در این دوران برای اولین بار ترجمه ی اشعار، داستان ها و نوشته های ادبی دیگر ملل( روس، فارس و کشورهای اروپایی) نیز در فصلی با عنوان ” قونشو خلقلرین معاصر ادبیاتی” به چشم می خورد.
بی شک حکومت یکساله ی فرقه ی دمکرات و افزایش بیداری ملی در آذربایجان تأثیر بسیار زیادی بر روی ادبیات آذربایجان و به تبع آن ادبیات کودک گذاشت به طوریکه حتی تلاشهای بعدی در این حوزه نیز متأثر از این دوران بود.
د) دوران پس از فرقه تا انقلاب اسلامی:
پس از شکست فرقه ی دمکرات آذربایجان، زبان تورکی آذربایجانی جایگاه خود را در مدارس و ادارات رسمی آذربایجان از دست داده و به یک زبان ممنوعه تبدیل شد. در سالهای پس از ۱۳۲۴ با افزایش نگاه امنیتی رژیم شاهنشاهی به مسئله ی زبان مادری ملل غیرفارس، ادبیات این ملل تحت استیلای فرهنگی زبان فارسی قرار گرفت. به طور کلی فضای شدید امنیتی موجود در آن سالها اجازه ی هرگونه انتشار کتاب به زبان تورکی آذربایجانی را از نویسندگان گرفته بود ادبیات کودک آذربایجان نیز از این قاعده مستثنی نبود. در چنین فضایی بیشتر روشنفکران و نویسندگان تورک زبان نوشتن به زبان فارسی را آغاز نمودند.
نویسندگان ادبیات کودک آذریابجان در این دوره از لحاظ زبان نگارش به ۲ دسته تقسیم می شوند. دسته ای به رغم تمام فشارها زبان تورکی آذربایجانی را به عنوان زبان ارتباطی با مخاطبان خود برگزیدند و دستهی دیگر ترجمه ی ادبیات شفاهی این ملت به زبان فارسی را راهکاری برای حفظ این میراث ارزشمند بشری دانستند. در ادامه به بررسی آثار هر دو دسته از نویسندگان می پردازیم.
بین سالهای ۱۳۵۷- ۱۳۲۴ آثار سلام الله جاوید، هاشم طرلان، حبیب فرشباف و آثار بازنشر شده ی جبار باغچه بان از معدود کتاب های ادبیات کودک به زبان تورکی آذربایجانی بودند. در این مقاله به بررسی کتاب ” آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر” نوشته ی دکتر سلام الله جاوید پرداخته شده است.
در طی سالهای پس از فرقه ی دمکرات آذربایجان، زمینه ی خدمات اجتماعی مهم برای سلام الله جاوید فراهم نبود. ایشان در این سالها علاوه بر طبابت به جمع آوری ادبیات شفاهی آذربایجان مخصوصاًٌ در عرصه ی ادبیات کودک پرداختند. دکتر سلام الله جاوید در سال ۱۳۴۸ اقدام به بازنشر کتاب ” آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر” می نماید. پس از انتشار چاپ دوم این کتاب مأمورین ساواک اقدام به ضبط و جمع آوری این کتاب می نمایند. کتاب” آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر” در ۵ بخش، آغیز ادبیاتی،ناغیللار و اوشاق اویونلاری، تاپماجالار، حیکایه لر و مزه لی سؤزلر به رشته ی تحریر درآمده است.
دسته ی دوم نویسندگان ادبیات کودک در سالهای پس از حکومت ملی، علاوه بر ترجمه ی آثار فولکلوریک ادبیات آذربایجان در ورود اندیشه های سیاسی و اجتماعی به عرصه ی ادبیات کودک نیز نقش به سزایی ایفا کردند. در یک ارزیابی کلی باید گفت ورود اندیشه های سیاسی و اجتماعی در ادبیات کودک موجب شد تا از آن پس داستان ها، حرفی برای گفتن داشته باشند. حرفی که فراتر از یک سری نصایح اخلاقی و مؤعظه های مکرر بود و می توانست در کودکان تأثیری از خود بر جای بگذارد. موج اندیشه های سیاسی و اجتماعی نخستین بار توسط کسانی چون صمد بهرنگی و دکتر حسین محمدزاده صدیق به اوج خود رسید.
۱- اندیشه های اجتماعی مبتنی بر اهداف سیاسی:
این بخش شامل آثاری است که به افشای ناهنجاری های جامعه می پردازد. نویسنده در این گونه آثار می کوشد تا با آشکار سازی ریشه های فقر، بیکاری، فساد و تبعیض های اجتماعی به مخاطبین خود یک بینش انقلابی بدهد. صمد بهرنگی چنین بینشی را در ادبیات کودک آذربایجان در دهه ی چهل نمایندگی می کرد. صمد در شیوه ی آموزشی و مضمون داستانهای خود تلاش می کرد روح اعتراض به نظام حاکم را دردانش آموزان پرورش دهد.
از اول مهرماه ۱۳۴۴ نشریه ی هنری- اجتماعی ” مهد آزادی آدینه” با همکاری صمد بهرنگی، بهروز دهقانی، غلامحسین فرنود، رحیم رئیس نیا، علیرضا نابدل( اوختای) و مناف فلکی منتشر گردید. این نشریه تا ۱۸ شهریور ماه ۱۳۴۵ به تعداد ۱۷ شماره انتشار یافت. ” اولدوز و کلاغها” متن تورکی داستان” تلخون” و چاپ دفتر دوم مثلها و چیستانها محصول این سال هستند.
۲- اندیشه های اجتماعی مبتنی بر اهداف فرهنگی:
بخش دوم شامل آثاری می باشد که اندیشه های اجتماعی در آنها رنگ و بوی فرهنگی به خود می گیرد. دکتر حسین محمدزاده صدیق در دهه ی چهل نماینده ی این بینش فرهنگی در ادبیات کودک آذربایجان بود. دوقلوهای تورک، قارا آت، درباره ی قصه های کودکانه ی بهرنگ، قصه های روباه، قصه های کچل، چیل مایدان و دنیای قصه ی بچه ها از آثار معروف حسین محمدزاده ی صدیق است.
بی شک حکومت یکساله ی فرقه ی دمکرات و افزایش بیداری ملی در آذربایجان تأثیر بسیار زیادی بر روی ادبیات آذربایجان و به تبع آن ادبیات کودک گذاشت به طوریکه حتی تلاشهای بعدی در این حوزه نیز متأثر از این دوران بود.
د) دوران پس از فرقه تا انقلاب اسلامی:
پس از شکست فرقه ی دمکرات آذربایجان، زبان تورکی آذربایجانی جایگاه خود را در مدارس و ادارات رسمی آذربایجان از دست داده و به یک زبان ممنوعه تبدیل شد. در سالهای پس از ۱۳۲۴ با افزایش نگاه امنیتی رژیم شاهنشاهی به مسئله ی زبان مادری ملل غیرفارس، ادبیات این ملل تحت استیلای فرهنگی زبان فارسی قرار گرفت. به طور کلی فضای شدید امنیتی موجود در آن سالها اجازه ی هرگونه انتشار کتاب به زبان تورکی آذربایجانی را از نویسندگان گرفته بود ادبیات کودک آذربایجان نیز از این قاعده مستثنی نبود. در چنین فضایی بیشتر روشنفکران و نویسندگان تورک زبان نوشتن به زبان فارسی را آغاز نمودند.
نویسندگان ادبیات کودک آذریابجان در این دوره از لحاظ زبان نگارش به ۲ دسته تقسیم می شوند. دسته ای به رغم تمام فشارها زبان تورکی آذربایجانی را به عنوان زبان ارتباطی با مخاطبان خود برگزیدند و دستهی دیگر ترجمه ی ادبیات شفاهی این ملت به زبان فارسی را راهکاری برای حفظ این میراث ارزشمند بشری دانستند. در ادامه به بررسی آثار هر دو دسته از نویسندگان می پردازیم.
بین سالهای ۱۳۵۷- ۱۳۲۴ آثار سلام الله جاوید، هاشم طرلان، حبیب فرشباف و آثار بازنشر شده ی جبار باغچه بان از معدود کتاب های ادبیات کودک به زبان تورکی آذربایجانی بودند. در این مقاله به بررسی کتاب ” آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر” نوشته ی دکتر سلام الله جاوید پرداخته شده است.
در طی سالهای پس از فرقه ی دمکرات آذربایجان، زمینه ی خدمات اجتماعی مهم برای سلام الله جاوید فراهم نبود. ایشان در این سالها علاوه بر طبابت به جمع آوری ادبیات شفاهی آذربایجان مخصوصاًٌ در عرصه ی ادبیات کودک پرداختند. دکتر سلام الله جاوید در سال ۱۳۴۸ اقدام به بازنشر کتاب ” آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر” می نماید. پس از انتشار چاپ دوم این کتاب مأمورین ساواک اقدام به ضبط و جمع آوری این کتاب می نمایند. کتاب” آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر” در ۵ بخش، آغیز ادبیاتی،ناغیللار و اوشاق اویونلاری، تاپماجالار، حیکایه لر و مزه لی سؤزلر به رشته ی تحریر درآمده است.
دسته ی دوم نویسندگان ادبیات کودک در سالهای پس از حکومت ملی، علاوه بر ترجمه ی آثار فولکلوریک ادبیات آذربایجان در ورود اندیشه های سیاسی و اجتماعی به عرصه ی ادبیات کودک نیز نقش به سزایی ایفا کردند. در یک ارزیابی کلی باید گفت ورود اندیشه های سیاسی و اجتماعی در ادبیات کودک موجب شد تا از آن پس داستان ها، حرفی برای گفتن داشته باشند. حرفی که فراتر از یک سری نصایح اخلاقی و مؤعظه های مکرر بود و می توانست در کودکان تأثیری از خود بر جای بگذارد. موج اندیشه های سیاسی و اجتماعی نخستین بار توسط کسانی چون صمد بهرنگی و دکتر حسین محمدزاده صدیق به اوج خود رسید.
۱- اندیشه های اجتماعی مبتنی بر اهداف سیاسی:
این بخش شامل آثاری است که به افشای ناهنجاری های جامعه می پردازد. نویسنده در این گونه آثار می کوشد تا با آشکار سازی ریشه های فقر، بیکاری، فساد و تبعیض های اجتماعی به مخاطبین خود یک بینش انقلابی بدهد. صمد بهرنگی چنین بینشی را در ادبیات کودک آذربایجان در دهه ی چهل نمایندگی می کرد. صمد در شیوه ی آموزشی و مضمون داستانهای خود تلاش می کرد روح اعتراض به نظام حاکم را دردانش آموزان پرورش دهد.
از اول مهرماه ۱۳۴۴ نشریه ی هنری- اجتماعی ” مهد آزادی آدینه” با همکاری صمد بهرنگی، بهروز دهقانی، غلامحسین فرنود، رحیم رئیس نیا، علیرضا نابدل( اوختای) و مناف فلکی منتشر گردید. این نشریه تا ۱۸ شهریور ماه ۱۳۴۵ به تعداد ۱۷ شماره انتشار یافت. ” اولدوز و کلاغها” متن تورکی داستان” تلخون” و چاپ دفتر دوم مثلها و چیستانها محصول این سال هستند.
۲- اندیشه های اجتماعی مبتنی بر اهداف فرهنگی:
بخش دوم شامل آثاری می باشد که اندیشه های اجتماعی در آنها رنگ و بوی فرهنگی به خود می گیرد. دکتر حسین محمدزاده صدیق در دهه ی چهل نماینده ی این بینش فرهنگی در ادبیات کودک آذربایجان بود. دوقلوهای تورک، قارا آت، درباره ی قصه های کودکانه ی بهرنگ، قصه های روباه، قصه های کچل، چیل مایدان و دنیای قصه ی بچه ها از آثار معروف حسین محمدزاده ی صدیق است.
وی در این آثار داستان های فولکلوریک آذربایجان را از روستاهای دور افتاده جمع آوری نموده و سپس جهت چاپ به اجبار به زبان فارسی ترجمه می نمودند. ایشان در اثری به نام نابغه ی هوش مجموعه داستان های عزیز نسین را ترجمه و در سال ۱۳۵۳ به وسیله ی انتشارات دنیای کتاب چاپ نمود. داستان های طنزی این مجموعه در شناخت اوضاع اجتماعی ترکیه برای نوجوانان در آن روزگار بسیار مفید بود.
در سالهایی که دکتر محمد حسین صدیق در “بنیاد بعثت” به تأسیس شعبهی ترکی آذربایجانی اقدام نمود، نزدیک ۳۰۰ عنوان کتاب برای کودکان و بزرگسالان چاپ کرد که اغلب آنها زیر نظر ایشان و توسط دانشجویان از زبان فارسی ترجمه میشد. از معروفترین این آثار میتوان به کتاب “یهودانین خیانتی” اشاره نمود.
و) دوران پس از انقلاب اسلامی:
پس از سقوط رژیم شاهنشاهی ملل غیرفارس در ایران در رویای نهادینه کردن آرزوی دیرینه ی خود مبنی بر احیای زبان مادری و تدریس آن در مدارس بودند. گرچه در سالهای اولیه ی انقلاب و تحت تاثیر فشار روشنفکران این ملل، چندین اصل قانون اساسی متوجه ۷۰% جمعیت غیرفارس زبان ایران شد، اما این اصول و در رأس آن اصل ۱۵ قانون اساسی همچنان بنابه دلایل سیاسی- اجتماعی، جامه ی عمل به خود ندیده است. با این وجود و به رغم تمامی کارشکنی های مسئولین، فعالین عرصه ی ادبیات کودک در آذربایجان پس از انقلاب اسلامی تمام تلاش خودشان را در راستای آشنایی کودکان با ادبیات کودک آذربایجان انجام داده اند.
از اولین و مهمترین این تلاشها میتوان به انتشار هفته نامه ی اولدوز به همت عباد احمدزاده اشاره کرد. این هفته نامه که توجه ویژه ای به ادبیات کودک داشت در آن سالها به تیراژ ۳۰۰۰۰ رسید.
فیض الله وحید از زندانیان سیاسی آزاد شده ی رژیم شاهنشاهی نیز از دیگر تلاشگران این عرصه بود. ایشان با چاپ داستانهای دده قورقود برای کودکان و نوجوانان سهم بسیار قابل توجهی در آشنایی کودکان با اساطیر و افسانه های ملی داشتند. زبان حماسی ویژه ی نوجوانان از خصوصیات بارز داستانهای نشر شده ی فیض الله وحید است.
زهره وفایی از دیگر نویسندگان ادبیات کودک و نوجوان آذربایجان در دوره ی پس از انقلاب اسلامی می باشد که با انتشار “جوالدوز” قدم موثری در راستای جمع آوری ادبیات شفاهی آذربایجان و بازیهای بومی- محلی برای کودکان برداشته است. زهره وفایی بعدها انتشارات زینب پاشا را تأسیس نمود.
مطبوعات کودک و نوجوان، علاوه بر کارکرد سه گانه ی اطلاع رسانی، آموزش و سرگرم سازی بهترین وسیله برای ایجاد رابطه ی پایدار و پیوسته با کودکان و نوجوانان، شناساندن هدفهای نهایی و کلی ادبیات کودک و تمرین نویسندگی است. از نشریات تخصصی ادبیات کودک در سالهای پس از انقلاب می توان به نشریه ی چیچک ضمیمه ی نشریه ی یول، نشریه ی ائوجیک به سردبیری رسول قربانی مقدم( اسیر) اهل مراغه در دهه ی ۷۰، کپنک در دهه ی ۷۰ و ویژه نامه های نوروز هفته نامه ی بایرام زنجان به همت تئلناز نعمتی اشاره کرد.
در سالهای اخیر و با افزایش آگاهی ملی، ادبیات کودک و نوجوان آذربایجان نیز به موازات دیگر موارد رشد چشمگیری داشته است. فاطمه میرحسن پور، رامین جهانگیرزاده، بهرام اسدی و معصومه اژدری از طلایه داران حوزه ی ادبیات کودک آذربایجان هستند. انتشارات اختر، یاز، نباتی، وفایی، بوتا و دنیزچین از جمله انتشارات فعال در عرصه ی ادبیات کودک و نوجوان می باشند که انتشارات بوتا و دنیزچین به صورت حرفه ای به مقوله ی ادبیات کودک پرداخته اند.
با نگاهی به ادبیات کودک در دهه های اخیر به روشنی مشاهده می شود که ادبیات کودک در این دوره از لحاظ هنری و تکنیکی رشد روزافزونی داشته است. مقایسه ی این دوره با دوره های پیشین نشان می دهد که نویسندگان این دوره به زیبایی، زبان، ساختار و حتی ویژگی های روانشناختی مخاطبان خود توجه کافی داشته اند.
دلایل عدم بسط ادبیات کودک در آذربایجان در دوران معاصر
جامعه و نظام فرهنگی از عوامل مهم در عدم رشد و بالندگی ادبیات کودک در مناطق غیر فارس زبان می باشند. معضل اصلی جامعه در این مناطق، عدم تدریس آکادمیک زبان مادری، عدم ارائه ی محصولات فرهنگی کودکان به زبان مادری و بی تفاوتی ایجاد شده توسط خانواده ها در یاد دادن زبان مادری به فرزندان است. در زیر به برخی از عواملی که باعث به وجود آمدن این بحران شده اند پرداخته می شود.
الف) عوامل سیاسی:
یکی از برجسته ترین و پررنگ ترین دلایل این بحران، عوامل سیاسی می باشد که بی شک دلایل دیگر نیز منتج از این دلیل می باشند. ملت سازی و هویت سازی جعلی زمان حکومت استبدادی رضاخان، مناطق غیر فارس زبان را از پیشگامی در جریان رشد جامعه ی ایران باز داشته است.
در سالهایی که دکتر محمد حسین صدیق در “بنیاد بعثت” به تأسیس شعبهی ترکی آذربایجانی اقدام نمود، نزدیک ۳۰۰ عنوان کتاب برای کودکان و بزرگسالان چاپ کرد که اغلب آنها زیر نظر ایشان و توسط دانشجویان از زبان فارسی ترجمه میشد. از معروفترین این آثار میتوان به کتاب “یهودانین خیانتی” اشاره نمود.
و) دوران پس از انقلاب اسلامی:
پس از سقوط رژیم شاهنشاهی ملل غیرفارس در ایران در رویای نهادینه کردن آرزوی دیرینه ی خود مبنی بر احیای زبان مادری و تدریس آن در مدارس بودند. گرچه در سالهای اولیه ی انقلاب و تحت تاثیر فشار روشنفکران این ملل، چندین اصل قانون اساسی متوجه ۷۰% جمعیت غیرفارس زبان ایران شد، اما این اصول و در رأس آن اصل ۱۵ قانون اساسی همچنان بنابه دلایل سیاسی- اجتماعی، جامه ی عمل به خود ندیده است. با این وجود و به رغم تمامی کارشکنی های مسئولین، فعالین عرصه ی ادبیات کودک در آذربایجان پس از انقلاب اسلامی تمام تلاش خودشان را در راستای آشنایی کودکان با ادبیات کودک آذربایجان انجام داده اند.
از اولین و مهمترین این تلاشها میتوان به انتشار هفته نامه ی اولدوز به همت عباد احمدزاده اشاره کرد. این هفته نامه که توجه ویژه ای به ادبیات کودک داشت در آن سالها به تیراژ ۳۰۰۰۰ رسید.
فیض الله وحید از زندانیان سیاسی آزاد شده ی رژیم شاهنشاهی نیز از دیگر تلاشگران این عرصه بود. ایشان با چاپ داستانهای دده قورقود برای کودکان و نوجوانان سهم بسیار قابل توجهی در آشنایی کودکان با اساطیر و افسانه های ملی داشتند. زبان حماسی ویژه ی نوجوانان از خصوصیات بارز داستانهای نشر شده ی فیض الله وحید است.
زهره وفایی از دیگر نویسندگان ادبیات کودک و نوجوان آذربایجان در دوره ی پس از انقلاب اسلامی می باشد که با انتشار “جوالدوز” قدم موثری در راستای جمع آوری ادبیات شفاهی آذربایجان و بازیهای بومی- محلی برای کودکان برداشته است. زهره وفایی بعدها انتشارات زینب پاشا را تأسیس نمود.
مطبوعات کودک و نوجوان، علاوه بر کارکرد سه گانه ی اطلاع رسانی، آموزش و سرگرم سازی بهترین وسیله برای ایجاد رابطه ی پایدار و پیوسته با کودکان و نوجوانان، شناساندن هدفهای نهایی و کلی ادبیات کودک و تمرین نویسندگی است. از نشریات تخصصی ادبیات کودک در سالهای پس از انقلاب می توان به نشریه ی چیچک ضمیمه ی نشریه ی یول، نشریه ی ائوجیک به سردبیری رسول قربانی مقدم( اسیر) اهل مراغه در دهه ی ۷۰، کپنک در دهه ی ۷۰ و ویژه نامه های نوروز هفته نامه ی بایرام زنجان به همت تئلناز نعمتی اشاره کرد.
در سالهای اخیر و با افزایش آگاهی ملی، ادبیات کودک و نوجوان آذربایجان نیز به موازات دیگر موارد رشد چشمگیری داشته است. فاطمه میرحسن پور، رامین جهانگیرزاده، بهرام اسدی و معصومه اژدری از طلایه داران حوزه ی ادبیات کودک آذربایجان هستند. انتشارات اختر، یاز، نباتی، وفایی، بوتا و دنیزچین از جمله انتشارات فعال در عرصه ی ادبیات کودک و نوجوان می باشند که انتشارات بوتا و دنیزچین به صورت حرفه ای به مقوله ی ادبیات کودک پرداخته اند.
با نگاهی به ادبیات کودک در دهه های اخیر به روشنی مشاهده می شود که ادبیات کودک در این دوره از لحاظ هنری و تکنیکی رشد روزافزونی داشته است. مقایسه ی این دوره با دوره های پیشین نشان می دهد که نویسندگان این دوره به زیبایی، زبان، ساختار و حتی ویژگی های روانشناختی مخاطبان خود توجه کافی داشته اند.
دلایل عدم بسط ادبیات کودک در آذربایجان در دوران معاصر
جامعه و نظام فرهنگی از عوامل مهم در عدم رشد و بالندگی ادبیات کودک در مناطق غیر فارس زبان می باشند. معضل اصلی جامعه در این مناطق، عدم تدریس آکادمیک زبان مادری، عدم ارائه ی محصولات فرهنگی کودکان به زبان مادری و بی تفاوتی ایجاد شده توسط خانواده ها در یاد دادن زبان مادری به فرزندان است. در زیر به برخی از عواملی که باعث به وجود آمدن این بحران شده اند پرداخته می شود.
الف) عوامل سیاسی:
یکی از برجسته ترین و پررنگ ترین دلایل این بحران، عوامل سیاسی می باشد که بی شک دلایل دیگر نیز منتج از این دلیل می باشند. ملت سازی و هویت سازی جعلی زمان حکومت استبدادی رضاخان، مناطق غیر فارس زبان را از پیشگامی در جریان رشد جامعه ی ایران باز داشته است.
نگاه امنیتی – سیاسی موجود بر روی مسئله ی زبان مادری ملل غیر فارس با توجیه خطر بالقوه ی به اصطلاح تجزیه ی ایران، موجب شده است تا بی عدالتی بالفعلی متوجه ملل غیر فارس در ایران گردد. قطعا نگاه امنیتی – سیاسی موجود، بر ادبیات کودک و نوجوان این ملل نیز تأثیرگذار است.
ب) عوامل اجتماعی:
عدم آموزش زبان مادری به صورت آکادمیک یکی دیگر از مهمترین عوامل عدم پیشرفت ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان می باشد. تدریس به زبان مادری باعث رشد توانایی های کودک برای شناخت اشیا و جهان پیرامون آن می شود. وقتی با زبانی به صورت علمی و آکادمیک برخورد نشود، قابلیتها و پتانسیل های آن زبان نه تنها برای افراد آن جامعه بلکه برای نخبگان آن جامعه نیز شناخته شده نخواهد بود. همین عامل باعث می شود که زبان رشد نکرده و قدرت برای خلق اثرهایی که بتواند با آثار مدرن و حرفهای دنیا رقابت کند را نداشته باشد. چنین زبانی نخواهد توانست نیازهای کودک دنیای امروزی را برآورده سازد.
ج) عوامل فرهنگی:
در دسترس نبودن محصولات فرهنگی و آموزشی به زبان مادری در مناطق غیر فارس زبان از مهمترین عوامل فرهنگی جامعه در عدم رشد ادبیات کودک در این مناطق می باشد. در نتیجه ی سیاست گذاری های غلط و عدم همکاری نهادهای فرهنگی و آموزشی، افراد و مؤسساتی که در حوزه ی ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان فعالیت دارند، در حاشیه و انزوا قرار گرفته اند. شبکه های رادیویی و تلویزیونی این مناطق هم اگر محصولی به زبان آن منطقه ارائه کرده اند بیشتر به صورت برنامه های سطحی در غالب برنامه مربوط به بزرگترها بوده است. برنامه های کودک به زبان مادری در تلویزیون ایران با نگاه امنیتی مورد بررسی قرار می گیرد.
نتیجه گیری:
تبعیض های موجود علیه ملل غیر فارس زبان در ایران نه تنها منجر به عقب نشینی خواسته های فرهنگی و هویتی روشنفکران این ملل نگردیده است بلکه سنتز این رابطه ی دیالکتیکی گرایش ناسیونالیستی ملل غیر فارس زبان بوده است. حمایت اقتصادی از تولید هر محصول فرهنگی، جز اولین دغدغه هایی است که افراد فعال در حوزه ی فرهنگی با آن برخورد می کنند. عدم حمایت فرهنگی و اقتصادی از ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان باعث می شود کسانی هم که با اراده ی خود در این حوزه فعال هستند به موفقیت های چندانی دست پیدا نکنند.
پخش و تبلیغ محصولات فرهنگی کودکان مناطق غیر فارس زبان یکی دیگر از دغدغه های فعالین این عرصه می باشد و همواره این پرسش مطرح است که؛ آیا در جامعه ای که در نتیجه ی سیاست های تبعیضآمیز چندین دهه ی اخیر به صورتی آسمیله شده است که حتی والدین هم توانایی خواندن به زبان مادری خود را ندارند، ادبیات کودک مخاطبی خواهد داشت؟ دشواری فعالین عرصه ی ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان این است که مخاطب آنان یتیمان زبانی هستند.
منابع:
۱- تحلیل محتوای آثار صمد بهرنگی/ سلمان صفریان؛چاپ اول، انتشارات اندیشه ی نو
۲- ساختارشناسی فولکلور کودکان آذربایجان/ دکتر حمید سفیدگر شهانقی
۳- مکتب اوشاقلارینا تحفه/ میرزا علی اکبر صابر؛ چاپ اول، انتشارات گونش
۴- ادبیات کودک و سانسور/ رازیانی
۵- مجموعه کتابهای درسی فرقه دمکرات آذربایجان ” آنا دیلی”
۶- آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر/ دکتر سلام الله جاوید؛ چاپ دوم
۷- دوستلار گؤروشو/ دکتر سلام الله جاوید؛ چاپ اول
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
ب) عوامل اجتماعی:
عدم آموزش زبان مادری به صورت آکادمیک یکی دیگر از مهمترین عوامل عدم پیشرفت ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان می باشد. تدریس به زبان مادری باعث رشد توانایی های کودک برای شناخت اشیا و جهان پیرامون آن می شود. وقتی با زبانی به صورت علمی و آکادمیک برخورد نشود، قابلیتها و پتانسیل های آن زبان نه تنها برای افراد آن جامعه بلکه برای نخبگان آن جامعه نیز شناخته شده نخواهد بود. همین عامل باعث می شود که زبان رشد نکرده و قدرت برای خلق اثرهایی که بتواند با آثار مدرن و حرفهای دنیا رقابت کند را نداشته باشد. چنین زبانی نخواهد توانست نیازهای کودک دنیای امروزی را برآورده سازد.
ج) عوامل فرهنگی:
در دسترس نبودن محصولات فرهنگی و آموزشی به زبان مادری در مناطق غیر فارس زبان از مهمترین عوامل فرهنگی جامعه در عدم رشد ادبیات کودک در این مناطق می باشد. در نتیجه ی سیاست گذاری های غلط و عدم همکاری نهادهای فرهنگی و آموزشی، افراد و مؤسساتی که در حوزه ی ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان فعالیت دارند، در حاشیه و انزوا قرار گرفته اند. شبکه های رادیویی و تلویزیونی این مناطق هم اگر محصولی به زبان آن منطقه ارائه کرده اند بیشتر به صورت برنامه های سطحی در غالب برنامه مربوط به بزرگترها بوده است. برنامه های کودک به زبان مادری در تلویزیون ایران با نگاه امنیتی مورد بررسی قرار می گیرد.
نتیجه گیری:
تبعیض های موجود علیه ملل غیر فارس زبان در ایران نه تنها منجر به عقب نشینی خواسته های فرهنگی و هویتی روشنفکران این ملل نگردیده است بلکه سنتز این رابطه ی دیالکتیکی گرایش ناسیونالیستی ملل غیر فارس زبان بوده است. حمایت اقتصادی از تولید هر محصول فرهنگی، جز اولین دغدغه هایی است که افراد فعال در حوزه ی فرهنگی با آن برخورد می کنند. عدم حمایت فرهنگی و اقتصادی از ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان باعث می شود کسانی هم که با اراده ی خود در این حوزه فعال هستند به موفقیت های چندانی دست پیدا نکنند.
پخش و تبلیغ محصولات فرهنگی کودکان مناطق غیر فارس زبان یکی دیگر از دغدغه های فعالین این عرصه می باشد و همواره این پرسش مطرح است که؛ آیا در جامعه ای که در نتیجه ی سیاست های تبعیضآمیز چندین دهه ی اخیر به صورتی آسمیله شده است که حتی والدین هم توانایی خواندن به زبان مادری خود را ندارند، ادبیات کودک مخاطبی خواهد داشت؟ دشواری فعالین عرصه ی ادبیات کودک مناطق غیر فارس زبان این است که مخاطب آنان یتیمان زبانی هستند.
منابع:
۱- تحلیل محتوای آثار صمد بهرنگی/ سلمان صفریان؛چاپ اول، انتشارات اندیشه ی نو
۲- ساختارشناسی فولکلور کودکان آذربایجان/ دکتر حمید سفیدگر شهانقی
۳- مکتب اوشاقلارینا تحفه/ میرزا علی اکبر صابر؛ چاپ اول، انتشارات گونش
۴- ادبیات کودک و سانسور/ رازیانی
۵- مجموعه کتابهای درسی فرقه دمکرات آذربایجان ” آنا دیلی”
۶- آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر/ دکتر سلام الله جاوید؛ چاپ دوم
۷- دوستلار گؤروشو/ دکتر سلام الله جاوید؛ چاپ اول
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
21آذر 18
اصلاحات ارضی
برای نخستین بار درتاریخ ایران اصلاحات ارضی در یکی از ارگانهای حزب دموکرات(دوران مشروطه) مطرح شد.
اصلاحات ارضی در آذربایجان درحکومت یکساله فرقه دموکرات آذربایجان درسال1324انجام شد.
اصلاحات ارضی درایران با رفراندوم 6بهمن سال 1341و بعد از انقلاب پس از کش و قوس های فراوان در بهمن ماه سال 1381انجام گردید.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اصلاحات ارضی
برای نخستین بار درتاریخ ایران اصلاحات ارضی در یکی از ارگانهای حزب دموکرات(دوران مشروطه) مطرح شد.
اصلاحات ارضی در آذربایجان درحکومت یکساله فرقه دموکرات آذربایجان درسال1324انجام شد.
اصلاحات ارضی درایران با رفراندوم 6بهمن سال 1341و بعد از انقلاب پس از کش و قوس های فراوان در بهمن ماه سال 1381انجام گردید.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«الیاس علوی»
دستانت را گرفتند
و دهانت را خُرد كردند
به همین سادگی تمام شدی.
از من نخواه در مرگ تو غزل بنويسم
كلماتم را بشويم
آنطور كه خون ِ دهانت را شستند
و خون ِ دهانت بند نمی آمد.
تو را شهيد نميخوانم
تو كشتهی تاريكی هستی
كشتهی تاريكی
اين شعر نيست
چشمان كوچك توست
كه در تاريكی ترسيده است
در تنهايی
گريه كرده
اعتراف كرده است.
نمی خواهم از تو فرشتهای بسازم با بالهای نامرئی
تو نيز بی وفا بودی
بی پروا میخندیدی
گاهی دروغ می گفتی
تو فرشته نبودی
اما آنكه سينهات را سوخته به بهشت میرود
با حوریان شیرین هماغوشی میکند
با بزرگان محشور میشود
تو بزرگ نبودی
از همين پائين شهر بودی.
می دانم از شعرهای من خوشت نمی آيد
می گفتی: "شعرت استخوان ندارد
قافيه و رديفش كو؟"
حالا ويرانی ام را می بينی؟
تو قافيه و رديف زندگی ام بودی.
اين شعر نيست
خون ِ دهان توست كه بند نمی آيد.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
دستانت را گرفتند
و دهانت را خُرد كردند
به همین سادگی تمام شدی.
از من نخواه در مرگ تو غزل بنويسم
كلماتم را بشويم
آنطور كه خون ِ دهانت را شستند
و خون ِ دهانت بند نمی آمد.
تو را شهيد نميخوانم
تو كشتهی تاريكی هستی
كشتهی تاريكی
اين شعر نيست
چشمان كوچك توست
كه در تاريكی ترسيده است
در تنهايی
گريه كرده
اعتراف كرده است.
نمی خواهم از تو فرشتهای بسازم با بالهای نامرئی
تو نيز بی وفا بودی
بی پروا میخندیدی
گاهی دروغ می گفتی
تو فرشته نبودی
اما آنكه سينهات را سوخته به بهشت میرود
با حوریان شیرین هماغوشی میکند
با بزرگان محشور میشود
تو بزرگ نبودی
از همين پائين شهر بودی.
می دانم از شعرهای من خوشت نمی آيد
می گفتی: "شعرت استخوان ندارد
قافيه و رديفش كو؟"
حالا ويرانی ام را می بينی؟
تو قافيه و رديف زندگی ام بودی.
اين شعر نيست
خون ِ دهان توست كه بند نمی آيد.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
شاعر:«عبدالله پشیو«
برگردان:«هلاله محمدی»
سرباز گمنام”
هر بار که نمایندەای میرود به جایی
میبرد تاج گلی باخود
بر سر مزار سربازان گمنام.
اگر فردایی،
نمایندەیی به سرزمین من آید
بپرسد مرا :
کجاست مزار سربازان گمنامتان؟
میگویم:
سرورم!
بر کنار هر جویی
بر سکوی هر مسجدی
در آستانەی هر خانه،
کلیسا
و غاری
بر سنگهای هر کوهی،
در زیر درختان هر باغی،
بر هر وجب خاک این سرزمین،
در زیر این آسمان آبی،
نترس! سرت را خم کن
بیپروا و آرام
تاج گلت را بگذار!
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
برگردان:«هلاله محمدی»
سرباز گمنام”
هر بار که نمایندەای میرود به جایی
میبرد تاج گلی باخود
بر سر مزار سربازان گمنام.
اگر فردایی،
نمایندەیی به سرزمین من آید
بپرسد مرا :
کجاست مزار سربازان گمنامتان؟
میگویم:
سرورم!
بر کنار هر جویی
بر سکوی هر مسجدی
در آستانەی هر خانه،
کلیسا
و غاری
بر سنگهای هر کوهی،
در زیر درختان هر باغی،
بر هر وجب خاک این سرزمین،
در زیر این آسمان آبی،
نترس! سرت را خم کن
بیپروا و آرام
تاج گلت را بگذار!
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
«رسول_اسمعیلیان»
سئومهیین سرحدی یوخدورسا
نفرتین سرحدی یوخدورسا
داریخماغین سرحدی یوخدورسا
وطنین ده سرحدی یوخ
وطن بیر باشماق قدر کیچیک
بیر دوشونجه قدر گئنیش اولا بیلر
سیخیلا بیلر بیر شعر مصراعسینا
دالغالانا بیلر بایراقلاردا
یارادیب اؤلدوره بیلهریک ایچیمیزده
ساتیلار دا
آلینار دا
آتیلار دا
بیر حب کیمی
بیر دوست کیمی...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
سئومهیین سرحدی یوخدورسا
نفرتین سرحدی یوخدورسا
داریخماغین سرحدی یوخدورسا
وطنین ده سرحدی یوخ
وطن بیر باشماق قدر کیچیک
بیر دوشونجه قدر گئنیش اولا بیلر
سیخیلا بیلر بیر شعر مصراعسینا
دالغالانا بیلر بایراقلاردا
یارادیب اؤلدوره بیلهریک ایچیمیزده
ساتیلار دا
آلینار دا
آتیلار دا
بیر حب کیمی
بیر دوست کیمی...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
«بختیا_واهابزاده»
وطنداش
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی بیر وطنین اؤولادیییق بیز.
آنامیز عئینیدیر، قارداشیق دئمک،
من سنه آرخایام، سن منه کؤمک.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی ایکی جاندا بیر اورگیک بیز.
گوجسوزوک، بیر هئچیک سن ده، من ده تک،
وطنه گووهنیب اولدوق وطنداش.
منیم اورگیمی قاناتسین گرک،
سنین دیرناغینا دیَن چیرتما داش.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی بیر اقلیمده بؤیوموشوک بیز،
سنی ده، منی ده بؤیودن وطن،
سنه ده آنادیر، منه ده آنا.
سن ده جاوابدئهسن، من ده هر زامان،
واحید آنامیزین خوشباختلیغینا.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی بیر قایناقدان سو ایچمیشیک بیز.
او سو قلبیمیزده جوشدو، قاینادی،
عئینی بیر آد ایله تانیتدی بیزی.
وطنین عونوانی، وطنین آدی،
بیزه خاطیرلاتدی وظیفهمیزی.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
وطن ابدیدیر، گئدَریییک بیز.
اینسان قودرتلیدیر اؤز وطنینده،
بیلیریک، دونیایا بیز نییه گلدیک.
او، بیزی یارادان، بیز اونا بنده،
یارادان اوغروندا اؤلمهیه گلدیک...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
وطنداش
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی بیر وطنین اؤولادیییق بیز.
آنامیز عئینیدیر، قارداشیق دئمک،
من سنه آرخایام، سن منه کؤمک.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی ایکی جاندا بیر اورگیک بیز.
گوجسوزوک، بیر هئچیک سن ده، من ده تک،
وطنه گووهنیب اولدوق وطنداش.
منیم اورگیمی قاناتسین گرک،
سنین دیرناغینا دیَن چیرتما داش.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی بیر اقلیمده بؤیوموشوک بیز،
سنی ده، منی ده بؤیودن وطن،
سنه ده آنادیر، منه ده آنا.
سن ده جاوابدئهسن، من ده هر زامان،
واحید آنامیزین خوشباختلیغینا.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
یعنی بیر قایناقدان سو ایچمیشیک بیز.
او سو قلبیمیزده جوشدو، قاینادی،
عئینی بیر آد ایله تانیتدی بیزی.
وطنین عونوانی، وطنین آدی،
بیزه خاطیرلاتدی وظیفهمیزی.
«وطنداش»...نه گؤزل سسلهنیر بو سؤز!
وطن ابدیدیر، گئدَریییک بیز.
اینسان قودرتلیدیر اؤز وطنینده،
بیلیریک، دونیایا بیز نییه گلدیک.
او، بیزی یارادان، بیز اونا بنده،
یارادان اوغروندا اؤلمهیه گلدیک...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
بلکه ده «بولود» اوولدن بؤیوک بیر یانلیشایمیش / کریم قربانزاده
«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
بویازینی چهارشنبه گونو ادبیات سئونلرکانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
بویازینی چهارشنبه گونو ادبیات سئونلرکانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بهلود قرا چورلو(سهند)
من آرازین آدیلان
چوخ زاماندیر تانیشام
ان كیچیك یاشلاریمدان
اونو روانلامیشام
قوجا بابام نه واختكن
بوغازیم آغرییاردی
آراز كئچمیشم دئیه
بوغازیمی سیغاردی
سوروشاردیم آی بابا
آراز نهدیر كئچمیسن
نه كیمی شئیدیر او كی
سویوندان دا ایچمیسن؟
سوالیمدان بابامین
یاشاراردی گؤزلری
اوزونون چینلرینده
گیزلهنردی كدری
اوزومه مأیوس- مأیوس
باخیب دئمزدی بیر سؤز
گؤرردیم آنجاق اولوب
اونون توكلری بیز- بیز
سونرا دا قارداشیمین
آدین قویدولار آراز
لاكین اوندا دا منه
آیدینلاشمادی بو راز
آنجاق آراز بئشیكده
یاتیب ییرغانان زامان
بو سؤزلری دینلردیم
آنامین لایلاسیندان
آرازی آییردیلار
قومویلن دویوردولار
من سندن آیریلمازدیم
ظولمولن آییردیلار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
من آرازین آدیلان
چوخ زاماندیر تانیشام
ان كیچیك یاشلاریمدان
اونو روانلامیشام
قوجا بابام نه واختكن
بوغازیم آغرییاردی
آراز كئچمیشم دئیه
بوغازیمی سیغاردی
سوروشاردیم آی بابا
آراز نهدیر كئچمیسن
نه كیمی شئیدیر او كی
سویوندان دا ایچمیسن؟
سوالیمدان بابامین
یاشاراردی گؤزلری
اوزونون چینلرینده
گیزلهنردی كدری
اوزومه مأیوس- مأیوس
باخیب دئمزدی بیر سؤز
گؤرردیم آنجاق اولوب
اونون توكلری بیز- بیز
سونرا دا قارداشیمین
آدین قویدولار آراز
لاكین اوندا دا منه
آیدینلاشمادی بو راز
آنجاق آراز بئشیكده
یاتیب ییرغانان زامان
بو سؤزلری دینلردیم
آنامین لایلاسیندان
آرازی آییردیلار
قومویلن دویوردولار
من سندن آیریلمازدیم
ظولمولن آییردیلار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«کاظم نظری بقا»
آخشام چاتیبدی شام اریییبدیر چیراقسیزام
قیش یولدادیر اودون قوتاریبدیر اوجاقسیزام
هئچ بیلمیرم ایچیمده غفیل کیمدی قیشقیریر
گوزگو یالان دئمز آخی من کی دوداقسیزام
من ایستیرم یاتام یوخویا دولماییر گؤزوم
چوخداندی یوردوما یئل اسیبدیر یاتاقاقسیزام
قیرخ ایلدی کئفلییم خبریم یوخدی کیمسهدن
اولسامدا کئفلی خالق آرا آنجاق آراقسیزام
اینجیتمهییبدی بیر کسی بیر یول الیم، دیلیم
یوخدور توپوم توفنگیم آ دوسلار! چوماقسیزام
تنگه توشوب نفس، یاشاییش دار دیبیندهدی
بیر آرپا قالماییبدی هوس، دیلداماقسیزام
سوورولدی هر نه گول وار ایدی باغچادان بوگون
بیر بوستانام پاییزلامیشام گولواراقسیزام
اولسا الیم خمیر، هلهده قارنیم آجدی آج
تاختام سینیب اونوم داغیلیبدیر تاباقسیزام
چوخداندی سئوگیسیزلهمیشم یانغیلار کیمی
نئیلیم دوداقلاریم قورویوبدور بولاقسیزام
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آخشام چاتیبدی شام اریییبدیر چیراقسیزام
قیش یولدادیر اودون قوتاریبدیر اوجاقسیزام
هئچ بیلمیرم ایچیمده غفیل کیمدی قیشقیریر
گوزگو یالان دئمز آخی من کی دوداقسیزام
من ایستیرم یاتام یوخویا دولماییر گؤزوم
چوخداندی یوردوما یئل اسیبدیر یاتاقاقسیزام
قیرخ ایلدی کئفلییم خبریم یوخدی کیمسهدن
اولسامدا کئفلی خالق آرا آنجاق آراقسیزام
اینجیتمهییبدی بیر کسی بیر یول الیم، دیلیم
یوخدور توپوم توفنگیم آ دوسلار! چوماقسیزام
تنگه توشوب نفس، یاشاییش دار دیبیندهدی
بیر آرپا قالماییبدی هوس، دیلداماقسیزام
سوورولدی هر نه گول وار ایدی باغچادان بوگون
بیر بوستانام پاییزلامیشام گولواراقسیزام
اولسا الیم خمیر، هلهده قارنیم آجدی آج
تاختام سینیب اونوم داغیلیبدیر تاباقسیزام
چوخداندی سئوگیسیزلهمیشم یانغیلار کیمی
نئیلیم دوداقلاریم قورویوبدور بولاقسیزام
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بلکه ده «بولود» اوولدن بؤیوک بیر یانلیشایمیش /
«کریم قربانزاده»
«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
1305ده ماراغادا «عبدالمطلب» کیشینین و «جئیران» خانیمین ائوینده بیر اوغلان اوشاغی حیاتا گؤز آچدی. آتا- آناسی اوشاغین آدینی «بهرود» قویدولار. «بهرود» آغیز ادبیاتیندا جاماعاتین دیلینده «بهلود» سسلهنیر؛ عینن «هئرلت» کیمی کی جاماعات «هئلت» دئییر.
مشروطه انقلابی، شاهلارین، اربابلارین آیاقلارینین آلتیندا تاپدالانمیش، ازیلمیش بیر خالقین دیلینه، یولونا، دوشونجهسینه چئوریلمیشیدی. «بهلود قراچورلو» ادبیاتیمیزدا «بولود قراچورلو» «سهند» تخلوصیله تانینان شاعیر بئله بیر اتمسفرده بویا باشا چاتیردی. هله 15 یاشینا چاتمامیشدی کی، وطنی زمانهنین ان بؤیوک فیرتاناسیله اوز به اوز اولدو. ایکینجی بینالمللی ساواشی باشلانیر؛ پهلوی حاکمیتینین توتدوغو یانلیش یول متفقلرین آیاغینی وطنیمیزه چکمیشدی. «بهلود» اورتا مکتبی بیتیرمهدن دایانیش یولونو -دؤیوش یولونو- سئچمیشدی...
بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«کریم قربانزاده»
«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
1305ده ماراغادا «عبدالمطلب» کیشینین و «جئیران» خانیمین ائوینده بیر اوغلان اوشاغی حیاتا گؤز آچدی. آتا- آناسی اوشاغین آدینی «بهرود» قویدولار. «بهرود» آغیز ادبیاتیندا جاماعاتین دیلینده «بهلود» سسلهنیر؛ عینن «هئرلت» کیمی کی جاماعات «هئلت» دئییر.
مشروطه انقلابی، شاهلارین، اربابلارین آیاقلارینین آلتیندا تاپدالانمیش، ازیلمیش بیر خالقین دیلینه، یولونا، دوشونجهسینه چئوریلمیشیدی. «بهلود قراچورلو» ادبیاتیمیزدا «بولود قراچورلو» «سهند» تخلوصیله تانینان شاعیر بئله بیر اتمسفرده بویا باشا چاتیردی. هله 15 یاشینا چاتمامیشدی کی، وطنی زمانهنین ان بؤیوک فیرتاناسیله اوز به اوز اولدو. ایکینجی بینالمللی ساواشی باشلانیر؛ پهلوی حاکمیتینین توتدوغو یانلیش یول متفقلرین آیاغینی وطنیمیزه چکمیشدی. «بهلود» اورتا مکتبی بیتیرمهدن دایانیش یولونو -دؤیوش یولونو- سئچمیشدی...
بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بلکه ده «بولود» اوولدن بؤیوک بیر یانلیشایمیش /
«کریم قربانزاده»
«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
1305ده ماراغادا «عبدالمطلب» کیشینین و «جئیران» خانیمین ائوینده بیر اوغلان اوشاغی حیاتا گؤز آچدی. آتا- آناسی اوشاغین آدینی «بهرود» قویدولار. «بهرود» آغیز ادبیاتیندا جاماعاتین دیلینده «بهلود» سسلهنیر؛ عینن «هئرلت» کیمی کی جاماعات «هئللت» دئییر.
مشروطه انقلابی، شاهلارین، اربابلارین آیاقلارینین آلتیندا تاپدالانمیش، ازیلمیش بیر خالقین دیلینه، یولونا، دوشونجهسینه چئوریلمیشیدی. «بهلود قراچورلو» ادبیاتیمیزدا «بولود قراچورلو» «سهند» تخلوصیله تانینان شاعیر بئله بیر اتمسفرده بویا باشا چاتیردی. هله 15 یاشینا چاتمامیشدی کی، وطنی زمانهنین ان بؤیوک فیرتاناسیله اوز به اوز اولدو. ایکینجی بینالمللی ساواشی باشلانیر؛ پهلوی حاکمیتینین توتدوغو یانلیش یول متفقلرین آیاغینی وطنیمیزه چکمیشدی. «بهلود» اورتا مکتبی بیتیرمهدن دایانیش یولونو _دؤیوش یولونو_ سئچمیشدی. عدالتسیزلیگه قارشی، خالقینین سعادتی اوغروندا چالیشان قوهلره قوشولموشدو.
1324ده آذربایجان دموکرات فرقهسینین هیمتی ایله سیجیللی ایدارهسی آذربایجاندا یولا دوشموشدو. بو ایداره کؤهنه سیجیللیلری دهییشمهیه باشلاییب، آذربایجانلیلارا آنا دیلینده یازیلمیش سیجیللی(هوویت ورقهسی) وئریردی. او زامان «بهلود»ون دا سیجیللسینی عوض ائدیرلر. الیمیزده اولان سنده اساسن « بهلود»ون سیجیللیسینده بئله یازیلییب «سیجیللینین قلمزد اولدغونا گؤره سیجیللی صاحیبینین آدی: بهلول، بهلود اوخونور» ۱
«بهلود» ایلک شعیرین 19یاشیندا اولارکن شاعیرلر مجلیسنده «رازی» تخلوصیله اوخویور. شاعیرلر مجلیسینده بهلوددان «رازی» تخلوصیله اوچ شعیر چاپ اولوبدور.۲
شاعیرلر مجلیسی، اونون دیرلی شاعیرلری، یازیچیلاری: مدینه گولگون، بالاش آذراوغلو، محمد بیریا، علی توده، مظفر درفشی، هاشیم ترلان، یحیی شیدا، سلیمان رستم، میرمهدی اعتماد... و اونلار شؤهرتلی شاعیر، یازیچی سهندین ادبی اجتماعی، سیاسی دوشونجهسینده اونودولماز تاثیر قویوبلار. دئمک زمانه، آذربایجان ادبیاتی، شاعیرلر مجلیسی، مشروطه انقلابینا، «شیخ محمد خیابانی» آرزولارینا، ایستکلرینه اینانان، وفالی قالان موباریز بیر شاعیر دوغموشدو. یئنی بیر سس، یئنی بیر نفس یورولمادان ائلینین، خالقینین داردا قالمیش آرزولارینی یازیب یارادیردی. «آراز آخیردی»، «منظوم خاطیرهلر»، «سازیمین سؤزو». سهندین «سازیمین سؤزو»، «ددهمین کیتابی»، «قارداش آندی»، دده قورقوردون 12 ناغیلیندان علاوه، گؤزهل و بدیعی پوئمالاری دا وار: «ارمغان»، «آراز»، «عزیز شهریارا مکتوب»، «بوز چیچکی»، «سووئت قیزی» و ...
تاریخلر بویونجا ائی بؤیوک وطن
یاغییا، دوشمنه اگیلمهدین سن
بوگون طبیعتدن الهام آلدیم من
گئچدی سحر وقتی بو سؤز اورهکدن
انسانا روح وئرهن دیلینه آلقیش
بو شعیر «بهلودون شاعیرلر مجلیسینده «رازی» تخلوصیله اوخودوغو و نشر اولدوغو بیرینجی شعیردیر.۲
آذربایجان دموکرات فرقهسینین سرکوبوندان سونرا آذربایجاندا مختلیف جمعیتلر یاراندی، (جمعیت مبارزه با فاشیسم، جمعیت مبارزه با استعمار، جمعیت صلح۰۰۰) او زمان بهلود، محمدعلی فرزانه، دوکتور کاتبی، ونسان، عبدالرحیم طهوری و بقایی صولح جمعیتینین تمل داشینی قویورلار و جمعیتین طرفیندن اونون ایلک مدیره هئیتینین عضولری سئچیلیرلر. بهلودون صولح جمعیتینده مستعار آدی «خسرو»دی. «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده 1331صولح جمعیتین قوردوقلاری اوچون توتوقلانیرلار. او گروهی ایکی دستهیه بؤلورلر: یاریسی اردبیلده دوستاق اولور، یاریسی ماراغادا. ائله همان ایلده «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده تبریزده محاکمه اولورلار.
«بهلود قرا چورلو» ۱۳۳۲ ده صولح جمعیتینین هئیت مدیرهسی ایله بیرلیکده شاهین زیندانلاریندان بوراخیلیر.3
بهلود زنداندان سونرا دا دایمی پهلوی رژیمینین طرفیندن تعقیبده اولور. دایمی تعقیب، آزار- اذیت اونو تهرانا قاچماق مجبوریتینده قویور. او تهراندا ساواکین طرفیندن تانینماسین دئیه«محمود آغا» تخلوصون سئچیر و دوکتورشمس ایله بیرلیکده تریکو سانترالی یولا سالیرلار.
تریکو سانترالین «بهلودون» ادبی، سیاسی، اقتصادی حیاتیندا ان بؤیوک رولو اولور. تریکو سانترال بهلودون داخلی و خارجی ارتباطلارینین کؤرپوسو اولور. بهلودون یارادیجی حیاتینین ان دیرلی و بارلی- بهرهلی گونلری ده ائله تریکو سانترالدا یارانیر. بیر طرفدن آذربایجان ادبیاتینین تانینمیش سیماسی «محمدعلی فرزانه» بهلودون ان قدیمی و صمیمی دوستو، بهلودون استعدادین بیلهرک دده قوقوردون نظمه چکمهسینی اونا تکلیف ائدیر.
«کریم قربانزاده»
«بولود» یوخسا «بهرود» یا «بهلود قراچورلو» (سهند) سندلر اساسیندا
1305ده ماراغادا «عبدالمطلب» کیشینین و «جئیران» خانیمین ائوینده بیر اوغلان اوشاغی حیاتا گؤز آچدی. آتا- آناسی اوشاغین آدینی «بهرود» قویدولار. «بهرود» آغیز ادبیاتیندا جاماعاتین دیلینده «بهلود» سسلهنیر؛ عینن «هئرلت» کیمی کی جاماعات «هئللت» دئییر.
مشروطه انقلابی، شاهلارین، اربابلارین آیاقلارینین آلتیندا تاپدالانمیش، ازیلمیش بیر خالقین دیلینه، یولونا، دوشونجهسینه چئوریلمیشیدی. «بهلود قراچورلو» ادبیاتیمیزدا «بولود قراچورلو» «سهند» تخلوصیله تانینان شاعیر بئله بیر اتمسفرده بویا باشا چاتیردی. هله 15 یاشینا چاتمامیشدی کی، وطنی زمانهنین ان بؤیوک فیرتاناسیله اوز به اوز اولدو. ایکینجی بینالمللی ساواشی باشلانیر؛ پهلوی حاکمیتینین توتدوغو یانلیش یول متفقلرین آیاغینی وطنیمیزه چکمیشدی. «بهلود» اورتا مکتبی بیتیرمهدن دایانیش یولونو _دؤیوش یولونو_ سئچمیشدی. عدالتسیزلیگه قارشی، خالقینین سعادتی اوغروندا چالیشان قوهلره قوشولموشدو.
1324ده آذربایجان دموکرات فرقهسینین هیمتی ایله سیجیللی ایدارهسی آذربایجاندا یولا دوشموشدو. بو ایداره کؤهنه سیجیللیلری دهییشمهیه باشلاییب، آذربایجانلیلارا آنا دیلینده یازیلمیش سیجیللی(هوویت ورقهسی) وئریردی. او زامان «بهلود»ون دا سیجیللسینی عوض ائدیرلر. الیمیزده اولان سنده اساسن « بهلود»ون سیجیللیسینده بئله یازیلییب «سیجیللینین قلمزد اولدغونا گؤره سیجیللی صاحیبینین آدی: بهلول، بهلود اوخونور» ۱
«بهلود» ایلک شعیرین 19یاشیندا اولارکن شاعیرلر مجلیسنده «رازی» تخلوصیله اوخویور. شاعیرلر مجلیسینده بهلوددان «رازی» تخلوصیله اوچ شعیر چاپ اولوبدور.۲
شاعیرلر مجلیسی، اونون دیرلی شاعیرلری، یازیچیلاری: مدینه گولگون، بالاش آذراوغلو، محمد بیریا، علی توده، مظفر درفشی، هاشیم ترلان، یحیی شیدا، سلیمان رستم، میرمهدی اعتماد... و اونلار شؤهرتلی شاعیر، یازیچی سهندین ادبی اجتماعی، سیاسی دوشونجهسینده اونودولماز تاثیر قویوبلار. دئمک زمانه، آذربایجان ادبیاتی، شاعیرلر مجلیسی، مشروطه انقلابینا، «شیخ محمد خیابانی» آرزولارینا، ایستکلرینه اینانان، وفالی قالان موباریز بیر شاعیر دوغموشدو. یئنی بیر سس، یئنی بیر نفس یورولمادان ائلینین، خالقینین داردا قالمیش آرزولارینی یازیب یارادیردی. «آراز آخیردی»، «منظوم خاطیرهلر»، «سازیمین سؤزو». سهندین «سازیمین سؤزو»، «ددهمین کیتابی»، «قارداش آندی»، دده قورقوردون 12 ناغیلیندان علاوه، گؤزهل و بدیعی پوئمالاری دا وار: «ارمغان»، «آراز»، «عزیز شهریارا مکتوب»، «بوز چیچکی»، «سووئت قیزی» و ...
تاریخلر بویونجا ائی بؤیوک وطن
یاغییا، دوشمنه اگیلمهدین سن
بوگون طبیعتدن الهام آلدیم من
گئچدی سحر وقتی بو سؤز اورهکدن
انسانا روح وئرهن دیلینه آلقیش
بو شعیر «بهلودون شاعیرلر مجلیسینده «رازی» تخلوصیله اوخودوغو و نشر اولدوغو بیرینجی شعیردیر.۲
آذربایجان دموکرات فرقهسینین سرکوبوندان سونرا آذربایجاندا مختلیف جمعیتلر یاراندی، (جمعیت مبارزه با فاشیسم، جمعیت مبارزه با استعمار، جمعیت صلح۰۰۰) او زمان بهلود، محمدعلی فرزانه، دوکتور کاتبی، ونسان، عبدالرحیم طهوری و بقایی صولح جمعیتینین تمل داشینی قویورلار و جمعیتین طرفیندن اونون ایلک مدیره هئیتینین عضولری سئچیلیرلر. بهلودون صولح جمعیتینده مستعار آدی «خسرو»دی. «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده 1331صولح جمعیتین قوردوقلاری اوچون توتوقلانیرلار. او گروهی ایکی دستهیه بؤلورلر: یاریسی اردبیلده دوستاق اولور، یاریسی ماراغادا. ائله همان ایلده «بهلود» دوستلاریلا بیرلیکده تبریزده محاکمه اولورلار.
«بهلود قرا چورلو» ۱۳۳۲ ده صولح جمعیتینین هئیت مدیرهسی ایله بیرلیکده شاهین زیندانلاریندان بوراخیلیر.3
بهلود زنداندان سونرا دا دایمی پهلوی رژیمینین طرفیندن تعقیبده اولور. دایمی تعقیب، آزار- اذیت اونو تهرانا قاچماق مجبوریتینده قویور. او تهراندا ساواکین طرفیندن تانینماسین دئیه«محمود آغا» تخلوصون سئچیر و دوکتورشمس ایله بیرلیکده تریکو سانترالی یولا سالیرلار.
تریکو سانترالین «بهلودون» ادبی، سیاسی، اقتصادی حیاتیندا ان بؤیوک رولو اولور. تریکو سانترال بهلودون داخلی و خارجی ارتباطلارینین کؤرپوسو اولور. بهلودون یارادیجی حیاتینین ان دیرلی و بارلی- بهرهلی گونلری ده ائله تریکو سانترالدا یارانیر. بیر طرفدن آذربایجان ادبیاتینین تانینمیش سیماسی «محمدعلی فرزانه» بهلودون ان قدیمی و صمیمی دوستو، بهلودون استعدادین بیلهرک دده قوقوردون نظمه چکمهسینی اونا تکلیف ائدیر.
جسارتله دئمک اولار کی «سازیمین سؤزو» بهلودون ادبی حیاتینین ان بؤیوک و دیرلی ثمرهسی، شاهکاریدیر. بو اثرین تکمیللشمهسی اوتای- بوتای آذربایجان شاعیرلرینین، ضیالیلارینین ایلک ایش بیرلیگینین ثمرهسیدیر.5
دیگر طرفدن بهلود ۱۳۴۸دا «بهروز دولت آبادی» (چای اوغلو)نون واسطهسیله اوستاد شهریار ایله ارتباطا کئچیر. «شهریارا مکتوب» و شاعیرین «سهند» تخلوصو «سازیمین سؤزو» فضاسیندان و اوستاد شهریار ایله ارتباطدان یارانیر. مکتوب بئله باشلانیر:4
حؤرمتلی اوستاد، بؤیوک شهریارا:
بیر الیمده قلم، بیر الده كاغاز
خیالیم بویلانیر دامدان، دوواردان
باشیمدا یار باغین گزمك هاواسی
قاپیلار باغلیدیر، یول تاپیم هاردان
حاصارین دالیندا کؤنول وئردیییم
او یار بیر باغ سالیب سویو بولوردان
هاواسی كهروبا، ناری یاقوتدان
تاغی فیروزهدن، دیوانی گولدن
ماوی ائیوانیندا ساز چالیر زهره
بورجوندا یای چكیب، دایانیب كیوان
لاییقی وار گیرهم قصرینه من ده
قیللی پاپاغیملان، سینیق سازیملان؟...
آرتیرمالییام بو یازیشمالاردان، گؤروشلردن سونرا اوستاد شهریارین دا عؤمرونون ان دیرلی ثمرهسی حیدر بابادان سونرا اؤلمز شاه اثری «سهندیه» یارانیر. بو مکتوبلاشمانین او قدهر تاثیری اولورکی، اوستاد شهریار سونونجو دانيشيغيندا نئچه سورغويا جاواب وئرميشدير. او دئيير شئعر قوشماق شاعيرين ارادهسيندن آسيلي دئييل و «اگر شئعر ياراتماق شاعيرين گوجونه باغلی اولسایدی، او هرگون بیر سهندیه یاراتماق ایستردی. بیرحالداکی تکجه بیر دفعه باجارا بيلميشدير بئله بير شئعر ياراتسين». آمما هانسی عاميل بئله قالارقی بير اثرين يارانماسينا سبب اولموشدور؟ شهريار بئله بير سورغونون جوابيندا كی سهنديهنی خاص كيمسه اوچون قوشموشسونوز؟- دئيير: «هه! آذربايجان شاعيری مرحوم بولود قره چورلو-«سهند» تخلوص ائدهن شاعير ديركی هاميدان آرتيق، حتا نيمادان چوخ منده تأثير قويموشدور» بو سورغونون جوابيندا كی سهند شاعيرده نه گؤرموشسن كی نيما دا يوخودو؟- بئله دئيير: «هركس هر شئیه اؤز باخيشيلا باخار. من سهندده گؤردويوم دئمهلی دئييلدير. البتده كی سهند آزاده بير شاعير ايدی و سهندده اولان اخلاق و خصلت هئچ كيمسه ده يوخودو.5
(شهریار وقتی از تأثیر سهند در دگرگونی آفرینش ادبی در خود صحبت میکند، میگوید که تا پیش از آشنایی با او، «قافیهسازی بیش نبودم که از شعر فقط عروض میفهمیدم و او در همهی ابعاد شعر، سرمشق من شد زیرا که:
الهامی از عوالم بالاش میرسید،
راهی به ماوراء طبیعت گشوده بود.
دل متصل به منبع و در سینه مخزنی،
سرشار از ذخایر الهام عشق داشت،
الهامبخش قافیهسازی چو من که شعر -
تنها به چارچوب عروضیاش دیده بود،
سرمشق شعر در همه ابعاد شعر بود.
او شاعری که از چو منی باج میگرفت،
انگیزهی سرود «سهندیه»ی من اوست. . .
به محض دریافت خبر فقدان وی، برخود لرزید و چندین روز سر در جیب فرو برد و به انزوا رفت و در فرجام تلاطمات روحی، شاهکار بیبدیل سهندیهی فارسی را آفرید و آن را «مقامه» نامید.6
تریکو سانترال شمال- جنوب آراسیندا دا کؤرپو اولور
سهند «سازیمین سؤزو»نو یازان زامان تانینمیش شرقشناس پروفسور رستم علیاف، تهراندا سهندین گؤروشونه گلیر. سهندین واسطهسی ایله اؤز معللیمی اوستاد «گنجعلی صباحی» ایله ایلک دفعه سهندین ائوینده ادبی بیر مجلیسده گؤروشور، او زامان «احمد برادران»، «بهروز دولتآبادی»(چای اوغلو) و آذربایجانین تانینمیش طناز اکتیوری «ممد باقر حاجیزاده» سهندین، دوکتور شمسین تدبیریله یارانان تریکو سانترالدا ایشلهییردیلر.7
ائله او زامان اوتای- بوتای آذربایجان آراسیندا «سهند» و پروفسور «رستم علی اوف»ون علاقهلری اساسیندا بیر ایش بیرلیگی یارانیر. سهند بو واسطه ایله شوروییه (باکییا) تریکو صادیر ائدیر و بو ایشله برابر ایکی اؤلکهنین آراسیندا گؤروشلر و گل-گئتلر چوخالیر. «سازیمین سؤزو»نون ال یازمالاری اوتایا دا گؤندریلیر و یازینین حاقیندا تاپشیریقلار اولور. او ایللر بو ایش بیرلیگیندن «سازیمین سؤزو»ندن باشقا دیرلی بیر اثر ده یارانیر.- «دیوان فارسی فضل الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی» به اهتمام پروفسور «رستم علی اوف» دونیا انتشاراتی طرفیندن 1351دن1353ده چاپ و نشر اولور.
بو موضوع بؤیوک بیر اهمیته مالیکدیر. اوزون ایللر ایدی ائشیتمیشدیم سهندین نثر یازیسی دا اولوب، آمما آختاریشلاریمین بو ایل (1401) باهارا کیمی ثمرهسی اولمامیشدیر. بو زامان بیرده سهنددن یادیگار قالان سندلرین سوراغینا گئتدیم. سهندین نثر بارهسینده اونون حیات یولداشیندان سوروشدوم. سهندین حیات یولداشی «س.جویا» تخلوصونون سیررینی منه آچدی. او دئدی: دیوان فارسی فضلالله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی «پروفسور رستم علی اوفون» هیمتی و سهندین مقدمهسی «س.جویا» تخلوصیله نشر اولوب. 8
دیگر طرفدن بهلود ۱۳۴۸دا «بهروز دولت آبادی» (چای اوغلو)نون واسطهسیله اوستاد شهریار ایله ارتباطا کئچیر. «شهریارا مکتوب» و شاعیرین «سهند» تخلوصو «سازیمین سؤزو» فضاسیندان و اوستاد شهریار ایله ارتباطدان یارانیر. مکتوب بئله باشلانیر:4
حؤرمتلی اوستاد، بؤیوک شهریارا:
بیر الیمده قلم، بیر الده كاغاز
خیالیم بویلانیر دامدان، دوواردان
باشیمدا یار باغین گزمك هاواسی
قاپیلار باغلیدیر، یول تاپیم هاردان
حاصارین دالیندا کؤنول وئردیییم
او یار بیر باغ سالیب سویو بولوردان
هاواسی كهروبا، ناری یاقوتدان
تاغی فیروزهدن، دیوانی گولدن
ماوی ائیوانیندا ساز چالیر زهره
بورجوندا یای چكیب، دایانیب كیوان
لاییقی وار گیرهم قصرینه من ده
قیللی پاپاغیملان، سینیق سازیملان؟...
آرتیرمالییام بو یازیشمالاردان، گؤروشلردن سونرا اوستاد شهریارین دا عؤمرونون ان دیرلی ثمرهسی حیدر بابادان سونرا اؤلمز شاه اثری «سهندیه» یارانیر. بو مکتوبلاشمانین او قدهر تاثیری اولورکی، اوستاد شهریار سونونجو دانيشيغيندا نئچه سورغويا جاواب وئرميشدير. او دئيير شئعر قوشماق شاعيرين ارادهسيندن آسيلي دئييل و «اگر شئعر ياراتماق شاعيرين گوجونه باغلی اولسایدی، او هرگون بیر سهندیه یاراتماق ایستردی. بیرحالداکی تکجه بیر دفعه باجارا بيلميشدير بئله بير شئعر ياراتسين». آمما هانسی عاميل بئله قالارقی بير اثرين يارانماسينا سبب اولموشدور؟ شهريار بئله بير سورغونون جوابيندا كی سهنديهنی خاص كيمسه اوچون قوشموشسونوز؟- دئيير: «هه! آذربايجان شاعيری مرحوم بولود قره چورلو-«سهند» تخلوص ائدهن شاعير ديركی هاميدان آرتيق، حتا نيمادان چوخ منده تأثير قويموشدور» بو سورغونون جوابيندا كی سهند شاعيرده نه گؤرموشسن كی نيما دا يوخودو؟- بئله دئيير: «هركس هر شئیه اؤز باخيشيلا باخار. من سهندده گؤردويوم دئمهلی دئييلدير. البتده كی سهند آزاده بير شاعير ايدی و سهندده اولان اخلاق و خصلت هئچ كيمسه ده يوخودو.5
(شهریار وقتی از تأثیر سهند در دگرگونی آفرینش ادبی در خود صحبت میکند، میگوید که تا پیش از آشنایی با او، «قافیهسازی بیش نبودم که از شعر فقط عروض میفهمیدم و او در همهی ابعاد شعر، سرمشق من شد زیرا که:
الهامی از عوالم بالاش میرسید،
راهی به ماوراء طبیعت گشوده بود.
دل متصل به منبع و در سینه مخزنی،
سرشار از ذخایر الهام عشق داشت،
الهامبخش قافیهسازی چو من که شعر -
تنها به چارچوب عروضیاش دیده بود،
سرمشق شعر در همه ابعاد شعر بود.
او شاعری که از چو منی باج میگرفت،
انگیزهی سرود «سهندیه»ی من اوست. . .
به محض دریافت خبر فقدان وی، برخود لرزید و چندین روز سر در جیب فرو برد و به انزوا رفت و در فرجام تلاطمات روحی، شاهکار بیبدیل سهندیهی فارسی را آفرید و آن را «مقامه» نامید.6
تریکو سانترال شمال- جنوب آراسیندا دا کؤرپو اولور
سهند «سازیمین سؤزو»نو یازان زامان تانینمیش شرقشناس پروفسور رستم علیاف، تهراندا سهندین گؤروشونه گلیر. سهندین واسطهسی ایله اؤز معللیمی اوستاد «گنجعلی صباحی» ایله ایلک دفعه سهندین ائوینده ادبی بیر مجلیسده گؤروشور، او زامان «احمد برادران»، «بهروز دولتآبادی»(چای اوغلو) و آذربایجانین تانینمیش طناز اکتیوری «ممد باقر حاجیزاده» سهندین، دوکتور شمسین تدبیریله یارانان تریکو سانترالدا ایشلهییردیلر.7
ائله او زامان اوتای- بوتای آذربایجان آراسیندا «سهند» و پروفسور «رستم علی اوف»ون علاقهلری اساسیندا بیر ایش بیرلیگی یارانیر. سهند بو واسطه ایله شوروییه (باکییا) تریکو صادیر ائدیر و بو ایشله برابر ایکی اؤلکهنین آراسیندا گؤروشلر و گل-گئتلر چوخالیر. «سازیمین سؤزو»نون ال یازمالاری اوتایا دا گؤندریلیر و یازینین حاقیندا تاپشیریقلار اولور. او ایللر بو ایش بیرلیگیندن «سازیمین سؤزو»ندن باشقا دیرلی بیر اثر ده یارانیر.- «دیوان فارسی فضل الله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی» به اهتمام پروفسور «رستم علی اوف» دونیا انتشاراتی طرفیندن 1351دن1353ده چاپ و نشر اولور.
بو موضوع بؤیوک بیر اهمیته مالیکدیر. اوزون ایللر ایدی ائشیتمیشدیم سهندین نثر یازیسی دا اولوب، آمما آختاریشلاریمین بو ایل (1401) باهارا کیمی ثمرهسی اولمامیشدیر. بو زامان بیرده سهنددن یادیگار قالان سندلرین سوراغینا گئتدیم. سهندین نثر بارهسینده اونون حیات یولداشیندان سوروشدوم. سهندین حیات یولداشی «س.جویا» تخلوصونون سیررینی منه آچدی. او دئدی: دیوان فارسی فضلالله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی «پروفسور رستم علی اوفون» هیمتی و سهندین مقدمهسی «س.جویا» تخلوصیله نشر اولوب. 8
و
ئلهلیکله من سهندین بیرینجی فارسی نثرینی اوخودوم. ائشیتدیکلریمه گؤره سهندین «ب، ق محمودآغا» امضاسیله ده ایکی نثر اثری واردی. ایندییه کیمی من اونلاری تاپا بیلمهمیشم. اومود ائدیرم بو یازی اونلارین دا تاپیلماسینا یاردیم ائتسین.
بو یازیدا چالیشدیق کی، سهندین آدینین «بولود» اولماماسینی آیدینلاداق و سهندین بوتون مستعار آدلارینی، تخلوصلرینی، اونا عایید نثری سندلریله گتیرهک. بلکه ده بولود اوولدن ده بؤیوک بیر یانلیش ایمیش. ایلک دفه« سهنده» بیوگرافی یازان بو سهوه یول وئریب، باشقالاری دا اونو تکرار ائدیبدیر.
چارخی دؤنموش فلک شعریمیزین «سهند»ینی، خالقیمیزین سئویملی اوغلونو 1358_جی ایلین ایلک آییندا، (21فروردین1358) 53 یاشیندایکن، واختسیز- وعدهسیز بیزدن آییردی. اونو تهراندا بهشت زهرا مزارلیغیندا 82_جی قطعهده «بولود قراچورلو» «سهند» عنوانیله توپراغا تاپشیردیلار. ۶
سونرالار 97_جی ایلده «سهندین» عزیز بالاسی «آرزو قراچورلو» حیاتا گؤز یومدو. او زامان عاییلهنین طرفیندن«سهندین» باش داشین عوض ائلهییب، اونون اصلی آدی ایله باش داشی یازدیردیلار. تاسفله بو دفعهده اونون باش داشیندان «سهند» تخلوصو یازیلماییب و یالنیز «بهلود قراچورلو» یازیلیبدیر.
تشکر و منتدارلیق:
۱- اقای مهندس محمودیدن، ائلهجه ده بهلود قراچورلونون حؤرمتلی حیات یولداشیندان بیر سیرا سندلری و معلوماتی اختیاریمدا قویدوقلاری اوچون صمیم قلبدن تشکور ائدیرم.
۲- عزیز اوستادلاریم دوکتور رحیم رئیسنیا، اوستاد کریم مشروطهچی، همت شهبازی و ائلدار موغانلی،سعیدموغانلی جنابلارینین دیرلی مشورتلری و زحمت لریندن ممنون و منتدارام.
قایناقلار:
1-بهلود قرا چورلونون هویت ورقهسی(شکیل)
2-شاعیرلر مجلیسی ( نشرفرقه دموکرات آذربایجان)
3-اوستاد کریم مشروطهچی (سؤنمز ایله کریم قربانزادهنین مصاحبهسی)
4-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبهسی ادبیات سئونلرله 99/6/28
5- کیهان فرهنگی 1367 - 7_جی سایی
6--مقدمه کتاب دو سهندیه دکتر حسین محمد زاده صدیق 1387چاپ تهران
7-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبه سی ادبیات سئونلرله 99/6/28
8- دیوان فارسی فضلالله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی- انتشارات دنیا- تهران1351-1353
9-بهلود قراچورلونون بیرینجی باش داشی(شکیل)
10- بهلود قراچورلونون ایکینجی باش داشی (شکیل)
1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
ئلهلیکله من سهندین بیرینجی فارسی نثرینی اوخودوم. ائشیتدیکلریمه گؤره سهندین «ب، ق محمودآغا» امضاسیله ده ایکی نثر اثری واردی. ایندییه کیمی من اونلاری تاپا بیلمهمیشم. اومود ائدیرم بو یازی اونلارین دا تاپیلماسینا یاردیم ائتسین.
بو یازیدا چالیشدیق کی، سهندین آدینین «بولود» اولماماسینی آیدینلاداق و سهندین بوتون مستعار آدلارینی، تخلوصلرینی، اونا عایید نثری سندلریله گتیرهک. بلکه ده بولود اوولدن ده بؤیوک بیر یانلیش ایمیش. ایلک دفه« سهنده» بیوگرافی یازان بو سهوه یول وئریب، باشقالاری دا اونو تکرار ائدیبدیر.
چارخی دؤنموش فلک شعریمیزین «سهند»ینی، خالقیمیزین سئویملی اوغلونو 1358_جی ایلین ایلک آییندا، (21فروردین1358) 53 یاشیندایکن، واختسیز- وعدهسیز بیزدن آییردی. اونو تهراندا بهشت زهرا مزارلیغیندا 82_جی قطعهده «بولود قراچورلو» «سهند» عنوانیله توپراغا تاپشیردیلار. ۶
سونرالار 97_جی ایلده «سهندین» عزیز بالاسی «آرزو قراچورلو» حیاتا گؤز یومدو. او زامان عاییلهنین طرفیندن«سهندین» باش داشین عوض ائلهییب، اونون اصلی آدی ایله باش داشی یازدیردیلار. تاسفله بو دفعهده اونون باش داشیندان «سهند» تخلوصو یازیلماییب و یالنیز «بهلود قراچورلو» یازیلیبدیر.
تشکر و منتدارلیق:
۱- اقای مهندس محمودیدن، ائلهجه ده بهلود قراچورلونون حؤرمتلی حیات یولداشیندان بیر سیرا سندلری و معلوماتی اختیاریمدا قویدوقلاری اوچون صمیم قلبدن تشکور ائدیرم.
۲- عزیز اوستادلاریم دوکتور رحیم رئیسنیا، اوستاد کریم مشروطهچی، همت شهبازی و ائلدار موغانلی،سعیدموغانلی جنابلارینین دیرلی مشورتلری و زحمت لریندن ممنون و منتدارام.
قایناقلار:
1-بهلود قرا چورلونون هویت ورقهسی(شکیل)
2-شاعیرلر مجلیسی ( نشرفرقه دموکرات آذربایجان)
3-اوستاد کریم مشروطهچی (سؤنمز ایله کریم قربانزادهنین مصاحبهسی)
4-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبهسی ادبیات سئونلرله 99/6/28
5- کیهان فرهنگی 1367 - 7_جی سایی
6--مقدمه کتاب دو سهندیه دکتر حسین محمد زاده صدیق 1387چاپ تهران
7-بهروز دولت آبادی «چای اوغلونون مصاحیبه سی ادبیات سئونلرله 99/6/28
8- دیوان فارسی فضلالله نعیمی تبریزی و عمادالدین نسیمی شیروانی- انتشارات دنیا- تهران1351-1353
9-بهلود قراچورلونون بیرینجی باش داشی(شکیل)
10- بهلود قراچورلونون ایکینجی باش داشی (شکیل)
1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
قایناقلار:
بیرینجی سند «بهلود قراچورلونون» سیجیلیسی (هویت ورقهسی)
سند ادبیات سئونلر آرشیوندن بیرینجی دفه دیر نشر اولور.
بیرینیجی نشر 1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بیرینجی سند «بهلود قراچورلونون» سیجیلیسی (هویت ورقهسی)
سند ادبیات سئونلر آرشیوندن بیرینجی دفه دیر نشر اولور.
بیرینیجی نشر 1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
قایناقلار:
ایکینجی سند شاعیرلر مجلیسینده «بهلودقراچورلو دان» (رازی) تخلوصو ایله نشر اولونان اوچ شعیر.
شاعیرلر مجلسی
1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
ایکینجی سند شاعیرلر مجلیسینده «بهلودقراچورلو دان» (رازی) تخلوصو ایله نشر اولونان اوچ شعیر.
شاعیرلر مجلسی
1401/9/8
https://t.me/Adabiyyatsevanlar