا قاناد
( خالق روایتی اساسیندا )
یازار : علی صمدلی
یازار : علی صمد  ( ژنرالین اوشاقلیغی کیتابیندان ) 
کؤچورن :  علی آغ گونئیلی  ( ابرازی )

ائلین ، اوبانین  آدتینجه ، بی له گلینی تویدان قاباق خئیر ـ دعا اوچون قورقود ده ده نین یانینا گتیردیلر. قورقود ده ده همشه اؤزاؤیودونو ،خئیر – دعاسینی بیرافسانه ایله ديیردی. او، جاوانلارین خئیرایشلرینی آلقیشلاییب ، اؤز سؤزونه بئله باشلاییردی :
ـ  بالاریم اؤیودومو یادینیزدا یاخشی ساخلایین . قوجا بیر صیاد تور قورموشدو اوولاقدا . چوخداندی گؤزله ییردی ،قوشلار هوشلانیب بولاغا طرف گلمیشدیلر. ائله بیل یوللارینی آزمیشدیلار. قوجانین قیییق گؤزلری ،گؤیلرده قالمیشدی . بیردن قوشلار گؤروندو ،قوجا سئویندی . 
ــ هه ، باخ بئله سوسداییب گلیرسینیز ـ دئدی . 
اؤزونو بیر قدرده دالدایا وئریب هنیرینی ایچینه چکدی. گؤزلدی ،گؤزلدی ، گؤزلری یول چکدی. یورولوب الدن دوشدو . اونو مورگو باسدی. گؤزلری یومولوب یوخویا گئتدی . بیردن ائله بیل اونو دومسوکله ییب اویاتدیلار. قولاغینا قوشلارین جیویلتی سسی گلدی. جاوانلیق هوسی ایله  جلد  آیاغا قالخیب ، اووونا طرف قا چدی . توردا ایکی قوش چیرپینیردی. همیشه تورونا بیرجه قوش دوشردی. بوگون اونونکی گتیرمیشدی. اووو اوغورلو اولموشدو . قوجا سئویندیییندن  ییخیلا ـ  دورا ، قاچیردی. اؤزونو تورا یئتیرمه یه جان آتیردی. 
قوجا گؤزلرینه اینانمیردی . قوشلار توردا چیرپینیب  ـ چیرپینیب ،میخچانی یئریندن لاخلادیب قوپارمیشدیلار. قوجا اؤزونو یئتیرنده اونلار تورودا اؤزلری ایله هاوایا قالدیردیلار.اونلارین یؤنو ائنیشه طرف ایدی. قوجا تنبل لیک ائتمه ییب قوشلارین دالینجا قاچیردی. قاچدی ، قاچدی آخیردا  لاپ آز قالا تنگ نفس اولدو . آیاقلاری آیاغینا دولاشیادا یئنه قاچیردی . دار بیر جیغیردا اودونچودوستو ایله راستلاشدی.اودونچو اونا تعجب له باخدی.
ــ  نه اولوب ، آی قونشو ،هارا قاچیرسان ؟  ـ دئدی . 
ــ  گؤرمورسن قوشلاری ، تورومو قوپاریب آپاریرلار. 
اودونچو الینی گؤزونون اوستونه قویوب قوشا اوچان قوشلارا باخدی. 
ــ  آخی سن اونلارا چاتا بیلمسن ، ـ دئدی.
ــ  دوغرودور، بئله بیرگه اوچسالار چاتا بیلمرم .
ــ  بس آرخالارینجا نییه قاچیرسان ؟
ــ  گومانیم وارکی ، آرالاریندا اختلاف دوشه ، هره سی بیر سمته اوچا .اوندا چاتارام، لاپ جییرلرینی ده چیخارارام اونلارین . 
قوشلار اوچدو، قوجا قاچدی ، قوشلار اوچدو، قوجا قاچدی ،
یاخشی کی ، قوشلارین دیلی ده بیر اولدو ،عملری ده . قوجانی یوروب یولداجا قویدولار. واوچو ب ،اوچوب گؤزدن ایتدیلر. 
سیزده حیات یولاریندا باخ بئله جه اوچون . دارقفسده بئله ایسته دیینیزده ، نیتینیزده بیر اولسون . قوشا یاشایین ، قوشا قاریین بو دونیادا . 
قورقود ده ده نین اؤیودو سیرغا اولدو جاوانلارین قولاغیندا . اونلار ال بیر ، دیل لیر ، مهربان عؤمور سوردولر بو دونیادا . 

۱۹۸۵
 https://t.me/Adabiyyatsevanlar
   

اوشاق ادبیاتی
کیتاب تانیتیمی: شیرین دیلیم
آیدین ساو نشریاتی نشر ائله دی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بولود قارا چورلو "سهند"1358-1305

آذربایجان ادبیاتینین گون سایاریندا باهار بولو قار چورلو یله باشلانیر .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بلکه ده «بولود» اوولدن بؤیوک بیر یانلیش‌ایمیش /

«کریم قربانزاده»

«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
 
1305ده ماراغادا «عبدالمطلب» کیشی‌نین و «جئیران» خانیمین ائوینده بیر اوغلان اوشاغی حیاتا گؤز آچدی. آتا- آناسی اوشاغین آدینی «بهرود» قویدولار. «بهرود» آغیز ادبیاتیندا جاماعاتین دیلینده «بهلود» سسله‌نیر؛ عینن «هئرلت» کیمی کی جاماعات «هئللت» دئییر.
مشروطه انقلابی، شاه‌لارین، ارباب‌لارین آیاق‌لاری‌نین آلتیندا تاپدالانمیش، ازیلمیش بیر خالقین دیلینه، یولونا، دوشونجه‌سینه چئوریلمیشیدی. «بهلود قراچورلو» ادبیاتیمیزدا «بولود قراچورلو» «سهند» تخلوصیله تانینان شاعیر بئله بیر اتمسفرده بویا باشا چاتیردی. هله 15 یاشینا چاتمامیشدی کی، وطنی زمانه‌نین ان بؤیوک فیرتاناسیله اوز به اوز اولدو. ایکینجی بین‌المللی ساواشی باشلانیر؛ پهلوی حاکمیتی‌نین توتدوغو یانلیش یول متفق‌لرین آیاغینی وطنیمیزه چکمیشدی. «بهلود» اورتا مکتبی بیتیرمه‌دن دایانیش یولونو _دؤیوش یولونو_ سئچمیشدی. عدالتسیزلیگه قارشی، خالقی‌نین سعادتی اوغروندا چالیشان قوه‌لره قوشولموشدو.
1324ده آذربایجان دموکرات فرقه‌سی‌نین هیمتی ایله سیجیللی ایداره‌سی آذربایجاندا یولا دوشموشدو. بو ایداره کؤهنه سیجیللی‌لری ده‌ییشمه‌یه باشلاییب، آذربایجانلی‌لارا آنا دیلینده یازیلمیش سیجیللی(هوویت ورقه‌سی) وئریردی. او زامان «بهلود»ون دا سیجیللسینی عوض ائدیرلر. الیمیزده اولان سنده  اساسن « بهلود»ون سیجیللی‌سینده بئله یازیلییب «سیجیللی‌نین قلم‌زد اولدغونا گؤره سیجیللی صاحیبی‌نین آدی: بهلول، بهلود اوخونور» ۱
«بهلود» ایلک شعیرین 19یاشیندا اولارکن شاعیرلر مجلیسنده «رازی» تخلوصیله اوخویور. شاعیرلر مجلیسینده بهلوددان «رازی» تخلوصیله اوچ شعیر چاپ اولوبدور.۲
 شاعیرلر مجلیسی، اونون دیرلی شاعیرلری، یازیچیلاری: مدینه گولگون، بالاش آذراوغلو، محمد بی‌ریا، علی توده، مظفر درفشی، هاشیم ترلان، یحیی شیدا، سلیمان رستم، میرمهدی اعتماد... و اون‌لار شؤهرتلی شاعیر، یازیچی سهندین ادبی اجتماعی، سیاسی دوشونجه‌سینده اونودولماز تاثیر قویوبلار. دئمک زمانه، آذربایجان ادبیاتی، شاعیرلر مجلیسی، مشروطه انقلابینا، «شیخ محمد خیابانی» آرزولارینا، ایستک‌لرینه اینانان، وفالی قالان موباریز بیر شاعیر دوغموشدو. یئنی بیر سس، یئنی بیر نفس یورولمادان ائلی‌نین، خالقی‌نین داردا قالمیش آرزولارینی یازیب یارادیردی. «آراز آخیردی»، «منظوم خاطیره‌لر»، «سازیمین سؤزو». سهندین «سازیمین سؤزو»، «دده‌مین کیتابی»، «قارداش آندی»، دده قورقوردون 12 ناغیلیندان علاوه، گؤزه‌ل و بدیعی پوئمالاری دا وار: «ارمغان»، «آراز»، «عزیز شهریارا مکتوب»، «بوز چیچکی»، «سووئت قیزی» و ...
 
تاریخلر بویونجا ائی بؤیوک وطن
یاغییا، دوشمنه اگیلمه‌دین سن
بوگون طبیعتدن الهام آلدیم من
گئچدی سحر وقتی بو سؤز اوره‌کدن
انسانا روح وئره‌ن دیلینه آلقیش
 
بو شعیر «بهلودون شاعیرلر مجلیسینده «رازی» تخلوصیله اوخودوغو و نشر اولدوغو بیرینجی شعیردیر.۲
آذربایجان دموکرات فرقه‌سی‌نین سرکوبوندان سونرا آذربایجاندا مختلیف جمعیت‌لر یاراندی، (جمعیت مبارزه با فاشیسم، جمعیت مبارزه با استعمار، جمعیت صلح۰۰۰) او زمان بهلود، محمدعلی فرزانه، دوکتور کاتبی، ونسان، عبدالرحیم طهوری و بقایی صولح جمعیتی‌نین تمل داشینی قویورلار و جمعیتین طرفیندن اونون ایلک مدیره هئیتی‌نین عضولری‌ سئچیلیرلر. بهلودون صولح جمعیتینده مستعار آدی «خسرو»دی. «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده 1331صولح جمعیتین قوردوقلاری اوچون توتوقلانیرلار. او گروهی ایکی دسته‌یه بؤلورلر: یاریسی اردبیلده دوستاق اولور، یاریسی ماراغادا. ائله همان ایلده «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده تبریزده محاکمه اولورلار.
«بهلود قرا چورلو» ۱۳۳۲ ده صولح جمعیتی‌نین هئیت مدیره‌سی ایله بیرلیکده شاهین زیندانلاریندان بوراخیلیر.3
بهلود زنداندان سونرا دا دایمی پهلوی رژیمی‌نین طرفیندن تعقیبده اولور. دایمی تعقیب، آزار- اذیت اونو تهرانا قاچماق مجبوریتینده قویور. او تهراندا ساواکین طرفیندن تانینماسین دئیه«محمود آغا» تخلوصون سئچیر و دوکتورشمس ایله بیرلیکده تریکو سانترالی یولا سالیرلار.
تریکو سانترالین «بهلودون» ادبی، سیاسی، اقتصادی حیاتیندا ان بؤیوک رولو اولور. تریکو سانترال بهلودون داخلی و خارجی ارتباطلاری‌نین کؤرپوسو اولور. بهلودون یارادیجی حیاتی‌نین ان دیرلی و بارلی- بهره‌لی گونلری ده ائله تریکو سانترال‌دا یارانیر. بیر طرفدن آذربایجان ادبیاتی‌نین تانینمیش سیماسی «محمدعلی فرزانه» بهلودون ان قدیمی و صمیمی دوستو، بهلودون استعدادین بیله‌رک دده قوقوردون نظمه چکمه‌سینی اونا تکلیف ائدیر.

جسارتله دئمک اولار کی «سازیمین سؤزو» بهلودون ادبی حیاتی‌نین ان بؤیوک و دیرلی ثمره‌سی، شاهکاری‌دیر. بو اثرین تکمیللشمه‌سی اوتای- بوتای آذربایجان شاعیرلری‌نین، ضیالی‌لاری‌نین ایلک ایش بیرلیگی‌نین ثمره‌سی‌دیر.5
دیگر طرفدن بهلود ۱۳۴۸دا «بهروز دولت آبادی» (چای اوغلو)نون واسطه‌سیله اوستاد شهریار ایله ارتباطا کئچیر. «شهریارا مکتوب» و شاعیرین «سهند» تخلوصو «سازیمین سؤزو» فضاسیندان و اوستاد شهریار ایله ارتباطدان یارانیر. مکتوب بئله باشلانیر:4
حؤرمتلی اوستاد، بؤیوک شهریارا:
 
بیر الیمده قلم، بیر الده كاغاز
خیالیم بویلانیر دامدان، دوواردان
باشیمدا یار باغین گزمك هاواسی
قاپیلار باغلیدیر، یول تاپیم هاردان
 
حاصارین دالیندا کؤنول وئردیییم
او یار بیر باغ سالیب سویو بولوردان
هاواسی كهروبا، ناری یاقوتدان
تاغی فیروزه‌دن، دیوانی گولدن
 
ماوی ائیوانیندا ساز چالیر زهره
بورجوندا یای چكیب، دایانیب كیوان
لاییقی وار گیره‌م قصرینه من ده
قیللی پاپاغیملان، سینیق سازیملان؟...
آرتیرمالی‌یام بو یازیشمالاردان، گؤروشلردن سونرا اوستاد شهریارین دا عؤمرونون ان دیرلی ثمره‌سی حیدر بابادان سونرا اؤلمز شاه اثری «سهندیه» یارانیر. بو مکتوبلاشمانین او قده‌ر تاثیری اولورکی، اوستاد شهریار سونونجو دانيشيغيندا نئچه سورغويا جاواب وئرميشدير. او دئيير شئعر قوشماق شاعيرين اراده‌سيندن آسيلي دئييل و «اگر شئعر ياراتماق شاعيرين گوجونه باغلی اولسایدی، او هرگون بیر سهندیه یاراتماق ایستردی. بیرحالداکی تکجه بیر دفعه  باجارا بيلميشدير بئله بير شئعر ياراتسين». آمما هانسی عاميل بئله قالارقی بير اثرين يارانماسينا سبب اولموشدور؟ شهريار بئله بير سورغونون جوابيندا كی سهنديه‌نی خاص كيمسه اوچون قوشموشسونوز؟- دئيير: «هه! آذربايجان شاعيری مرحوم بولود قره چورلو-«سهند» تخلوص ائده‌ن شاعير ديركی هاميدان آرتيق، حتا نيمادان چوخ منده تأثير قويموشدور» بو سورغونون جوابيندا كی سهند شاعيرده نه گؤرموشسن كی نيما دا يوخودو؟- بئله دئيير: «هركس هر شئیه اؤز باخيشيلا باخار. من سهندده گؤردويوم دئمه‌لی دئييلدير. البتده كی سهند آزاده بير شاعير ايدی و سهندده اولان اخلاق و خصلت هئچ كيمسه ده يوخودو.5
(شهریار وقتی از تأثیر سهند در دگرگونی آفرینش ادبی در خود صحبت می‌کند، می‌گوید که تا پیش از آشنایی با او، «قافیه‌سازی بیش نبودم که از شعر فقط عروض می‌فهمیدم و او در همه‌ی ابعاد شعر، سرمشق من شد زیرا که:
 
الهامی از عوالم بالاش می‌رسید،
راهی به ماوراء طبیعت گشوده بود.
دل متصل به منبع و در سینه مخزنی،
سرشار از ذخایر الهام عشق داشت،
الهام‌بخش قافیه‌سازی چو من که شعر -
تنها به چارچوب عروضی‌اش دیده بود،
سرمشق شعر در همه ابعاد شعر بود.
او شاعری که از چو منی باج می‌گرفت،
انگیزه‌ی سرود «سهندیه‌»ی من اوست. . .
به محض دریافت خبر فقدا‌ن وی، برخود لرزید و چندین روز سر در جیب فرو برد و به انزوا رفت و در فرجام تلاطمات روحی، شاهکار بی‌بدیل سهندیه‌ی فارسی را آفرید و آن را «مقامه» نامید.6
 
تریکو سانترال شمال- جنوب آراسیندا دا کؤرپو اولور
سهند «سازیمین سؤزو»نو یازان زامان تانینمیش شرقشناس پروفسور رستم علی‌اف، تهراندا سهندین گؤروشونه گلیر. سهندین واسطه‌سی ایله اؤز معللیمی اوستاد «گنجعلی صباحی» ایله ایلک دفعه سهندین ائوینده ادبی بیر مجلیسده گؤروشور، او زامان «احمد برادران»، «بهروز دولت‌آبادی»(چای اوغلو) و آذربایجانین تانینمیش طناز اکتیوری «ممد باقر حاجی‌زاده» سهندین، دوکتور شمسین  تدبیریله یارانان تریکو سانترالدا ایشله‌ییردیلر.7
ائله او زامان اوتای- بوتای آذربایجان آراسیندا «سهند» و پروفسور «رستم علی اوف»ون علاقه‌لری اساسیندا بیر ایش بیرلیگی یارانیر. سهند بو واسطه ایله شوروی‌یه (باکی‌یا) تریکو صادیر ائدیر و بو ایشله برابر ایکی اؤلکه‌نین آراسیندا گؤروشلر و گل-گئت‌لر چوخالیر. «سازیمین سؤزو»نون ال یازمالاری اوتایا دا گؤندریلیر و یازی‌نین حاقیندا تاپشیریقلار اولور. او ایللر بو ایش بیرلیگیندن «سازیمین سؤزو»ندن باشقا دیرلی بیر اثر ده یارانیر.- «دیوان فارسی فضل الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی» به اهتمام پروفسور «رستم علی اوف»  دونیا انتشاراتی طرفیندن 1351دن1353ده چاپ و نشر اولور.
بو موضوع بؤیوک بیر اهمیته مالیکدیر. اوزون ایللر ایدی ائشیتمیشدیم سهندین نثر یازیسی دا اولوب، آمما آختاریشلاریمین  بو ایل (1401) باهارا کیمی ثمره‌سی اولمامیشدیر. بو زامان بیرده سهنددن یادیگار قالان سندلرین سوراغینا گئتدیم. سهندین نثر باره‌سینده اونون حیات یولداشیندان سوروشدوم. سهندین حیات یولداشی «س.جویا» تخلوصونون سیررینی منه آچدی. او دئدی: دیوان فارسی فضل‌الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی «پروفسور رستم علی اوفون»  هیمتی و سهندین  مقدمه‌سی  «س.جویا» تخلوصیله نشر اولوب. 8

و
ئله‌لیک‌له من سهندین بیرینجی فارسی نثرینی اوخودوم. ائشیتدیکلریمه گؤره سهندین «ب، ق محمودآغا» امضاسیله ده ایکی نثر اثری واردی. ایندییه کیمی من اونلاری تاپا بیلمه‌میشم. اومود ائدیرم بو یازی اونلارین دا تاپیلماسینا یاردیم ائتسین.
بو یازی‌دا چالیشدیق کی، سهندین آدی‌نین «بولود» اولماماسینی آیدینلاداق و سهندین بوتون مستعار آدلارینی، تخلوصلرینی،  اونا عایید نثری سندلریله گتیره‌ک. بلکه ده بولود اوولدن ده بؤیوک بیر یانلیش ایمیش. ایلک دفه« سهنده» بیوگرافی یازان بو سهوه یول وئریب، باشقالاری دا اونو تکرار ائدیبدیر.
چارخی دؤنموش فلک شعریمیزین «سهند»ینی، خالقیمیزین سئویملی اوغلونو 1358_جی ایلین ایلک آییندا، (21فروردین1358) 53 یاشیندایکن، واختسیز- وعده‌سیز بیزدن آییردی. اونو تهراندا بهشت زهرا مزارلیغیندا 82_جی قطعه‌ده «بولود قراچورلو» «سهند» عنوانیله توپراغا تاپشیردیلار. ۶
سونرالار 97_جی ایلده «سهندین» عزیز بالاسی «آرزو قراچورلو» حیاتا گؤز یومدو. او زامان عاییله‌نین طرفیندن«سهندین» باش داشین عوض ائله‌ییب، اونون اصلی آدی ایله باش داشی یازدیردیلار. تاسفله بو دفعه‌ده اونون باش داشیندان «سهند» تخلوصو یازیلماییب و یالنیز «بهلود قراچورلو» یازیلیبدیر.

 تشکر و منتدارلیق:
۱- اقای مهندس محمودی‌دن، ائله‌جه ده بهلود قراچورلونون حؤرمتلی حیات یولداشیندان بیر سیرا سندلری و معلوماتی اختیاریمدا قویدوقلاری اوچون صمیم قلبدن تشکور ائدیرم.
۲- عزیز اوستادلاریم دوکتور رحیم رئیس‌نیا، اوستاد کریم مشروطه‌چی، همت شهبازی و ائلدار موغانلی،سعیدموغانلی جنابلارینین دیرلی مشورتلری و زحمت لریندن ممنون و منتدارام.

قایناق‌لار:
1-بهلود قرا چورلونون هویت ورقه‌سی(شکیل)
2-شاعیرلر مجلیسی ( نشرفرقه دموکرات آذربایجان)
3-اوستاد کریم مشروطه‌چی (سؤنمز ایله کریم قربانزاده‌نین مصاحبه‌سی)
4-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبه‌سی ادبیات سئونلرله 99/6/28
5- کیهان فرهنگی 1367 - 7_جی سایی
6--مقدمه کتاب دو سهندیه دکتر حسین محمد زاده صدیق 1387چاپ تهران
7-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبه سی ادبیات سئونلرله 99/6/28
8- دیوان فارسی فضل‌الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی- انتشارات دنیا- تهران1351-1353
9-بهلود قراچورلونون بیرینجی باش داشی(شکیل)
10- بهلود قراچورلونون ایکینجی باش داشی (شکیل)

1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«داود اهری»

           «  ائلدن آلاهی »

بیر کورپه اممه دی سوت دوشلریندن.
نه سن آنا اولدون
نه من آتا ،
چاغیران اولمادی
نه سنی آنا
نه منی آتا،
او قده ر
اوشاقلاری سئوه ـ سئوه.
اولمادی یاراتماق
سئوینجینه الیمیز چاتا.
حیات قاطاری دورمادان
گئت - ها- گئتده دیر،
قاطاردان
کورپه آغلاییش سسی گلیر،
بیز یالنیز
قالمیشیق باخا - باخا.
ائلدن آلاهی
بئله دوشوندوک
بئله ایسته دیک،
گله جک قارلی - بورانلی
دونیا اعتبارسیز،امنیت سیز
هئچ زادا گووه ننمه دیک.
آدین قویوبلار
آلین یازیسی، جبر، تقدیر،
بیزیمکی چوخ ساده اولدو اختیار.
سوزون سونو
بویوک وورغون دئمیش:
- بیز گلدی - گئده ریک
سن یاشا دونیا...!

https://t.me/Adabiyyatsevanlar