ادبیات سئونلر

آنچه که باید گفت: زنجیره اوهام و اسارت ، آنچنان بر پیکر برخی نویسندگان و هنرمندان در این دهه‌های اخیر می‌فشرد ، که آرام آرام جلوه زیبای ادبیات و هنر پرافتخار ما به مضامینی انحطاطی و افکار فریبنده و گمراه کننده گرائیده، تراوش‌های ذهنی نویسندگان ، که می بایست شالوده سعادت و زندگی پیرامون خود را بر اوراق بنگارند .نقش پر از اوهام و اندیشه‌های خیالی و رویاها گشته، عامه مردم نیز همراه این نوای دل فریب و منحط از عواطف عالی بشری و آرزوهای مشروع انسانیت ،محروم گشته‌اند. در این فضای نامطلوب قلوب امیدوار هنرمندان هم به یأس و ناامیدی آلوده گردیده، در مقابل باز این مردم هستند که با تلاش و کوشش جانکاه ،امیدوار به آینده ضرب آهنگ زندگی را هر چند با تلخی به صدا در می آورند و پیش می‌روند. ضروری است ، هنرمندان و اندیشمندان هم صدای پای آنها را بشنوند و همچنان که در ذات هنر نهفته است، ضمن زدودن یاس و ناامیدی نشاط زندگی را بر این مردم به ارمغان بیاورند. نباید فراموش نمود، هنگامی که تصورات وهمی همه چیز را رهنمون گردد، برهان منطق از ذهن انسان رخت می‌بندد و آن وقت با دنیای واقعی قطع ارتباط پیش می آید و غرق در عالم رویاها و خیالات دنیای خاص خود، ترکیب و تلفیق اشیاء و حوادث به شکل دلخواه آنگونه که زائیده ذهن می‌باشدمتصور می‌گردد.نویسنده در این کتاب،بیشتر از نظر روانشناختی که پزشک هم می‌باشند، درد نویس خویش و چند نفر از اطرافیان برخاسته،بدون اشاره به زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی وضعیت پیش آمده، خود و چند نفر از دوستانی که از آنها هم نام برده، نه در کوران کار و تلاش که همان ضرورت تاریخی تحول یافتن فرد در روابط کار و زندگی مُهر خود را بر آگاهی فرد فرو می‌زند و آبدیده‌اش می‌کند. بلکه فقط روی روابط محدود که در محیط خوابگاه و قهوه خانه و گردش‌های جمعی دوستانه داشته‌اند ورق می‌خورد. در روند این روابط و احساسات، در گروه‌های ویژه دانشجویی هم فعالیت و عاقبت بازداشت و مورد بازخواست قرار می‌گیرند و وامیدهند، و همدیگر راهم همچنین. به دنبال همین وا دادگی‌هاست که در بیرون در زندگی معمولی هم، اغلب به همدیگر خیانت می‌کنند و دنیا و پیرامون را هم از همان زاویه نگاه می‌کنند.آنجا که بابک خود،در بخش شروع اذعان می‌دارند.« جوان که بودیم قصد اصلاح دنیا را داشتیم هنوز کاری نکرده خودمان را رو به فنا دادیم، بعد هم دیدیم کسی حرف ما را نمی‌خونه ،داریم با مرور خاطرات وقت می‌گذرانیم.» ص ۲۱
از آنجایی که به نظر راقم این سطور ،کتاب (نهنگ‌ها...) صورت« حسب حال» نویسی و یک سلسله خاطرات به خود گرفته، خاطراتی که از رویاهای کابوس وار نویسنده،در قهوه‌خانه‌‌ به دوستش بهرام روایت می‌گردد. ولی در لابلای این روایت‌ها نقطه نظرات نویسنده نسبت به پیرامون خود که برگرفته از همان ذهنیات هستند،بیشتر مورد نظر نگارنده این سطور می‌باشد. رویاها و خیالات آنچنانی را به خودش وا می‌گذاریم.
نویسنده در قسمت گزاره،ضمن یادآوری مناظر زیبای طبیعت استانبول، مخصوصاً دریا که همواره منبع الهام ایشان هم می‌باشد. حسرتی از تماشای زیبایی‌های دریا بر دلش می‌نشیند. (چرا تبریز دریایی ندارد؟!) نشانی است از همان توهمات که در تمام بخش‌های کتاب به صورت انشایی (خاص) سرریز گشته. از آن گذشته در عالم هنر، اگر پای الهام به میان آید به قول فضلا و اندیشمندان الهام ده درصد. توانمندی و نبوغ را در خود دارد. بقیه کار است و پشتکاری در کار و عرق ریختن. اینکه چرا تبریز دریایی ندارد ،دیگر از آن حرف‌هایی است که حداقل از دوران مشروطه به این سو که هنر و ادبیات مدرنیته گشته، به ذهن هیچ اهل قلم و اندیشمندی موضوع چرائی نبودن دریا در تبریز خطور نکرده .چون نویسنده و هنرمند در هر کجا که باشد ، آنچه که می‌تواند برایش الهام بخش باشد پیرامون و محیط زندگی می‌باشد،با کمی دقت به این نقطه پی می‌بریم در این صد سال اخیر،انبوه کتاب‌ها و مقالات در مورد تاریخ و فرهنگ تبریز نگاشته شده ، نویسندگان این‌ها،همه برخلاف نویسنده (نهنگ ها...)، الهامات خود را از رنگ و رخسار سمبولیک عینالی گرفته، تا کوچه پس کوچه‌های دوه چی، سرخاب ، چرنداب، یکه دکان، و….از تیمچه‌های تنگ و باریک بازار که همه از تاریخ و فرهنگ این دیار سخن می‌گویند،و میان توده‌های مردم گرفته‌اند.از آن گذشته در حیطه هنر ،آنچه که از واضحات می‌باشد. الگوی روشن در چشم انداز مصائب انسانی و محیط زندگی است. همچنان که حافظ می‌گوید:
حافظ ار آب حیات ازلی می‌خواهی منبع اش خاک در خلوت درویشان است.
در قسمت شروع، در قهوه‌خانه ، بابک بعد از روایت بخشی از رویاهایش به بهرام استکان‌های چایی را به هم میزنند و نامی هم برای ان می‌گذارند.

275 views04:15