اوشاق ادبیاتی

اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا  .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
گوزل بالالار، بوگون ژانویه نین بیری اولکه لرین چوخوندا بایرام ساییلیر «2023»اوچونجو میلادی ایلین ایلک گونو، ادبیات سئونلر بو بایرامی سیزه قوتلو اولسون دئییر. اومود ائدیریک یئنی ایل دونیا اوشاقلارینا شنلیک ایلی اولسون، بالالاریمیز دونیانین هر یئرینده امین امانلیق دا یاشاسینلار هئچ ساواش اوشاق دونیاسینا قورخو سالماسین، هئچ بیر اوشاق مکتب سیز،  یئییب ایچمک سیز اولماسین، سیزه اوره ینیز کیمی تمیز،  باخیشینیزکیمی گوزل بیر دونیا آرزو ائدیریک. بایرامینیز موبارک اولسون.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی

آذربایجان افسانه لری

سؤیله ین:«صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:«منیژه جم‌نژاد»

درویش له میو میو خانیم لا قاز اوتاران قیز۱

🦢 بیری واریدی، بیری یوخودو. بیر درویش واریدی، پادشاه لا دوست ایدی. بیر گون پادشاه درویشه دئدی: منیم او٘چ قیزیم وار. من اؤلندن سونرا هانسینی بینسن، اونونلا ائولن. اوغلانلاریما سنی تاپشیرارام. ووردو پادشاه اؤلدو. بیر زامان کئچدی. اوغلانلار آتالارینین وصیتینی اونوتدولار. بیر گو٘ن درویش قاپیا گلیب قصیده اوخودو. دئدیلر بیر شئی وئرین او گئتسین. درویشه پول وئردیلر، قایتاردی. قیزیل وئردیلر، قایتاردی. سونوندا دئدی: من ایستیرم پادشاهین وصیتینی یئرینه گتیره‌سیز. بویوک قیزلا ائولنیب گئتدی...

بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا
اوخویون.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی

آذربایجان افسانه لری

سؤیله ین:«صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:«منیژه جم‌نژاد»

درویش له میو میو خانیم لا قاز اوتاران قیز۱

🦢 بیری واریدی، بیری یوخودو. بیر درویش واریدی، پادشاه لا دوست ایدی. بیر گون پادشاه درویشه دئدی: منیم او٘چ قیزیم وار. من اؤلندن سونرا هانسینی بینسن، اونونلا ائولن. اوغلانلاریما سنی تاپشیرارام. ووردو پادشاه اؤلدو. بیر زامان کئچدی. اوغلانلار آتالارینین وصیتینی اونوتدولار. بیر گو٘ن درویش قاپیا گلیب قصیده اوخودو. دئدیلر بیر شئی وئرین او گئتسین. درویشه پول وئردیلر، قایتاردی. قیزیل وئردیلر، قایتاردی. سونوندا دئدی: من ایستیرم پادشاهین وصیتینی یئرینه گتیره‌سیز. بویوک قیزلا ائولنیب گئتدی. درویش بابانین چوخلو مال وارلیغی واریدی، بیر سیچانی دا واریدی. قیزین الیندن یاپیشیب ائوی دولاندیردی. قیز گؤردو بتر ائودی! هر شئی حاضیر دی. بیر یاندا دو٘لگر ایشلیر، بیر یاندا زرگر، بیر یاندا درزی... درویش دئدی: قیز منیم سیچانیمی یئیرسن، بو مال وارلیغین هامیسی سنین اولار، یوخسا سنی اؤلدوره جه یم. قیز دئدی: سن چیخ ائشیه یئییم. بوکی بیر شئی دئییل. درویش ائشیه چیخدی. قیز پینجین قاپیسینی آچیب سیچانی کولون آلتیندا گیزلتدی. درویش گلیب سوروشدو: آی منیم عاغیللی سیچانیم، هارداسان؟ دانیش! سیچان دئدی: آی آغا سنه من قوربان اولوم، پینجین ایچینده بیر آووج کولون آلتیندا! درویش دئدی: قیز، نیه سیچانی یئمه دین؟ سونرا سیچانی چیخاردیب، قیزین باشینی کسدی. قیزین بیر قطره قانی داشلاندی، گؤزل بیر گؤیرچین اولدو، اوچوب گئتدی. بیر آی سونرا گئنه درویش پادشاهین ائوینه گلیب اورتانجی باجیا دئدی: باجین سنه چوخ داریخیب. دئدی گلم سنی اونون یانینا آپارام. چوخ دئدیم اؤزو گلسین، گلمه دی. اورتانجی باجی دوردو درویش له اونون ائوینه گلدی. درویش دئدی: قیز منیم بیر سیچانیم وار اونو یئیرسن، بو مال وارلیغین هامیسی سنین اولار. یوخسا سنی ده باجین کیمی اؤلدوره جم. قیز دئدی: سن چیخ ائشیه من اونو یئییم، بو کی بیر سوز دئییل. درویش ائشیه چیخدی. قیز یخدنی قووزاییب سیچانی اؤتوردو فرشین آلتینا، یخدنی قویدو یئرینه. درویش گلیب سوروشدو: آی منیم عاغیللی سیچانیم، هارداسان؟ دانیش! سیچان فرشین آلتیندان قیشقیردی: قوربان اولوم آغا، فرشین آلتیندا ازیلیرم. درویش سیچانی چیخاردیب، اورتانجی قیزین دا باشینی کسدی. بیر دامجی قان داشلانیب، گؤیرچین اولوب اوچوب گئتدی. بیر آیدان سونرا درویش گئنه پادشاهین ائوینه گلیب کیچیک قیزینا دئدی: باجی لارین سنه چوخ داریخیبلار. دور سنی آپاریم اولارین یانینا. چوخ دئدیم اؤزلری گلسینلر، گلمه دیلر. کیچیک قیز دئدی: اولسون گئده‌ک. آما من گرک پیشیییمی ده آپارام. اونا آلیشمیشام. اونسوز منه بد کئچر. گلیب یئتیشدیلر درویشین ائوینه. درویش دئدی: منیم بیر سیچانیم وار. اونو یئسن، مالیم، واریم سنین اولار، یوخسا سنی ده باجی لارین کیمی اؤلدوره رم. قیز دئدی: باجی لاریمین کو٘ل باشینا اولسون، هئچه پوچا اؤزلرین اؤلومه وئریبلر. سن ائشیه چیخ من اونو یئییم، بو کی بیر شئی دئییل. درویش ائشیه چیخدی. قیز سیچانی توتوب زوراکی پیشییین قارنینا تپدی. درویش گلیب سوروشدو: آی منیم عاغیللی سیچانیم، هارداسان؟ دانیش! سیچان پیشیین  قارنیندان سسله دی: قوربان اولوم آی آغا، میو میو خانیمین قارنیندا! درویش ساندی کی میو میو خانیم قیزین آدی دیر. دئدی: یاشا! سیچانی یئدین، ائله ده بو ائو زیندگانلیغین صاحابی سن اولاسان. بیر آیدان سونرا درویش قیزا دئدی: من قیرخ گو٘نلوک بیر سفره گئدیرم.  من گلینجه گرک سن دامدا اوتوراسان، من سنین قارالتیوی گؤروب، او٘ره ییم ایسینا ایشیمی گؤره بیلم. ترپشیرسن گلیب اؤلدوره جم. قیز درویش گئتمه دن اؤنجه نئچه آغاج آپاریب داما قویدو. درویش ائودن اوزاقلاشینجا، چادراسینی آغاجلارین او٘ستونه سالیب، اؤزو آشاغی ائندی. درویش هردن دالیسینا باخیب قارالتینی گؤرور اؤز - اؤزونه دئییردی: نه وفالی قیزدی! هئچ ترپنمیر. قیز دا اؤز - اؤزونه دئییردی: ظالیم درویش، سنه بیر آش پیشیریم اؤزون کئف ائله! سونرا زرگرین یانینا گئدیب تاپشیردی بیلرزیک دن گوشوارا دان بویون باغی دان زاتدان دو٘زلتسین. سونرا درزیه گئدیب دئدی: منه بیر دست گؤزل پالتار تیک. سونرا دو٘لگره گئدیب دئدی: تئز منه بیر فایتون دو٘زلت. بیر قویون دا بازاردان آلدی، دریسینی سویدو، قارنینی باشینا چکدی. سونرا اؤزونه قیر قیزیل آسلادی، پالتارلاری گئیدی، قویون دریسین ده او٘ستن گئیدی، فایتونا مینیب یولا دو٘شدو. گئتدی، گئتدی بیر شهره یئتیشدی. پادشاهین ائوینین قاباغیندا خارابادا زیر زبیل لری قوردالیردی، پادشاهین اوغلو چیخیب گؤردو بیری خارابادا زیر زیبیلی آلت او٘ست ائلیر، درده دیه‌ن بیر شئی تاپسین دئیه. او٘ره‌یی یانیب دئدی: قاز اوتارماق باشاراسان؟
آردی وار...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
«م. ساحل»
ایدمان اوشاقلارا هاردان و نئجه باشلانمالی دیر...

بویازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
«م ساحل»

ورزش کودکان 3

رقابت یا بازی؟!!
آیا بازی های رقابتی برای کودکان مناسب است؟
کودک از چه سنی باید ورزش مداوم را شروع کند؟
آیا زمان ورزش های رقابتی فرا رسیده است؟
آیا فرزندم به اندازه کافی رشد فیزیکی و روانی جهت انجام ورزش های مداوم و رقابتی را دارد؟
ورزش های رقابتی گروهی یا ورزش های رقابتی انفرادی برای فرزندم مناسب هست؟
از آنجاییکه بازی موثرترین و پرمعنی ترین راه یادگیری کودکان است و جبران آن از طرق دیگر امکان پذیر نیست و منبع غنی آموزش برای کودک و عامل مهم در رشد و شکوفایی استعداد های کودک به حساب  می آید، در این میان والدین نباید از تاثیرات مثبت و منفی ورزش ها و بازی های رقابتی غافل باشند. اگر چه بازی برای کودکان بهترین روش طبیعی برای کسب مهارت ها و ورزیدگی برای مقابله با مشکلات زندگی هستند اما اگر به طور مستمر با نگاه صرفا رقابتی انجام شوند یکی از تبعات این بازی های رقابتی ، تقویت منش و فرهنگی خواهد بود که در آن افراد در بزرگسالی خواسته یا ناخواسته با انگیزه رقابتی زتدگی می کنند.
باز های رقابتی هرچند با ایجاد هیجان و سرعت و تحرکی که دارند و با هدف ایجاد شور و شوق انجام می شوند اما با کمی دقت میتوان نگرانی و اضطراب زود هنگام کودکان برای برنده شدن را در حرکات آنها مشاهده کرد. در این بازی ها کودکان ناخواسته به رقابتی تن میدهند که برای برنده شدن بر رقیب خود که گاها هم کلاسی یا دوست خود می باشد باید چیره شود و این حالت برای کودکان از نظر روانی خوشایند نخواهد بود،
در حالیکه بازی کودکان باید فعالیتی لذت بخش، خوش آیند و مفرح برای رشد همه جانبه کودک باشد.
در بازی های گروهی به خصوص ؛ کمک به همنوع و دوستی و اتحاد میتواند آموزش داده شود البته اگر با هدف رقابت و مبارزه انجام نگرفته باشد.
کارشناسان بر این باورند که بچه ها تا هشت سالگی برای رقابت آماده نیستند و قبل از آن نمی توانند استرس های برد و باخت و سنجش و امتیازدهی بر خود را تحمل کنند . برای کودکان زیر هشت سال ورزش باید مبتنی بر فعالیت های گروهی با یادگیری مهارت های جدید و زمینه سازی برای روحیه ورزشکاری باشد و این بدین معنی نیست که همه کودکان به محض ورود به هشت سالکی برای ورزش های رقابتی آماده هستند بعضی کودکان تا ده سالکی هم نمی توانند برخی مشخصات رقابت را هم درک کنند برای کاهش آسیب های احتمالی کودکان در دوران ابتدایی بهتر است وارد رقابت و مسابقه نشوند.
همچنین نسبت به شخصیت کودک در انتخاب ورزش های گروهی بنابه حساسیت زیاد چنین ورزش هایی نیز دقت شود.
علاقه کودک را  به نوع ورزش از منظر گروهی و انفرادی یا توپی و بدون توپ یا رزمی و .. باید مورد توجه قرار داد .بازی در دوران کودکی و ورزش و رقابت در دوران نوجوانی در شکل دهی شخصیت فرد در بزرگسالی نقش مهمی خواهد داشت.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی


«مهدی همت زاده»(ائلدار) - ماکو

قیرمیزی گونش 
             
          بولوددان چیخار  /  گویده فیرنیخار
                     ظلمتی ییخار  /  قیرمیزی گونش 

 دوغودان قالخار /  باتی دا باتار 
      سانماکی یاتار  /  قیرمیزی گونش
               
                    زولفونو آچار / داغیدار اوزه 
                         نورساچار بیزه  /  قیرمیزی گونش

     بیزاویانمامیش   /  یوخودان دورار
          چارداغین قورار / قیرمیزی گونش
             
                   داغلارین قاری  /   اری دی گنه
                          آفرین سنه    /  قیرمیزی گونش                                                                                                       
           https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی


تاثیر بازی خودانگیخته در طبیعت بر رفتار بازی و شادی کودکان پیش دبستانی
نویسندگان
  فتحی رضایی زهرا | کشاورز مینا | زمانی ثانی سیدح
 نتایج بررسی تاثیر بازی خودانگیخته در طبیعت بر رفتار بازی و شادی کودکان پیش دبستانی

بدین منظور 45 کودک 6-4 ساله تبریز به عنوان نمونه آماری به روش نمونه گیری هدفمند در سه گروه فضای باز, فضای سرپوشیده و کنترل انتخاب شدند. رفتار بازی و شادی کودکان به ترتیب با استفاده از پرسش نامه مقیاس رفتار کودکان پیش دبستانی در بازی و پرسش نامه شادکامی آکسفورد به صورت پیش آزمون و پس آزمون اندازه گیری شد. نتایج تحلیل واریانس مرکب نشان داد که فعالیت در فضای باز بین پیش و پس آزمون بر رفتار بازی و شادی کودکان تاثیر معناداری داشته به طوری که 71% از تغییرات در رفتار بازی و 98% از تغییرات در شادی کودکان تحت تاثیر فعالیت آن ها در فضای باز طبیعی بود درحالی که فعالیت در فضای سرپوشیده در رفتار بازی و شادی کودکان تاثیر معناداری نداشت. نتایج با توجه به نظریات زیست بوم شناختی برون فنبرنر و شناختی پیاژه بحث شدند

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی

«کارتون» شاختا بابانین ناغیلی

اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا  .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«کلاس_اندرسون»
قار یاغیر

قار یاغیر
کیشی آددیملاییر دیزینه قدر باتاراق
قار یاغیر
کیشی آددیملاییر کؤکسونه قدر باتاراق
قار یاغیر
یئنه آددیملاییر، اوموزونا قدر باتاراق
قار یاغیر
بوغازینین آلماسینا قدر، آغزینا قدر
هله‌ ده آددیملاییر
بورنونون دئشیکلری، قولاغینین سیرغالیغی قارلا دولموش
آما یئریمه‌یه دوام ائدیر
قار یاغیر
ایره‌لی گئدیر
قار یاغیر، قار یاغیر
کیشی اؤز یولوندا یئنه ایره‌لیله‌ییر.
ائله دوشون کی او کیشی سنسن
یولونا دوام ائت!


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سس وسوز:«علیرضا میانالی»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

حقوقومون سقفی😂

✍:«افروز خانیم»

بورنونو هر یئره سوخان فضولون بیری سوروشدو: هله دئه گؤره‌ک حقوقونون سقفی نئچه‌دیر افروز خانیم؟

دئدیم: آللاهدان گیزلین دئییل، سندن نه گیزلین، منیم حقوقومون هئچ اوّلدن سقفی یوخ ایدی ننه قوربان.

گوزلری تعجوبدن دؤرد اولوب دئدی: پاهوووو... یانی دولت سنه بو قدر آیلیق وئریر کی حقوقونون سقفی یوخدور؟!

دئدیم: یوخ بابا، یانی زهریمار منیم بو حقوقوم او قدر گؤتو- باشی چیلپاق دیر کی، قار، یاغیش، بوران، کولک، اوشاق، باققال، چاققال، قاچان، قوچان، اوچان، سیچان، باهالیق، هامیسی تپه‌سینه دؤیور، بیرده گؤرورم آیین یاریسی اولماییب پول قورتاریب. سونرا ایکی الیم اولور بیر باشیم، نئینیم- نئجه‌ ائله‌ییمه دوشورم. خلاصه منیم بو حقوق کارتیم اولوب گوتو سینیق آفتافا، ائله گئدیر، ائله گئدیر هئچ بیر زاد ایچینده قالمیر.
هله جانیم سنه دئسین بیر دفعه ده منیم بو زهریمار ال تئلفونوم قیزدیردی، باتریسی شیشدی قیزماسی یوز درجه اولدو. اوستا دئدی: افروز خانیم مندن دئمک ها، بو شکیل کی بو قیزدیریر، بیر کره ده الینده پارتلاییب دده‌نین ائوینی تیکه‌جک. باشقا بیر گوشی آل.
دئدیم: پارتلاماز ننه قوربان، سن ده اوز جئبینین فیکرینده‌سن.
دئدی: داها اؤزون بیلرسن.
اوزومه سالیب ائله سینیق- سالخیق ایشله‌دیردیم، بیر یول گوشی قاپ- قارا قارالدی داها یانمادی. من ده کی تکنولوژی اهلی، گوشیسیز قالانمازدیم کی، بیر آی حقوقومو وئریب، یونگولواری بیر گوشی آلدیم، حقوقوم باهالی گوشی‌یه یئتیرمه‌دی.

فضول باشی دئدی: اوندا بس بو سایسیز- حسابسیز آیلاردا، نئینیرسن افروز خانیم؟
دئدیم: بو ماجرانی عاغیللی بیری ایله دانیشدیم، دئدی: افروز خانیم، آیاغینی یورغانیناجا اوزالت دا، خرجین دخلین‌له دوز دئمه‌دیینه گؤره بئله اولور.
ائله خرجله آی باشینا چیخ.

ایندی ایسه او عاغیللی‌نین دئدیینه گؤره قیچلاریمی ائله ییغیرام هااا، یورغانیمین آلتینا، ائله بوکولوب یاتیرام کی، هئچ یئریم ائشیکده قالمیر آمما.... صاباحیسی قولونج اولورام، قول- قیچیم بوکولور، آچیلمیر.
سونرا بیر شکیل یوخودان دوراندا آخشاما کیمی خارت- خورت، خارت- خورت سوموکلریم قیریلیر، آغریدان جانیم چیخیر.
دئییرم:  دده- بابانا لعنت منه یول گؤسترن کؤپک اوغلو،کوپه‌یین قیزی.

طرف بیر مات- مات اوزومه باخیب دئدی: افروز خانیم دییه‌سن لاپ منی جولو بارماغینا ساریییبسان هااا....دئمیشدیلر ائییی.... مشه افروز خانیم قاتیغدان توک چکیر، آدامین باشیندا تورپ اکیر، ائله باخ سوژه گزیر،  بوللو- سوللو سؤز ب‍َزیر، سطیرلره دوزور. هه....یقین کی منی سارییبسان.

دئدیم: یوخ بالام جانی، دوغرو سوزومدور، منیم حقوقومون  اوّل بینادان سقفی یوخ ایدی.
سیزین حقوقونوزون سقفی وار می؟!

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

شعر چیست و از شعر چه می‌خواهیم؟

«ژاله اصفهانی»
متنِ گفتار شبِ شعرخوانی در لندن/ مهرماه ۱۳۷۲
 
هنرمند یک شاهدِ حسّاس و دل‌نگرانِ دنیاست.
(از بروشور سازمانِ ملل)
هگل: هنر گفت‌وگویی است بینِ هنرمند و کسی که در آن سو ایستاده. اگر این گفت‌وگو روی ندهد و اگر عاطفۀ هنرمند از پُلِ اثرِ او نگذرد و در جانِ هنرپذیر ننشیند، تجربۀ هنری روی نداده است.
نیما یوشیج: دیگران زندگی ما را ساختند- هنر چیزی به دیگران مدیون است.
حال ببینیم شعرکه تاج هنرها نامیده شده چیست؟

بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

شعر چیست و از شعر چه می‌خواهیم؟

«ژاله اصفهانی»
متنِ گفتار شبِ شعرخوانی در لندن/ مهرماه ۱۳۷۲
 
هنرمند یک شاهدِ حسّاس و دل‌نگرانِ دنیاست.
(از بروشور سازمانِ ملل)
هگل: هنر گفت‌وگویی است بینِ هنرمند و کسی که در آن سو ایستاده. اگر این گفت‌وگو روی ندهد و اگر عاطفۀ هنرمند از پُلِ اثرِ او نگذرد و در جانِ هنرپذیر ننشیند، تجربۀ هنری روی نداده است.
نیما یوشیج: دیگران زندگی ما را ساختند- هنر چیزی به دیگران مدیون است.
حال ببینیم شعرکه تاج هنرها نامیده شده چیست؟
افلاطون: شعر تقلیدِ طبیعت است، سایه و تصویری بیش نیست. شعر تصویری است که کودکی به تقلیدِ تصویرِ دیگر ساخته و پرداخته است و لذا عبث و بی‌هوده است.
ارسطو: شعر زادۀ شوق و الهام است و این نیز نمی‌تواند از تخیّل و نیروی شِگَرفِ آن خارج باشد.
شکسپیر: شعر، آن موسیقی است که هرکس در درونِ خود دارد.
ولتر: شعر، موسیقیِ روح‌های بزرگِ حسّاس است.
لامارتین: شعر، نغمۀ درونی و زبانِ فراغت و اَحلام است.
شمس قیس: شعر، کلامی است موزون، مقفّی و مُخَیَّل.
این‌ها تعریف‌هایی است از شعر توسط نوابغِ گذشتۀ جهان.
چند سال پیش در کنگرۀ جهانی نویسندگان، شاعرِ بزرگی که اسپانیایی‌ها و ایتالیایی‌ها هر دو او را از آنِ خود می‌دانند، یعنی رافائل آلبرتی در پاسخِ "شعر چیست"،گفت: 1- شعر از نظر کوتاه تر است. 2- شاعر از خودش حرف می‌زند، نثرنویس از دیگران. 3- نثر را می‌توان ترجمه کرد، امّا شعر ترجمه‌ناپذیر است.
این تعریفِ شعر از شاعرِ بزرگی که چندی پیش درگذشت، دارای رنگ و عطرِ عصرِ حاضر است. نوعی توصیفِ دقیقِ کامپیوتری امروز است، زیرا وقتی افلاطون و ارسطو در موردِ شعر نظر می‌دادند در فکرِ ترجمۀ آن به زبان‌های دیگر نبودند، چیزی که امروز در وهلۀ اول فکرِ ما شاعران را به خود مشغول می‌دارد که چه شعری بگوییم که جهانی شود؟
مگر حافظ برای جهانی‌شدن شعر می‌سُرود؟ بگذریم...
پس شعر چیست؟
به نظر من شعر کاملاً حقّ دارد فریادزنان بپرسد: چرا در میانِ همۀ هنرها، تنها موجودیّت مرا همیشه زیرِ سوال قرار می‌دهید؟ چرا نمی‌پرسید نقاشی، موسیقی، پیکرتراشی، رقص، تئاتر، سینما و یا تلویزیون چیست؟ چرا برای همۀ این‌ رشته‌های هنری تعریفِ حساب‌شده و معیّنی هست که در دست‌رسِ نوآموزان و پژوهش‌گران قرار دارد و فقط منم، شعرم، که هنوز برگۀ هویّت و شناسنامۀ خودم را به دست نیاورده‌ام و هم‌چنان ناشناخته در جهان و به‌ویژه در ایران سرگردانم؟
امّا آیا همین معمّایی‌بودن موجودیّتِ شعر، ارزش و زیباییِ ویژه ای به آن نمی بخشد؟ شاید به همین سبب است که شاعرانِ ما تک‌تک و گروه‌گروه در جنگل‌های انبوهِ تخیّلات و اندیشه‌های رنگارنگ، در پیِ یافت و شناختِ این پرندۀ جادویی سراسیمه به هر سو پرسه می‌زنند.
شاعر عُمری با بی‌خوابی ها و رنج های فراوان در دنیای رویا و آرزو، یا در ژرفای تاریک‌ترین صحنه های زندگی بشری به کنکاش و کاوش می‌پردازد، به امیدِ این‌که پرندۀ هزاررنگ و هزارآهنگِ شعر را به دست آورد و پَری از بال او را گُلِ سینه و قلمِ دستِ خود کند.
پس شعر چیست؟
همان قدر که چهرۀ انسان ها با هم فرق دارد، سلیقۀ آن‌ها نیز متفاوت است. به ویژه در شناختِ هنر؛ و همین تفاوت و ناهم‌گونی سلیقه ها و طبع هاست که موجبِ کشف و شهودهای هنری تازه و تازه‌تر می‌شود و در نتیجه، شعر را از یک‌نواختی، کهنگی، ایستایی و تکرار بازمی‌دارد. من از تقلید دَم نمی‌زنم که خودبه‌خود محکوم است.
شاعرِ لیریکِ روس، "یسه نین" که هم‌سنّ و هم‌زمان و هم‌سرنوشت "عشقیِ" خودمان بود، در شعری گفت: "بهتر نیست شاعر صدای ویژۀ خودش را داشته باشد، اگرچه آن آوا وَزَغ‌وار باشد؛ تا این‌که نغمۀ بُلبُلان را تقلید کند؟" یعنی: "خلق را تقلیدشان بر باد داد".
شعرگفتن کارِ دشواری نیست، امّا شاعرِ اصیل و واقعی‌شدن، به‌طوری که صدای او در میانِ همۀ صداها و سُروده‌های دیگر شناخته شود، استعداد و عُمری تلاش و جان‌کندن می‌خواهد. امّا این هم دشوار نیست و کاری است شدنی، به شرط این‌که شاعر در درجۀ اول با دانشِ همه‌جانبۀ دنیای معاصرِ خود و با دستاوردهای هنری گذشتگان آشنایی کامل داشته باشد. (همانندِ نوابغِ کلاسیک).
اگر شاعر با تلاشِ شبانه‌روزی، با عشق و ایثار و بدونِ داشتن انتظارِ پاداش‌های مقامی و مادّی، آشیانۀ رنگینِ شعرِ خودش را بسازد، بی‌شکّ صدا و سُرودِ او از نغمه و نوای همۀ سُرایندگانِ دیگر متمایز خواهد بود. یعنی او اصالتِ هنری و رسالتِ حرفه‌ای خود را به‌دست آورده است. و معلوم است که آثارِ اصیلِ هنری، جهانی و جاودانه خواهند بود.

باز می پرسم شعر چیست؟ آیا آب‌های گریزندۀ رودِ سیلاب‌زده‌ای است که هر لحظه، جوشان و خروشان به‌پیش می‌شتابد و هرگز به پَس برنمی‌گردد و هرگز سکوت و سکون ندارد؟
پس‌از نیمای نوآور که خود را ایثارگرانه در بسترِ چنین رودی افکند، شاعرانِ ما در داخل و خارجِ ایران در شرایط بسیار دشوار [و] ناهموار، هر روزه و همواره کوشیده‌اند و می‌کوشند تا با شیوه ها و سبک‌ها و آفریده‌ها و موج‌ها و طرح‌های گوناگون، اما با یک آرمانِ مشترک، رودِ خروشانِ شعرِ فارسی را به دریا، به اقیانوسِ هنرِ اصیل و والا برسانند و چه بسا که پیروزی‌هایی به دست آورده‌اند.
بنابراین من با آن‌هایی که می‌گویند و می‌نویسند "شعرِ کنونی ایران دورانِ فِترَت و بحران را می‌گذراند" هرگز نمی‌توانم موافق باشم، زیرا هر شاخۀ این درختِ کهن، پُر از جوانۀ نو است. البته شعرهای بد و بد اندر بدِ ما هم کم نیستند: نابسامانی، نامفهومیِ ساختگی، هرج و مرج، شتاب‌زدگی، واقعیت‌گُریزی و کناره‌جویی از آن‌چه در دنیای غوغای معاصر می‌گذرد، و یا فروشدن به اعماقِ تاریکِ درونِ خویش و از درد و نومیدیِ شخصی خود نالیدن، گه‌گاه گریبان‌گیرِ خودِ من و بسیاری از هم‌قلمانِ دیگرم شده است و می شود.
متاسفانه برخی از روزنامه‌نگارانِ محترمِ ما به نشر و پخش و ترویج این‌گونه شعرها کمک می‌کنند. روزنامه‌نگار با کارِ بسیار مهمّ ِ پُرمسئولیتی که دارد و با امکاناتِ گسترده‌ای که در دست‌رسِ اوست، می‌تواند در هر رشته‌ای، ویرانگر، [و] یا سازنده باشد. و شعر هم یکی از آن رشته‌هاست که از پیشِ چشم و زیرِ دستِ او می‌گذرد.
امّا در حقیقت این طایفۀ ناقدان‌ هستند که می‌توانند با نیروی اندیشۀ سازنده، با نقدِ آگاهِ راستین به شاعران یاری برسانند و آنان را به پیش ببرند، یا برعکس، به کج‌راهه‌شان بکشانند.
اگر برای سُرایندۀ شعر، معلم و راهنمایی باشد، منتقدان و مردم‌اند که اثرِ او را می پسندند یا نه؟
نقدِ جوانِ شعرِ ما زمینۀ قبلی و پیشینۀ علمی-تاریخی ندارد. شاید از مجلۀ "دانشکده" که مسئلۀ تجدّدِ ادبی و "شعرِ خوب چیست" را به میان آورد، آغاز شده باشد. صدها سال معمولاً دربارۀ آثار شاعرانِ کلاسیک چند جمله‌ای بیش‌تر گفته نمی‌شد، درحالی‌که نقدنگاری همانند آیینِ سخنرانی و فنونِ هنری دیگر، از دورانِ قدیم و تاکنون دارای قواعد و قوانینِ معیّنی بوده و هست که منتقد بر اساسِ آن‌ها و بر پایۀ واقعیت‌های موجود در یک اثرِ ادبی، به بررسی و ارزیابی می‌پردازد و بدونِ درنظرگرفتن مناسباتِ خصوصی و توقع و انتظارِ متقابل، یا مهر و کین بین ناقد و شاعر، بر خوبی یا بدیِ آن اثر حکم می‌دهد. شعرِ مُنقَلِبِ امروزِ ما نیازمند و تشنۀ چنین نقدِ آگاهی است.
شور و هیجان و الهامی که درونِ شاعر را مشوّش و متلاطم می‌کند، همان‌جا شکل می‌گیرد، رنگین و آهنگین می‌شود و پدید می‌آید. لذا شکل و محتوا مانندِ جسم و جان تواَمان به دنیا می آیند. نمی‌شود آن‌ها را از هم جدا کرد، خواه شعرِ عروضی باشد، یا نیمایی یا بی‌وزنِ آزاد.
هر اندازه پروازِ اندیشه و احساس و تخیّلِ شاعر بلندتر و بالاتر باشد و البته تسلّطِ او بر زبان و واژگان گسترده‌تر، نیازِ وی به صنایعِ لفظی و سمبُل‌های تودرتوی دور از ذهن کم‌تر خواهد بود.
باید جان و تنِ شعر هر دو بدرخشند. ما نیازمند و منتظریم که ناقد نشان بدهد و تفسیر کند که شاعر چه می‌خواهد بگوید و چگونه می‌گوید. اکثرِ آثار نقدِ کنونی ما پیرامون چگونگی شکلِ شعر است، بدونِ توجّه به محتوا که گاهی آن را به سوی نوعی فُرمالیسم سوق می‌دهد. به نظر من، تخیّلاتِ تاریکِ هذیانی هر قدر هم به واژگانِ زیبا آراسته باشند، اگر محتوای تازۀ نابی نداشته باشند، نمی‌توانند شعرِ حقیقی به شُمار آیند.
شاعر مشهورِ فرانسوی، "سَن‌ژان‌پِرس" با وجودِ رمز و رازِ دنیای تخیّلاتِ شِگِفت‌اش، در نهایت خواننده را به جایی می‌رساند که در کنارِ خودِ او نفس بکشد.
پس هرچه پیچیده‌ترگفتن حُسنِ شعر نیست، هم‌چنان‌که سادگیِ زیادی. "هزار نکتۀ باریک‌تر از مو این‌جاست".
 نمی‌شود نادیده گرفت که در شعرِ امروزی ما یک‌نوع سبکِ هندیِ مدرن، یک نوع تشویق و تبلیغ الهامِ غیبی و وردِ ساحِرانه پدید آمده است. با وجودِ این، تکرار می‌کنم که ابداً درست نیست گفته شود که "شعرِ دهۀ اخیرِ ما دچار بحران است". ده‌ها دفتر و مجموعۀ شعرِ سخن‌ورانِ معاصر، به‌ویژه جوانان، دارای شعرهای خوب و بسیارخوب هم هستند که به ژاله و شعرش، تازه‌شدن را می‌آموزند.
در این‌جا باز می‌پرسم شعر چیست؟ و چون پاسخی نمی‌یابم، ناگزیر می‌گویم من از شعر چه می‌خواهم؟
این گفته به هیچ وجه ادّعانامه یا برنامه‌ای برای دیگران نیست، بل‌که بیانِ آرمانی‌است که عُمری در شعرِ ژاله آشیان کرده است. نگاه و نظرِ شخصی اوست نسبت به شعر و شاعری. و چون سلیقه‌ها و سبک‌ها نیز مثلِ چهره‌ها با هم متفاوت‌اند، لذا چه بسا که این دیدگاه در نظرِ دیگران طورِ دیگری جلوه کند.

چون عقیدۀ من در این مورد نسبت به گذشته‌ام فرق نکرده، در این‌جا بخشی از گفتۀ پیشینِ خودم را می‌آورم که: از شعر چه می خواهم؟
هنگامی که در موزه‌ای انسان‌های مومیایی‌شدۀ چندین هزارساله را تماشا می‌کنیم، یک لحظه به ژرفای تاریکِ سده‌های گذشته فرو می‌رویم و فوراً بر می‌آییم. بی‌اختیار به این فکر می‌اٌفتیم که ما هم مانندِ آن‌ها رفتنی هستیم. چه خوب است زنده‌ایم. چه کنیم که زندگی برای ما شاد و پُربار، و برای دیگران سودمند باشد؟
وقتی نوزادی را می بینیم که با چشمانِ بسته برای زیستن دست‌وپا می‌زند، احساس می‌کنیم در برابرِ الهه‌ای، موجودِ مقدّسی قرارگرفته‌ایم که جانشینِ ما و صاحبِ فردای دنیاست. می‌خواهیم به او یاری برسانیم تا تن‌درست و خردمند و خوش‌بخت بار آید.
سپیده‌دمانِ بهار در باغ شکوفه‌دار، احساس می‌کنیم ما هم تازه و شکفته شده‌ایم. طبیعت زیباست و چه لذّتِ دل‌نشینی است تماشا و درکِ این همه زیبایی. طبیعت پرتویی از ابدیّت است و ما جزئی از طبیعتیم.
نیمه‌های شب، از تماشای ستارگان -این جهان‌های رازناک-، به عظمتِ کائنات و خُردیِ خودمان می‌اندیشیم. به نسل‌های آیندۀ بشر می اندیشیم که چه بسا در آن سیّارات زندگی خواهند کرد. افسوس می‌خوریم که در آن زمان، ما در این جهان نیستیم. ما کیستیم؟
در دورۀ کوتاهِ عُمر که یک‌سوّمِ آن به خواب و بقیه‌اش به اضطراب گذشته، چه کرده‌ایم که به‌جا بماند؟ نقشِ ما در این جهان و خدمت‌مان به بشریّت چه بوده است؟
به نظر من، شعرِ حقیقی یکی از این حالات یا تمامی آن‌ها را به‌گونه‌ای در ما پدید می‌آورد و ما را به شناختِ خویش و تفکّر و تلاشِ بیش‌تر وادار می‌کند، و من این را از شعر می خواهم.
شعر در میانِ همۀ هنرها با "زبان" سروکار دارد و زبان، وسیلۀ پیوندِ بین انسان‌هاست. لذا هنری است گویا، پویا، متحرّک و مردمی. شعر با نیروی جادویی و اعجازِ زیبایی که ویژۀ ذات اوست، ما را فرا می‌خواند تا زندگی بی‌بازگشتِ خودمان و دیگران را عاشقانه دوست بداریم.
شعر درحالی‌که عطش و نیازِ روحی و عاطفی شاعر است، یک کارِ جدّیِ اجتماعی او نیز به شُمار می‌رود. مادام که در ذهن و اندیشۀ او می جوشد متعلق به خودِ اوست، امّا هنگامی‌که زاده و آفریده شد، یعنی روی کاغذ آمد و به چاپ رسید، به یک فرآوردۀ فرهنگی و یک پدیدۀ هنری-اجتماعی تبدیل می‌شود که در اختیارِ جامعه‌ای که شاعر را پرورانده، قرار می‌گیرد.
هیچ انسانی از یاری انسان‌های دیگر و از اجتماع خود بی‌نیاز نیست. او نیز نسبت به دیگران -خواه‌ناخواه- وظایف و تعهّداتی دارد. تعهّدی فراتر از رنگ‌های گروهی-سیاسی که زودگذر و محدودیّت‌آورند. هنرمند به عنوان یک فردِ اجتماعی دارای تعهّد و رسالتِ ویژۀ هنرِ خویش است.
هر قطعه شعر، یک رویدادِ تازۀ هنری، یک مژدۀ نو، و یا یک فراخوانِ عموم‌بشری است. رازِ عظمتِ شاعرانِ کلاسیکِ ما نیز در همین گونه آثارشان نهفته است.
ما ما وارثِ یکی از غنی‌ترین تاریخ‌های شعرِ جهانیم. از آن روست که شاعرِ بزرگِ آلمانی، "گوته" می‌گوید:
"در ایران به‌غیر از شش شاعرِ شهیر، ده‌ها شاعرِ دیگر هستند که خودِ ایرانیان آنان را شاعرانِ متوسط می‌دانند. من افتخار می‌کنم شاگردِ یکی از این شاعرانِ متوسط باشم".
البته چنین فروتنیِ بزرگی از شاعرِ نابغه‌ای چون "گوته" برمی‌آید. "نهد شاخِ پُر میوه سَر بَر زمین".
من با تمامیِ وجودم معتقدم که آزادانه آفریدن حقّ ِطبیعیِ هر هنرمند است. آزادی روحِ هنر است و هنر، حقیقتی است جاودانی.
اجازه بدهید سخن را با تکرارِ این گفته به پایان برسانم:
"هنرمند یک شاهدِ حسّاس و دل‌نگرانِ دنیاست".
ژاله
سرچشمه: دفتر "سُرودِ جنگل" (سُروده‌های امروز و دیروز)، لندن، ۱۳۷۳ (۱۹۹۴)
 
 
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

⚠️2022 هم تمام شد
🎬آنچه بر جهان گذشت در چند دقیقه....

کاری از هنرمند فرانسوی ceeroo

(... ؤ اما انچه برما گذشت زخم عمیقی است که اینک زخم بستر شده است...)
امیدواریم سال جدید میلادی سال نان و آزادی، سال صلح و امنیت برای ساکنان کره خاکی باشد.
ادبیات سئونلر2023

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

 چیلله

«عليرضا صرافی»
 
 
چیلله
 بو مقاله ایکی بؤلومدن عیبارتدیر. بیرینجی بؤلومده چیلله مراسیمی‌نین فلسفه‌سی  و تاریخیندن سؤز گئده‌جک، سونرا دا آذربایجاندا کئچیریلن چیلله مراسیمی‌نین بعضی اؤزللیکلری و گؤزللیکلریندن دانیشیلاجاق.

 
 


قایناق: ائل بیلیمی درگیسی ۱۳ سای
 
گیریش:
سوسیولوقلارا گؤره، ایلکین اينسانین دونيا گؤروشو، اساطير ( ميتولوژي )، آنيميسم، توتميسم و  بو کیمی دونیا گؤروشلری اساسيندا قورولموشدور. او طبيعتين بوتون اؤنملي حاديثه‌‌لري اوچون ميتولوژيک مدل ياراداراق، اونلاري اؤز چيخارينجا تبيين ائتميش،  هم ده اونلارلا باریشاراق گئچینه‌بیلمیشدیر. ایلکین اینسان  اؤزونون اويدوردوغو افسانه‌لره ايناناراق، طبيعتده باش وئرن چتينليکلره قاتلانيب، ياشاماغي باجارميشدیر.
ايستر اسکي تورکلرين شامانليق اينانجلاريندا، ايسترسه ‌ده زرتشت دينينده، اود و اوجاق قوتسالدير. آذربايجان خالقي‌نين اينانجلار سيستمي ترکيبينده ايسلاميتدن اؤنجه‌کي هر ايکي دين ( شامانليق و زرتشتي‌ليک ) اساس رول اويناميش و بوگونه قدر ده عرف، عادت و مراسيملريميزده اؤزونو ساخلاميشدير. بونلارين هر ايکيسينده ده ايشيق، ايستي و گوندوز خئير، قارانليق، سويوق، قيش و گئجه ايسه شر ساييلير( پاشا افنديئف صص ۱۳۳-۱۳۶).
 
بیرینجی بؤلوم:
چیلله مراسیمی حقینده بیر پارا ملاحیظه‌لر
چیلله گئجه‌سی مراسیمی‌نین منشائی:
- آتالاريميز  "قورخ گئجه شريندن" دئميشلر
- ايلين ان اوزون گئجه‌سي چیلله گئجه‌سيدير، هم ده قيشين ايلک گئجه‌سي، قارانليق، سويوق، اوزون بير گئجه، عجبا بو مجمع‌الاشرارين کناريندان راحات‌مي کئچمک اولار؟
قاباق قيشدير. کيم نه بيلير نه قدر مال _ داوار پيه‌‌لرده قيريلاجاق، نئچه سود امر کؤرپه ‌ بلگينده دوناجاقميش. قيشين ایلک گئجه‌سینین قره ‌قئييدي هرکسين جانينی آلديقدا، بير ایلنجه‌لی مراسيمله، بو گئجه‌نين شريني بير تهر باشدان آشيريب و قارا قيشين قارشيسینا گوجلو روحيه ‌ايله چيخماق لازيمدير.  منجه چيلله گئجه‌‌سي مراسيمي‌نین  اساس فلسفه‌سی‌ بودور. آما بونا باشقا سببلر ده سایماق اولار، بو آرادا دکتر یاشار کالافات‌ین دوشونجه‌لری دقته لاییقدیر.
یاشار کالافات_آ گؤره چیلله مراسیمی تورک خالقلارینین ایناجلاریندا آللاهدان برکت و بوللوق تمناسی ایله علاقه‌داردیر، او یازیر:
« اوزون قیش مؤوسیمی، اینسانلارین و حیوانلارین یئیه‌جکلرینین، یاخاجاقلارینین توکندیگی جیدّی بیر امتحاندیر. عادتا تصوفده‌کی "چیله" ( چیلله ) یاشانیلاراق نفس تربیه‌سیندن گئچمیشدیر. نئجه کی قیشین دؤنملری آراسیندا " بؤیوک چیلله " و " کیچیک چیلله " ده واردیر، چیلله‌دن چیخیش بیر قوتلاماغی و حمدی بایرامینی گتیریر، بو روزی یئتیرنه بیر شوکران یئنه ده داها بول وئرمه‌سی اوچون یالواریشدیر » (Yaşar Kalafat, S.243) .
بونا شاهید اولاراق، سالماسدا یاشایان کوره‌سوننولرین بیر عنعنه‌سینی قئید ائتمک اولار: سالماسلی کوره‌سوننولر چیلله گئجه‌سینده قووورغا قوووروب، دامین دؤرد بوجاغینا داغیدارلار، برکت رمزی اولان بوغدالاری داغیتماقلا دا اینانارلار کی گلن ایل بوللوق اولاجاق ( فیروز سعیدی ).
بوکیمی عادت و اینانجلار، چیلله مراسیمی‎نین برکت موتیویله سیخ باغلیلیغینی گؤسترمکده‌دیر.
ناردوقان، گون‌دوغان، یلدا:
گوللو یول‌اوغلونون یازدیغینا گؤره، اسکی تورکلر چیلله‌نین ایلک گونونو بایرام ائدردی. " نار دوقان"  ( یاخود گون‌دوغان ) آدیلا مشهور اولان بو بایرامی هله ده تاتارلار، باشقوردلار، چوواشلار و... قئیده آلیرلار. " نار" مونقولجا گونش دئمکدیر. تاتارلار اونا " کویاش تووآ= گونش دوغان"، باشقوردلار ایسه " ناردوقان " یا دا " ماردوقان " ، چوواشلار " نارتاوان" یاخود دا " نارتوکن" دئیر و بو گونو بایرام ائدیرلر.
آذربایجاندا " گون دوغان " بایرامی تمامیله اونودولموشسا دا آنجاق بیر عادت اولاراق بوگون بیر _ بیرینه راست گلنلر « اوزونه گون دوغسون »، « گونون آغ اولسون »دئیه خئییر _ دوعا وئررلر(Güllü Yoloğlu). ماراقلیدیر کی اسکی تورکلرین بو مراسیمی‌نین آدی، قدیم سوریانیلرده و آسوریلرده ده عینی معنانی وئرن بیر کلمه‌دیر: یلدا.
بیلدیگینیز کیمی تورک کلاسیک ادبیاتیندا بؤیوک چیلله‌نین ایلک گئجه‌سینه، "یلدا گئجه‌سی" ده دئییلمیشدیر. بو گون بعضی شهرلی آذربایجانلیلار یلدا گئجه‌سی ترمینینی ده چیلله گئجه‌سی ایله پارالل ایشلدرلر.
اصلینده سوریانیجه اولان " یلدا " سؤزونون آنلامی " دوغوش" دئمکدیر. آسورجادا ایسه عینی ایله " بت یلدا " سؤزو دوغوشدور. دئمک " یلدا " یاخود " گون‌دوغان "دان اعتیبارا گونلر بؤیومگه باشلار، بونا گؤره ده دوغوش معناسی وئرن بو آدلاری اونا وئریلمشدیر.

آرتیرمالییام بو اینانج دونیانین ایلک کریستیان خالقی اولان آسوریلرین طرفیندن سونرالار حضرت مسیحین دوغوشو ( میلادی ) ایله عوض ائدیلرک، مسیحیلرین ایچینده
" کریسمس" اولاراق یاییلمیشدیر.
چیلله‌نین لغتده و خالق تقویمینده‌کی آنلامی:
قیرخ آنلامینا گلن تاتجا " چهل" یاخود " چل" کؤکوندن اولان "چیلله" سؤزونون آنلامی آذربایجان دیلی‌نین ایضاحلی لغتینده بئله قئیده آلینمیشدیر:
1- دوغوشدان، تویدان و یا اؤلمکدن کئچن قیرخ گونلوک مدت
2- قیشین بؤیوک و کیچیک چیلله‌دن عیبارت ایلک ایکی آیی ( ایضاحلی لغت، چیلله ماده‌سی )
فرهنگ معین‌ده ایسه بونلاردان علاوه " درویشلرین بیر بوجاغا سیغیناراق قیرخ‌ گونلوک ریاضت ایچینده عیبادت ائتمه‌لری" آنلامی دا قید اولموشدور.
( فرهنگ فارسی، چله ماده‌سی).
قید ائتمک لازیمدیر کی اؤزبکیستان و قاراچای تورکلری ائله‌جه ده ایران تاتلاری آراسیندا قیش چیلله‌لریندن علاوه، یای چیلله‌لری ده وار. یای چیلله‌سی تیر آیی‌نین اوّلیندن باشلار. ایلین ان ایستی زامانینا فارسلارین " چلّه‌ی تابستان " دئدیکلری ده ائله همین خالق تقویمینه عایید ترمیندیر. یای چیلله‌لری ده قیشین‌کی کیمی ایکی بؤیوک و کیچیک چیلله‌دن عیبارتدیر و جمی 60 گون سورر.
آذربایجان و تورکیه‌ده "چیلله" سؤزو باشقا بیر آنلام دا داشیماقدادیر، او دا چتینلیک و زحمت دئمکدیر. دئمه‌لی هله ده خلق ایچینده ایشلنمکده‌ اولان "چیلله تؤکمک، چیلله کسدیرمک، چیلله‌سی چیخماق"، بیر گلینین، زاهی‌نین، اوشاغین... هانسیسا بیر چتینلیک ویا زحمتدن قورتولماسینا عایید ایشلنن ترمینلردیر.
ناصر منظوریه گؤره چیلله سؤزو تورکجه‌دیر  معناسی ایسه سون درجه گئریلمه و چکیلمه‌دیر. چیلله‌گئجه‌سی ده قیش فصلی‌نین ان سویوق و ان اوزون گئجه‌سی اولدوغوندان بو آد اونا وئریلمیشدیر.  ( منظوری ناصر )
آنجاق بونو دا دئمه لییم کی سایین ناصر منظوری‌نین چیلله‌یه وئردیگی بو یئنی معنایه هئچ بیر سؤزلوکده راسلامادیم.
آذربایجان خالق تقويمينده اساس قيش يئتميش گوندن عيبارتدير:
40 گون بؤيوک چيلله: دي ‌آيي‌نين اوّليندن ( دسامبرین 22_سیندن ) بهمنين دوققوزونا کيمي ( یانوارین 29_ونا کیمی )
20 گون کيچيک چيلله: بهمنين اونوندان ( یانوارین 30_وندان ) بهمنین سونونا کيمي
( فئورالین 19_ونا کیمی )
10 گون قاري‌ننه چيلله‌سي: ايسفندين بيريندن ( فئورالین 20_سیندن) اسفندین اونونا کيمي
( فئورالین سونو مارتین بیرینه کیمی ) ( انجوي شيرازي ص 42)
خالق اینانجلارینا گؤره بؤیوک و کیچیک چیلله ایکی باجیدیر. بو اوچ شر قوه‌لرین ( بؤیوک باجی، کیچیک باجی و قاری ننه‌نین) هر اوچونون ده مونث یاخود قادین اولماسی،  اونا عایید اینانجلارین  آناارکیل‌لیک ( مادرشاهلیق ) دؤوروندن گلیب بیزه چاتدیغینی ثبوت ائتمکده‌دیر.
ایکینجی بؤلوم:
آذربایجاندا چیلله مراسیمی:
چیلله قارپیزی
آذربایجاندا قيشا گيرمزدن اول قيش تدارکو گؤرولر، بير چوخ يئرلرده بوتون پاييز آيلاريندا‌ قادينلارين اساس چالیشماسی قيش زومارينا صرف اولار. قوورما، تورشو، لاواشا، دن _ دؤش، يئرآلما، سوغان، قوروگؤي، روب و ... بو کيمي يئمکلري حاضيرلاييب، قيش زوماري ائدرلر. بونلارين ايچينده بير ده " چيلله قارپيزي " اولماليدير.
بؤيوک چيلله باشلانان گئجه هامي بير-بيرينين ائوينه توپلانار، بير چوخلو قورو يئميشلر
( سبزه، جویز و قاخ... )، قووورغا، اییده، بعضا ده نار (  و بو کيمي ياش مئيوه‌لر )، پشمک، قوووت، حالوا قوناقلار اوچون گتيررلر، ان سوندا دا چيلله‌ قارپيزيني ديليم _ ديليم کسيب هامييا پايلارلار. چيلله قارپيزيني هامي يئمه‌ليدير، بيريسي ائوده اولماسا دا پاييني ساخلارلار و بئله اينانارلار کي چيلله قارپيزيني يئسه‌لر اونلارا سويوق دیمييه‌جک.
سالماسدا یاشایان کوره‌سوننولرین بئله بیر قایداسی وار کی چیلله‌قارپیزینی مجلیسده اولان آغ‌ساققاللارین بیری کسیب « قادا_ بالامیزی بو گئجه کسدیک » دئیر و صاباحیسی گون چیلله قارپیزینین قابیقلارینی آخار سویا وئررلر ( فیروز سعیدی ).
چیلله‌لیک:
چیلله گئجه‌سی اوغلان ائویندن آداخلی قیزا چیلله‌لیک گؤندریلر، دئمه‌لی چیلله گئجه‌سینه عایید یئمکلر او جمله‌دن: پشمک، قوووت، حالوا، قورو یئمیشلر، نار و ان واجیب اولان چیلله قارپیزینی ( عموما بزه‌یرک )، بیر خونچادا توپلانیب، آخشام باشی قیز ائوینه گؤندریلر.
ائولندیکدن سونرا دا بیر نئچه ایل قیز گلینه چیلله‌لیک گئدر، آمما بو دؤنه خونچا اوغلان ائویندن دئییل، قیز ائویندن گؤندریلر. قیزین آتا _ آناسینا گؤره بو هدیه‌لر اوغلان ائوی یانیندا قیزلارینین باش اوجالیغی ساییلیر.
چیلله گئجه‌سی اوخونان نغمه‌لر:

مراسیم و مؤسیم نغمه‌لرینین بیر پاراسی چیلله ایله علاقه‌داردیر. داش ماکیدا چیلله گئجه‌سی بو نغمه‌نی اوخویارلار:
آی چیلله _ چیلله قارداش
آتین قمچیله قارداش
بیر گلدین دانیشمادین
قلبیم آچیلا قارداش ( انجوی شیرازی، ص  47)
مشهور فولکلورشوناس عزیزه خانیم جعفرزاده ده اؤز آتاسیندان ائشیتدیگی بو نغمه‌نی بئله ثبت ائتمیشدیر:
قوووب، قیشی آیازی
کسدیک چیلله قارپیزی
آللاه یئتیرسین روزی
ائل قالماسین تامارزی
کلاسیک ادبیاتیمیزدان، ماکیلی شاعیر "یلدا" نین دیللر ازبری اولان بو میصراعلاری، دا چیلله گئجه‌لری ییغینجاقلاریندا بیر تاپماجا کیمی اوخونار:
یلدا گئجه‌سی بیردی
ایلده بیر اولار یلدا
یا رب بو نئجه سیردی
بیر آیدا ایکی یلدا ؟
بورادا سئوگیلی‌سی‎نین آی اوزونون ایکی طرفینده ساللانان هؤروکلرینی گؤرن شاعیر، اونو بیر آیا و ایکی قارا و اوزون یلدا گئجه‌سینه بنزدرک بو اسرارانگیز گؤزللیگین قارشیسیندا حیرته دالمیش و بو اینجه شعری یاراتمیشدیر.
فالا باخما:
. چيلله گئجه‌سي فالا باخارلار، کندلرده و ائلات ايچينده يايغين فاللار باياتي فالي و قولاق‌آسدیدیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی بو فاللار چیلله گئجه‌سیندن علاوه آخیر چرشنبه‌ده ده یاییغیندیر.
بایاتی فالی:
چیلله گئجه‌سینده بير قيز اوشاغيني بولاق باشيندان سو گتيرمگه گؤندررلر، او يول بويو کيمسه ايله دانيشمامالي، چاغيرسالار بئله جواب وئرمه‌مه‌ليدير. قيز گتيرديگي سو کؤزه‌سيني ائوده آغ‌ بيرچک بير خانيما تاپشيرار، او دا سويو تؤکر بير قابا اوستونه ده تميز بير پارچا چکر. سونرا قيز گلينلر و فالينا باخماق ايسته‌ين خانيملار قابين اطرافینا توپلانار، هره‌سي اؤزوندن بير نيشان سو قابي‌نين ايچينه آتار. مثلا مينجيق، اوزوک، سانجاق و ساييره، قيزلاردان بيري اليني سالار قابين تکينه و سويو دولانديرا-دولانديرا، مجليسده‌کيلر ده هره‌سي ايسته‌ديکلري باياتي‌نين ايلک ميصراعسینی اوخويارلار،
مثلا بيري دئير:
_ الينده بايدا گلين
او بيري ايسه:
_ قاپيدان بيري گلدي
و.......
کيمين قابا آتديغي نيشان قيزين الينه گلسه، اوخونان سون باياتيني کاميل‌لشديرمه‌لیدیر و او باياتي همين شخصين وصف-حاليدير دئيرلر. مثلا:
الينده بايدا گلين
دوروبدو چايدا گلين
تانري مورادين وئرسين
آچيلان آيدا گلين
(بونون معناسي بودور کي نیشان صاحیبی گلن آي اؤز مورادينا چاتاجاقدير)
قاپيدان بيري گلدي
گؤزومون نورو گلدي
بو آرخي کيم آريتدي
سو بئله دورو گلدي
(دئمک نیشان صاحیبی‌نین يولدا مسافيري وارسا، او ساغ- سلامت گليب، چاتاجاق، يا دا نیشان صاحیبی‌نین گلن گونلري خئييرلي و ايشيقلي اولاجاق) ( يکاني زارع صص64-66).
.
. قولاق آسدی:
کند ائولرينده بير _ بيرينين دامينا چيخيب، قولاق ياتيردارلار گؤرسونلر ائو اهلي ندن دانيشير. سؤزلري هر بير مؤوضوعدا اولسا، اؤز فيکيرلرينجه اونو بير يئره يوزوب، اورکلرينده توتدوقلاري نيتين جوابينی آلارلار.
اونا گؤره ده بو گئجه هامي چاليشار خوش صؤحبتلر، ياخشي سؤزلر دانيشسين، آغيزيني خئيره آچسين، دئيرلر ائشيدن اولار قوي قولاغينا خئييرلي سؤزلر دَیسين، بلکه موشگولو آچيلسين! (يکاني زارع ص 66).
چیلله‌لرین دئییشمه‌سی:
خالق اینانجلارینا گؤره ، بؤیوک چیلله نیسبتا عاغیللی و انصافلیدیر، آما کیچیک باجی عکسینه چوخ عصبی و منطیقسیزدیر. آجیغی توتاندا کیمسه‌یه آمان وئرمز. اردبيلده چيلله گئجه‌‌سي يئييب، ايچديکدن سونرا جماعت چؤله چيخار و شاختايا اوز توتوب، دئيرلر:
- بؤيوک چيلله! سن آللاه برک توتما
بونو دئیرکن ده اینانیرلار کی دوغرودان دا بؤیوک باجی بونلارین سؤزونو ائشیدیر و بو قیشی  برک توتمایاجاق.
بؤیوک چیلله و کیچیک چیلله آراسیندا خالقيميزين ديلينده دولاشان بئله بير ميتولوژيک روايت وار:
"بيرگون بو ایکی باجی بؤیوک چیلله و کیچیک چیلله ايیده آغاجي آلتيندا اوتوروب، دانيشيرديلار، کيچيک باجي ، بؤيوک باجيدان سوروشار:
_ سن گئتدين نئيله‌دين؟
دئير :
_ من گئتديم هامي‌نين اللرين تنديرين اوستونه سالديم، دوندارديم، اوشوتدوم، ناخوشلاتديم، گلديم!
کيچيک باجي دئير:
_ بولار بير ايش دئييل کي من گئتسم، قاريلاري کورکدن، لولئيين‌لري لولوکدن، گلينلري بيلکدن، کؤرپه‌لري بلکدن ائلرم!
بؤيوک باجي دا دئير کی:
سن ده بير ايش گؤره بيلمزسن چونکو قاباغين يازدي، عؤمورون آزدي.
بو توفارقان واريانتي ایدی، خويدا دا بئله دئيرلر:
« بؤيوک چيلله دئير:
من گئتديم هامي‌نين اللرين باغلاديم، تنديرين اوستونه سالديم گلديم.
کيچيک چيلله ده دئير:
من سنين کيمين دئييلم، گئديب، هاميني تنديردن قوووب، کوفله‌دن چيخاراجاغام، اوشاقلارين اللرين بئشيکده، قوجالارين اللرين بوز سينديراندا چاتلاداجاغام ، گلينلرين اليني بولاق باشيندا دوندوراجاغام».

کوسا _ گلین:
ایکی چيلله‌نین آراسیندا بوتون قيش بويونجا چوخ اسکي زامانلاردان قالان کوسا_ گلين، خیدير نبي، ساياچي کيمي مراسيملر و بايراملار کئچيريلر.
بورادا ميثال اوچون کوسا _ گلين مراسيمينه قيساجا ايشاره ائده‌جگم:
کوسا_ گلين مراسيمي زيرنا، دوهول ايله مشايعت اولار، کوسا يئل قوواندان ساققال قويار، باشينا ايکي بوينوز تاخار، يانينا دا بير گلين سالار، بير ده اؤزويله چووال داشييان بيريسينی دولانديرار. بونلار کند ايچينه گليب، چاليب، اوخويوب، اوينايارلار. کوسا _ گلين شعرلريندن بير نئچه‌سيني آشاغيدا وئريرم:
کوسا گلير هاوادان
ساققالي يئل قووادان
کوسانين پايين گتير
آي خانيم، ائوين آوادان
***
.*هه
جانيم قاراباش قويون
قارلي داغلار آش قويون
اوچ گون، اوچ گئجه کئچر
کوسايا يولداش قويون
.*
***
جانيم او قاتار کئچي
قايادا ياتار کئچي
قيش سويوغو گلنده
بالاني آتار کئچي
.
* ***
آي خالا خالا دور ايندي
يوک ديبينه سوز ايندي
چؤمچه‌ني دولدور ايندي
آللاه بالان ساخلاسين
دو بيزي يولا سال ايندي (انجوي شيرازي ص 95-98)
چیلله قوودو:
قیشین باشلانقیجیندا چیلله‌لری قارشیلایان خالق، کیچیک چیلله‌نین سون گونو ده اونو قووالایاراق یولا سالار.
آذربایجاندا کيچيک چيلله‌‌نين سون گئجه‌سينه کورداوغلو بعضا ده صیاداوغلو دئيرلر. بو گئجه قيز _ گلينلر داما چيخار و دامدا اود يانديريب، قارلاري اونون اوستونه سوووراراق اوخورلار:
چيلله قوودو، چيلله قوودو
سحر مينجيق، سحر مينجيق (انجوي شيرازي ص48)
سحر مينجيق دئديکده صاباحيسي گون مينجيق _ مينجيق ياغيش ياغاجاغينا اينانارلار. سايين قالادا ایسه بو شعر اوخونار:
چيلله قاچدي‌ها چيلله قاچدي
بالالارينی گؤتدو قاچدي
کورد اوغلو:
چيلله‌ نين سون گونو حاققيندا دا ميتولوژيک بير روايت وار:
« دئييرلر کيچيک چيلله‎نین ایلک گونونده، لئيلک گلیب گؤلون دونوق سولارینا قونوب، بوزلاری اریدر. آما بير دفعه هاوا بتر کولک ائليردي. يامان سويوق دوشموشدو، پيشيکلر ميرنووا دوشوب، آج قورد آدام اتینه یئریکله‌میشدی.  خالق نه قدر حاجي لئيلگين يولونو گؤزله‌ديلرسه اوندان خبر اولمادي.
صياد بابا دئدیکلری بير تاري تانييان، آغزی دعالي ياخشي کيشي وار ايدي او جماعته توختاخلیق وئریب، دئييردي: « نيیاران اولمايين حاجي‌لئيلک هرياندان اولسا گليب، چيخار. بير آز دا دؤزمه‌ليیک ».
آما گؤزله گؤزون وار اولسون. ‌لئيلکدن خبر اولمادي آخيردا جماعت يورولوب، کور _ پئشمان ائولرينه دؤندولر. صياد بابانين کورداوغلو آديندا بير اوغلو وار ايدي، ائوه گليب، اوغلونا دئدي: « اوغلوم دور پار _ پالتاريوي گئي! باخ گؤر بلکه حاجي‌لئيلک گليب، گديکده قاليب ».
کورداوغلو چاريقلارينی گئيیب، پاتاواسينی باغلادي، کورکونو ده چيگنينه ساليب، آلا چلپوو ياغا-ياغا داغ يوخاري يولا دوشدو. آخيردا گئديب، يوخوشون باشينا چاتدي. باخیب گؤردو صیادبابا دئین کیمی لئيلک گليب، قاردا قالیب. تئز اونو قوجاغينا آليب، کنده ساري قاییتدی، بونو گؤرن کيچيک چيلله لاپ سالدي عينادينا ساغدان سولدان چارپاز قار ياغديريب، کولک ائله‌دي. کورداوغلو، لئیلک اوشومه‌سين دئیه اونو کورکونون ايچينه آلدی، آما کيچيک چيلله قارلاري صیاداوغلونون اوز گؤزونه سوووروب، يولونو آزديردی. کورداوغلو بير داشين داليندا گيزلنيب، اؤزونو کولکدن قورويوب، لئيلک ايله سحره کيمي اورادا قالدي.
آما گل گؤر کي کورداوغلو گلمه‌يينجه آتا _ آناسي برک نيیاران قالديلار، گئجه‌ني بير نئچه ساعات یولا گؤز تیکدیلر، خبر اولمادي، کور _ پئشمان باشلاريني آتيب، ياتديلار.
آناسي یاتدیغی یئرده دؤشونو چيخاريب، يئره دايادي، سحره ياخين صياد باباني اوياتدي کي « موشتولوغومو وئر، اگر کورداوغلو ايندييه‌جن ديري قالسا داها بوندان سونرا اؤلمز »دئدي.
دئدي: من دؤشومو يئره داياميشديم، سحره کيمي سويوقدان آز قالا دونوردو، آمما ايندي يئر قيزيشدي، دئمه‌لي يئر نفس چکیب، قیزیشماغا باشلاميشدیر!
بير آزدان گؤردولر کورداوغلو ساغ _ سلامت گليب، چيخدي.
او ‌لئيلگي ده بیر باشا گؤل سولارينا آپارمیش، او دا بوزلاری اريتمگه باشلادی ».
سونوج و سون سؤز:
1- چیلله‌یه عایید اینانجلار، آناارکیل‌لیک (مادرشاهلیق) دؤرونه قاییدیر.
2- چیلله مراسیملری، ایکی هدفی قصد ائدیر: بیرینجیسی بوللوق، آللاهدان برکت ایسته‌مه و ایکینجیسی  اینسانلاری  قیشین چتینلیکلرینه قاتلاشماق اوچون روحا حاضیرلاتماق .
3- آذربایجاندا بؤیوک چیلله‌دن کیچیک چیلله‌یه ایکی آی سورن مراسیم اصلینده چوخ مرکب و بؤیوک بیر کمپلکسدیر. اورادا ایلنجه، ماهنی، رقص، اینانج، فال، میتولوژی، بیر چوخ عادت عنعنه‌دن بحث ائتمک اولار.