"کریم قربانزاده "

"نهنگ ها به خاک بر میگردند " رومانینا اؤتری  باخیش.

"نهنگ‌ها به خاک برمیگردند "دکتور رضا نعمتی"‌نین بیرینجی رومانینی اوخودوم.
باخمایاراق رومان یازیچی‌نین بیرینجی اثری دیر، کلیتینده یازینین محکم بیر ساختاری وار. یازار یازی‌نین دیلینه، ادبیاتینا چوخ مسلط دیر.
یازیچینی تانیماسان، باشا دوشمه‌سن رومانین دیلی یازیچی‌نین آنا دیلی دئییل. بونلاری کئچندن سونرا یازی‌نین اؤزونه اؤزل بیر سبکی وار. بقول دوکتور "رحیم رئیس نیا" بو رومان اتوبیوگرافیک بیر رومان دیر. کیتاب چوخ گؤزل ویرایش اولوب. املایی غلطی چوخ آز تقریبا یوخ کیمی دیر. تایپ اشکالی حدینده دیر.
اساسدا رومان مدرن بیر روماندی. داستان‌لارآذربایجانین مختلیف شهرلر ی‌نین فضالاریندا میاندوآب، اورمو، خصوصلیبه تبریز شهری‌نین ائلمان، آبیده‌لریندن فایدالاناراق قاباغا گئدیر: میدان آذربایجان، چهاراه شهناز، آبرسان، ولیعصر، تبریزین زندانی، خسته خانالاری...
کیتابی اوخودوقجا باشا دوشورسن یازار چوخ دریندن ،آذربایجان ،ایران و دونیا ادبیاتین اوخویوب، یاخشی تاریخ و فلسفه بیلیر.
قاباغا گئدیگجه باشا دوشورسن یازیچی شاعیردیر. کیتابین بعضی صحنه‌لری شاعیرانه بیر حیس، دیقت، مسئولیت، باخیش ایله یازیلیب دیر. بعضی یئرلرده توصیف‌لر شعر حدینده فاخردیرلر، اؤرنک اوچون "استانبول مستطیل بزرگی بود ریه‌هایش بین دو دریا نفس می‌کشید. کشتیهای رنگارنگ روی سطح آب بی‌حرکت دیده می‌شدند، انگار که آنها را با پونز به نقشه دریا چسبانده‌باشند."۱ و یا "دریای بی‌کران مدیترانه با آن رنگ آبی ظهرگاهی، چنان از زیبایی سرشار بود که اشک به چشم می‌آورد. شبیه به شعر آفرینش بود بر دفتر خاکی زمین. نور خورشید داغ در آن تلألو داشت و دراعماقش داستان هزاران مرگ وجنایت بود. ماهیگیرانی به گوشش ترانه‌هایشان را خوانده بودند."۱
بو تصویر لری گؤرنده اینانیرسان دنیزسیز شهره نهنگ گتیرن یازیچی یقینن دنیزین عاشیقی دیر.
و یا بعضی قسمت‌لرده یازارین تسلطی یاشامادیغی فضالارا یالنیز ائشیتلیگی روایت‌لره، حادثه‌لره اوقدر دیر کی سن فیکیر ائدیرسن یازار اؤزو او فضانی یاشاییب. مثلا یازیچی بیر یئرده تبریزین زیندانیندان "بند"دن  دانیشیر ...زندان صحنه‌لری، دیالوگ‌لار ،شخصیت‌لری ائله دقیق قلمه آلینیب کی یقین ائدیرسن یازار اؤزو او فضالاردا اولوب. "نصرت برای دزدی از منزل هفت سال حکم گرفته بود، سال پنجم مرخصی میگیره باز همون خانه را سرقت میکنه، دوباره دستگیر میشه وهفت سال دیگه گرفته، حالا دوازده ساله که توزندانه. میگفت یا زهرا؛ روز فوت حضرت زهرا بود. خودت میدونی که دوازده ساله بیرون را ندیدم. از نصف راه تا راه آهن چقدر میگیرن؟ پنجاه تومن! خدای من! دوازده ساله نصف راه را ندیدم.
بیوک آقا یه پیرمرد چاق و بلند قد با هیکلی به بزرگی مبل به دختر ده ساله‌اش تجاوز کرده بود و داشت حبسشو می‌کشید. دختره هم بر اثر خونریزی داخلی مرده بود. هیچ کسی باهاش صحبت نمی‌کرد. مسأله شرافت تو زندان از همه چی مهمتره. اگه میخوای شریفترین آدم رو ببینی، حساسترین افراد به اخلاق رو ببینی باید بری زندون!"۲
یازیچی اوشاقلیق حیاتینی باشقا بیر محیطده سوروب بویا-باشا چاتیب، سونرا تبریزه گلسه ده، تبریز ادبیاتی، مدنیتی ایله ائله مونیس اولوب کی اونو تبریزدن، تبریزی اوندان آییرماق مومکون دئییل. سن تبریزین ات- قانین، نفسین یاشاماسان شهرین درین قات‌لاریندا کئچن‌لری گؤرمه‌سن، بیلمه‌سن "جهان"۴ کیمی شخصیتی،  هاردان تانییب یارادا بیلرسن؟  
یازار ابدن قهرمان پرورلیک خیالیندا دئییل. بو روماندا بیر قهرمان یوخدور کی سنین آرزولاری‌نین، فیکری‌نین نوماینده‌سی اولسون. روماندا مطلق ایدئولوژیک باخیش یوخدور. رومانین شخصیت‌لری رئال حیاتدا اولدوغو کیمی اؤز آجیلی-شیرین حیات‌لارین سورورلر. رومانین گؤزللیک‌لریندن ان مهمی بودور کی رومان تقریبا بو گونونکی اجتماعی معضل‌لرین بیر چوخونا یاناشییب، آمما هئچ یئرده شعار وئرمه‌ییب.

یازار چالیشماییب اجتماعی واقعیت‌لرین یئرینی عوض ائله‌سین پیسی یاخشی یاخشینی پیس گؤسترسین. حتتا او یئرده کی بیر آنا دالبادال قیز اوشاغی دوغدو غو اوچون سون اوشاغینی اؤلدورمک مجبوریتینده اولور، غلط ارتجاعی سنت‌لرین اوستوندن پرده گؤتورولور.
کیتابدا خانیم‌لاردان اولارین خیانت‌لریندن صحبت کئچسه ده مطلق جنسیت‌زده‌لیگ یا جنسیتی باخیش یوخدور. عینی حالدا اجتماعی مسئله‌لر، خیانت، عشق، مهاجرت... گزازش گونه دئییل‌لر بلکه رومانین قالیبینده، رومانین ایچینده  چوخ مهارتله دئییلیب‌لر.  یازیچی‌نین دئدیی کیمی:"این داستان هم لایه لایه است، درست مثل پیازی که حلقه حلقه پوست میکنی به مرکزش که میرسی و می بینی که باز جز پیاز چیز دیگری نیست."۴
منجه بیر اوخوجونون باخیشیندان رومان چوخ گؤزل دیر و یازیچی آلقیش‌لارا لایق دیر.
رومانین باره‌سینده آرتیق سؤزو یالنیز پئشه‌کار تنقیدچی‌لر دئمه‌لیدیرلر.

ادبیات سئونلر  یازاری ادبیات سئونلر گوزگوسونه دعوت ائله‌ییب.
یازارین و رومانین حاقیندا آرتیق معلوماتی گوزگو وئرلیشینده گؤزله‌یین.

۱-نهنگ ها به خاک بر میگردند ص ۱۹۸

۲-نهنگ ها به خاک بر میگردند بندص ۷۵

۳--نهنگ ها به خاک بر میگردند ص۱۵۸

۴-نهنگ ها به خاک بر میگردند. ص 10


https://t.me/Adabiyyatsevanlar