اوشاق ادبیاتی

آدسیز۳

یازار:«صمد بهرنگی»
چئویرن:« منیژه جم‌نژاد»

😶 کیشینی او حالدا گؤروب اوغرو ساندیلار. یئدیکجه ووردولار. خوش رنگ قانی بورنونون اوجوندان دامیردی. اوتوز ایکی یامان  آروادینا دئییب گئتمک ایسته دی، دئدیلر: سن اگر اوغرو دئییلسن، بئله یئریمه یه جکسن. جیبلرینه، اوست باشینا باخیب، اونو دلی سانمیشدیلار. کیشی دئدی: به نه ائدیم؟ دئدیلر: باشینی یوخاری توت، بئلینی دوز توت گئت. کیشی یولا دو٘شدو. باشی یوخاری، دیک دورموشدو. بو حالیندان خوشو گلیردی. سانکی ایل لردی بیر شئی آختاریرمیش ایندی تاپمیشدی. دو٘شونوردو: بس کی اییلمیشدیم، قوز چیخادیردیم. بو فیکیرده یدی، قاباغینا بیر نردووان چیخدی. بیر قاپی دان چیخمیش، او٘ز به او٘ز قاپیا گیریردی. هامی گئچمک اوچون اییلیردی. کیشی اییلمه دی. بو خوشا گلیم حالینی الدن وئرمک ایسته مه ییردی. دو٘ز - دو٘ز یئریدی. هامی اونون ایشینه مات قالمیشدی. دلی دی دئدیلر. کیشینین باشی نردووانا دییب، قاییتدی. نردووانین دیبی یوخودو. پله ایدی کی بیر قاپی دان چیخیب، او بیرینه گیریردی. کیشی گئنه  قاباغا گئتدی، گئنه آلین باشی یارالاندی. بو ایش نئچه یول دا تکرار اولدو. جماعت اونا گو٘لدولر، آخی دلی، تک جانینا بئله قالین نردووانی سیندیریب اوتایا کئچمک ایستیرسن؟ یئر سیز دی. اؤزونو اؤلومه وئرجکسن، دلی! کیشی بو سؤزلری بیر قولاق دان آلیب، اوبیریندن وئریردی. دیلینین آلتیندا بیر سوز لر دئییردی. بیردن  گؤردولر کیشی دال- دالی گئتدی، کوچه نین دیبینه یئتیشدی، سونرا قاچماغا باشلادی. نردووان دایانمامیشدی. نئچه سی دورموش باخیردی، دئییردیلر: اولسون تلسمیریک، دوراریق. نردووانی آپاراندا بیز ده گئدریک. نردووانین حرکتی یئیینله دی. اونلار دئدیلر: آخیرلاریدی. کیشی یئیین قاچیردی، یئره دیسه یدی، پارچالاناردی، نردووانین آیاغینا یئتیشدی. آتیلماق ایسته دی، نردووانین باشی قووزاندی، کیشی نین آیاغی ایلیشدی، او٘زو او٘سته دو٘شدو. نئچه سی نردووانین آلتیندان کئچدیلر، نردووان دوردو. کیشی قان ایچینده دوروب اوتوروب آروادینا قیرخ یامان دئییب تو٘ دابانا قاچدی. ایکی یان دان های کو٘ی قالخدی. کیشی دال دان ائشیتدی: سنی آللاه قاییت، مسلمان سان گئتمه، دالینا بیر باخ، قاقا وئره جه ییک، قاییت! کیشی قاچیب، قاچیب، ائوینه یئتیشدی. قاپی دؤیدو، آچیلمادی. گئنه دؤیدو. گئنه آچیلمادی. باشینا ووردو جوت تپیک قاپیا ووردو. قاپینین باشیندان کرپیچ باشینا دو٘شوب، داها دا یارالاندی. دینمه دی. رنگلی قانی بورنونون اوجوندان دامیردی. گئنه جوت تپیک ووردو. باشیندان کرپیچ دوشمه سین دئیه یاپیشمیشدی. آروادینی آلچاتماق ایسته ییردی. ایستیردی اونا گوسترسین کی اونو آلچاتماغین قاباغین آلا بیلمز. کرپیچ دو٘شدو، دربچه آچیلدی. بیر سس دئدی: کیمدی؟ کیشی دئدی: منم. آرواد دئدی: سنی تانیمیرام. کیشی دئدی: اولسون.
-آدین نه دیر؟
دوغرودان آدی نه ایدی؟ دا بونو دو٘شونمه میشدی. آروادی اونجه دن بو ماهانانی گتیرمه میشدی. فیکیرلشدی کئچنلرده اونو نئجه سسلردیلر؟ یادینا بیر شئی گلمه دی. او یاراشیقلی جوان اونو گئده سسله میشدی. آدی گئده اولا بیلردی؟ بئله دیر سه، نیه بارداق ساتانلار بازاریندا اونا سفیه دئمیشدیلر؟ اولمایا سفیه اولا! یوخ. سفیه اولسایدی نیه او دیبسیز نردووانین یانیندا دلی سسله میشدیلر؟ آدینی اونودموشدو. اولا کی اول دن ده آدی یوخموش. کئشگه بئله اولسایدی، اوندا دینجه لیب اؤزونه دئیردی: بیزیم ائششکین قودوقلوقدان قویروغو یوخودو. آما بیر گون آدی اولدوغونو بیلیردی. آروادی چیغیردی: یاخجی، دئمه دین آدین نه دیر؟ دئمه‌یینجه ائوین قاپیسی آچیلمایاجاق. بیر یولدان کئچن دئدی: آدینی سوروشور؟ بو بیر سوز دئییل. دئنه بهروز، دئنه افتخار، دئنه. کیشی دؤنوب یولدان کئچنه باخمادی دا. آروادی دئدی: هه؟ کیشی دئدی: یادیمدا دئییل. گئدیم تاپیم گلیم. دؤندو گئتسین. گو٘لمک سسلری گلدی. چؤندو. بوتون بارداق چی لار دربچه نین چرچیوه سینده دولوشوب، قاه قاه گو٘لوردولر. کیشی الینه باخدی. بارداق الینده یدی. ایچی دولو قان ایدی. بارداغی دربچه یه ساری توللادی. بارداق قاییدیب باشینا دیدی. گو٘لوش سسی اوجالدی. بارداق چی نین بیری ائوینده دیکلمیشدی، ائوین قندیلینی سقف دن سؤکوردو، بونلارین هامیسی دربچه نین چرچیوه سینده ایدی. کیشی دیل آلتی دئدی: اولسون! یولا دو٘شدو. آخشام چاغی کیشی شهرین ائشییینده، دروازا دا  بیر کو٘للوک ده اوتورموش، گلیب گئدن دن آدینی سوروشوردو. گوبه‌یینه باغلانان بیر زنجیر گؤیدن آسلانیردی، اولدوزلار اوزاقلاردا چیریلداییرلار.
سون🌴
اردیبهشت ۴۲

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
کارتون

بیز بیرلیکده گوجلو، سئوگی، سئوینج دولو یاشایا بیله‌ریک.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی

ائلدارموغانلی

1-    داغلار قیزی
 
 من داغلارين قيزي يام
آل- قيرميزي دونوم وار،
قان کيمي قيرميزي يام
مني سئوه‌ر شن باهار.
 ×
دونوم داغ ياراشيغي
اؤزوم ياماجا بزه‌ک،
رنگيم گونش ايشيغي
گؤرونورم شفق تک.
 ×
آديمي بيلدينيزمي-
آي مهربان اوشاقلار !؟
قيرميزييام قان کيمي ،
من‌له گؤزه‌لدي داغلار…
 ×
بيلمه دينيز؟ قوي دئيم :
-قيرميزي پياله‌يم.
باهار فصلي گلرکن
داغدا آچان لاله‌يم .
1364 - تبریز
 
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی


«ممد_آبدین»

اولسون بودلار!


اولسون بولودلار اولسون
یاغمادیز بو دوداغی چاتلایان چؤله
اوجالاردا قالدیز
یئنمه دیز بو جیزلایان دؤشه، اولسون
یادیمدا اولسون
کتاب ائویندن سیزه آتیشدیرما آلیم
یادیمدا اولسون
ائوه دؤننده
قاردین ییغان قاریدان
قوجا سؤیودلره
یاغیش آلیم
بولودلار!


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
حبیب فرشباف


«تولكو ايله‌ قارقا»
 
 بير قارقا اوچا - اوچا
پنير گوردو بير پارچا،
 قوندو آغزينا آلدي‌،
يئنه‌ده‌ قاناد چالدي‌.
 يول‌ اوسته‌كي‌ چینارا
قوندو او آلا قارقا.
 چینارين‌ كؤلگه‌سينده‌
 چیمنلرين‌ اوستونده‌
 بير تولكو مورگولوردو،
قارقا اونا گولوردو.
 تولكو قالخيزدي‌ باشين‌،
قارقايا چاتدي‌ قاشين‌.
 سونرا گؤره‌ك‌ نئيله‌ دي‌
او قارقايا سؤيله‌دي‌:
 
 ـ سن‌ نه‌ قشنگ‌سن‌ آ قوش‌ !
سن‌ نه‌ ملك‌سن‌ آ قوش‌!
 رنگين‌ نه‌ قَمَري‌ دير
با خاندا غم‌ اَريدير!
 آياقلارين‌ اينجه‌دير ،
اولدوز گؤزلرينجه‌دير،
 سسين‌ نئجه‌دير گولوم‌
بير اوخو من‌ده‌ بيليم‌!
 
 قارقا حيله‌ني‌ دويدو
پنيري‌ يئره‌ قويدو،
 ديرناقلاريندا توتدو
اوچو ساينجا اوتدو،
 ديمدي‌يين‌ چكدي‌ يئره‌
اوخودو بيردن‌ بيره‌:
 
 عزيزيم‌ حيله‌ كارا
 اولمادي‌ حيله‌ كارا
 كئچدي‌ پخمه‌ زاماني‌
 تولكو گزمه‌ بئكارا !
 تولكو اَيري‌ - اَيري‌ باخدي،
‌ گؤزلريندن‌ ياش‌ آخدي‌.
 اَله‌ آلماقچون‌ اؤزون‌
 تولكو زمزمه‌ ائتدي‌
 بؤيوك‌ صابرين‌ سؤزون‌:
 «اوندا كي‌ اولاد وطن‌ خام‌ ايدي‌
 آخ‌ نئجه‌ كئف‌ چكمه‌لي‌ ايام‌ ايدي‌»
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«میرحسین_دلداربناب»

«پای اولدوم یادا، تانیشا...»

سؤزلریمی سپین یئره
بیرگون بیتیب کیتاب اولار
فصیل- فصیل اوزوم باغی
سطیر- سطیر شراب اولار

کیم اوخوسا بیر سطیرین
باشی دؤنر سرخوش اولار
قفسیندن گؤیه اوچان
جله‌قیرمیش بیر قوش اولار

کیم بیلر کی؛ من کیم‌ایدیم؟!
دوغولاندان یئتیم‌ایدیم
قارماقاریشیق دونیادا
اؤلومودوم، ایتیم‌ایدیم!

گؤیده بولودا باخارکن
شیمشک شاخدی گؤزلریمه
آغزیمی آچدیم دانیشام
آلوو دوشدو سؤزلریمه

یازین ایزینی ایزلرکن
پارچالاندیم قارا قیشا
بؤلوندوم قارا، یاغیشا
پای اولدوم یادا، تانیشا

گوزگو اولدوم سیندیردیلار
اوجاغ اولدوم سؤندوردولر
تارلا اولدوم قیتلیق ایلده
سونبول- سونبول یاندیردیلار

بو نه یاشام؟! بو نه دونیا؟!
بیزی کیم سالدی اویونا؟!
بیلمیرم نئجه قوشولدوق
ایت‌ایله بویون بویونا!


۱۴۰۲/۰۹/۲۰
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«از آذر تا آذر» / صفحاتی از خاطرات ‌هاشیم ترلان – ترجمه: سهند سرابی
(۱ ) …
… در روز ۱۶ آذرماه نامه‌ای از روزنامه «وطن یولوندا» دریافت کردم. آنها مرا به کار دعوت کرده بودند. من از همان روز به فکر افتادم تا به تبریز برگردم. تدارکات لازمه را انجام دادم. روز ۲۱ آذر در تبریز قیام آغاز شده بود. پادگان تبریز خود را تسلیم کرده و سلاح‌ها را بر زمین گذاشته بودند. مجلس ملی تشکیل شده بود. در‌این مجلس آقای پیشه‌وری رهبر فرقه دمکرات به سمت نخست وزیر دولت ملی برگزیده شد. او در همانجا لیست اعضای دولت خود را به مجلس ملی ارائه کرد.
روز ۲۲ آذر در تهران با دو جوان آذربایجانی رودررو شدم. آنها تازه از تبریز باز گشته بودند. ‌می‌خواستند لباس بخرند. من از آنها درباره وضع تبریز پرسیدم. یکی از آنها جواب داد :
– از تبریزنگو، تبریز یک پارچه آتش شده. فدائی‌ها همه کارها را به دست گرفته‌اند. ما هم گذاشتیم فرار کردیم.
گفتم :
– برای چی فرار کردید؟.
– ما گروهبان ارتش بودیم. پادگان تبریز تسلیم شد، ما هم به تهران آمدیم. همین الان رسیدیم.
– برای چی فرار کردید؟ شما که سرلشکر نبودید. اگر آنجا ‌می‌ماندید و با دولت ملی همکاری ‌می‌کردید کسی با شما کاری نداشت.
– آ نها چپ چپ به من نگاه کردند و یکیشان از من پرسید:
– تو هم از اونائی؟
– من هم آذربایجانیم، هرکسی از حق و حقوق آنها دفاع کنه من طرفدار او هستم.
آنها با شنیدن ‌این حرف‌های من یکه خوردند. بی آنکه چیزی بگویند رفتند …
… من باید در ۲۰ آذر به تبریز ‌می‌رفتم. وضع را که چنین دیدم در روز ۲۳ – ام از تهران خارج شدم. برای دیدن تبریز پس از قیام ۲۱ آذر عجله داشتم. می‌خواستم تغییراتی را که در آنجا انجام گرفته بود با چشم خودم ببینم و ارزیابی کنم. دولت مرکزی از جریاناتی که در تبریز ‌می‌گذشت بسیار ناراحت بود. برای همین هم مسافرانی را که به تبریز رفت و آمد ‌می‌کردند را درشهر قزوین مورد بازرسی قرار داده و کسانی را که به آنها مشکوک ‌می‌شدند جلب ‌می‌کردند. من نگرانی شعرهایم بودم که داشتم به همرا خود به تبریز‌ می‌بردم. برای ‌اینکه در راه ‌این شعرها را از دست من نگیرند، آنها را در آستر پالتو خود پنهان ساخته بودم. بدین طریق در قزوین شروع کردند به گشتن وسائل مسافرین. خوشبختانه نتوانستند اشعار مرا پیدا کنند. ما از قزوین گذشتیم و پس از یک ساعت در خاک زادگاهی به حرکت خودمان ادامه دادیم. چون اواخر پائیز بود برای همین ‌هم هوا سرد بود. من با دقت اطراف را نگاه ‌می‌کردم. در تاکستان به تک و توک آدم‌های مسلح بر ‌می‌خوردم، اما ن‌می‌توانستم بفهمم که آنها چه کسانی هستند. به محض‌اینکه به خرم دره رسیدیم، همه چیز برایم روشن شد. به محض ‌اینکه اتوبوس ما در مقابل قهوه خانه توقف کرد، یک جوان مسلح فدائی داخلی ماشین شد. او به دقت مسافرین را از نظر گذراند چشم به مسافری که در انتهای اتوبوس نشسته بود دوخت و گفت:
– شما بیائید پائین.
آن شخص از مامورین دولتی بود. او خودش را به نشنیدن زد و از جایش تکان نخورد. صدای آن فدائی بار دیگر بلند شد:
– با توام، آن که نعل اسب به کلا هش چسبانده.
بدین شکل، آن پاسبان را از ماشین پیاده کرده با خود بردند و پس از آن بود که به همه اجازه پیاده شدن از ماشین را دادند. جلو قهوه خانه پر بود از فدائی. نمی‌دانستم شادی خود را چگونه ابراز کنم. احساسی داشتم که انگار همه آزادی‌های دنیا را به من داده‌اند. قهوه‌خانه با‌ اینکه از گل ساخته شده بود، اما به ‌اندازه کافی بزرگ بود. وقتی در را باز کردم و داخل شدم از انبوه جمعیت به حیرت افتادم. جائی پیدا کردم و نشستم. باید پالتوئی را که پوشیده بودم در‌ می‌آوردم و برای درآوردن شعرهایم که در آستر آن پنهان کرده بودم بعضی از درزهای آن را ‌می‌شکافتم. همه به من نگاه ‌می‌کردند، ولی من نمی‌دانستم چه باید بکنم. کمی‌بعد وقتی چشم آنها به کاغذ‌هائی افتاد که از زیر آستر پالتو بیرون آورده بودم همه تعجب کردند. یک فدائی که بالای سر من ‌ایستاده و چشم به من دوخته بود پرسید :
– اون کاغذا چیه؟
– همه ‌اینا شعره. حالا براتون می‌خونم.
– اجازه بده نگاه کنم.
من شعری را که می‌خواستم بخوانم، به او دادم. فدائی مدتی به شعر نگریست و رو به جمعیت کرد و گفت:
– ساکت باشید. دوستمون میخواد برامون شعر بخونه.
من شعر را از او گرفتم و بالای سکو رفتم به خواندن شعر” از آن من است” کردم:
– ” آذربایجان …
گل‌ها و لاله‌های شکفته برسینه‌ات
از آن من است.
خاک پاک و پرشکوه
و رادمردان غنوده در آغوش‌ات
از آن من است.
تا بند اول شعر به پایان رسید، فریاد هلهله قهوه‌خانه را در خود پیچید. فدائی‌ها با بلند کردن تفنگ‌هایشان همه را به هیجان آوردند. با شنیدن صدای هلهله داخل قهوه‌خانه آنهائی هم که در بیرون قهوه‌خانه ‌ایستاده بودند به درون آمدند. کمی‌بعد در قهوه‌خانه برای سوزن‌ انداختن جا نبود.

من تا‌ این زمان، هیچوقت خود را‌ اینقدر آزاد و خوشبخت احساس نکرده بودم.
علیرغم‌ اینکه ثروت‌های بیکران ‌این سرزمین باعث آبادانی و رونق کاخ‌ها و ستاره‌های آسمانش زینت بخش کاخ‌های محمدرضا شده بود، اما سیاست‌های منفور و شوونیستی و نگاه تنگ‌نظرانه او نسبت به وطن ما آذربایجان که تکه‌ای از‌ایران است،‌این سرزمین را به ویرانی و تنگدستی کشانده بود.
مردم ما مانند دوران مشروطه باردیگر به پا خاسته بودند و همانند نیاکان خود ستارخان و باقرخان، پرچم حق و حقیقت را به اهتزاز در آورده بودند. صداهائی که اکنون در‌ این قهوه خانه بلند شده بود، ادامه فریادهایی بود که در گلوی شهیدان انقلاب مشروطه ناتمام مانده بود. همه خواستارخواندن بقیه شعر بودند و من هیجان زده بودم. هیچکدام از کسانی که در ‌اینجا بودند مرا نمی‌شناختند. من هم آنها را نمی‌شناختم. اما از آنجا که دل به دل راه دارد، من با شعر خودم توانسته بودم در دل ‌این آدم‌ها راه پیدا کنم. همه ساکت شده بودند. همه چشمشان را به من دوخته بودند. من شروع کردم به خواندن بند دوم شعر:
– آصلان کیمی‌خالقیمداکی چوخ هنر،
تاریخ بیلیر وقارلیدیر داغ قدر،
بولبول کیمی ‌نغمه دئین هر سحر،
سازیمدا کی سسلی تئللر منیمدیر.
بار دیگر فریاد هورا بلند شد و تفنگ‌ها در هوا رقصیدند. تشویق همچنان ادامه داشت. من در میان شادی ‌این هلهله گم و گورشده بودم…
(۲) …
… ۲۴ آذر۱۳۲۴ وارد تبریز شدم. درمسافرخانه غفاری که پائینتر از”گؤی مسجد” که در ابتدای “کهنه بازار” قرار داشت جا گرفتم. می‌خواستم شهر را سیر بگردم. با عجله صبحانه را خوردم و بیرون آمدم. باید به دفتر روزنامه “وطن یولی” سر ‌می‌زدم. از مدتی که نامه‌ای از این روزنامه دریافت کرده بودم بیش از یک هفته ‌می‌گذشت. از مسافرخانه بیرون آمده قدم در”کهنه بازار” گذاشتم. بازار مثل همیشه باز بود. دکاندارها طبق معمول مشغول کار خودشان بودند. دو جوان تفنگ بدوش در مقابل جیگرکی آن طرف خیابان کهنه ‌ایستاده بودند. وقتی از نزدیک آنها را دیدم یقین کردم که آنها از همان فدائیان پرورده ۲۱ آذر هستند. به راه خود ادامه دادم. هرچه بیشتر به مقابل “میدان ساعت” نزدیکتر شدم نتوانستم تشخیص بدهم که ‌این همان تبریزی است که چند ماه پیش آن را دیده‌ام. در میدان مقابل “ساعت”، جمعیت زیادی گرد آمده بود. در آن زمان بسیاری از جلسات فرقه درهمین بنا تشکیل ‌می‌شد. اکنون فدائی‌ها در مقابل‌این ساختمان کشیک ‌می‌دادند و به نظم و انتظامات ‌می‌پرداختند. وقتی درخیابانی که بعدها نام ستارخان را به خود گرفت رو به پائین ‌می‌رفتم،تازه متوجه شدم که فدائی‌ها به جای پاسبان‌های قدیم انجام وظیفه ‌می‌کنند.به هرحال فدائی‌ها به زینت شهر تبدیل شده بودند. به هر طرف که نگاه ‌می‌کردی فدائی تفنگ به دوش به چشم ‌می‌خورد. پس ازقیام ۲۱ آذر تغییر محسوسی که در تبریز انجام گرفته بود و در ظاهر بیش ازهمه جلب توجه ‌می‌کرد ‌این بود که فدائی‌ها در همه جا حضور داشتند. از نظر رهبران فرقه قیام هنوز به پایان نرسیده بود، زیرا دربعضی از شهرها و روستاهای آذربایجان هنوز خان‌ها و ارباب‌ها تسلیم نشده بودند. آنها با دار و دسته خود به طرف کوه‌ها عقب‌نشینی کرده و به مخالفت خود ادامه ‌می‌دادند. “زمین از آن دهقانان است ” شعار روز فرقه بود و ارباب‌ها هم نمی‌خواستند به سادگی از زمین‌ها دل بکنند. برای همین هم، فعالان فرقه در شهرها و روستا‌ها دسته‌های فدائی تشکیل داده، آنها را برای مبارزه با خان‌ها ‌می‌فرستادند. در شهرهای بزرگ آذربایجان، مبارزه با اوباشان، لات‌ها و گردن کلفت‌هائی که از کیسه مردم ارتزاق می‌کردند به عهده فدائی‌ها بود.
(۳) …
… من یک هفته بعد از آمدن به تبریز، به عضویت فرقه در آمدم. برای همین هم به به حومه ۵ تبریز مرجعه کردم. هفته‌ای یک روز در یکی از جلسات حوزه شرکت ‌می‌کردم. برای بالا بردن معلومات سیاسی اعضاء حوزه جلسات بحث تشکیل ‌می‌شد. در این جلسات از مسائل و رویدادهای سیاسی داخلی و بین المللی بحث ‌می‌شد و چگونگی برخورد فرقه در قبال آن سیاست‌ها مورد برسی قرار ‌می‌گرفت…
بر تعداد حوزه‌های تبریز روزبروز افزوده ‌می‌شد. کسانی که به عضویت فرقه در‌می‌آمدند در‌این حوزه‌ها تقسیم ‌می‌شدند. تبریز به سیاسی‌ترین کانون‌ ایران تبدیل شده بود. تعداد اعضاء فرقه آنقدر زیاد شده بود که بچه‌ها هم به تقلید از فدائی‌ها ‌می‌پرداختند. آنها از چوب برای خود تفنگ درست کرده بر دوش می‌انداختند و درحالی که یکی از بچه‌ها نقش فرمانده را بازی ‌می‌کرد، سرود خوانان مشق ‌می‌کردند:
– یک، دو، به راست راست!.
در برابر دولت ملی برآمده از۲۱ آذر، وظایف خطیری قرار داشت که در راس همه آنها بازگشائی مدارس برای آموزش زبان مادری بود. به همین خاطر از هم اکنون لازم بود تا برای نوشتن و انتشارکتاب‌های درسی اقدام شود.

در مدت خیلی کوتاهی ‌این مشکل حل شد و برای اولین بار کودکان آذری درس خواندن به زبان مادری را آغاز کردند.‌ این مسئله ‌می‌توانست در تاریخ آذربایجان از جایگاه مهمی‌ برخوردار باشد. اشتیاق و علاقه مردم به زبان مادری، به شفافیت چشمه جوشانی خود را نشان می‌داد. تشکیل کلاس‌های آموزش به زبان مادری در حوزه‌های فرقه آغاز گشت و سپس مبارزه ویژه‌ای برای از میان برداشتن بیسوادی در مدارس شروع شد. ‌می‌توان گفت که آذربایجان به کانون فرهنگ مبدل گشته بود.
جنگ دوم جهانی درحال پایان یافتن بود. فاشیزم درحال دفن شدن در گوری بود که خود به دست خویش حفر کرده بود. نیروهای شوروی در حال کوبیدن دروازه‌های برلین بودند. جنگ میلیون‌ها قربانی گرفته بود و سرتاسر اروپا را به ویرانه‌ای تبدیل ساخته بود. در اثر آتش بمباران‌ها، هزاران کارخانه منهدم و با خاک یکسان شده بود. درکشورهای درگیر جنگ آنها که زنده مانده بودند از خوردن گوشت سگ و گربه هم ابائی نداشتند.
گرانی در همه جای دنیا حکمفرما بود. اکنون جنگ به روزهای پایانی خود نزدیکتر ‌می‌شد و امید به آینده در میان همه افزایش یافته بود. در تبریز و دیگر جاهای ‌ایران مردم خوشحال بودند. به خصوص شادی و سرور در میان همکاران نشریه “وطن یولوندا” مشاهده ‌می‌شد. در چنین شرایطی “جهانگیر جهانگیروف” آهنگساز نامدار آذربایجان در تبریز بود. او در حال فعالیت برای راه‌اندازی “فیلارمونی” تبریز بود. پس ازچند روز بازگشائی فیلارمونی اعلام شد و خبر آن در روزنامه‌هائی که در تبریز نشر ‌می‌شد درج گردید. همه جای فیلارمونی تزئین شده و در متن آفیش‌ها، برنامه‌های آن شب قید شده بود. از چنین حادثه بی مانندی که تاکنون در تبریز کسی شاهدش نبوده، همه دربهت و حیرت بودند. همه برای خرید بلیط عجله ‌می‌کردند. اولین برنامه قرار بود با صدای اصغر رضوانی خواننده مشهور تبریزشروع شود. صدای زیبا و خوشایند او را همه دوست داشتند. او قرار بود غزل “سنسیز” از شاعرنامدار و مشهور کلاسیک آذربایجان “نظا‌می‌” را بخواند. قرار بود رهبران فرقه و سران دولت هم در برنامه افتتاحیه شرکت کنند. در شرایطی که هنوزدر تهران فیلارمونی وجود نداشت، فیلارمونی تبریز با همکاری هنرمندان تبریزی در آغوش “سهند” و “عینالی” به صدا در آمده بود. من به دلیل کاری که داشتم نتوانستم در برنامه شب اول شرکت کنم. فقط توانستم برنامه یکی از آخرین شب‌ها را تماشا کنم. یک شب فراموش نشدنی بود. برنامه‌هائی که نمایش ‌می‌دادند بسیارخوب اجرا ‌می‌شد. بویژه صحبت‌های یک دختر و پسر ده – دوازده ساله همه تماشاچی‌ها را مبهوت ساخته بود. آنها جدا از بازی و اجرای خوب، صدای فوق‌العاده‌ای هم داشتند. علیرغم‌ اینکه اکنون بیش از پنجاه سال از آن زمان گذشته است من حتی کوچکترین نقطه از برنامه‌های آن شب را هم فراموش نکرده ام …
(۴ ) …
… در تمام شهرها و روستاهای آذربایجان گردهمائی‌های مختلفی تشکیل ‌می‌شد. در این گردهمائی‌ها شرکت کنندگان با الهام ازسخنان مهم آقای پیشه‌وری که پیش از این در نطق معروف خود در کنگره بزرگ ۲۹ آبان ماه بیان داشته و از جمله گفته بود :
– ” ما فقط خواستار آن هستیم که خودمان مسائل خودمان را حل و فصل کنیم، ما نمی‌خواهیم آذربایجان را از ‌ایران جدا کنیم، ما خواستار خودمختاری داخلی برای آذربایجان هستیم “.
شعارهائی سر‌ می‌دادند و با صدور قطعنامه‌هائی آرزوهای قلبی خود را به زبان ‌می‌آوردند.
روزنامه “آذربایجان” ارگان فرقه، هرروز پر بود از این نوع قطعنامه‌ها. بدینسان آقای پیشه‌وری درتقابل با رژیم شاه که رابطه تنگاتنگی با غرب داشت قرار گرفته بود. جنبشی که در آذربایجان شروع شده بود پایه‌های حکومت مرکزی در تهران را به لرزه در آورده بود. برای همین هم آنها برای از بین بردن آن هرچه که از دستشان بر ‌می‌آمد کوتاهی نمی‌کردند. آذربایجان را تحت محاصره اقتصادی قرار داده و برای ‌اینکه بتوانند آن را از نظر مادی و معنوی تحت فشار قرار دهند، همه منابع مالی و پولی آن در تهران را مسدود کرده بودند. علیرغم‌ این همه، آذربایجان راه خود را ادامه ‌می‌داد. حکومت برای جبران کسری نقدینگی خود مجبور شد پول چاپ کند. اگر درست به خاطرم مانده باشد،‌این پول‌ها پنج قرانی و ده قرانی بود. برای حفظ ارزش ‌این پول‌ها مغازه‌های مخصوصی هم باز شده بود که ده قرانی را به جای یازده قران ‌می‌پذیرفتند. ‌این مسئله باعث شده بود تا اکثرمردم پول چاپ شده توسط حکومت را به پول دولت مرکزی ترجیح بدهند. همه چیز به قاعده پیش ‌می‌رفت، اما هنوز هم احکام خودسرانه‌ای که از زمان دولت مرکزی اعمال ‌می‌شد بکلی از بین نرفته بود. معلوم نبود قلچماق‌هائی که روزگاری در محله‌های مختلف تبریز برای مردم رجز ‌می‌خواندند در کجا پنهان شده‌اند. کلانتری‌های تبریز از اساس تغییر کرده و به شکل جدیدی سازماندهی شده بود…

دولت مرکزی تا آن زمان هیچ اهمیتی به شهرها و روستا‌های آذربایجان نداده بود. تبریز، ارومیه، اردبیل و شهرهای دیگر به حال خود رها شده بودند. در کوچه‌ها و خیابان‌ها از دست گردوخاک نمی‌شد نفس کشید. هزینه آبادانی دیگر شهرها خرج تهران ‌می‌شد. پایتخت روز به روز زیباتر ‌می‌شد. کوچه‌ها و خیابان‌هایش اسفالت ‌می‌گشت و ساختمان‌های مرتفع ساخته ‌می‌شد، اما به شهرهای دیگر‌ ایران ازجمله شهرهای آذربایجان اهمیتی داده نمی‌شد. حکومت ملی باید در این مورد کاری ‌می‌کرد.در اولین اقدام نام خیابان اصلی تبریز که پهلوی نامیده ‌می‌شد را تغییر داده و نام قهرمان خلق و سردارملی ستارخان را بر آن نهادند. خیابانی که نام ستارخان را از آن خود ساخته بود ‌می‌بایستی برازنده نام صاحبش هم باشد. برای همین یک روز صبح که مردم تبریز چشم گشودند، شاهد آسفالت شدن خیابان ستارخان شدند. همه از این کار متعجب شده بودند، زیرا مردم تبریز تا آن زمان چگونگی اسفالت شدن خیابان‌ها را ندیده بودند. فاصله “میدان ساعت” تا ” باغ گلستان” درعرض سه روز اسفالت گردید. آن روزها را به خوبی بیاد دارم. وقتی ماشین‌ها، آسفالت را برکف خیابان ‌می‌ریختند مردم تبریز در طول خیابان صف کشیده و کار کارگران را تماشا ‌می‌کردند.‌ این اولین گا‌می ‌بود که تبریز را به یک شهر زیبا تبدیل ‌می‌کرد. خیابان ستارخان چون آینه‌ای شفاف ‌می‌درخشید.
در باغ زیبای “گلستان” تبریز جشن بزرگی دایر بود. از سران حکومت هم در این جشن شرکت کرده بودند. مردم تبریز به طرف “باغ گلستان” درحرکت بودند. قرار بود در این جشن از مجسمه ستارخان که در مرکز این باغ نصب ‌می‌شد بطور رسمی ‌پرده‌برداری شود. پایه‌ای که قرار بود مجسمه بر روی آن قرار گیرد از قبل آماده شده بود. صدای موسیقی ‌می‌آمد. مجسمه ستارخان قرار بود بعد از پایان یافتن سخنرانی‌ها روی پایه آن نصب شود. بلند کردن مجسمه برای دو نفر هم سخت بود، اما یکی ازجوانان ورزشکار تبریز بنام کمال، مجسمه را بر دوش گرفت و از نردبان بالا رفت و آن را بر روی پایه‌اش قرار داد. صدای تشویق پرشورجمعیت بلند شد. بدین شکل مردم آذربایجان وظیفه خود در قبال قهرمان ملی‌اش را ادا کرد. از آن به بعد، تبریزی‌هائی که برای گردش به باغ گلستان ‌می‌رفتند، با رسیدن به مقابل ‌این تندیس به یاد رشادتی‌هائی ‌می‌افتادند که‌ این قهرمان ملی در جریان رهبری انقلاب مشروطه از خود نشان داده بود.
تبریز، هر بامداد چشمانش را با کسب یک پیروزی ‌می‌گشود. چین‌های غم پیشانیش در زیر شعاع خورشید درخشان در حال آب شدن بود. تبریز قلب تپنده آذربایجان زخمهای عمیقی بر سینه داشت. ‌این زخمها از نقاط مختلف آذربایجان شروع ‌می‌شد ‌و در سینه تبریز قهرمان تلنبار ‌می‌شد. تبریز خود آذربایجان بود و آذربایجان نیز تبریز. التیام‌ این زخمها از هر نقطه که شروع ‌می‌شد فرقی نمی‌کرد. اکثریت ساکنین آذربایجان را روستائیان تشکیل ‌می‌دادند. دولت مرکزی درد و غم روستائیانی که از خاک، گنج بیرون ‌می‌آورد را درک نمی‌کرد.
هنوز بیانیه ۱۲ شهریور فرقه، آخرین کلام خود را در باره روستائیان ابراز نداشته بود.” زمین‌های خالصه باید میان دهقانان تقسیم شود”. دهقانان تا امروز ازسوی صاحبان زمین استثمار شده، زندگی بخور و نمیری داشته‌اند. روستائیان محصولی را که اززمین برداشت کرده بودند به نه قسمت تقسیم ‌می‌کردند، دو قسمت آن را به ارباب ‌می‌دادند و قسمت‌های دیگر را هم به اشکال مختلفی مثل گوسفند و مرغ به عنوان عیدی در اختیار ارباب‌ها ‌می‌گذاشتند…….
قایناق: ایشیق سایتی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«حبیب ساهیر»: 1364-1282/9/24


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«حبیب ساهیر»

خزانلار
خزان چاغی
قیزیل گونش اودلانیبدیر،
آغاجلارین یارپاقلاری
مین بیر رنگه بویانیبدیر...
هر یارپاغین بیر رنگی وار،
سئودا رنگی،
حسرت رنگی،
توتقون، توزلو،
غربن رنگی...
خزان چاغی، یئل اَسرکن
یاغیر یارپاق،
اؤلگون یارپاق.
قالانیبدیر، قالاق-قالاق.
یوللار اوزاق، گؤللر درین،
نسیم اَسیر سرین-سرین.
داغلار بیزیم، باغلار بیزیم،
یئرییرکن یارپاق اوسته
قالماز ایزین...
گون یاندیرماز،
سون باهاردیر،
سانکی آغاج یارپاقلاری،
لاجوردی بیر متنده
ناققیش لاردیر.

بیر چوخ خزان گلیب، کئچدی...
بیر چوخ کروان قونوب، کؤچدو.
بیر خزاندا
یئتیم قالدیق.
بیر خزاندا
سئودالاندیق.
اَن نهایت
خولیالارین هاواسیندان

قانادلاندیق.
بیر خزاندا
پارلاق قیزیل گونش دوغدو.
بیر خزاندا
بولود گلیب گونو بوغدو...
آنلایارکن خزانلاری
زامان بیزی قووالادی...
گلدی زامان، کئچدی زامان...
آیری دوشدوک یوردوموزدان.
حسرت قالدیق
سَرین-سَرین بولاقلارا
گول-چیچکلی اوتاقلارا
زامان کئچدی، بیز قورودوق
سوسوز قالان آغاجلار تک.
طراوتدن سالدی بیزی،
بیلمم غربت
یوخسا فلک.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

گیلگمیش داستان‌لاری ادبیات سئونلر کانالیندا

8اینجی بؤلوم زمان:  1402/9/27

ساعات: 21
ناغیلی حاضیرلاییب سویله‌ین: «ریضوان حاجی قاسیملی» جانای

طراح:« تانیش»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوستاد «علی نظمی» تبریزی 1402-1306تبریز

آلدیغیمیز آجی خبر اساسیندا کلاسیک ادبیاتیمیزین گؤرکملی نوماینده‌سی تانینمیش شاعیر «علی نظمی» تبریزی تبریزده حیاتا گوز یومدو.
اوستاد نظمی 1306_جی ایل تبریزده دونیایا گلمیشدی.«نظمی» ان گنج یاشلاریندان شعیر یازماغا باشلادی. ایلک شعیرلرینی اون آلتی یاشیندا یازیب، یاراتمیشدی. اوستاد نظمی‌نی «ملک‌الشعرای باهارین» ان دیرلی شاگیردلریندن سایماق اولار.
آدی قالارغی شاعیریمزدن ائلیمیزه دیرلی اثرلر یادیگار قالیب. اوستادین شعیرلریندن باشقا خصوصیله دیوان نظمی‌دن سونرا دیگر تحقیقی اثرلریندن ده: تذکره‌الشعرای منظوم و منثور «دویست سخنور» و «گلشن معانی» شرح برخی ابیات مشکله فارسی...دن آد آپارماق اولار.
امینیک اوستاد علی نظمی تبریزی‌نین اونودولماز یازی‌لاری ادبیاتیمیزدا ابدی یاشایاجاق.
ادبیات سئونلر بو کدرلی آیریلیغی اوستاد نظمی‌نین عایله‌سینه، سئون‌لرینه باش ساغلیغی وئریر.
اوستاد علی نظمی‌نین توپراغا تاپیشیرما مراسیمی سه‌شنبه 1402/9/28ساعات 10دا  تبریزده مقبره الشعرادا اولاجاق.

ادبیات سئونلر 1402/9/25

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

جلیل محمد قلی زاده : 1244_ 1310
ملا نصرالدین ژورنالینین بانی سی دیر .
میرزا جلیلین اثرلری گوگولون اثرلریله برابردیر.
او اوز عصریندن یوز ایل قاباقجیل ژورنالیست ، یازیچی و دموکرات بیر اینسان ایدی .داناباش کندینین ، احوالاتی ، پست قوتو سو ، اولولر ...ادبیاتیمیزدا ، مدنیتیمیزده ائل آراسیندا دیلدن دیله دوشوب نسیل لردن نسیل لره کئچن اثرلردیلر.


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یونس لیثی دریلو: مجله ملانصرالدین و نقد موضوعات اجتماعی و مذهبی
   
مجله ملانصرالدین نخستین نشریه دنیای اسلام و مشرق زمین در ابتدای قرن بیستم بود که خیلی از بدفهمی‌ها، کج فهمی‌ها و نفهمی‌های انسانها و بطور ویژه مسلمانها را به زبان ساده، به ظاهر ساده لوحانه ولی با بصیرت، شیرین و به شکل رنگی، و بعضا بدون شرح به خوانندگان خود پیامبری ‌کرد.
ملانصرالدین که بود؟ ملانصرالدین شخصیتی فولکلوریک در داستانهای کوتاه خنده‌دار، از بالکان تا چین، در فرهنگ شرق و کشورهای مسلمان بوده است.  زادگاه واقعی او جای بحث دارد  ولی زمان زیست او احتمالا در قرن دوازدهم میلادی و در زمان تیمورلنگ بوده است. این که شخص ملانصرالدین کی بود، بحث ما نیست. بلکه نشریه ملانصرالدین می‌باشد که بر اساس  شخصیت او نشر یافت.
لوگوی مجله ملانصرالدین نشان می‌داد که وی خری را که رو به جلو حرکت می‌کند وارونه سوار شده است؛ و با آنکه خر (با خریتش) به جلو (و سوی آینده) می‌رود، او همچنان به عقب (سوی گذشته) نگاه می‌کند. وقتی کسی از ملانصرالدین پرسید که چرا بدین شکل نشسته است، پاسخ داد که «این من نیستم که اشتباه نشسته‌ام، خر است که برعکس می‌رود». و در جای دیگر پاسخ داد که دلیلی ندارد که هر دوی ما به یک جهت نگاه کنیم و همچون پاسخ بالا، مجله ملانصرالدین بر گذشته سنتی نقد داشت، بطور ویژه بر سنت‌های  خرافی و مذهبی وفراتر از همه اینها او راه مدرنیته را در امور مادری می‌دید.   
مجله ملانصرالدین، موضوعات متعدد اجتماعی، سیاسی و مذهبی دوران خود را مورد نقد جدی قرار داد. از آن جمله زبان (به معنی هویت ملی)، آزادی، خرافات، مذهب، تحصیل، حقوق کارگران و کارکنان، و حقوق زنان. یکی از موضوعات بسیار مهم و حساس اجتماعی و انسانی را که مجله ملانصرالدین مورد نقد جدی قرار داده وضعیت و احوال زنان زمانه خود بود؛ چیزی که هنوز خیلی از آن مسایل بیداد می‌کنند. مطالعه حاضر، فقط به موضوعات مربوط به حقوق زنان در نشریه ملانصرالدین می‌پردازد.
نخستین شماره نشریه ملانصرالدین- به مدیریت میرزاجلیل محمدقلی‌زاده  ۲۰ فروردین  ۱۲۸۵ در چاپخانه «غیرت»  در تفلیس نشر یافت و در نخستین سرمقاله‌اش خطاب به برادران مسلمان قفقازی نوشت:  
ای برادران مسلمانم، آمده‌ام تا شما را مورد خطاب قرار دهم. آن کسانی را مورد خطاب قرار میدهم که از صحبت من خوششان نمی‌آید و با بهانه‌هایی فرار می‌کنند، می‌روند سراغ فالگیری، بازی دعوای سگها، به داستان درویش‌ها گوش کردن، به خوابیدن در حمام یا انجام یک سری کارهای غیرواجب این تیپی.
ای برادران مسلمان، هنگامی که حرف خنده‌داری شنیده، دهن خود را به هوا باز کرده، چشمتان را بسته، اونقدر ها!ها!ها! کرده خندیدید، که کمی ماند تا روده‌بر بشوید و بجای دستمال، با گوشه دامنتان چشمتان را پاک کرده، «لعنت بر شیطان» گفتید، آن وقت فکر نکنید که به ملانصرالدین خندیدید.
ای برادران مسلمانم! اگر می‌خواهید بدانید که به کی خندید، جلویتان یک آینه بگذارید و به چهره‌تان نگاه کنید.
حرفم را به پایان رساندم. ولی یک خواهشی دارم: مرا باید عفو بفرمایید، ای برادران تُرکم که من با شما با زبان صریح مادری صحبت می‌کنم.
در تمامی کاریکاتورهای شماره نخست مجله ملانصرالدین صورت افراد و شخصیتها مردانه بود، ولی در همان شماره، داستان کوتاه ادامه‌دار دلاک با امضای «لاغلاغی» (آدم وراج) می‌بینیم که مربوط به «عورت» یا زن می‌باشد. و در شماره ۳ اولین کاریکاتوری دیده می‌شود که در آن مشقت زنان در نگهداری بچه را به تصویر کشید.
عبدالرحیم‌ بیگ حق وردی اف (۱۸۷۰-۱۹۳۳) نمایشنامه نویس، صحنه گردان، عضو نخستین مجلس دومای امپراتوری روسیه و یکی از نویسندگان نشریه، بعدا در خاطرات خود نوشت «نخستین شماره جریده ملانصرالدین مثل بمب صدا کرد. ملاها می‌گفتند نباید اجازه داد که این مجله وارد خانه مسلمین شود. اما اگر این مجله وارد خانه یک مسلمان شد باید آن را با چنگگ برداشته و توی مستراح انداخت».  
مجله ملانصرالدین به زبان ساده عامیانه، صریح و مستقیم، افراد کم سواد و تحصیل نکرده را مورد خطاب قرار می‌داد و از کاریکاتورهایی استفاده می‌کرد که درک آن بسیار راحت بود.
اکثریت مردم در قفقاز تحت حکومت تزارهای روسیه و آذربایجان ایران در دوران قاجار بی سواد بودند. مجله به حقوق برابری زنان در جامعه و خانواده توجه ویژه ای داشت و مدام فریاد می‌زد که شوهران و مردان به اشکال مختلف در حق زنان اجحاف می‌کنند که در ذیل به چندین مورد می‌پردازیم:
۱-مسئولیت پذیری و تشریک مساعی در خانواده مدام در دقت نظر ملانصرالدین بود. در شماره ۴ سال نخست مجله،  کاریکاتوری آمده است که در آن مرد خانه و هر سه فرزند ذکور غذا میخورند و زن با فرزندی در بغل و خارج از فضای غذاخوری نظاره گر آنها است.

به طنز گرفتن مردان و بطور ویژه روحانیون که همگی مرد بودند، و دفاع از حق زنان بدون هزینه و خطر نبود. روحانیون ایران در تبریز برای قتل سردبیر مجله فتوا صادر کردند و جلیل محمدقلی‌زاده در تفلیس – که نشریه را منتشر می‌کرد- بارها تهدید شد و مورد حمله فیزیکی قرار گرفت.  تفلیس مرکز فرهنگی قفقاز بود و میرزاجلیل می‌گفت که «اگر من این مجله را به جای تفلیس در باکو و یا ایروان منتشر می‌کردم حتما دفتر کار من را نابود و من را هم می‌کشتند».
نشریه ملانصرالدین با تیراژ ۱۰۰۰ نسخه، بصورت هفتگی و در ۸ صفحه شروع بکار کرد. طی یک ماه شمارگان به ۲۵ هزار نسخه رسید. ملانصرالدین، سیاستمدران، زمین داران، و روحانیون قفقاز را به شدت نقد می‌کرد. فرهنگ پدرسالاری و مردسالاری را به تصویر می‌کشید. بی مسئولیتی مردان درباره زنان را طور دیگری هم نشان می‌داد:  
ملانصرالدین در بیستم ژانویه ۱۹۰۸ کاریکاتور برخی مراجع ایرانی مقیم نجف را کشید. این مسئله علما و گروه‌های مذهبی را بسیار خشمگین کرد. میرزا جلیل را در نجف تکفیر کردند.  
۲- ملانصرالدین مسئله دومی که در همین راستای مسئولیت پذیری مردان به شکل ملموسی نقد می‌کرد، نحوه برخورد مردان با کارکردن زنان مثل فرشبافی در خانه بود که از شغلهای رایج و سنتی در زمان خود بود. اکثر زنان و دختران آذربایجان علاوه بر انجام کارهای خانگی، فرشبافی هم می‌کردند. حمیده جوانشیر می‌نویسد «در آن ایام زمینداران به دلیل زن بودنم زمین‌هایشان را به من اجاره نمی‌دادند، حتی زمین‌هایی را که به دلیل نبود آب بایر شده بود. لابد در شأن خود نمی‌دیدند که یک زن زمینهای آنها را بکارد».
۳- ملانصرالدین رفتار پارادوکسیک مردان مسلمان با زنان خود و زنان غیرمسلمان روس را بارها به تصویر کشیده بود. ملانصرالدین همین رفتار دوگانه مردان مسلمان را نه تنها در میان جماعت عامه، بلکه در بین روشنفکران نیز به نقد می‌کشید:
۴- میرزاجلیل محمدقلی‌زاده و همسرش حمیده جوانشیر زمین دار بودند و درآمد قابل توجهی داشتند. ملانصرالدین از حقوق کنیزها و بطور ویژه از آنهایی که در سنین پایین در خانه اربابان و متمولین کار می‌کردند نیز دفاع می‌کرد. رابطه نابرابر صاحبخانه و کنیز، و اینکه افراد پولدار حق تملک جنسی را به خود می‌دادند را در کاریکاتورهایی بیان می‌کرد.  -
۵- تعدد زوجات مردان را ملانصرالدین با مقاله، کاریکاتور و شعر مورد نقد جدی قرار داد. ملانصرالدین ترجمه مقاله پوزدنیاقوف نویسنده روسی در شماره نخست نشریه «دبستان» را عینا چاپ کرد. در این شعر کوتاه سه رباعی «قیز و ننه» (دختر و مادر)، دختر از مادرش می‌پرسد برای چی صورت تو چروکیده است؟ آیا من هم چنین خواهم شد؟ ملانصرالدین از طرف مادر با شعر پاسخ می‌دهد: دخترم، هم سن وسالهای تو هنوز عروسک بازی می‌کنند. روزی سن تو هم می‌رسد که داداشت با عصبانیت صدایت میزند و میگوید که تو را شوهر داده ام. تو هم سرت را از روی ترس زمین می‌اندازی و چیزی نمی‌گویی. ملا با کله قند می‌آید. ببین به چه روزی می‌افتی که مرد ۴۰ ساله گردن کلفت کم عقل صورت باریک خر، به زور همسرت می‌شه. بعد از این روزگارت سیاه است و هر روز طعنه می‌شنوی: آبگوشتت کم است، نمکش زیاده. روزی هم  می‌شنوی که زن دوم گرفته است، تو از نظر میفتی و در اتاقی کز می‌کنی. بعد از آن هوس زن سومی می‌کند. یک روز با این دعوا میکنه، یک روز با اون و یه روز با تو.
۶- عیاشی مردان: در شماره ۱۱ سال نخست ملانصرالدین، موضوع عیاشی مردان مورد طنز جدی ملانصرالدین بود که در آن  یک زن با دو مرد دیده می‌شد. احتمالا با این کاریکاتور،‌ ملانصرالدین خواست که حرص مردان دوزنه و چندزنه را دربیاورد.
در صفحه اول شماره ۶ روزنامه  ۱۲ ماه می ۱۹۰۶ کاریکاتوری دیده می‌شود که در مجلس باده نوشی است و در دو جای تصویر مردی مسلمان در حال عیش بازی با خانم سر و روی باز روسی است. در شماره بعدی و صفحه نخست آن عیش مردان با پسران خوبرو را هم نشان داد.
ملانصرالدین ارگان حزب سیاسی نبود، هرچند که میرزاجلیل به سوسیال دموکراتها گرایش داشت. اکثر نویسندگان و مقاله نویسان ملانصرالدین به طبقه‌های  احتماعی متفاوتی تعلق داشتند و اکثرا از طبقه کارگر تا میانه بودند. بیشتر مقاله نویسان مجله به داخل ایران و روسیه سفر کرده، أوضاع و أحوال سیاسی را رصد می‌کردند.
ملانصرالدین مساله صیغه را که در بین شیعه ها رایج بوده را هم نقد می‌کرد.
۷- خرافه‌پرستی زنان: باورهای مردم عامه و بویژه زنان به خرافه به شکل مقاله و کاریکاتور مدام مورد نقد ملانصرالدین قرار می‌گرفت. در یکی از کاریکاتورها تصویر اسفند دود کردن توسط خانم دیده می‌شود با توضیح رفع بلای هزار درد ؛ که معضل بهداشت، کم آگاهی، خرافه پرستی و ناچاری زنان را هم غیرمستقیم نشان می‌داد. همچنین باور به بدشگون بودن بعضی حیوانات و پرنده ها.