"زنوز" گوروشو  ادبیات سئونلر کانالیندا
زمان:سه شنبه( بوگون )1403,8,22
ساعات 9

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادر_الهی
یئریکلمه_سین!

آماندی، بیر ده بو گولدان یازا یئریکلمه‌سین!
یئتر...، یئتیم یارامیز دای دوزا یئریکلمه‌سین!

اگر...اگر ایکی جانلی گئجه‌م گونش دوغمور،
آیا یئریکلمه‌سین، اولدوزا یئریکلمه‌سین.

ائلین عاشیقلاری آلما دئییل...کی کرپیچ آتیر
گلین گرایلی‌لاریم دا، سازا یئریکلمه‌سین.

اوغول‌لاری یئل آپاردی، گلین جیغازلارینین-
ساچیندان آسدیغی یویرَ‌ک، قیزا یئریکلمه‌سین.

هانی...؟ هانی او بولاق، او بولاق‌اوتو، دادلیم؟
یوخون دا دای نانایا، یارپیزا یئریکلمه‌سین.

قارا گیله‌م! نه او خرمن، نه ده او چرچی قالیب
دئ کندلی گؤیلونه، آغ ساققیزا یئریکلمه‌سین!

یئریکله‌دی، اوره‌یی پارچا-پارچا سیندی، یئتر...
یازیقدی، بیر ده بو گولدان یازا یئریکلمه‌سین...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
اوشاق ادبیاتی هر هفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
ویدا حشمتی
پاییز و مدرسه


سلام-سلام گول سحر
گونشلی گولگون سحر

گون ایشیغین ساچاندا
چیچکلر گول آچاندا

جانا یئنی جان قاتیر
غوصه‌نی کؤکدن آتیر

پاییزلانمیش یاپراقلار
بار-بهرلی بوداقلار

بولبول نغمه‌ اوخویور
قوشلار یووا توخویور

مدرسه‌نین جوشغوسو
اوشاقلارین دالغاسی

معللیمین نغمه‌سی
دیلیمین زمزمه‌سی

یاییلیر ائل اوبامدا
دوغما یوردوم یووامدا

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
   مجید تیموری فر (م. صفا)

خانیم موعلیم...
اوشاقجا مکتبه آیاق قویارکن،
قارانلیق دونیامی ایشیق اویارکن،
آییردی قوجاقدان بیر ملک منی،
عطیرلر ساچاردی اونون گول تنی.
صفالی عالیمه، گوزل قیز ایدی،
حوری تک، گول اوزلو، شیرین سوز ایدی.
گوزومون یاشینی، سیلیب الی له،
سویله دی بال تکی شیرین دیلی له:
- "آی اوغول منی ده، آنا تک اینان،
جوهریم یارانمیش آلوولا-سودان،
اوخورام سنین چون آلتون سوزلری،
قویمارام گونشین سونسون کوزلری.
یازارام کونلوزه نوسخه ی عئشقی،
عئلم دیر اینسانین سئویملی مشقی".

یئمک چاغلاریندا "سونا" دا، من ده،
قوروموش چوره یی یاوان یئینده،
دئیردی: - "اوشاقلار، قوناغام سیزه".
سوزلری هر زامان، روح وئریب بیزه.
تئز- تئز آلقیشلاییب، جزا وئرردی،
قلمدن - کتابدان، ایتحاف ائدردی.
گاهدان دا، گورردیک گوزلری دولموش،
قیرمیزی یاناغی، گول تکی سولموش.

بوگون او مکتبده، من ده یانیرام،
چیچکلر دردینی، یاخشی آنیرام.
ایندیسه، بیلیرم "صفا"- لی عالیم،
بئجرمز دهرده جفالی ظالیم.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی

#مهرورزی

ریشه اخلاق واقعی، «مهرورزی بیدریغ» همراه «آگاهی» و «قدرت» است؛ نه ترس از فرامین ماورایی.

اخلاق مبتنی بر ترس،  اخلاق بردگان است.
اخلاق مبتنی بر مهر و قدرت،  اخلاق والایان.


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

آراز_آوانسر
محرم میرزاده آوانسر


آپاریر حسرتین خیالا منی
سنه شعیر یازیب ماهنی قوشورام.
دولانیب دونیانین ائنیش یوخوشون،
سنینله بیرلیکده خوشبخت یاشیرام.

ساییرام گؤنلری سنه چاتماغا،
دونیانین حسرتین باشدان آتماغا،
سئوگیمی سئوگینه بیرده قاتماغا
قارا دومان کیمی داغلار آشیرام.

گؤللرین ایچیندن بیچمیشم سنی ،
"آراز"ین سویوندان ایچمیشم سنی،
عؤمرومون سئوداسی سئچمیشم سنی،
چاغلاییب دردلری دولوب داشیرام

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

رامیز_روشن

گون دوغسا دا، ایشیقلانماز،
عؤمرون قارا گونلری.
تانری‌یلا کیم باریشدیرار،
باختیندان کوسکون‌لری؟

جانیمیزا هاردان دولوب،
بو دلی‌لیک هاواسی؟
آغاجلار دا مجنون اولوب،
باشیندا قوش یوواسی.

قوشا دؤنوب موللالار دا،
قونوب منبر باشینا.
آذان وئریب بو شَهری-
باسدیرارلار آخشاما.

من ده تانری قوشو اولوب،
من ده قونسام منبره.
هر نه دئسم کوفر چیخار،
بلکه بوتون دین‌لره.

بلکه منی دؤرد بیر یاندان،
نیشان آلار اووچولار.
او منبردن داملا-داملا،
قانیم یئره دامجیلار.

بیر یارالی موللا اوچار،
سنه ساری، ایلاهی!
اینصاف ائله، بو یارامی-
اؤزون ساری، ایلاهی..!

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یانیس ریتسوس

صلح خواب است
صلح خواب کودک است
صلح زمانی است که پدرازسرکار می اید بادستانی پرازمیوه وعرق هایی بر پیشانی
وکوزه ابی کنارپنجره
برادرم،خواهرم  دستت رابه من بده
صلح همین است نه چیزدیگر.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

علی_چاغلا

سس‌سیز اوچوروم 

سس‌سیز اوچورومون اوجوندایام،
گئرییه باخدیغیمدا قانادی یولونموش قوشلاری گؤرورم
دمیرلری پاسلانمیش قفسلرین آچیق قاپیلارینی
چئوریلیرم، باخماق ایسته‌میرم.
یاشیللیغا اینانمادیغیم اوچون، بوزاریر اؤنومده‌کی منظره!

آغرییا سوروکله‌ییر منی قارانلیق‌ دوشونجه‌لر
و اؤلومون سس‌سیزلییی لال-دینمز‌ دایانیب یانیمدا.
گؤرورم، بیلیرم
بیلیرم، گؤره-گؤره چوخ شئیلری یئنه ده گؤرمورم.
بدنیم پارچا-پارچا، روحومو دلیب کئچن گوللـه‌لر سویومور
و سس‌سیز اوچورومون اوجوندا
بو سون نفسیم اولسون دئیه چالیشسام دا
ساییسی یادیمدان چیخیبدیر نفسلریمین.

هئچ بیر شئی قالمادی،
هئچ بیر شئی اوستومدن قاطار کیمی کئچمیر آرتیق
قوش اولوب اوچماق‌ دویغولاریمی قارا دیوارلار پوزدولار اوتاغیمدا
دویغولانا بیلمیرم هئچ بیر شئیه...
من بیر شئیه اینانا بیلمیرم، بیر شئیه.
بلکه ده آسیلی قالدیغیم «بیر» سؤزونون اوستونده‌یم
سؤزومون اوستونده‌یم، آسیلی قالمیشام.
آسیلی بیر،
بیر آسیلی بیلیر
بیر سؤزومون اوستونده
«بیر» سؤزونون اوستونده...

دونیانین حبس‌خانا اولدوغونو بیلیرم
بیلیرم، آسیلدیغیمدان سونرا حبس‌خانانین قاپیسینین
ابدی آچیق بوراخیلاجاغینی دا بیلیرم.
بیلیرم دونیا موحاریبه مئیدانی اولسا دا بئله
آیاقلاریمی سئوگی مینالارینین اوستونده بوراخدیغیمدان سونرا
صلح بیان‌نامه‌سی امضالایاجاقلار حؤکمرانلار - دیکتاتورلار، بیلیرم.
سن ائوده اوتوروب قزئته اوخویارکن،
خبریمی ائشیده‌جکسن... موغایات اول... چایین سویوماسین...

هر شئیین سونو قاپ-قارا قارانلیقدا یوخ اولور
یوخ اولور اوّلدن اولمایان «بیر» سؤزو، یوخ اولور.
یوخ اولور،
اولور،
یوخ اولور،
آسیلمیر،
آسیلیر...
بیر سؤزونون اوستونده آسیلی قالیرام
بیر سؤزونون...
سؤزونون بیر-بیر
بیر سؤزونون آسیلیرام اوستونده
اوستونده‌یم بیر سؤزونون
سؤزومون اوستونده دایانیب آسیلیرام.

اومودلاریم بالیق اولماق آرزوسوندایکن
سیزین حیطینیزین ماوی حوووضوندا غرق اولدولار.
ایندی پاسلی قفسلرین آچیق بوراخیلمیش قاپیلاری،
مینالارین خنثی اولماقلاری
و سنین سطیر-سطیر قزئته اوخوماغین،
دامداکی پیشیکلرین بالیقلارا شورگؤزلوک ائتمه‌یینی گؤرمه‌مه‌یین
گؤیلرین ابدی‌لییینه دالیب آغلاماغین
فوتوقرافچی‌لارین ایشینه یارایار ساده‌جه، بیلیرم.

گله‌جه‌یین اولمادیغی سون نقطه‌ده
گئرییه باخا بیلمه‌دیییم سسسیز اوچورومون اوجوندا
بو سون نفسیم اولسون دئیه چالیشسام دا
سون سیقارئتیمی آلیشدیریرام...
یانیرام...
بونو سن گؤرمه‌یه‌جکسن...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"زنوز" گوروشو  ادبیات سئونلر کانالیندا
زمان:سه شنبه1403,8,22
ساعات 9

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مریم پاییزی
طنز

يئنه تلگرامدا اوز اوزه گلديك(1)
نئينه يك گؤروش چون داى يئريميز يوخ
سن گل اينيستادا شعرينى پايلاش
سنه لايك ووروم گونده میندن چوخ

هر گون ده يهويى بير شكيل يوللا
آمما فتوشاپ لا اوستونده ايشله
ساده جه لايك لار چوخالسين دئيه
ناز ايله، لاپ ياواش قلمی ديشله

ائله ياز ميلچك لر(2) هئچ دوشونمه سين
"یاکاموز یارادان قارا دنیزم"(3)
کیمسه ده نقد ائتسه دئسه بو نه شعر؟!
سؤيله پست مدرنم، معنا گريزم

ائله باشلا سؤزو، اوج سوز، بوجاق سيز
فلسفه، منطقى بيترميش كيمى
بير پيشيك يوماق لا اوينايان زامان
كَلَفين اوجونو، ايتيرميش كيمى

شعر اوچون اَن مدرن مانيفيستى ياز
" شعير دوداغيمدا قويدوغون ايزدى"
يادا كى تولكونون آجليق دردينه
"قارقا ديمدييینده آغلايان چيزدى" (4)

مثلا ياز سنى یاشام گئيينير
قارلارین اوستونه داغلارى اَله
توز، تورپاق سَپه له يار گلن يولا
آنلامسیز يازماقلا، شاعير اول ائله


راميز_روشن

(1) یئنه بو شهرده اوز اوزه گلدیک ،
نئیله یک ، آیريجا شهریمیز یوخ ،
بلکه ده ، بیز خوشبخت اولا بیلر دیک ،
بلکه ده خوشبختیک ،
خبریمیز یوخ ،


(2)ميلچك لر، ماكسيم گوركى نين روايتينه گؤره، آنتوان چخوف منتقدلرى ائششك ميلچه كيمى بيلير كى آتين اوستونه قونورلار.و يئرى شخم وورماغا اَنگل اولور لار. من دئميرم ها!!
ماكسيم گوركى دئييب كى آنتوان چخوف بئله دئييب.گوناهى ماكسيمين بوينونا
ائششك ميلچه يى وزنه سيغيشمادى.منده ميلچك يازديم .

(3)یاکاموز :دولون آیین تصویری سودا
(4)تولکو و قارقا حئکایه سینه اشاره

گیومه ایچینده اولان مصراع لاردا اؤزومدن دی.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نقاشی «خدای هوش مصنوعی» که توسط ربات انسان‌نما Ai-Da خلق شده، به قیمت ۱.۳۲ میلیون دلار در یک حراجی به فروش رسید.

این اثر هنری، پرتره‌ای تقریباً ۲۱۵ سانتی‌متری به سبک امپرسیونیسم است که آلن تورینگ، پدر محاسبات مدرن، را به تصویر می‌کشد.

ربات Ai-Da که نام خود را به افتخار «ایدا لاولیس»، اولین برنامه‌نویس کامپیوتر، انتخاب کرده است، ابتدا چندین پرتره کوچک از تورینگ کشیده و سپس آن‌ها را روی یک بوم بزرگ ترکیب کرده و رنگ و بافت به اثر اضافه کرده است.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

.
شاهین‌_مرادی

گونش، آی و اولدوزلارا تاپینماق ۲

یاکوت میفولوژی‌سینده، بعضی محقق‌لرین توپلامالارینا گؤره گونش، یوخاری دونیادا اولان  « Ürün Aar Toyun»  (ان بؤیوک اولو تانری)ون آروادی « Gün/Kün Kübey Xatun/Hatun»دور ( Ürün Arılı Hotum). دونیانی ایسی‌دیر، تمیزله‌ییر و حیاتین فانی اولدوغون سیمگه‌له‌یر‌ ( Y.Vasilyev. Saha Türkleri, s.7). آنجاق میرچا ائلیاده، آروادی‌نین دئییل ده گؤیون دوققوزونجو قاتیندا اوتوران گؤیده‌کی تانری و روح‌لارین باشقاسی‌نین قورولوشونون گونش اولدوغونو سؤیله‌مکده‌دیر ( M.Eliade.a.g.e. s.219). بورادا چؤزولمه‌سی گره‌کن بیر مسأله اورتایا چیخیر؛ آما عصرلره و دؤرلره گؤره هر ایکی دوشونجه ده ایفاده ائدیلمیش اولا بیلیر.
یاکوت‌لار، گونشی و آیی قارداش ساییرلار. بعضی قهرمان‌لارین اونلارین ایسته‌یی ایله تؤره‌دییینی ایفاده ائدیردیلر. بو سبب‌له شامان گئییم‌لری اوزرینده دمیر حلقه‌لر یئر آلیردی. یاکوت‌لار، بلکه ده مانی‌چی‌لیک میفولوژی‌نین تأثیری ایله، گونش و آی‌لا ساواشان و بعضاً اونلاری قارانلیق دونیاسینا حبس ائدن خبیث روح‌لاردان سؤز ائدر. اونلارا گؤره گونش و آی توتولماسی‌نین سببی بو ایدی. اونلار، آی و گونش توتولمالاریندا، عیناً تورک دونیاسی‌نین باشا-باشیندا اولدوغو کیمی طبیل چالاراق، گورولتو کیمی سس چیخارداراق آی و گونشی خبیث روح‌لاردان قورتارماغا چالیشیردیلار ( Ü.Günay ve Ü.H.Güngör, başlangıçtan Günümüze Türklerin Dini Tarihi, s.45).
آی و گونشه تاپینماق، مختلف تورک خالق‌لاریندا اولدوغو کیمی قازاق‌لاردا دا یایغین‌دیر. بیرچوخ قازاق افسانه‌سی و البته دب‌لرینده بو موضوعویا اؤرنک اولان سندلر واردیر. بیر قازاق افسانه‌سینده اسکی‌دن گونش و آیین ایکی گؤزل قیز اولدوغو آنلادیلماقدادیر. بونلار بیر-بیرینی قیسقانیرمیش‌لار، گونش آیین اوزونو جیرماقلامیش و بؤیله‌جه آیین اوزونده‌کی لکه‌لر عمله گلمیشدیر‌. باشقا طرفدن آی دا گونشه یاخین‌لاشماییر و اونو اوزاقدان گرگین‌لشمه‌یه چالیشیرمیش. یئنه موضوع ایله ایلگیلی اولاراق آختاریلان باشقا بیر سندده، هون‌لاردا اولدوغو کیمی نوروز گونونده قازاق قادین‌لاری گونش دوغونجا اونا اَییلَرکن سلام وئریرلر ( Ş.Ibrayev, Kazak Folklorunda Nevruz, "Nevruz ve Renkler Türk Dünyasında Nevruz, İkinci bilgi şöleni bildirileri, haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç, s.190)

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

    بررسی تاریخی-تطبیقی زبان های «سومری-کنگری» و «ترکی»

     رحمان پوراکبر خیاوی(روشن خیاوی)
       فیلولوژی-Ph.D

    ۲- در مرحله ی دوم، ضمن اینکه هجاها بهم می پیوندند و تشکیل یک واژه میدهند، در عین حال در زمان نوشتن، هجاها به صورت مجزا، یعنی جدا جدا(جدا از هم) کتابت شده اند. مثلا: همان واژه ی «دینگیر- dingir» با سه و حتا گاها با چهار هجا، که بین هجاها خط فاصله گذاشته شده، نوشته می‌شده است، به صورت زیر:
     دی- ائن- گیر - di- en- gir، یا
     تی- ائن- گیر - ti- en- gir، و چند صورت دیگر. همین کلمه در پروسه ی تاریخی و بسیار طولانی، اینک در گویش های زبان ترکی به شکل های زیر دیده می‌شود:

     ت. خاکاس- tıgır :T. Khk- تؽگؽر
     ت. شور- :təgrə :T.Şor- تگره
     ت. اویرات-təgri : T. Oyrt- تگری
     ت. چوواش- tora, tura, tara :T. Çvş- توْرا، تورا، تارا
     ت. یاقوت- tangara :T.Ykt- تانگارا
     ت. دولقا- tangara :T.Dlq- تانگارا
     ت. تووا- dər, dərə :T.Tuv- دره، در
     ت. قیرقیز- təngir :T.Krkz- تنگیر
     ت. بالکار- tejri :T.Blkr- تئژری
     ت. قارا قالپاق- təğri :T.Krklpk- تغری
     ت. سالار- tanru :T.Slr- تانرو
     ت. باشقورد(باشقرد)- təngəra :T.Bşkrd- تنگه را،(D.U.T.D.p: 3)

     ۳- در مرحله ی سوم، هجاها بدون فاصله گذاری، کاملا به هم می پیوندند و تشکیل کلمه- واژه میدهند. الواح کشف شده از زبان کنگری-سومری در این مرحله، نشان میدهد که بین هجاهای یک کلمه یا نام، هیچگونه فاصله گذاری نشده است، به همین علت، قرائت و خواندن الواحی که در این مرحله نوشته شده اند، راحتتر و فهم معنای آن‌ها سهلتر است. این مرحله را در کتیبه ها و نگاره های سنگ نوشته های بیستون(کتیبه های دوران هخامنش ها)، می‌توان به راحتی دید. البته این کتیبه ها به زبان‌های خود هخامنش ها(آقامنش ها) و ترکی سکایی و زبان آکادی- اکدی، نگارش یافته اند، و نه به زبان کنگری-سومری. سخن ما اینجا به این معنی
است که، بین هجاهای یک کلمه هیچ فاصله ای گذاشته نشده، بلکه تنها بین کلمات علامت «واژه جدا کن» گذاشته شده است، این علامت «واژه جدا کن» در متن هخامنشی به شکل
یک خط عمودی(|) و در متن ترکی سکایی به شکل یک خط مایل(/) گذاشته شده است. با این علامت ها، خواننده یا قرائت کننده ی کتیبه، به راحتی می‌تواند تک تک واژه ها را از هم تشخیص بدهد. این علامت ها، قبل از زمان هخامنشیان در زبان کنگری-سومری به وجود آمده بود و سپس توسط سایر ملل از جمله آکاد ها و ایلامی ها از مردم کنگر-سومر اخذ و اقتباس شد.  این ها در حقیقت نشان دهنده‌ی تکامل کتابت و جمله بندی در زبان کنگری-سومری است.
    زبان کنگری-سومری، به عنوان یک پدیده ی بشری، مانند همه ی پدیده های بشری دیگر، همواره از پیچیدگی رو به سادگی نهاده است. مثلا «نون غنه»(nasal, palatal)، در زبان کنگری-سومری وجود داشته و تا امروز هم در بعضی از گویش های زبان ترکی به صورت نخستین خود، همچنان ادامه یافته و مشاهده می‌شود. این مورد یکی از مهمترین دلایل نه تنها خویشاوندی این زبان ها، بلکه حتا دلیل مهمی بر این مدعا است که زبان های اورال-آلتای و مخصوصاً زبانهای آلتایی شکل تکامل یافته و دگرگون شده ی زبان کنگری-سومری است. ما برای اثبات مدعای خود، دلایل بسیار محکم و قانع کننده ای داریم که، یکی از آن دلایل وجود
همین نون غنه در همان زبان و زبان‌های آلتایی است. این نون غنه امروزه روز، در تعدادی از گویش های زبان ترکی، مانند ترکی ترکمنی و ترکی قازاق و ...مشاهده می‌شود.
     میدانیم که زبان کنگری-سومری حداقل دارای دو گویش- لهجه بوده است، نون غنه به مرور زمان در یکی از گویش های همان زبان، با دگرگشت هجای«آنگ- ang» به صورت «آم- am» و همینطور «اینگ- ing» به صورت «ایم- im» تحول یافته است. در حقیقت در این تحول فونتیکی تنها فونم «گ- g» به فونم «م- m» تحول یافته است.(Begmirat Gerey, Berlin, 2003, p: 74).

     قایناق:آکادمی مشکین

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نبی خزری

سنی شفق بیلدیم بو جهاندا من
بعضا شیمک اولوب غضبله چاخدین
ایلک دفعه دونیایا گؤز آچاندا من
قلبیمه گونشین اؤزیله  آخدین

آنا گؤزلریندن سوزه ن نور کیمی
هوپدون اوره یمه سن گیله – گیله
هر کلمه ن ، هر سؤزون بزنمه ییب می
مهربان آنانین تبسوم ایله

اوجالیر باغچادان بولبولون سسی
چای سوسور، اسمه ییر چمن ده یئل ده
نه قدر دوغما دیر اونون نغمه سی
بولبول ده، ایله بیل، اوخور بو دیلده


https://t.me/Adabiyyatsevanlar