اوشاق ادبیاتی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی

آذربایجان افسانه لری

سؤیله ین:«صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:« منیژه جم‌نژاد»

آغ ساققال کئچی۲

🐐 مشورت ائدیب فال باخسینلار. بیری ده فالچی ایدی. ایسته دی بیر فال توتوب، کئچی له یولداشلارینین یئرینی تاپسین. بیردن بیزوو تیتره دی، تیتره دی، سو٘روشوب دو٘شدو قورتلارین باشینا. کئچی گؤردو ایش کورلانیر، چیغیردی: بیزوو یولداش، اؤنجه او فالچی کوپک اوغلونو توت قاچماسین!... تئز اولون ترپشین یولداشلار!.. توتون!... قورتلار گئنه ائله قاچدیلار یئلده اولارا چاتمازدی. کئچی دئدی: من بیلیرم، قورتلار گئنه گله جکلر. گلین بیر ایش گؤره ک. یئری قازدی، ایت بیی ده قویلاییب دئدی فلان وقت بئله ائده جکسن. او٘ستونه ده نئچه سینیخ، یانیخ کرپیچ ییغیب دئدی: یولداشلار بورانین آدینی "قوتسال قاقالا پیر" قویاق. بویاندان قورتلار قاچارکن تولکویه راست گلدیلر. تو٘لکو دئدی: هارا بئله؟ دئدیلر: کئچی نین الیندن قاچیریق. بیزی یئمک ایستیردی. تولکو دئدی: باشیزا بؤرک قویوب. کئچی هاردا قورت یئیر؟ قاییدین گئده ک. بیلیرم اونا نئیله یم. تو٘لکو اوقدر دئدی قورتلار او٘ره‌کلنیب قاییتدیلار. کئچی اوزاقدان گؤردو تولکو قاباغا دو٘شوب قورتلاری گتیریر. اوردان باغیردی: آی تولکو! بورجوون قالانینی گتیریرسن؟ رحمتلیک آتان منه اییرمی دؤرد قورت بورجلویدو. بیر ایکی هفته قاباق اون ایکیسینی گتیردین یئدیم، ائله بیل ایندی ده قالان اون ایکی سینی گتیریرسن. یاشا!... یاشا!... قورتلار دئدیلر: تو٘لکو اولمایا بیزی اؤلومه وئریرسن؟ تو٘لکو دئدی:  بیر آخماق دئدی، بیر آبتال دا ایناندی. مگر گؤرمورسونوز بو حیله گر یالان قوشور؟ کئچی دئدی: تو٘لکو، ایَر دو٘ز دئییرسن، گل بو قوتسال قاقالا پیره آند ایچ کی منه بورجلو دئییلسن، سندن ال چکیم. تو٘لکو دو٘م دوز گئتدی قبرین او٘ستونه دئدی: یالان دئسم بو پیر منه غضب ائله سین. تو٘لکو بو سؤزو دئمک هامان  ایت بَی جولا دان آتیلیب تولکونون بوغازیندان توتوب بوغدو. قورتلار گئنه قاچیب، لاپ اوزاق یئرلره گئتدیلر. داها گو٘ن چیخیردی. کئچی دئدی: یولداشلار، منجه هره اؤز ائوینه قاییتسین، یوخسا جیک جاناوار بیزی راحات قویماز. هامیسی کئچی نین سؤزونو بیه‌نیب اول کی ائو زیندگانلیق لارینا قاییتدیلار.
سون🌿
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
کشگه بو اوشاقلارجا قانایدیق«قادینا ال...»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

*جییه‌ریم،باجی‌لاریم….*

*ع. ن. «چاپار»*   


بیر قادینین
قانلی- قیییق گؤزلریندن
ایینه – ایینه ایشیق سرپیر‌…
بیر دئشیکدن
تیترک – تیترک
دیشارلانا – دیشارلانا دئییرسن بس…!!

قونشولوقدا،
قونشوداکی قیزلاریلا بیر سیرادا
باجی‌لاریم
هویوخ دورموش دایانیرلار گؤزلریمده؛
یاشلی – توزلو گؤزلریندن تانینیرلار…
بونلار هامی
منیم دوغما
جان – جییه‌ریم،
باجی‌لاریم….                
                         
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

قیزیلی رؤیالار

شعر:«حسن ریاضی»  ایلدیریم

گؤزه لیک لره بورونموش گونلری گؤزله دی
گون لر گلمدی؛
اوره ک لرین شافاغینا ،
کؤنول لرین ایشیغینا بویالی صاباح لاری گؤزله دی ،
سحرلر آچیلمادی؛
انسان آرزولارینا یاراشیق
آغ گون لره آچیق ـ آیدین افق لری گؤزله دی،
افق لر آغارمادی؛
آنجاق
قیزیلی رؤیالاریندا
امیدلری ، افق لری قوجا ـ قوجا
آرزولاری ، سحرلری آچا ـ آچا
شیرین یوخویا جومار کیمی
جومدو اؤلومون قوجاغینا .


ترجمه:«علی آغ گونئیلی»

رؤیا های طلایی
 
به انتظار روزهای ملبس به زینت زیبایی‌ها نشست ،
روزها نیامد ؛
به انتظار سپیده دمان رنگین شده به شفق وروشنایی دلها ، نشست ،
سپیده دمان ندمید ؛
به انتظار طلوع روزهای روشن وزیبنده انسان  در گستره سپیده افق ها ، نشست،
سپیدی افق ها پدیدار نگشت؛

اما
دررویاهایی طلایی اش
امیدها و افق هارا دامن ـ دامن دربرگرفت
آرزوها و سحرگاهان را گشود ـ گشود
وآنگاه
چون خواب شیرین در آغوش مرگ غنود



https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«ویدا حشمتی»

بوراسی اؤلکه‌دیر
اؤلمک یئری!!
بورانین قار چیچه‌یی
سون بئشیک باجیم‌دیر
سوبای لالالاری ایسه
قان قارداشیم
                   بوردا تانری
                   ساغلیق وئرر اللرینی
                   بویدا بویدا ایستیکانلارا
     ‌‌          گونش مزه‌سی‌له سرخوشلایار
           ‌      پاییزلامیش دوداقلاری
دایناسور قاش قاباغیندا
گولومسه‌ین قیرمیزی کپه‌نکلر
گونش قادینلارمیش 
جهننم گؤمروکویله قازانما منی
ائرکه‌ییم وطنداش!
منی سئوینج سوراغیندا آرا
اؤز قیراغیندا آرا
     ‌‌‌       سانیرام بو کؤنده‌لن کوره‌میزین
      ‌‌‌‌ ‌‌ ‌‌‌   ‌‌  قانلی گؤبک جییه‌سی
             اورتا دوغویا آتیلمیش
             بوردا باتان
                 بوردا ایتن
آنجاق بوغازیما تاخیلسا دا نیشانلیق بلگه‌م
بوراسی آداخلیم‌دیر
بوراسی وطن .....

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یار دبستانی من...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«ساچین اوجون هؤرمزلر!»
«عبدالله یالچین»

ساچین اوجون هؤرمزلر ساری ساچلیم!
توپا- توپا سرمزلر ساری ساچلیم!

گئجه‌نین گؤزو قیزمیش
ایت اولوب یولون آزمیش
گونش اوزلوم قیز ایمیش
ساچین اوجون هؤرمزلر ساری ساچلیم!
توپا- توپا سرمزلر ساری ساچلیم!

بو یئرین اوزو قارا
بو یئرین گؤیو قان‌دیر
ساچلارینین روحونا
بیر آز دا سن ال ائندیر
قاندیر ساچینا قاندیر
ساچین اوجون هؤرمزلر ساری ساچلیم!
توپا- توپا سرمزلر ساری ساچلیم!

روحون یاشیل مئشه‌لیک
پاییز وورموش واغنامیش
ساچینی یئله وئرمه
کولک‌لر قودوزلامیش
بو یئرین اوزو قارا
بو یئرین گؤیو قان‌دیر
ساچلارینین روحونا
بیر آز دا سن ال ائندیر
قاندیر ساچینا قاندیر
ساچین اوجون هؤرمزلر ساری ساچلیم!
توپا- توپا سرمزلر ساری ساچلیم!

قایناق:«ایشیق سایتی»


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«کریم قربانزاده»

من بیر اوووج یاشاما اولدوم
سن ساچلارینین یئللنمه سینه گولله لندین
یارالی وطندن قان آخیر
قان
قان
قان...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«یعقوب_نیکزاد»

... یئنه
خزل‌لندی باهار قوخولو تئللرین
پیچاق چکیلدی سیغاللانمیش سسینه
آرینمیش دیلینه
قورخو چکدی دویغولارین،
قانلی آنلار.
هؤرویوندن باغلادیلار سئوینجینی تینچه‌لرده
آسدیلار آدینی
کسدیلر آماجینی
سسین تؤکولدو قزئت‌لره
سرگی‌لندی باخیشلارین دوراق‌لاردا
کؤلگه‌ن،
قالارقی‌لاشدی کائناتدا
اؤلومون حیاتدا.
تاریخه یوووشدو کولک‌لی ساچلارین
آمما
دوغرادیلار دوغرولوغونو
قانین چکمه‌لرله گزدی شهری
اودا قالدین
قایساق‌لاندی تپیک یارالاری دؤشلرینده
یاساسیز یاس قوندو گلین‌لییینه
اؤلوم چؤکدو
ماتم موتیوی آچدیلار اوستونده
میتینگ قوردولار
چیمخیردیلار اوزونه نیفرت‌له
قاپاز سالدیلار یولونا
آیغیر عسکرلر.
دیری، دیری اؤلدوردولر چاغداشلیغینی
سویدولار آرزولارینی
ایلیم- ایلیم ایتیردیلر رئاللیغینی
ایگید قادینلیغینی...
من‌ایسه؛
قاتیلا بیلمه‌دیم
نه‌سه‌...!
یاراشیقسیز اؤلوم جانیما سینمیر
واختسیز آیریلیق
باهارسیز پاییز.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«منیژه جم نژاد»

بیز اوردایکن
بیچیم، بیچیم
بیچیلمیشدی بوغدالارین سرخوشلوغو

گوز ایشلیینجه
یازیلمیشدی تورپاقلارین
یوپ یوموشاق
ناغیل لاری

سسلنیردی
چایلاقلارین
آرین، آغیر
سرین، درین
قوجا، گوم گوی
یاشیل دوغان
اختیاری

بیز اوردایکن
ایسینمیشدی بولودلارین قاش قاباغی
قوروموشدو بولاقلارین دیل دوداغی
آجیقلی ایدی گونش گئنه


بیز اوردایکن
گو٘ونیردیم کولگه لره
بوی آتیردیم فیدان کیمی
بوداق بوداق


باهارلانیر
اسینیردیم اسینتی دن
یازیشیردیم
چول باییرلا

بیز اوردایکن
گو٘لوشوردو
گونش منیم گونلریمله 
اونوتموشدوم اوزاقلیغین آغری لارین...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«آتیلا_کیشی‌زاده»

آه آراز

بیر لزگی دؤیونور ایچیمده منیم،
بیر یانیق کرمی سنین سسینده.
قوردلا قیامته قالاجاغام من،
کؤپکلر هوروشور یاش نفسینده.

بیر قیلینج گؤیریر الیمده منیم،
آغ بایراق بیچیلیب سنین بویونا.
قانلی اللریمی یوماق ایسته‌سم،
گلیب چیرپاجاغام سنین سویونا.

یوواسی داغیلان کؤرپه لاچینی
ساوالان داغینا حسرت ائیله‌دین
سویوق بولاقلارین آندی تک دورو،
ایچدیگین قانلاری بیلیم نئیله‌دین.

دَریلمک ایسته‌ییر منیم الیمله
گنجه چؤللرینده نانا لَلـه‌ییر.
"شوشانین داغلاری باشی دوماندی"
ایچیمده بیر سۆرگۆن اوزان سؤیله‌ییر

آغلاما، یئنیلمه، دوشمانلار باخیر
قوی گیریم دالغانا سنله چاغلاییم
گؤزونون یاشینی کؤکسونه هوپدور
آغلاما آرازیم! دور من آغلاییم

سندن گئچه‌جه‌یم بیر گون بیلیرم
دیلیمده قورقودون قاچاق تورکوسو
بایقوش جسدیندن کئچه‌جه‌‌یم من
آیاغیم آلتیندا تابوت کؤرپوسو!..

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«نصرت کسمنلی»

گؤز یاشینی آخیتماغا دَیَر می؟
سونوندا بیر گۆله‌جه‌یی یوخدوسا...
هر گؤروشه سئوگی دئمه، عزیزیم!
اگر اونون گله‌جه‌یی یوخدوسا...

سئوگی یوخسا اۆرک قورو قفس دیر!
کؤر اومودا نه غرضی، نه قصدی؟!
مین یول گئری چاغیرماغین عبث دیر
اگر گئری دؤنه‌جه‌یی یوخدوسا...

اودا سالسان، بوز باغلاییب دوناجاق...
الدن اوچدو، یاد بوداغا قوناجاق،
کؤنول وئرسن نه قیمته آلاجاق؟
کؤنول قدری بیله‌جه‌یی یوخدوسا...

اوجالتدیغین، آلچالاندا گؤررسن!
ارییرسن گؤزون گؤره-گؤره سن!
سفره‌سینه نه قویاجاق گؤره سن؟
سنله تیکه بؤله‌جه‌یی یوخدوسا...

دئمه منه: -نه لر گلیر عاغلیما،
وای اوندا کی، قارا سندن آغ اوما.
وفاسیزا کؤنول وئریب آغلاما! .
سنله عمر بؤله‌جه‌یی یوخدوسا!!!...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«نادر الهی»

بولودام آمما آغلایان دئییلم
اوره ییم دولماسا یاغان دئییلم

بیر حلال نطفه م اولماسا سوزدن
بیر غزل کورپه سین دوغان دئییلم

شعر! آلا گوز مارال ! سن آرخائین اول
دوش لرین دولماسا ساغان دئییلم

بیر بولاق نغمه بیر بولاق شعرم
یعنی کی بوش جیغان ویغان دئییلم

قلبیمی خشله دیم یادا ، تانیشا
نئیله ییم ، چوخ دا مال ییغان دئییلم

من نسیمی بابام دئیه ن مردم
بو سفیل دونیایا سیغان دئییلم

ائل یاوانلیق گزیر آمان نادر
من باری بیر آجی سوغان دئییلم

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«سحر_خیاوی»

داریخیرام

داریخیرام یامان- یامان بو گونلر
حیس ائدیرم یئر کوره‌سی بوکولور
ان سئودیگیم فصیل منه یاپیشمیر
آغاجلاردان نه‌دن اینسان تؤکولور؟!

آمان بوردا یاواش- یاواش قدمله
بو یارپاغین حزین- حزین سسی وار
خیسیلداییر تپیکلنمیش سینه‌سی
قولاق وئر بیر، تنگیمیش نَفَسی وار

سیلسین اوزون کَپَنه‌یین قانادی
یارالی‌دیر پامبیق اونو اینجیدَر
ایذین وئرین گوللر اوسته یاتیردیم
اینجه قیزدیر، گؤوده‌سین آسفالت دیدَر

ساچلارینی داراییبدی آناسی
هؤروگونون اوجلارینا گول ووروب
گور توکلری گؤزو اوسته دوشمه‌‌سین
آمان آللاه، تئللرینه تئل ووروب

سیزیلداییر، حزین "آنا" چاغیریر
سویوق تَرلر قونور سولموش اوزونه
بَرک تیتره‌ییر سازاق وورموش قوش کیمی
اوز چئویریب باخانمیرام گؤزونه

ایش بیتیب‌دیر، گول قیرانلار گئدیبلر
بیر خیاوان خزل- خزل آغلاییر
کولَک اَلی سیغال وورور تئلینه
آغاجلار دا شیون چکیب اوخشاییر...

*عزیزیم اولو داغلار
چشمه‌لی، سولو داغلار
بوردا بیر غریب اؤلوب
یئل کیشنَر، بولود آغلار...

*حبیب فرشباف
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ایکنجی بولوم

نگاه جواد اسحاقیان به “چشمان کهربایی درخت مُر”
نوشته ی“رقیّه کبیری”و ترجمه ی“حمزه فراهتی
تهران:نشر نشانه،

طبیعی است که شیوه های اعدام در“غرب”به کتاب “سرهنگ” و شیوه های سر به نیست کردن به شیوه های سنتی، از جمله ابداعات و شیوه های پیشنهادی “دلالباشی” سنتی و ارتجاعی است که ظاهراً نشان دهنده ی تضاد “سنت” با “مدرنیته” و “شرق” با “غرب” است اما درجهان امروز، اعدام یک سنت شرقی است نه غربی.  
“ترادف”: در همان قطعه، پیوند میان واژگانی چون “لاف میزد” و “فخر میفروخت” از یک سو و نیز میان “شوخیها” و تکّه پرانیها” از سوی دیگر و به اعتبار معنایی، پیوندی هست که به آنها “مترادف” میگفته اند و امروزه در مبحث “انسجام لفظی” به آن “ترادُف” (synonymy) میگویند.
   اکنون از محدوده ی دو بند یاد شده ی بالا دور شده، به همان بحث خود در مورد “تکرار” باز میگردم. با مطالعه ی متن در تمام پهنه ی رمان، خواننده با بسیاری از این نمونه ها مواجه می شود که واژگان و تعبیراتی معین هست که اجزای پراکنده ی متن را به یکدیگر پیوند میدهد و “یگانگی” و “یکپارچگی” آن را تأمین میکند و افزون بر این، متن را از زبان بی پیرایه ی عادی متمایز میکند که خوانشگر ناگزیر می شود میان این اجزای پراکنده، پیوندی ایجاد کند و در لذت متن با نویسنده، انباز شود؛ مثلاً در جایی از متن رمان از “کبوتر یک پا”ی متعلق به “طیّب” نامی سخن میرود که “قرقی” ای آن را ناکار کرده است:
    ” هر بار که چشم سرهنگ به کفتر یک پا می افتاد، چیزی در درونش میلرزید و دلش میگرفت. . . ناگهان محکومی یک پا از ناخودآگاهش سر برآورد و مقابل چشمش سبز شد ” (۳۸).
      اشاره ی گذرا به “مرد یک پا” خواننده را بر می انگیزد تا او را بشناسد و کنجکاوش میکند تا دریابد میان او  و “سرهنگ” چه رابطه ای بوده و چرا “سرهنگ” با به یاد آوردن “مرد یک پا” پریشان حال می شود. درست یک صفحه بعد، خواننده متوجه علت آشفته خاطری “سرهنگ” می شود و در همان حال تا اندازه ای به شغل شریف او  هم پی می برد:
    ” جوخه ی آتش صف کشیده و منتظر فرمان بود. . . . محکوم، هر گونه کمکی را رد کرد و اجازه نداد کسی بازویش را بگیرد و با همان “یک پایی” که داشت، لی لی کنان به سوی تیرک اعدام راهی شد. اجازه نداد دستها و چشمانش را ببندند. رفتار غرورآمیز محکوم، سرهنگ و نشانچیها [= جوخه ی آتش] را به حیرت انداخته بود ” (۳۹).
     در واپسین صفحات رمان، نیز وقتی برادر “یک پا”ی “طیّب” صاحبِ کبوتر “یک پا” ناگهان بر “سرهنگ” پدید می شود، دیگر بار خواننده شاهد پریشان حالی “سرهنگ” می شود؛ به گونه ای که از وحشت، کتاب یادداشتهای خود را جا گذاشته از قهوه خانه میگریزد تا خاطره ی اعدام آن زندانی سیاسی “یک پا” را از ذهن خود دور کند:
   ” مرد یک پا مثل تندیسی وسط قهوه خانه ایستاده با صدای بلند سلام میکند . . . مرد یک پا به سوی سرهنگ برمیگردد . . . رنگ از رخ سرهنگ می پرد. . . سرهنگ در چشم به هم زدنی، از جا کنده می شود و به سمت در میرود ” (۱۴۲).
    می بینیم که تکرار واژه ی “یک پا” در چند صفحه، نه تنها باعث انسجام متن در آغاز، میانه و پایان رمان می شود، بلکه یک رشته تداعیهای ذهنی برای “سرهنگ” ایجاد میکند که او را از خود بیخود می سازد و زنجیره ای از اطلاعات به خواننده میدهد تا “سرهنگ” را هم بهتر بشناسد و دریابد که وی از سیمای جلادمنش و دُژخیمانه ی خود میگریزد، نه از مرد یک پایی که در قهوه خانه با لبخندی دوستانه به طرفش آمده است. مورد دیگری از “تکرار” وقتی است که “سرهنگ” میخواهد از “کلت” خود استفاده کند. نخستین بار که از  اسلحه ی کمری “کلت” یاد می شود، وقتی است که “دلال باشی” به سوابق آموزشی و مهارتهای او مراجعه کرده است:
     ” دانشکده ی نظامی [افسری] را با رتبه ی اول به پایان رسانده و در دوران دانشکده با کسب عنوان قهرمانی در تیراندازی، یک سلاح کمری جایزه گرفته است ” (۲۶).
       “چخوف” (Chekhov) یک بار در نامه ای به “الکساندر سمنوویچ لازارِف” (A. S. Lazarev) نوشته است اگر در صحنه ای از نمایش، تفنگی بر دیوار نصب شده، به این معنی است که سرانجام در صحنه ای دیگر، از آن باید استفاده و شلیک شود (گلدبرگ، ۱۹۷۶، ۱۶۳). این گونه اطلاع رسانی در داستان، گونه ای “پیش آگهی” (foreshadowing) است. خواننده هنگامی این “پیش آگهی” را “تحقق یافته” ((performanced و در همان حال واژه ی “کلت” را “مکرّر ” می یابد که در می یابد “سرهنگ” از شیوه ی اعدام دردآور و شکنجه بار “دریادار” و وفادار به رژیم پیشین، خشنود نیست و میخواهد با شلیک یک گلوله به مغز فرمانده نیروی دریایی، مرگ را بر او آسان کند:

    ” سرهنگ با تمام قدرت دستش را بالا برد و به دریادار، سلام نظامی داد. همین که دریادار خواست جواب سلام نظامی را پس دهد، سرهنگ غیرمنتظره سلاح کمری اش را بیرون کشید و مرگ را برای دریادار آسان نمود و فشنگها را در مغز او خالی کرد ” (۵۱).

ثبت کلامی (register): یکی از ارزشهای دیگر زبان شناختی و ادبی این رمان، کوشش نویسنده برای “ثبت کلامی” است و مقصودم از این تعبیر، همان “ثبت کلامی” در زبان شناشی و نوعی خاص از زبان نیست که کاربر به مقضای حال و موقعیت با مخاطب خود ارتباط برقرار میکند؛ بلکه “ثبت کلام” به عنوان یک “نوع ادبی” (genre) است که در آن، نویسنده از یک حرفه با تمامی تعبیرات و واژگان آن استفاده میکند و از نظر شناخت طبقات و لایه های اجتماعی و زبان صاحبان حِرَف و مشاغل خاصی، داده هایی در اختیار خوانندگان قرار میدهد. در سده های پنجم و ششم “مسعود سعد سلمان” مثلاً در باره ی “صفت یار کبوترباز” می سروده است و از یار ، گلایه میکرده که در حالی که کبوتران پس از به هوا کردن، به نزد “کبوترباز” باز میگردند، چرا “یار کبوترباز ” خود از شاعر  عاشق کناره میجوید؟ در رمان “حاجی بابا اصفهانی” برای نخستین بار، این نوع ادبی – که به آن “شهرآشوب” میگویند – به معنی دقیق کلمه، از اصطلاحات خاص نقالان، دلاکان، قلندران، سقّایان، معرکه گیران، فراشان و شاعران در گستره ی داستان نویسی یاد می شود. “صادق چوبک” در داستان کوتاه “کفترباز” در مجموعه داستان “چراغ آخر” نیز واژه نامه ای از مصلحات رایج میان کبوتربازان، فراهم آورده است. به این عبارات دقت  کنیم که در بر دارنده ی فرهنگ کبوتربازان و زبان غنی مشتریان قهوه خانه های جنوب شهر است:
    ” طیّب گفت: حساب رو هم واسه ی خاطر کفترها یاد گرفتم. عصر که می شه، می شمارمشون تا مطمئن بشم هیچ کدوم از کفترها، جا نمونده. کفتری که راه گم کنه و جا بمونه، مفت نمی ارزه. . . خالوغلو کیسه ای از جیبش درآورد و مشتش را از کَرَشنه [نوعی گیاه دانه دار] پر کرد و به سوی پر سیاه گرفت. کفتر با آن پای لنگش، پرّش کنان آمد و مشت او را نوک زد و دوباره پرش کنان، روی میز به گردش درآمد. . . طیّب ! بس که به این ولگرد بیکاره خاکه قند دادی، حالا نوکش رو واسه ی کرشنه کج میکنه. . . جلیل حبه قندی را با استادی تمام به سوی سقف پرتاب و دهانش را باز کرد. حبه قند – که چرخ زنان آمد و درون دهانش افتاد – استکان  را برداشت و چایش را هورت هورت سرکشید. کلب عسگر گفت: پسرجون! اون لونه ی پرنده رو این طوری رو به آسمون نگیر. یه روز دیدی حبه قند یه راست قاب شد تو خرخره ات “. جلیل چایش را سر کشید، دست دراز کرد و روی میز کناری، دُم پر سیاه ابلقی را نوازش کرد. انگشتش را روی کاکلش کشید و در یک آن، سیرغای کفتر را فشار داد.کفتر رَم کرد و به سوی سقف پرکشید. طیّب زمزمه کرد: ” این جلیل رو که می بینی، از روزی که افتاده تو بطن مادرش، رو پیشونی اش نوشته شده: مردم آزار ” (۴۶-۴۴).
 “ندای رؤیا”(The appeal of dream): “کوندرا” در باره ی این ویژگی برجسته و ضروری در رمان می نویسد:    ” تخیل به خواب رفته ی قرن نوزدهم ناگهان توسط فرانتس کافکا (Franz Kafka) بیدار شد. کافکا کاری را انجام داد که سوررآلیستهای پس از او می خواستند انجام دهند و نتوانستند؛ یعنی درآمیختن رؤیا و واقعیت. . . این کشف عظیم بیش از آن که سرانجامِ یک تحول باشد، سرآغازی نامنتظر برای پی بردن به این نکته است که رمان، عرصه ای است که تخیل نیز در آن مانند رؤیا، می تواند فوران کند و خود را از الزام ظاهراً چاره ناپذیر حقیقت نمایی رها سازد ” (کوندرا، ۵۹-۵۸).
   جوهر برداشت “کوندرا” از “کافکا” و خلاقیت هنری او، در برداشت تازه ی این هنرمند است که ” در رمان هایش نشان میدهد که چگونه افراد بشر به موجوداتی انتزاعی مبدل می شوند و با فرمانبرداری کامل، بدون تفکر و مقاومت، دستورها و رهنمودها را اجرا می کنند. کار کافکا، تحلیلی جامعه شناختی نیست؛ بلکه تخیل در باره ی یکی از امکان های بنیادی انسان و جهان او است . . . تاریخ، به تخیل کافکا واقعیت بخشید و “نگرش کافکایی” چگونگی وضع و موقع انسان را در جامعه ی توتالیتر آشکار ساخت ” (همان، مقدمه، چهارده).
     “کوندرا” در آثار هموطن خود “کافکا” گونه ای خلاقیت و “قدرت تخیل” نیرومند می بیند که می تواند از آنچه در جهان بیرونی وجود دارد، فرآورده ای نو، بِکر و خیال انگیز بسازد و دیدِ خواننده را از آنچه در پیرامونش می گذرد، دگرگون کند و به ژرفکاوی وادارد تا از ظواهر امر بگذرد و به بواطن امور برسد. این که در داستان “مسخ” (Die Verwandlung :Metamorphosis) کارمندی دون پایه به نام “گره گور سامسا” (Gregor Samsa) در تجارتخانه ای پس از گذراندن شبی سراسر کابوس از هیأت انسانی خود دور و ناگهان به حشره ای منفور تبدیل می شود که حتی مورد بیزاری اعضای خانواده قرار می گیرد و پس از شکسته شدن کاسه ی پشتش بر اثر پرتاب

سیبی از جانب پدر، به عفونت مبتلا می شود و خدمتکار خانه او را با جاروب دور می اندازد.

این گونه رفتار، هم ریشه ای در واقعیت خشن تبعیض دینی و قومی اقلیت یهود در جامعه ای غریب و بیگانه دارد که او یکی از قربانیان آن است، هم تخیل فرهیخته و سرشار نویسنده را نشان می دهد که خواننده آن را به عنوان واقعیتی فراتر، می پذیرد. ارزش آثار “کافکا” تنها به پرداختن نقض حقوق فردی و اقلیتهای دینی، قومی و زبانی و بنیانگذاری “ادبیات اقلیت” نیست؛ بلکه شیوه ی ترسیم واقعیتهای بیرونی با “تخیل فرهیخته” و ساختن جهانی است که خواننده باید تلاش و رنجی بی اندازه را برای درک آن بر خود هموار کند. اثر هنری باید عظمتی بیش از موضوع کار خود داشته باشد. پس در این بخش، راهی به هزارتوی تخیل نویسنده باید یافت.
    همخوانی اندیشه ها (association of ideas): “همخوانی اندیشه ها” یا “تداعی معانی” (mental of ideas) مبحثی در روان شناسی است که پیشینه ای دیرین از زمان “افلاطون” ((Plato و شاگردش “ارسطو” ((Aristotle تا روزگاران متأخرتر مانند “لاک” (Locke) و “برکلی” ((Berkeley دارد و در باره ی چند و چون آن، سخنها رفته است. آنچه در این زمینه در پیوند با عنصر “تخیل” به پندار من و “رؤیا” به گفته ی “کوندرا” به کار ما می آید، هنجارهای ناظر بر این ساز و کار ذهنی است که چگونه کس، چیز یا رخدادی، ما را به یاد مواردی می اندازد که میانشان، هنجارهایی مشترک هست.
  نخستین و بیشترین هنجار در همخوانی اندیشه ها “قانون شباهت” ((law of similarity است. گفته ایم که کبوتر “طیّب” را کلاغی ناکار و لنگ کرده و اکنون “یک پا” بیشتر ندارد. همین “شباهت” جناب “سرهنگ” را به یاد مرد “یک پا” یی می اندازد که به دستور “دلال باشی” او را به جوخه ی آتش سپرده است:
    ” هر بار که چشم سرهنگ به کفتر یک پا می افتاد، چیزی در درونش میلرزید و دلش میگرفت. با بالا و پایین پریدن کفتر، عقربه های ساعت ذهن او نیز رو به عقب چرخید. ناگهان محکومی یک پا از ناخودآپاهش سر درآورد و مقابل چشمش سبز شد ” (۳۸).
     در واپسین صفحه ی رمان نیز، با ورود برادر “یک پا” ی “طیّب” – که او هم زندانی بوده – باز “سرهنگ” به یاد همان اعدامی “یک پا” میافتد و از خود بیخود می شود؛ به ویژه که نگاه شرربار یکپای زندانی، نشانه ی بیزاری او از فرمانده جوخه ی آتش است (۴۲) و استواری قامت و یک پای سالم او به هنگام رفتن به محل اعدام، تحسین “سرهنگ” را هم بر می انگیزد:
     ” مرد یک پا به سوی سرهنگ برمیگردد و با تبسم سرش را تکان میدهد. رنگ از رخ سرهنگ می پرد. حس میکند در لابه لای ذهنش فشرده و له می شود. سرهنگ در چشم به هم زدنی، از جا کنده می شود و به سمت در میرود ” (۱۴۲).
      یک نمونه ی دیگر از “قانون شباهت” وقتی است که “سرهنگ” – که از نزدیکی با همسر خود محروم شده است – برای ارضای آنی غریزه ی جنسی به “پیگال” یا “نجیب خانه” ی میرود که به همت کارگزاران دولت خدمتگزار “دلال باشی” احداث شده و در تجهیز آن به پیشرفته ترین امکانات بهداشتی، رفاهی و به اصطلاح “لاکچری” کوتاهی نشده است. او در آنجا به صفحه ی مانیتوری خیره می شود که عکس پنج دخترِ ساعتیِ درجه ی یک، در آن دیده می شوند و او دختر میانی را انتخاب میکند:
    ” دختر وسطی به نظرش آشنا آمد، اما دلهره و اضطرابش مانع از این شد تا به یادش بیاورد که دختر وسطی، شبیه چه کسی است ” (۹۴).
     با اینهمه، این مجهول چندان به طول نمی انجامد و  خاستگاه “شباهت” بر  او آشکار می شود:
    ” زود باش” گفتن دختر، اضطراب سرهنگ را بیشتر کرد. ضربان نبضش [قلبش] بالا رفت و به خاطر آورد که دختر شبیه چه کسی است. دختر، شبیه روزهای جوانی زنش بود. چه طور می توانست به دختری که شبیه زنش بود، نزدیک شود؟ اگر زنش نازا نبود، چه بسا دختری به سن و سال همین دختر داشت ” (۹۶-۹۵).
       هنجار دیگر همخوانی اندیشه “قانون مجاورت” (law of contiguity) است؛ یعنی هنگامی که دو چیز یا کس به دلیل “مجاورت”
و ملازمت با هم، دیگری را به یاد می آورد. هر بار که “طیّب” به قهوه خانه می آید، “زنگوله” را از “مچ پا” ی خود باز کرده ابتدا روی میز و سرانجام در کیف خود میگذارد. رابطه ی میان “زنگوله” و “مچ پا” پیوند “مجاورت” است:
     ” سرهنگ بی آن که سر از کتاب بردارد، حرکات طیّب را در ذهنش مرور کرد: ” الآن پاشو گذاشت رو صندلی. از مچ پایش باز کرد. حالا نشست؛ مثل تسبیح دور انگشتش چرخوند. همین حالا است که صحبت کنان باز هم دور انگشتش بچرخونه و بعدش بندازه تو کیفش ” ۰۱۳).
    افزون بر این، “سرهنگ” در جیب بغل خود “زنگوله” ای دارد که پس از افتادن همسرش از پلکانها و مرگش، “زنگوله” را به یادگار برداشته پیش خود نگاه میدارد و هر بار زنگوله ی “طیب” را می بیند، بی اختیار زنگوله ی داخل جیب خود را هم لمس میکند:

    ” سرهنگ دست در جیب کتش فروبرد و زنگوله ی داخل جیبش را لمس کرد. مثل مردهای تسبیح باز، او نیز خوش داشت زنگوله ی داخل جیبش را لمس کند. آن را از روی میز زیر آلاچیق . .. برداشته بود. از آن روز به بعد، زنگوله همیشه در جیبش بود ” (۱۵-۱۴).
همه ی آنان که در قهوه خانه گرد می آیند، در کوشش ذهنی خود برای شناخت و پی بردن به هویت “سرهنگ” ناتوانند. او را پیوسته در حال خواندن “کتاب” می یابند. با کسی گفت و شنودی ندارد و هر کس، از ظن خود، او را داوری میکند. برخی چون “دکتر” او را “جاسوس” (۱۲) و “طیب” – که خود بی سواد است و آرزوی کتابخوانی دارد – او را “معلم اخراجی” یا به قولی “تصفیه شده” می پندارد:
    ” طیب گفته بود: گمان میکنم معلمه. به نظر میاد از کار، اخراجش کرده اند . . . بیشتر وقتها که سرهنگ را در حال کتاب خواندن میدید، آرزو میکرد که خودش به جای او می بود. طیب باور داشت کسی که کتاب میخواند، والاتر از دیگران است ” (۳۷).
    مصداق دیگر  “قانون مجاورت” پیوند میان تحریک جنسی “سرهنگ” با عطر “گل یاس” است. او هر گاه این بوی تأثیرگذار را می شنود، تحریک می شود:
    ” زنش همیشه از همین عطر استفاده میکرد و حتی قبل از این که زن او شود، از همین عطر یاس به تن و گردنش میمالید. اما در این لحظه، عطر یاس او را تبدیل به آدمی وحشی کر. مثل دیوانه ها از جایش برخاست ” (۵۴).
      یکی از نمادهای برجسته در رمان “خشم و هیاهو” همین گل “یاس” است و وقتی از آن آگاه می شویم که “کونتین” (Quentin) را در کنار خواهرش “کدی” ((Caddy می یابیم که در آغوش هم فرورفته اند:
    ” سرم را محکم به سینه ی سفت و نمناکش گرفت . . . و امواج یاس از هوا بالا میرفت ” (فاکنر، ۱۳ ، ۱۷۵).
     و  دومین بار وقتی “کونتین” خواهرش را در آغوش “ایمز” (Imes) عاشقش می بیند:
        ” بوی یاس در امواج نمناک بالا می آمد. صورت کدی را میدیدم که مثل لکه ای روی شانه ی او بود ” (همان، ۱۷۸).
     اصولاً “یاس” واژه ای فارسی اما با معادلهایش در انگلیسی “Jasmine” و یونانی “Jasminium” همریشه است. در یونان باستان این گل را به “آفرودیت” ((Aphrodite نسبت میداده اند که مظهر عشق و نماد ازدواج و از جمله گلهای مقدس می بوده. در هند، آن را “ملکه و محبوبه ی شب” و نمادی از “عشق و اغواگری” میدانسته اند (بریانت رسنیک، ۲۰۱۵)
     سومین هنجار در “تداعی معانی” را “قانون تضاد” (law of contrast) میدانند و آن، وقتی است که دو چیز، متضاد هم باشد. در این حال، به یاد آوردن یکی از دو طرف تضاد، دیگری را به ذهن می آورد؛ چنان که “خیر” ناگزیر “شر” را به ذهن تداعی میکند. هر گاه “سرهنگ” در محل کارش در زندان، چشمش به “درختان سرو ناز” می افتد – که نمادی از “شور زندگی” ((Eros است – ناخودآگاه به یاد “درخت مُر” در خانه ی خویش می افتد که نمادی از “شور مرگ” (Thanatos ) است:
    ” از روزی که درخت مُر را در باغچه ی خانه اش کاشته بود، درختان دیگر از چشمش افتاده بودند. چشم به درختان سرو دوخته بود و حس میکرد وجوه جلادی اش به واسطه ی رشته های معنوی با درخت مُر در ارتباط است. روزگاری، درخت مُر نیز قاصد مرگ شده بود ” (۵۰-۴۹).
    “سرهنگ” هر گاه “طیب” را می بیند، نمیداند چرا فکر میکند او به کسی “شباهت” دارد؟ آنچه او از “شباهت” می بیند، تنها در “زن” و  همجنسی “طیب” با “همسر” خویش است اما در واقع، آنچه باعث می شود به یاد همسرش بیفتد، شباهت نیست، “تضاد” میاندو زن است و به همین دلیل، علت تداعی ذهنی خود را نمیداند و برایش “معما” گونه می نماید:
    ” سرهنگ – اولین بار که طیّب را دید – به نظرش رسید از سالها دور او را می شناسد. سؤالی در ذهنش نقش بست: طیّب شبیه کیست و او را کجا دیده؟ هنوز هم سؤالش بی پاسخ مانده است. به نظر سرهنگ، جنسیت طیب نه به مرد میماند نه به زن. او آدمی است که خصوصیت هر دو جنس را در خود دارد. با تمام اینها، چنین به نظر میرسد که خالوغلو، طیب را زنی تمام عیار میداند؛ زنی کاملاً زن زاده ” (۳۶).
    با این همه، “طیّب” هیچ شباهتی به همسرش ندارد. نخستین تفاوت میان همسرش با “طیب” بیزاری همسر از کبوتران شوهر و بر عکس، شیفتگی شوهر بر کبوتران است تا آنجا که عکس “دُم چتری سفید” را بر دیوار اتاق خود زده و حسادت زن را برانگیخته است:
    ” همسر از سگ می ترسید اما از کفترها نفرت داشت. اگر از سرهنگ هراس نمیداشت، درِ کفترخانه را باز و همه شان را در هوا رها میکرد. از همان شب زفافشان، به کفترها حسد برده بود ” (۱۰۸).
     دومین وجه افتراق میان دو زن، باروری “طیب” و “سرپرستی سه سر عایله “ی او است (۳۵). همین توانایی باروری و احساسات و عواطفی که زن در قبال فرزندان دارد، باعث تقویت سویه ی مثبت “روان زنانه” ((anima و کوشش برای سامان دادن به گذران زندگی او می شود که سویه ی مثبت “روان مردانه” ((animus او است.

آردی وار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

افزایش مصدومان #زلزله خوی به ۴۹۰ نفر

رییس فوریتهای پزشکی خوی:
🔹زمین لرزه ۵.۴ ریشتری صبح ۱۳ مهرماه و پس لرزه های متعدد موجب مصدومیت ۴۹۰ نفر شد که از این تعداد ۱۰۰ نفر بستری هستند.

بوتون وطنداشلاریمیز وظیفه دیر خویلو باجی قارداشلاریمیزا الیمیزدن گلن قدر یاردیم ائده ک.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar