ادبیات سئونلر

427 viewsedited 04:48

رحمان پوراکبر خیاوی(روشن خیاوی)
    فیلولوژی. Ph.D

   بولاق-bulaq: چشمه
       معنا و ریشه شناختی-Etymology:

   یکی از کهن ترین واژه های زبان ترکی، واژه ی «بولاق» است. این واژه از زبان «کنگری(سومری)» تا به امروز و تقریباً بدون تحول سمانتیکی-معناشناختی و فونتیکی-آوایی همچنان در اکثر زبان های خانواده ی زبانی «اورال- آلتائیک-Ural-Altaic» متداول و مصطلح است. ما در زیر صورت های مختلف این واژه ی کهن را- آنهم از دیدگاه واژه شناسی-Lexicology «نوستراتیک-Nostratic» می‌آوریم، باشد که مورد توجه علاقمندان دانش زبانشناسی «تاریخی-تطبیقی-Historical-Comparative Phylology» واقع گردد.

کنگری-سومری: بول-آ-bul-a: جاری شدن، به هوا رفتن مثل فواره، فواره، نفس کشیدن، پریدن، جهیدن...
این واژه ی کنگری-سومری، بنواژه ی نخستین کلمه ی امروزی «بولاق» است.
پروتو افراسیا-p.Afra: بول-bul: بالا آمدن، طغیان کردن، تلاطم، خیزاب، swell، باز شدن، از هم باز شدن، expand، بخش شدن، ...سرریز شدن، سر رفتن، بیرون ریختن، سرازیر شدن، طغیان کردن، to sread, to overflow...
زبان چاد: bwal-: باران
زبان باچاما: bol-: باران-rain
آفریکن: بول-bol: جاری شدن، نشت کردن،
   در همه ی زبان های افراسیا به صورت های: bul-bul, bəlul, bələl, ..و همه در معناهای: «باران، جاری شدن و سرریز شدن و فوران کردن» آمده است، ما برای دوری از اطاله ی سخن، به مثال‌های بالا بسنده می‌کنیم.

زبان ایلامی-Elamit: پولی- puli: آبی که از زمین فوران می‌کند،کسی که با آب چشمه آبتنی میکند
شاخه ی زبانی کارتویل-Kartvelian: بلوم- blom: در معانی بالا...
پروتو-هند و اروپایی-P.İndo-Eu: b,l.e: جریان یافتن-to blow, to flow...
لاتین-Latin-فلو-flo
O.İceland: blasa
O.English: blawan
O.Frisian: bla, blow, flow,
O.German: blasen,
P.Ger: balgi
Greek: flew
O.H.German: bolca, bhleg,

Uralic: pul,
Ostyak: pali: جاری شدن آب پیشاپیش
Xanty: poli: جاری شدن آب به صورت فواره از زمین
Vogul: polci
Magyar: foly, folyo: رودخانه، سیل، جاری شدن آب
.....

در زبان‌های آلتائیک:
پروتو آلتائیک: biulo: فواره آب، فوران آب، مکش، پرس آب به جلو،
پروتو تونقوز: bülkü: جاری شدن آب، پرتاب آب...
مانچو: بولخو-bulxu: فوران آب، پرش آب به بالا...
ائونکی: بیلکی- bilki: نشت آب، مکش آب، فوران آب...
نانای: بیلخو-bilxo: در معانی بالا...bolxo, bolqo
پرتو موغول: بولکا-bulka، bilka: در معانی بالا...
موغولی ادبی: بولقا-bulqa: کندن چاه برای آب، در آب فرو رفتن،
خالخا: بولخا-bulxa: نشت آب، و در معانی بالا...
بوریات: بولخا-bulxa: فوران آب، سرریز شدن آب...overflow
پروتو ترکی-P.Tk: بولاق.ک-bulaq.k: فوران آب...spring,
ترکی قدیم- O. Tk: بولاق-bulaq: فواره، چشمه،
قاراخانی: بولاق-bulaq
ترکی عثمانی: بولاک
ترکی آذربایجانی: بولاق، بولاغ
ترکمنی: بولاق
ترکی اؤزبکی: بولؽق-bulıq
ترکی اوێغوری: بولاق
ترکی تاتار: بوْلال-bolaq
ترکی قازاق-Kzk: بولاق، بولا
ترکی نوْقاێ: بولاق
ترکی توۉا: بؽلاق-bılaq



(Starostin. P:632,
Belly. P: 430
Sevortyan,1971, 1984, vol:1.P:193
Dolgopolsky,2008, no:199
Bomhard, 1994, P: 205-206)

قایناق:آکادمی مشکین

https://t.me/Adabiyyatsevanlar