يير. محمد آناسيندان حقيقتي اؤيرنديکدن سونرا اصل آناسيني تاپماق و اوندان انتقام آلماق فيکري ايله ائوي ترک ائدير. او گئدير تهراندا پيس نيتلي انسانلارلا يولداش اولور و مشفق کاظمي دئميشکن "قورخولو تهران" اونو ائله بير ييرتيجي انسانا چئويرير کي، آديني "قارتال" قويورلار. بير حادثه سبب اولور کي، قارتال توبه اتسين و حلال پول ايله چؤرک قازانسين. بیرايل بؤيله ليکله کئچير. قارتالين کؤنلونه وطن و آنا سئوداسي دوشور. او اجازه آلاراق عايله سيني گؤرمک اوچون تبريزه گلیر. گوماني گلن يئرلردن الله وئردي کيشي و نرگيزي سوراقلاشديقدا کاظم آقايا راست گلیر و ميخانايا دعوت اولونور. قارتال عايله سينده گؤردويو فلاکته گؤره اؤز توبه سين سينديرير، عبدالله خاندان ايگيرمي مين تومن آلير، عايله سينه گؤندرير و اوسته ليک جانيني دا بونلارين يولوندا الدن وئرير.
سؤز يوخ کي، قوجامان اوستاد و اديب گ.صباحي معاصر آذربايجان نثرينه بؤيوک زحمت چکیبدیر و حقيقتده اونا يول يئريمگي اؤيره ديبدير. آنجاق بو گونکی تکنیک و اوسلوب باخيميندان بو حکايه يه جدّي ايرادلار توتماق اولار. شخصیّت لر بعضاً اؤز ديلي ايله دانيشمير. مثلا نرگيز، مريم خانم خطاب ائلییه رک و اونا حدسيز احترام گؤسترديگي حالدا اونون اوشاغينا "قودوق دئيه خطاب ائدير. (س 17) ديالوگلار بعضي يئرلرده پيیسده کي کيمي گئدير؛ مثلا: " کاظم آغا مست حاليندا :
قوربانام! هميشه نؤکرينم. دييه عبدالله خانلا.... " (صباحی گنجعلی ، قارتال ، انتشارات فرزانه ، 1357 ، چاپ دوم ، ص 6(
حاديثه لر تصادف و اتّفاقلار اوزرينده قورولوب؛ محمدين نرگيزي رستوراندا گؤرمگي، نرگيزين آنادان اولماسيلا آتاسينين اؤلومونون عيني واختا دوشمگي، محمدين اؤلوم خبرينين غزتده چاپ اولماسي و احساساتین حکايه يه اطرافلي نفوذ ائتمه سي؛ محمدين آغلاماسي و حميدين اونا ياناشماسي (ص 10) و يا نرگيزين باياتي اوخوماغي (ص 24 ) بعضي صحنه لرين تکراري (اوشاغين سود پايينين باشقاسينا ساتماغي) شخصیت لرین اؤز ياشلارينا گؤره اويغونسوز رفتارلاري؛ حميدين محمدله ياشيد اولدوغو حالدا اوتوز ايلدن سونرا بير گنج اوغلان کيمي تصوير اولونماسي. (ص 10)
دکتور رحمانی

"قوجاليقدا يورقاليق" حکايه سي تنقيدي گولوشون مشايعتي ايله يازيلميشدير. بورادا يازيچي "اؤزونو بازار حجره سينده امانتدار بير انسان کيمي تانيتديرماغا چاليشان حاجي فرجين سيماسيندا، اونون کيمي لرين ايچري چيرکينليکلريني و جيليز حسّلريني افشا ائدير، ياراتديغي تيپين فيريلداقچي بير عنصر اولدوغونو و يوخسول عايله لرين يوخسوللوغوندان وار- دولتي اعتباريله پيس استفاده ائتمه سيني، گيزلي يومور ديلي ايله قامیچلايير "( موغانلی ائلدار، معاصر دموکراتیک ادبییاتیمزین نثرآتاسی فصلنامه آذری ، شماره ی 5 سال دوم پاییز 1383، ص9).

"گول دسته سي" حکايه سي، يازين سحر- سحر گوللرين، يارپاقلارين اوستونده اَيله شن شئه کيمي و يا ايوان تورگنيف ين سئوگي حکايه لري و پووستلري کيمي لطيف و گؤزل موضوع لو بير حکايه دير. حکايه نين باش قهرماني ( يازيچينين اؤزو ده حساب اولونا بيلر)، سورگونده کدر گؤلونده غرق اولان بير حالدا اينجه، لطيف و سئويملي سسله اؤزونه گلير. باش قالديراندا بير گؤزل قيزي گؤرور کی، الينده بير گول دسته سي توتوب اونا تقديم ائله يير :
"من بو گولو سنه درميشم، - دیيه گول دسته سينی منه اوزاتدي. من شاشقين بير حالدا گولو آلديم. او سئوينه رک گوللرله بزنميش اوتلاري ياراراق جيران سیچرايیشييلا اوزاقلاشدي. من اونو تانيديم...بو گول معصوم بيرقلبده چيچکله نن پاک بير عشقين ترننومو، قديردانليغين ايفاده سيدي." (قارتال، ص 10)
يازيچي سونرا بو قيزلا تانيش اولدوغو گونه قاييدير. معلوم اولور کي، حکايه نين قهرماني اؤزونه تاي سورگون جزاسينا محکوم اولموش آداملارلا کيچيک بير کندلي طویله سينه اوخشايان بير اوتاقدا يئرلشيب. قيشين قارلي، چووغونلو واختيندا او سو گتيرمک اوچون بولاغا گئدير. اورادا بير قيزا راست گلير کي، ويکتور هوگونون کوزت شخصیّتی کيمي بير بؤيوک قازانين قارشيسيندا عاجز حالدا دايانيب. او ايسه خانيمينا سو آپارماق ايسته يير. حکايه نين قهرماني اؤزو چوخ چتين وضعيتده اولدوغو حالدا اونون کؤمگينه يئتيشير و نئچه مدتدن سونرا بو دسته گول اونون قارشيليغيدير.
"اليمده اولان گول دسته سيني درين- درين اييله ديم، عطري، بير آن دا اولسا، کدريمي داغيتدي، روحومو اوخشادي. " (صباحی گنجعلی ، قارتال ، انتشارات فرزانه ، 1357 ، چاپ دوم ، ، س. 10 )
بو حکايه تکنيک باخيميندان چوخ محکم عنصرلره مالک دييل و خاطره حالتی داشييير.

"معلّم گنجه لي صباحينين حکايه لري ايچريسينده حيات فاجعه لريندن، خاين و شرفلي اؤلوم حکايه لري، ادبي اوچلوک ماهيتي داشيير. هر اوچ حکايه نين اساس موضوع سو خالقين مبارزه سي و باشليجا قهرماني خالقدير. سانکي يازيچي ايران و آذربايجان خالقلارينين مبارزه تاريخيني اوچ بؤلومده وئرير و ياخود بو تاريخين اوچ قاتيني آچير. بيرينجي اثرده خالقين فئوداليزمه قارشي مبارزه سيني گؤسترير، ايکينجي حکايه ده استثمارچي صنيفلرين باشچيسي، اؤز حکمرانليغي خاطرينه خالقي امپرياليستلره ساتان خاين شاهين اوزوندن پرده گؤتورور، اوچونجوسو، "شرفلي اؤلوم" حکايه سينده خالقين غدّار و ظلمکارلارلا مبارزه سينده اؤلومله اوز- اوزه دايانميش و باش اوجاليقلا شرفلي اؤلومو شرفسيز ياشاماقدان اوستون توتان، آذربايجانلي بير قهرمان دؤيوشچونون معنوي اوستونلوگوندن و دوشمنله باريشمازليغيندان دانيشير. " شرفلي اؤلوم" حکايه سي گنجعلينين ادبي اوچلوگونون موضوع اعتباريله پارلاق اوستونلوگودور" (موغانلی ائلدار، معاصر دموکراتیک ادبییاتیمزین نثرآتاسی فصلنامه آذری ، شماره ی 5 سال دوم پاییز 1383س. 11،12(

"اؤوچو" حکايه سيني حسين جاويد خاطره لرينين اساسيندا قلمه آليب. بو کيمي يازيلارين کی، يازيچيلار سوژتلريني بير- بيريندن گؤتورورلر، دونيا ادبيّاتيندا بوندان دا قاباق بئله حاللار باش وئريبدير. ايوان تورگنیف، روس و دنيا ادبياتينين پارلاق اولدوزو، "بير اؤوچونون قيدلري " آدلي اثريني دوستو ايوان گنچارف ون خاطره لري اساسيندا قلمه آليبدير. حکايه بير نفر يازيچينين ديلي ايله روايت اولونور. بو آدام دئيير: " منيم اوشاقليغيمدان اوؤ داليسيجان دوشمه يه چوخ ماراغيم وار ايدي. آنام هميشه منيم بو ايشيمي چيرکين بيلردي و منيم بير دفعه بير قوش داليسيجان بوداقدان- بوداغا آتيلماغيمي و سونرا دا آغاجدان يئخيلماغيمي اونا بير مثال گتيرردي. آنجاق من بير دفعه بير آنا مارالي اؤلدورمگيمدن و سونرا دا اونون بالاسيني آختارماغا گئدنده بير ييرتيجي پلنگي اؤلوم- ظولومله اؤلدوردوکدن سونرا بير دفعه ليک اوؤچولیغی قويدوم قيراغا. مارالين دا بالاسيني اؤوچولارين يارديميله تاپديم. اونو اؤزوم بؤيوتدوم، سونرا مئشه يه ده اؤزوم اؤتوردوم و بونا باخمایاراق کی ياشيم يتميشدن چوخدور، ائله داغدا مئشه ده ياشاييرام. يازيچي بورادا انسانين جاوان قالماغینین سببينين بيرينه پئي آپارير و البته دوستو اونا علاوه ائدير کي، ايکينجي جاوان قالماغين سببي عارسيزليقدير.

" اؤز آراميزدا قالسين" آذربايجانين دنيا مقياسيندا مشهور اولان بؤيوک صنعتکاري اوزئيير حاجي بگ اوف ون "او اولماسين، بو اولسون" تاماشاسيندان الهام آلاراق يازيلميش بير حکايه دير. مراد آديندا اوغلان بير گؤزل قيزا عاشيق اولور آنجاق يوخسول اولدوغوندان آرزوسونا چاتا بيلمير. ايش بئله گتيرير کي، قيزين اري گنج اولا اولا اؤلور و ايندي مرادين اؤز مرادينا چاتماغينا امکان يارانير. آنجاق غافار آديندا پوللو، قوجا بير تاجير قيزا مشتري چيخير. بورادا مراد غافارين باشينا مشهدي عبادين باشينا گلن اويونا بنزر بير احوالات گتيرير.

اوستاد رحمانی ,
ایمکانی اولسا بو گونوده نثر یازیچی لارینین کارنامه سینه باخاق , سیزین نطرینیز بوگون یاخجی نثر یازنلاریمیز کیملردیلر ؟

دکتر رحمانی جوابلایر
1

2

3

جناب قوربانزاده نین سوالاری

جوابلاما:"دکتر رحمانی
1