📚دارتیلمامیش دن‌لر
#او_کیشی‌لر_تاسوعا


یازار: استاد«حیدر_عباسی» باریشماز

سسلندیرن:«نیره_اردلانی»
تنظیم:«نوید_رادفر»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

▫️باشقا فصیل

« حسن ریاضی» ( ایلدیریم )



گونش بوزاریر

تورپاق بوزاریر

گؤز ایشله‌دیكجه بوزلوق

پوزغونلوق!

جانیما ساریلان قیزیل گول‌لرین عطری

هاردان، هارالاردان ساچیلمیش

 گؤره سن؟

بوز داغ‌لاردان قوپموش بوز كولك‌لز

اولاشیر چیلپاق باغ‌لاردا

اوره‌گیمدن كئچن یاشیل آیاقلی باهار –

هاردان ،هارالاردان جانیما یول آچمیش

گؤره سن؟

بیر- بیرینه قاریشیب

كولك‌لر، للك لر، قاریلتی لار….

باغلارین قولاغینا دولوب

خزان سسی، قارغا سسی، كولك سسی….

یاز نغمه‌لی بو سس‌لر، بو قاناد سس‌لری….

هاردان، هارالاردان گلیر

گوره‌سن؟

سحردن بری

باشقا فصیل ایچینده‌یم:

كؤنلومده،توراغای‌لار اوخوشور

جانیمدا قوشلار اوچوشور

اوره‌گیمده باهار دیرچه‌لیر

خیالیمدا سن گولورسن

ایچیمده كی آخار باخاری

بوروموش الوانلیق،

آیدین لیق…

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سنین ماهنین بوتون خالقلارین، آنالارین، اینسان سئونلرین ماهنسی دیر..

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

احمد سعید(آدونیس)

ترجمه به ترکی آذربایجانی:«محمدرضا نوازی»

دانیشا بیلسَیدی گؤن
موشتولوق وئرَردی گئجه نی،
اُولسون !
بوراخیرام یالقیزلیغیمی
آمما هارادیر گئده جک یئریم؟

یاری یا بؤلونورم هر بیر سورغو اؤنونده
یاریسی سورغوم-یاریسی اؤزوم
سورغوم،جاواب آختاریر
اؤزوم،یئنی سورغو دالیندا

نه ائدیم بو "گؤی" له !
سولوب سارالیر چیینلریمده
اؤلوم ائکسیری دیر، یاشام
بوندان دی هئچ واقت قوجالمیر

دنیز هر زامان خلسه حالیندا
هئچ زامان آیاق اوسته گؤرونمور
دنیز،مئشه اولسا
سؤزلر ده قوش دی.
داشلار،
دویارسیز دیر سو ماهنی لارینا

بیر آخان اولدوز،گؤیدن ائنیر
بیر یارپاق دا،آغاجدان
آمما،
بو ائنمک هارا، او ائنمک هاراا ؟
اَرینجک بیر اَسینتی
اؤز یئرینده دایانامیر
گؤل چیچک دن قوپارامیر !

لاپ پارلایان ایشیلتی لار
آلیشیرلار اؤرک دن
نئجه کی قاپ-قارا بولودلار....!

آزجا اولور،
بیر گئرچگه بویون اولماق
تکجه،
اؤلو دوداقلاردان ساوای


از روی ترجمه فارسی خانم بیتا واحدی👇

اگر روز سخن می گفت
مژده شب را می داد،
باشد
از تنهایی ام بیرون می زنم
اما به کجا بروم؟

با هر پرسشی دو نیمه می شوم:
پرسشم و خودم.
پرسشم در پی پاسخ است
و خودم به دنبال پرسشی دیگر!

چه کنم با این آسمان
که بر شانه هایم می پژمرد!
زندگی اکسیر مرگ است
از این رو هرگز پیر نمی شود!

دریا همیشه در خلسه است
از این رو هرگزش ایستاده نمی بینی!
اگر دریا بیشه باشد
کلمات هم پرنده اند!
صخره ها
به سرود آبها بی اعتنا هستند.

شهابی فرو می افتد
برگی نیز
اما این کجا و آن کجا؟
...نسیمی تنبل.
تاب ایستادن ندارد
نمی تواند از این گل دل بکند!

روشن ترین برقها
از دل می آیند
چنان که سیاه ترین ابرها!
کمتر پیش می آید که ما حقیقت را
جز از لبانی
که مرده است بپذیریم

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

« ثریا_خلیق_خیاوی»


خود را گره زده‌ام
به تمامِ چیزهایی که منع‌ام؛
که ندارم

ندارم، ندارم...
این فعل که معرفی نمی‌خواهد
احوال مرا می‌پرسد هر روز
لبخند می‌زند بی‌وقفه
و سنگ‌ریزه‌های کفش‌اش را نثارم می‌کند

تو فکر می‌کنی
وقتی دل‌های‌مان برای هم تنگ
به «ندارم» چه بگوییم؟
خوش‌بخت‌ایم از آشنایی با شما؟
ممنون‌ایم که همه‌چیز بر ما ممنوع است؟

خود را گره زده‌ام
به شعری که کوهِ نام تو در آن آمدن نمی‌‌تواند
به دری که هنگامِ رسیدنِ تو،
قفل‌اش از خودش سنگین‌تر،
به عصرِ بارانی که در نبود تو گم

نام‌ات دفن است زیر زبان‌ام
چسب زده‌ام
مبادا دهان، سرکشی کند در ناگهان.

و می‌اندیشم
آیا پخته‌تر خواهم شد لابه‌لای شعر
کشف خواهم کرد باریکه‌راهی
برای راهی شدن
یا روی دست‌های بلندترین درختِ شهر
پناه بر عصیان سر خواهم داد؟

تو فکر می‌کنی
اگر روزی امنیتِ داشتن
بخواندم
از هَرَس کلمات‌ام
بدن‌ام
خشم‌ام
دست برخواهم داشت؟
آیا از نیاز لب‌هایم با یک کوه سخن خواهم گفت؟
تو فکر می‌کنی لبان‌ام
در تو منعکس خواهد شد؟

و اگر بمیرم
چگونه دق نخواهم کرد
در اعماقِ آن اتاقکِ کوچکِ دومتری
با هیچ‌های دست‌ام
بدونِ پنجره، بدونِ در
در خشم از آن‌چه بریدند و دوختند

چگونه دق نخواهم کرد
با اتاقکی خالی
که مانندِ خالی است، روی صورتِ شهر
که زندگان؛
گوش کن!
زندگان در چهل‌وپنج دقیقه
برای‌ام
سروته‌اش را به هم آورده‌اند
در چهل و درد دقیقه
بنا کرده‌اند
با نهایتِ صرفه‌جویی.

خود را گره زده‌ام به صدای تو
به انگشتانِ بلندت
به ندارمت

بگو
برای صعود به یک کوه
چند نوع گره آموخت باید؟


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«دومان_یالچین»


زاریسینلار


گل هؤپ منه قوی منده‌کی سئل‌لر زاریسینلار
قیشقیرتی‌لاریمدان قارا چؤل‌لر زاریسینلار

زیندان تیکرم من اؤزومه قانلی ساچیندان
آغلیق قاراسیندا ساری میل‌لر زاریسینلار

قوی شهری، خیابان‌لاری آسفالتی سؤکوم من
بلکه سولو گولدانداکی گول‌لر زاریسینلار

بئش مین ایکی یوز ایلدی کی اووجومدا پاییز وار
ایل- ایل گولوشه یاسلی فصیل‌لر زاریسینلار

قوش‌لار اوچوشو شئهلی سیزیلدیقدا، دئییرلر
بیزدن ساری قوی بالتانی دیل‌لر زاریسینلار

یالچین‌لارا گئت سؤيله بو نعشیمده دومان‌لار
گؤی شهرینه بو یئرده‌کی تئل‌لر زاریسینلار

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«دشمن دسته‌سینه ساپ اولان نامرد، دوشمنین اؤزوندن قورخولودور.»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«ممد_آراز»

"سحر_سحر"

باهارین نه گؤزل چاغلاری گلمیش،
بولبولو چاغیریر گول سحر-سحر.
وطنین عشقییله دیل آچیب یئنه
کؤنلومون سازیندا تئل سحر-سحر.

چیخیر مئشه‌لیکدن تالایا الیک،
سکیر داشدان داشا خینالی کک‌لیک.
شئه‌دن مونجوق دوزور گوللوک، چیچک‌لیک،
گلینه بنزه‌ییر چؤل سحر-سحر.

گئدیرم تله‌سیک تارلایا ساری،
هامیدان تئز گله او قیز دا باری.
سینه‌سی قارتاللی قایالیقلاری
عکس ائدیر سونالی گؤل سحر-سحر.

سئودا یولچوسونون خیالینا باخ،
سنسیز افسانه‌دیر گؤزللیک آنجاق.
ائی گونش اوزلو یار، گونشدن قاباق
یولوما نور چیله، گل سحر-سحر.


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✅ رونمایی ازویژه نامه مجله‌ی بخارا با محوریت استاد دکتر «رحیم رئیس نیا» مورخ، نویسنده و مترجم شناخته شده میهنمان توسط دست‌اندرکاران مجله بخارا و اساتید حوزه‌ی تاریخ و ادبیات در بنیاد پژوهشی شهریار تبریز.

زمان: پنجشنبه 1401/5/20
ساعت: 15
محل برگزاری: تبریز- خیابان ارتش جنوبی_ چهار راه باغشمال_ « بنیاد پژوهشی شهریار».

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یومورتا(‌حئکایه)
✍:» دینو بوتزاتی«(1972-1906)
چئویرن:» آزاد یاشار«
کؤچورن:« سحرخیاوی»
حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر

-- دینو بوتزاتی تانینمیش ایتالیا یازیچیسی، ژورنالیستی و رسامی دیر.
عادتن اونو "ایتالیا کافکاسی" دا آدلاندیریرلار.

کرالا مخصوص ویلانین باغیندا بین‌الخالق بنؤوشه‌سی خاچ جمعیتی اون ایکی یاشا قدر اوشاقلار اوچون پاسخا یومورتالاری اوزه‌ره ایلنجه‌لی " اُو" تشکیل ائتمیشدی. بیلئطین بیری اییرمی‌مین لیره ایدی.
یومورتالاری سامان آلتیندا گیزلتمیشدیلر. "آختار!" کومانداسی وئریلندن سونرا اوشاغین اورادا تاپاجاغی یومورتا اونونکی ساییلاجاقدی.
یومورتالار جور به جور چئشیدده و اولچوده ایدی: شوکولاتدان، متالدان و کارتوندان حاضیرلانان بو یومورتالارین هر بیرینین ایچینده بیر تایسیز هدیه وار ایدی.
خیدمتچی جیلدا سوزو بو یومورتا"اُو" باره‌ده ائوینده چالیشدیغی زرناتتا عائیله‌سینده گئدن صؤحبتدن خبر توتموشدو. زرناتتا خانیم بایرام شنلیینه دؤرد اولادینی آپاراجاغی اوچون بیلئت‌لره دوز سکسن‌مین لیره اؤده‌یه‌جکدی.
اییرمی‌بئش یاشینا دولان جیلدا...

بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یومورتا(‌حئکایه)
✍:» دینو بوتزاتی«(1972-1906)
چئویرن:» آزاد یاشار«
کؤچورن:« سحرخیاوی»
حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر

-- دینو بوتزاتی تانینمیش ایتالیا یازیچیسی، ژورنالیستی و رسامی دیر.
عادتن اونو "ایتالیا کافکاسی" دا آدلاندیریرلار.

کرالا مخصوص ویلانین باغیندا بین‌الخالق بنؤوشه‌سی خاچ جمعیتی اون ایکی یاشا قدر اوشاقلار اوچون پاسخا یومورتالاری اوزه‌ره ایلنجه‌لی " اُو" تشکیل ائتمیشدی. بیلئطین بیری اییرمی‌مین لیره ایدی.
یومورتالاری سامان آلتیندا گیزلتمیشدیلر. "آختار!" کومانداسی وئریلندن سونرا اوشاغین اورادا تاپاجاغی یومورتا اونونکی ساییلاجاقدی.
یومورتالار جور به جور چئشیدده و اولچوده ایدی: شوکولاتدان، متالدان و کارتوندان حاضیرلانان بو یومورتالارین هر بیرینین ایچینده بیر تایسیز هدیه وار ایدی.
خیدمتچی جیلدا سوزو بو یومورتا"اُو" باره‌ده ائوینده چالیشدیغی زرناتتا عائیله‌سینده گئدن صؤحبتدن خبر توتموشدو. زرناتتا خانیم بایرام شنلیینه دؤرد اولادینی آپاراجاغی اوچون بیلئت‌لره دوز سکسن‌مین لیره اؤده‌یه‌جکدی.
اییرمی‌بئش یاشینا دولان جیلدا سوزو اینجه- مینجه بیر قادین ایدی.
نه گوزل ساییلیردی نه ده چیرکین. چلیمسیز گؤرونوردو. اوزوندن حیات عشقی یاغیردی. خوش نیت‌لی بیری اولسا دا، حیاتدا بختی هئچ گتیرمه‌دیییندن اؤزونه قاپالی قادین ایدی: آتاسیز بؤیوتدویو دؤرد یاشلی شیرین- شکر قیزینی، بو بایرام شنلیینه آپارماق قصدینده ایدی.
گؤزله‌نیلن گون یئتیشینجه، تپ- تزه پالتوسونو و کئچه شیلایپاسینی گئیینن آنتونللا ایله زنگین ائو صاحیبی‌نین بالالاری آراسیندا بیر ائله فرق قالمادی. حال بو کی جیلدا اؤزونو وارلی بیر خانیم کیمی قلمه وئرمه‌یه اصلا چالیشمایاجاقدی. چون کی آیین باشی اونسوز دا کؤهنه- کوهنه و مسکین ایدی.
اونا گؤره ده دوشدویو وضعیتدن بو یوللا چیخدی: بیر کاپیوشون (باشلیق- آ.ی) تاخماقلا او اؤزونو زنگین اولادلارینین دایه‌سینه بنزتمه‌یی باجاردی. هرچند ایلک باخیشدان اونو جنوره و یا نیوشاتل مکتبلرینین ماذونلارینا دا بنزتمک مومکون ایدی.
کرال ویلاسینین باغینا اؤزونو واختیندا چاتدیران جیلدا، قیزینین الیندن توتوب، گیریشده دایانمیشدی و اؤز خانیمینی گؤزله‌ییرمیش کیمی، ائله هئی ساغینا- سولونا بویلانیردی.
او آرا دالبادال همین اراضیه یان آلان ماشینلاردان یومورتا"اُو"نا قاتیلاجاق زنگین بالالاری ائنیردیلر.
زرناتتا خانیم دا دؤرد اولادی ایله بیرگه اورایا گلینجه، جیلدا جلد بیر کنارا چکیلدی کی صاحیبه‌سینین گؤزونه گؤرونمه‌سین.
یوخسا جیلدانین گؤستردییی بونجا سعی بوشا گئده‌جکدی؟! بایاقدان بری بیلئطسیز ایچری گیره بیلمکدن اؤتورو اونون گوستردییی سعی‌لر و وورنوخمالار هله‌لیک بیر نتیجه وئرمه‌میشدی.
یاریش ساعات اوچده باشلاناجاقدی. اوچه بئش دقیقه قالمیش اورایا رسمی نومره‌یه مالیک بیر ماشین یاناشدی: ماشیندا بو تدبیره قاتیلماق اوچون رومادان گلن هانسیسا ناظرین خانیمی و بیر جوت اولادی ائیلشمیشدی. همین دم بین‌الخالق بنؤشه‌یی خاچ جمعیتی‌نین پرزدنتی، اونون مشاورلری و اونلارین خانیملاری بو نفوذلو قوناغی قارشیلاماقدان اؤتورو گیریشه طرف قاچیشدیلار. بونون سایه‌سینده جیلدانین بایاقدان بری انتظار چکدییی قاریشیقلیق یاراندی و دایه قیلیغینا گیرمیش بو قوللوقچو قادین دا او آرا قیزی ایله بیرلیکده باغچایا گیرمک فرصتی قازاندی. همین آنلاردا جیلدا قیزینا دورمادان اؤیودلر وئریردی کی، اؤزوندن یاشجا بؤیوک و گؤزدن توک چکن وارلی بالالاریندان ذرره‌جه چکینیب ائلمه‌سین.
چمنلیک‌لرین اورا- بوراسیندا، هم ده ایریلی- خیردالی یوزلرله سامان ییغینی گؤزه دَیمکده ایدی. بونلاردان بیری هاراداسا اوچ متر یوکسکلیینده ایدی. کیم بیلیر اونون آلتیندا نه وار ایدی؟ یادا کی یئرلی- دیبلی هئچ نه یوخ ایدی.
شیپور چالینان کیمی "اُو" باشلاندی و استارت خطینده کی لئنت کسیلن کیمی اوشاقلار قیشقیریق قوپاراراق "اُو"ا گیریشدیلر.
آنجاق بو زنگین بالالاری بالاجا آنتونللانی یامانجا هورکودوردولر.
چاشقین حالدا بیر سامان ییغینیندان دیگرینه طرف قاچسا دا، قیزجیغاز الینی اونلارین ایچینه اوزاتماغا جرئت ائله‌میردی. حال بو کی دیگر اوشاقلار سامانین آلتینی اوستونه گتیرمکده‌یدیلر. ایچینده هانسیسا هدیه گیزلدیلن، شوکولاتلی و یا بزکلی کارتوندان حاضیرلانان ایری یومورتالاری سینه‌لرینه سیخاراق، آرتیق آنالارینا طرف قاچیشیردیلار.
ان نهایت، آنتونللا دا خیردا الینی اورکک- اورکک سامانین ایچینده گزدیردی و اَل هاواسینا ایری، هم ده سَرت بیر یومورتا تاپدیغینی تخمین ائله‌دی.
هیجان ایچینده: "تاپدیم- تاپدیم"-- دئیه چیغیردی و یاخالادیغی یومورتانی چیخارتماغا چالیشدی.

آنجاق بؤیرونده کی بیر اوغلاق اوشاغی، عینی رقیب‌لر کیمی، ال اوستو سامان کوماسینا دالماقلا، او ایری پاسخا یومورتاسینین اوزه‌رینه چؤکدو و آز سونرا اونو قوجاغینا آلیب قاچارکن، گئری دؤنوب، یاندی- قیندی وئرمیش کیمی، بالاجا قیزا هله ال حرکتلری ده گؤستردی.

عجب قوپارادلی ایمیش ها بو اوشاقلار!
ساعات اوچ تامامدا استارت وئریلسه ده، بوتون سامان ییغینلاریندا کی یومورتالار هئچ اون بئش دقیقه کئچمه‌میش چوخدان اؤز صاحبلرینی تاپمیشدی. تکجه جیلدانین کیچیک قیزی اللری بوم- بوش دایانیب، دایه قیلیغیندا کی آناسینی تاپماق اوچون اورا- بورا باخیردی. البته اوشاغین قلبی اوزونتودن سیخیلماقدا ایدی. آنجاق هر شئیه رغمن گؤز یاشلارینی ساخلاییردی، چون کی بونا گؤره چئوره‌سینده کی اوشاقلارین اونو اَله سالاجاغیندان تامامیله امین ایدی. بورادا کی هر کس اؤزونه گؤره آز- چوخ هدیه قازانمیشدی، هدیه‌‌سیز قالان ایسه بیرجه آنتونللا ایدی.
اوشاقلارین آراسیندا آلتی- یئددی یاشدا ساریشین بیر قیز واریدی، قوجاغینا ییغدیغی آل- الوان یومورتالاری گوجله آپاریردی. آنتونللا اونون بونجا هدیه‌نی نئجه قازاندیغینا حئیرت ائدیردی. ساریشین قیز جانی یانانلیغلا سوروشدو:
-- سن نئجه هئچ نمنه تاپمادین کی؟!
-- هئچ نمنه تاپانمادیم.
-- ایسته‌ییرسن سه منده کی یومورتالاردان بیرینی گؤتور.
آنتونللا اوره‌کلندی:
-- دوغرو سؤزوندور؟ هانسینی وئررسن؟
-- خیردالاردان بیرینی آل.
-- بونو اولار؟
-- هه. گؤتور سنین اولسون.
قیزجیغازین قلبی فرحله دولدو.
-- ساغ اول. سنین آدین نه‌دیر؟
-- ایگناسیا.
بو واخت هوندور بوی بیر قادین صؤحبته قاریشدی. چوخ یقین کی او ایگناسیانین آناسی ایدی.
-- نئیه اوز یومورتانی بو قیزا وئردین کی؟
ایگناسیا سسینی یوکسلتدی و اوشاقلارا خاص خائن‌لیک له دئدی:
-- اونو من وئرمه‌دیم، قیز اؤزو قوجاغیمدان قامارلادی.
آنتونللا اعتراض ائله‌دی:
-- یالان دئییر! بونو او اؤزو منه وئردی. سؤزو گئدن یومورتا پارلاق کارتوندان حاضیرلانمیشدی، یقین کی ایچینده هانسیسا اویونجاق، کوکلا گئییم‌لری و یا تیکمه اوچون دست واریدی.
بنؤشه‌یی خاچ جمعیتی‌نین امکداشی اولان اللی یاشلاریندا و باشدان- آیاغا بم- بیاض گئیینمیش قادین بو صوحبتی ائشیدیب، اوشاقلارا یاناشدی:
-- هه، عزیز بالالار، نه اولوب آرانیزدا؟
بونو دئیرکن قادین اوزونه سویوق دا اولسا بیر تبسسوم قوندورموشدو.
-- یوخسا نه ایسه بیر ناراضیلیق وار؟
ایگناسیانین آناسی دیللندی:
-- یوخ جانیم. ائله بیر شئی یوخدور.
کیملیینی بئله بیلمه‌دیییم بو ال بویدا میمونچا قیزیمین بیر یومورتاچیسینی توتوب الیندن آلیب. اهمیتسیز بیر شئی دیر. آلسین ائی، یئتر کی یاخامیزدان ال چکسین. گئدک ایگناسیا!-- دئیه قیزینین الیندن دارتا- دارتا اورادان اوزاقلاشدی.
آنجاق تشکیلاتچی قادین مسئله‌نی بیتمیش سایمیردی. اودور کی دؤنوب آنتونللادان سوروشدو:
-- سن اونون یومورتاسینی آلمیشدین کی؟‌
-- یوخ. او اؤزو وئرمیشدی بونو.
-- ائله‌می؟ آدین نه دیر؟
-- آنتونللا.
-- بس سوی آدین؟
-- سُوزو.
-- بس آنان هاردادیر؟
بو واخت آنتونللانین گوزو آناسینا ساتاشدی. اونلاردان بیر نئچه آددیم آرالی دایانان قادین اولوب- بیتن‌لره گؤز قویماقدایدی. قیزجیغاز الی ایله اونو نیشان وئردی.
--کیم؟ آنان بو خانیم می؟
-- هه
-- مگر او سنین دایه‌ن دئییل می؟
جیلدا اونلارا یاناشدی.
-- او منیم قیزیم دیر.
نه ائده‌جه‌یبنی بیلمه‌ین قادین فارشیسینداکی خانیمی ماراقلا سوزه‌رک سوروشدو:
-- عوذر ایسته‌ییرم خانیم، سیز تدبیره گیریش بیلئطی آلیبسیز؟ مومکونسه اونو منه گؤسترین.
آنتونللانین بؤیرونو کسدیرن جیلدا اعتراف ائله‌دی:
-- بیلئطیم یوخدور.
-- اونو ایتیریبسیز؟
-- یوخ آلمامیشام.
-- دئمه‌لی تدبیره بیلئطسیز گیریبسیز. اوندا وضعیت تامامیله دَییشیر. قیزیم بو یومورتانی سن آلا بیلمزسن-- دئیه‌ن قادین، یومورتانی قیزین الیندن قابا طرزده دارتیب آلدی.
-- هئچ گؤر بیر اوتانیرسینیز؟! تعجیلی قایدادا پارکی ترک ائدین!
قیزجیغاز یامانجا کاریخیب قالدی: گؤزلرینده پیدا اولان اضطرابین تاثیری ایله سانکی سما دا قارالماغا باشلادی. تشکیلاتچی قادین الینده توتدوغو یومورتا ایله، هم ده غرورلو اونلاردان اوزاقلاشدیغی آنلاردا سانکی جیلدانین منلیینده بیر طوفان قوپدو. ایندییه‌دک قلبینده اوست- اوسته قالاقلانمیش تحقیرلر، گؤمولن ایستک‌لر غفیلدن و دالغا- دالغا باش قالدیرماغا باشلادی. قادین اسدی-- گورلادی، دیشینین دیبیندن چیخان ان آغیر سؤیوشلری، تحقیرلری بو "ایش گزار" قادینین عنوانینا یاغدیردی.

ان یوکسک طبقه‌نی تمثیل ائدن کوبار خانیملار، اونلارین قوجاقلاری چئشیدلی هدیه‌لرله دولوب- داشان اولادلاری، بو آنا- بالانین باشینا توپلاشدی.

جیلدانین سؤیوشلرینی دویونجا، بعضی خانیملار اورادان اَل‌اوستو آرالاندیلار. دیگرلری ایسه اونا تپینمه‌یه باشلادیلار:
-- بو نه آبیرسیزلیق دیر؟ عاییب اولسون سیزه! اوشاقلارین یانیندا گؤر نه‌لر دئییرسینیز! بونو حبسه آتین!
-- هایدی، یاراماز قادین، اگر تورمه‌یه دوشمک ایسته‌میرسن سه، تعجیلی بورادان اوزاقلاش!-- دئیه تشکیلاتچی قادین خبردارلیق ائله‌دی.
آنتونللا هؤنکوروب، نئجه ایچین- ایچین آغلادیسا، بونو ائشیدن داغ- داشلاری دا بلکه اریدیب موما دؤندردی. جیلدا ایسه تامامن اؤزونو-سؤزونو بیلمیردی آرتیق. پوسکوردویو غضب، اوتانج و چاره‌سیزلیک دویغولاری قارشیسی آلینماز بیر حدده چاتمیشدی:
-- کاسیب بیر قیزجیغازین الیندن هدیه‌لیک یومورتانی آلدیغینیزا گؤره اصلینده سیزه عاییب اولسون!
آنجاق بوندان هئچ اوتانیب خجالت ده چکمیرسینیز. چونکو هامینیز جیندیرسینیز! بلی، بلی سیز جیندیرسینیز!
قاچیب گلن بیر جوت پلیس نفری جیلدانین بیلک‌لریندن یاپیشدی:
-- هایدی، دیشاری چیخین!
قادین ایسه چیرپیناراق اونلارا چیمخیردی:
-- بوراخین منی! توخونمایین منه اجلافلار!
پلیس‌لر قوللارینی گئری قانیریب، قادینی پارکین چیخیشینا دوغرو سوروکله‌میه باشلادیلار‌.
-- کس سسینی! ایندی سنی شعبه‌یه آپاریب و اجتماعی آسایشی پوزماغین نه دئمک اولدوغونو اوردا سنه یاخشیجا آنلاداریق!
آنجاق بو یئکه پر کیشی‌لر چلیمسیز و اینجه- مینجه قادینی توتوب ساخلاماقدا یامانجا چتینلیک چکیردیلر. قادین باغیریردی:
-- خیر! خیر! هانی منیم قیزیم؟ بوراخین منی یارامازلار!
-- آنا! آناجان!
آنتونللا آناسینین اته‌ییندن برک- برک یاپیشمیشدی. تیتر‌ه‌یرک هؤنکوروب آناسینی سسله‌ییردی. همین ایته‌لشمه اثناسیندا او دا مجبورن اورا- بورا سوروکله‌نیردی.
آرتیق جیلدا ایله غوغایا قوشولان قادین و کیشی‌لرین سایی اون نفره یوکسلمیشدی.
-- بو قادینین عاغلی آزیب! اونا دلی کؤینه‌یی گئییندیرمک گرک دیر! دلی خانایا باسین بونو! پلیس ماشینی گلدی، قاپیلاری آچاندان سونرا قادینی قامارلاییب ایچری باسماغا چالیشدیلار. بنؤشه‌یی خاچین امکداشی اولان قادین برک- برک آنتونللانین الیندن یاپیشدی:
-- سن منیمله گئده‌جکسن. آنانا ائله بیر درس وئره‌جه‌یم کی هئچ واخت یادیندان چیخماسین!
گؤرونمه‌میش حاقسیزلیقلا قارشیلاشان بیر اینسانین میستیک گوج قازانما احتمالی او آرادا هئچ کسین آغلینا گلمزدی البته.
پلیس ماشینی‌نین ایچینه سوروکله‌نن جیلدا سسینی باشینا آتیب چیغیریردی:
-- باخ سون کره دئییرم سیزه: بو- را- خین- م- ن- ی! یوخسا جانیزا قصد ائده‌جه‌یم!
-- یوخ ها! یئتر ائی بونون نازی ایله اوینادیق! آپارین! -- دئیه گؤستریش وئرن تشکیلاتچی خانیم هم ده بالاجا قیزی برک- برک توتماغیندان قالمیردی.
-- بئله اولدو هه؟ اوندا ایلک قوربانیم ائله سن اولاجاقسان لچر! -- دئیه‌ن جیلدا وار گوجو ایله اونا طرف دارتینماغا باشلادی‌
-- ایلاهی! سن اؤزونو قورو!-- دییه‌ن بیاض گئییملی قادین جانینی تاپشیریبمیش کیمی یئره سریلدی.
بو خیدمتچی قادین اؤزونون نوبتی حؤکمونو وئردی:
-- اللریمی توتدوغون اوچون ایندی ده نوبه سنین دیر!
بونون آردینجا هامی بیربیرینه قاریشدی. سونرا بیر پلیس نفرینین جانسیز بدنی ماشیندان یئره دوشدو. جیلدانین نوبتی هده‌لرینی عنوانلادیغی دیگر پلیس ایسه آسفالتدا سریلیب قالدی.
ایضاح اولونماز بیر دهشته قاپیلان پلیس‌لر بوندان کاریخیب گئری چکیلدیلر.
آرتیق جیلدا اونا یاناشماقدان احتیاجلانان بیر دسته آداملا اوز- اوزه دایانمیشدی.
قیزی آنتونللانین الیندن یاپیشان آنا شستله یئریمه‌یه باشلادی:
-- چکیلین یولومدان!
اونا توخونما جُرئتی یئتمه‌ین کوتله اوندان اوزاقلاشدی. پلیس‌لر ایسه اییرمی متر آرا ساخلاماقلا قادینی تعقیب ائتمه‌یه باشلادیلار.
تعجیلی یاردیم و یانقین سؤندورن ماشینلارین، پلیس جیپلرینین سیقناللاری بیربیرینه قاریشدیغیندان بایاقدان بری اولوب- بیتنلرین تاماشاسینا ییغیشانلار تشویش ایچینده داغیلیشماغا باشلادیلار.
یاخالاما اپراسیاسینا رهبرلییی پلیس رئیسی‌نین بیر معاونی اؤز اوزرینه گؤتوردو.
اونون امری ائشیدیلدی:
-- فیشارلی سو ناسوسلارینی ایشه سالین!
‌-- گوز یاشاردیجی مرمی‌لرله آتش ائدین!
جیلدا قورخو- هورکو حیس ائتمه‌دن گئری قانریلدی:
-- کیمین جرئتی چاتیرسا چیخسین قاباغیما!
آشاغالایان، تحقیره اوغرایان بو قادینین ایچینده قارشیسی آلینماز بیر غضب وولکانی پوسکورمکده ایدی.

سیلاحلی پلیس گُردانی قادینی محاصره‌یه آلدی:
-- اللرینی قالدیر زاواللی قادین!
هاوایا آچیلان خبردارلیق آتشی قولاقلاری لرزه‌یه گتیردی.
جیلدا هایقیردی:

-- یوخسا سیز تک منی یوخ، قیزیمی دا اؤلدورمک ایسته‌ییرسینیز؟ " یولومدان چکیلین" دئدیم سیزه!
قورخوسوز- هورکوسوز ایره‌له‌دی. هئچ توخونمادیغی حالدا، او آرا آلتی پلیس نفری دریازلا بیچیلمیش اوت کیمی یئره سریلدی.
بئله‌جه او ائوینه دؤندو. یاشادیغی ایری و گؤز اوخشامایان بنا شهردن کناردا، کول- کوس باسمیش بیر چؤللوکده یئرلشیردی. آسایش قوووه‌لری بنانی جلد محاصره‌یه آلدیلار.
ایره‌لی چیخان پلیس رئیسی مگافونو الینه آلیب، بنا ساکینلرینه منزللری ترک ائتمک اوچون بئش دقیقه واخت وئردی. جیددی خسارت توخونماسین دییه، چیلغینا دؤنن آنایا ایسه قیزجیغازی پلیسه تحویل وئرمه‌یی مصلحت گؤردو.
ان اوست قاتدا کی پنجره‌دن بویلانان جیلدا بونا جاواب اولاراق، مغزی آنلاشیلمایان نلرسه چیغیردی.
او آرا بنانی دؤره‌یه آلان پلیس‌لر، گؤزه گؤرونمز بیر مقاومت‌له راستلاشمیش کیمی گئری چکیلمه‌یه مجبور قالدیلار.
پلیس ضابیط‌لری سیراوی‌لره چیمخیردیلار:
-- نه اولوب آخی سیزه؟! مؤحکم دایانین!
آنجاق آز سونرا اونلار اؤزلری ده مجبورن گئری چکیلدیلر.
آرتیق بنادا تکجه جیلدا ایله قیزی قالمیشدی. گؤرونور، قادین آخشام یئمه‌یی حاضیرلاییردی. چون کی باجالارین بیریندن نام- نازیک توستو زولاغی قالخماقدایدی.
یئر اوزونه دالغا- دالغا قارانلیق چؤکرکن بنانین اطرافیندا یئددینجی موتورلو آلایین زرهلی ماشینلاریندان گئنیش بیر محاصره زولاغی قورولماقدا ایدی. پنجره‌دن باشینی چیخاران جیلدا داها نه‌لرسه باییرداکیلارا چیغیردی.
آغیر تانکلاردان بیری یئرینده لنگر ووردوقدان سونرا غفیلدن بؤیرو اوسته چئوریلیب قالدی. اونون آردینجا ایسه ایکینجی، اوچونجو و دؤردونجو زرهلی تانک آشدی. سانکی گؤزه گؤرونمز بیر قوووه تَنَکه اویونجاق سایدیغی بو تانکلارا گاه اوردان، گاه بوردان دورتمه وورور، سونرا ایسه ان عاغیلا سیغماز وضعیتلره سالماقلا، اونلاری آشیریب ضررسیزلشدیریردی.
بو دوروملا باغلی فوق‌العاده وضعیت اعلان اولوندو. بیرلشمیش میللت‌لر تشکیلاتی‌نین قوووه‌لری بو اختلافا جلب اولوندو. همین اراضیده گئنیش مقیاسلی تخلیه ایشلری آپاریلدی. دان یئری آغاراندا ایسه بمباردمان باشلاندی. جیلدا ایله آنتونللا ایسه دیرسکلرینی بالکونون کنارینا دایایاراق، ماتی- قوتو قوروموش حالدا باش وئرنلری سیر ائدیردیلر. آتیلان بمبالارین هئچ بیرینین هدف بنایا توش گلمه‌مه‌سی درین حئیرت دوغورماقدایدی. بنایا اوچ یوز، دؤرد یوز قالمیش، اونلار ندنسه ائله هاواداجا پارتلاییردیلار‌. بو پارتلاییشدان تلاشلانان آنتونللا آغلاماغا باشلادیغی اوچون ان نهایت، جیلدا دا ائوه گیرمه‌یه گرک دویدو.
ایندی ده اونو آجلیغا و سوسوزلوغا محکوم ائتمکله، دیزه چؤکدوره‌جک دیلر.
بنایا سو وئریلمه دایاندیریلدی.
آنجاق بونا رغمن هر سحر و هر آخشام منزلین باجاسیندن یوکسَلن او نازیک توستو زولاغی جیلدانین هله ده یئمک بیشیردیینی اثباتلاییردی.
ژنراللار بنایا هجوم ساعاتینی دا دقیقلشدیردیلر. آنجاق تعیین اولونان ساعاتدا یئر کوره‌سینین همین قسمتینده کیلومترلر بویو یئرآلتی سارسینتیلار حیس اولوندو. حربی ماشینلار نریلده‌یرک او یاشاییش بناسینا هجوم کئچدییی واخت سانیردین کی، قیامت گونو گلیب چاتیب دیر.
جیلدا او آرا تکرار پنجره‌ده گؤروندو:
--یئتر داها! راحات بوراخین منی!
جرگه‌یله هجوم کئچن تانکلار ضربله گؤزه گؤرونمز بیر سدده چیرپیلمیش کیمی داغیلیب، پولاد فیل‌لر تک اولاییب، قیجیردایاراق پارام- پارچا اولوب، اوردا- بوردا اوست- اوسته تپه‌لنن مئتال ییغینلارینا چیوریلیردیلر.(BMt)نین باش کاتبی شخصن آغ بایراق قالدیراراق خیدمتچی قادینین قارشیسینا چیخمالی اولدو.
جیلدا اَل ایشاره‌سی ایله اونو منزله دعوت ائله‌دی.
باش کاتب بو خیدمتچی قادینین صولح شرطلرینی اؤیرنمه‌یی اوموردو. معلوم اولدو کی بو اؤلکه اؤزونون سونونجو گونلرینی یاشاییر. چون کی نه خالقدا گوج و صبر قالمیشدی، نه ده کی اوردودا.
جیلدا قوناغا بیر فینجان قهوه اوزادیب دئدی:
-- من قیزیم اوچون سیزدن بیرجه دنه پاسخا یومورتاسی ایسته‌ییرم.
آز سونرا بنانین اؤنونده اون یوک ماشینی دایاندی. قیزجیغاز کؤنلونه یاتانی سئچه بیلسین دییه، ان مختلف اؤلچوده، آل- الوان رنگلره بویانمیش مینلرله بایرام یومورتاسی همین ماشینلاردان ائندیریلدی.
بونلاردان بیرینین دیامتری حتا اوتوز- بئش سانتی‌متره یاخین ایدی و خالیص قیزیلدان حاضیرلانماقلا، بوتون سطحی قیمتلی داش- قاشلارلا بزنمیشدی.
آنجاق آنتونللا بونلارین ایچیندن ان کیچیینی و رنگلی کارتوندان حاضیرلانان یومورتانی، یعنی او تشکیلاتچی قادینین اونون الیندن دارتیب آلدیغینا بنزر بیر یومورتانی بیه‌نیب، گؤتوردو.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یاد یاران یاد باد.
«هوشنگ ابتهاج» ه سایه 1401-1306

شاعر مبارز، یارین دیرین زحمتکشان میهنمان «هوشنگ ابتهاج» ه سایه با خاک هم آغوش شد.
ادبیات سئونلردرگذشت این شاعره پر آوازه و آزادیخواه را به خانواده محترم «ابتهاج» به یاران و دوستدارانش از صمیم قلب تسلیت می گوید، گرچه سایه مارا ترک کرد،اما ارغوان دوباره هربهار گل خواهد داد.
زندگی نامه زنده یاد استاد «هوشنگ ابتهاج» را در کانال ادبیات سئونلر بخوانید.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

زندگینامه هوشنگ ابتهاج
امیر هوشنگ ابتهاج در روز یکشنبه، ششم اسفند ۱۳۰۶ در رشت متولد شد، وی اولین فرزند میرزا آقا خان ابتهاج و فاطمه رفعت و تنها پسر یک خانواده ۴ فرزندی بود. پدرش آقاخان ابتهاج از مردان سرشناس رشت و مدتی رئیس بیمارستان پور سینای این شهر بود.
هوشنگ ابتهاج شروع تحصیل و ادامه تحصیلات ابتدایی و بخشی از تحصیلات دبیرستانی در مدارس عنصری، قاآنی، لقمان و شاهپور در شهر رشت سپری کرد و بعد برای کلاس پنجم متوسطه در دبیرستان تمدن تهران مشغول به تحصیل شد.

امیرهوشنگ نوجوان گرچه در درس و مدرسه کوشا نبود اما شیفته مهارت‌آموزی شد و در کنار نقاشی و مجسمه‌سازی، به دیگر هنرها نیز علاقه‌مند بود. به‌گفته خودش: در همان هشت تا ده‌سالگی برای غذا پختن حرص می‌زدم. یک بار هم سه ماهِ تابستان مرا فرستادند پیشِ یک خانم خیاط. شاید چون در خانه شلوغ می‌کردم. گلدوزی و دِسْمِه‌دوزی هم از او یاد گرفتم. مدت کوتاهی هم پیش «موسیو یرواندی» پدر «جرج مارتیرسیان» نوازنده ارکستر سمفونی تهران، مشق ویولن کردم.
هوشنگ ابتهاج در سال ۱۳۱۸ با موسیقی و سرودن شعر آشنا شد. وی در آغاز، همچون شهریار، چندی کوشید تا به راه نیما برود؛ اما، نگرش مدرن و اجتماعی شعر نیما، به ویژه پس از سرایش ققنوس، با طبع او که اساساً شاعری غزل سرا بود؛ همخوانی نداشت. پس راه خود را که همان سرودن غزل بود؛ دنبال کرد.

ابتهاج مدتی به عنوان مدیر کل شرکت دولتی سیمان تهران مشغول به کار بود.
وی از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶ سرپرست برنامه گل‌ها در رادیوی ایران، پس از کناره‌گیری داوود پیرنیا و پایه‌گذار برنامه موسیقایی گلچین هفته بود. تعدادی از غزل‌های او توسط خوانندگان ترانه اجرا شده است.
 
همسر هوشنگ ابتهاج
امیر هوشنگ ابتهاج در سال ۱۳۳۷ با خانم آلما مایکیال ازدواج کرد.
 
فرزندان هوشنگ ابتهاج
حاصل ازدواج هوشنگ ابتهاج و آلما مایکیال چهار فرزند به نام‌های یلدا «۱۳۳۸»، کیوان «۱۳۳۹»، آسیا «۱۳۴۰»، و کاوه «۱۳۴۱» است.

آثار هوشنگ ابتهاج
نخستین نغمه‌ها (۱۳۲۵)
سراب (۱۳۳۰)
سیاه مشق (فروردین ۱۳۳۲)
شبگیر (مرداد ۱۳۳۲)
زمین (دی ۱۳۳۴)
چند برگ از یلدا (آبان ۱۳۴۴)
یادنامه (مهر ۱۳۴۸) (ترجمه شعر تومانیان شاعر ارمنی، با همکاری نادرپور، گالوست خاننس و روبن)
تا صبح شب یلدا (مهر ۱۳۶۰)
یادگار خون سرو (بهمن ۱۳۶۰)
حافظ به سعی سایه (دیوان حافظ با تصحیح ابتهاج)
تاسیان مهر ۱۳۸۵ (اشعار ابتهاج در قالب نو)
از مهم‌ترین آثار هوشنگ ابتهاج تصحیح غزل‌های حافظ است. این اثر با عنوان «حافظ به سعی سایه» نخستین بار در سال ۱۳۷۲ از طرف نشر کارنامه به چاپ رسید. بار دیگر نیز با تجدید نظر و اصلاحات جدید منتشر شد. سایه سال‌های زیادی را صرف پژوهش و حافظ‌شناسی کرد. این کتاب حاصل تمام آن تلاش‌ها و زحمات است که در مقدمه آن را به همسرش آلما پیشکش کرده است.

توصیف تعدادی از مجموعه‌های شعر هوشنگ ابتهاج به اختصار
اولین نغمه‌ها / نخستین نغمه‌ها: سایه در سال ۱۳۲۵ مجموعه «نخستین نغمه‌ها» را، که شامل اشعاری به شیوه کهن است، منتشر کرد. در این دوره هنوز با نیما یوشیج آشنا نشده بود. اولین نغمه‌ها در غزل از حیث زبان به حافظ بسیار نزدیک شده است. غزل‌های عاشقانه‌ی او همراه با مضامین اجتماعی نهفته در آن، غزل وی را به بهترین غزل‌های معاصر بدل ساخته است.
سراب: سراب نخستین مجموعه او به اسلوب جدید است، اما قالب همان چهارپاره است با مضمونی از نوع تغزل و بیان احساسات و عواطف فردی؛ عواطفی واقعی و طبیعی.
سیاه مشق: مجموعه «سیاه مشق»، با آنکه پس از «سراب» منتشر شد، شعرهای سالهای ۲۵ تا ۲۹ شاعر را دربرمی‌گیرد. در این مجموعه، سایه تعدادی از غزل‌های خود را چاپ کرد و توانایی خویش را در سرودن غزل نشان داد و شهریار پیش گفتاری در مورد غزل دربار آن می‌نویسد.
شبگیر: سایه در مجموعه‌های بعدی، اشعار عاشقانه را رها کرد و با مردم همگام شد. مجموعه «شبگیر» پاسخ‌گوی این اندیشه تازه اوست که در این رابطه اشعار اجتماعی با ارزشی پدید می‌آورد. مجموعه شبگیر و زمین نشان می‌دهد.
چند برگ از یلدا: مجموعه «چند برگ از یلدا» راه روشن و تازه‌ای در شعر معاصر گشود.
نمونه‌ای از اشعار هوشنگ ابتهاج:
آنکه مست آمد و دستی به دل ما زد و رفت / در این خانه ندانم به چه سودا زد و رفت
خواست تنهایی ما را به رخ ما بکشد / تنه‌ای بر در این خانه تنها زد و رفت
 
ماجرای مهاجرت به آلمان هوشنگ ابتهاج
سایه درباره مهاجرت به آلمان گفت: رفتن من به آلمان اجبار نبود، اول یکی از بچه‌هایم رفت آلمان، بعد زنم رفت که بچه ام تنها نباشد، بعد بچه‌های دیگر رفتند، یک مدتی هم من ممنوع الخروج بودم، بالاخره من هم سال ۶۴ رفتم. مهاجرت نکردم و گاهی تهران هستم


زندگی در آلمان
هوشنگ ابتهاج درباره زندگی‌اش در آلمان می‌گوید: در طول روز دو سه ساعت بیشتر نمی‌خوابم، صبح خیلی زود بیدار می‌شوم، چایی درست می‌کنم و با کمی نان خشک صبحانه می‌خورم. روزها می‌نشینم تلویزیون تماشا می‌کنم و می‌بینم دنیا روز به روز دیوانه تر می‌شود، بعد ناهار می‌خورم و دوباره دیوانگی دنیا را تماشا می‌کنم که بدانم آخر این دیوانگی دنیا به کجا خواهد کشید.
بعد شب هم کمی می‌روم و می‌خوابم، ویروس شعر گفتن هم همیشه هست و هر از گاهی چیزهایی می‌نویسم.

هوشنگ ابتهاج در استدلال نام شاعری‌اش یعنی سایه می‌گوید:
حروف و کلمات برای من رنگ دارند: ر خاکستری، گ نارنجی و ج سیاه است. ی کلمات برایم سرد و گرم‌اند: سایه کلمه‌ای سرد است، گلابی کلمه‌ای گرم. به‌گمان من در کلمه سایه یک مقدار آرامش و خجالتی‌بودن و فروتنی و بی‌آزار بودن هست؛ این‌ها برای من جالب بود و با طبیعت من می‌ساخت.
خود کلمه سایه از نظر حروف الفبا حروف نرم بدون‌ادعایی است. در آن نوعی افسوس است و ذات معنای این کلمه، نوعی افتادگی دارد در مقابلِ خشونت و حتی می‌شود گفت وقاحت.
 
جایزه صلح سایه
در روز ۱۲ مهر سال ۱۳۹۷ در مراسم پایانی «ششمین جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح»، نشان عالی با عنوان «هنر برای صلح» به هوشنگ ابتهاج و سه هنرمند دیگر اهدا شد.
 
اشعار هوشنگ ابتهاج
ابتهاج از همان دوران جوانی، سرودن شعر را آغاز کرد. او شاعری غزل‌سرا است؛ اما اشعار نو نیز دارد. در واقع می‌توان گفت شعر سایه به دو بخش کهن و نو تقسیم می‌شود. اشعار کلاسیک او که بیشتر در قالب غزل و دوبیتی هستند، مضامین عاشقانه دارند. شاعر در این قالب‌ها به بیان احساسات شخصی و عاشقانه خود می‌پردازد. اما در اشعار نو، بیشتر به مضامین و دغدغه‌های جمعی و مفاهیم اجتماعی- سیاسی می‌پردازد.
ابتهاج در سال ۱۳۲۵ مجموعه شعر «نخستین نغمه‌ها» را که شامل اشعار کلاسیک است، منتشر کرد. «سراب» مجموعه شعر بعدی سایه است. اگرچه این مجموعه در قالب چهارپاره و با مضامین معمول غزلیات، از جمله احساسات فردی و بیان عواطف است، می‌توان در آن استفاده از اسلوب جدید، گرایش و تمایل شاعر به شعر نو را دید.
مجموعه سیاه‌مشق که پس از سراب منتشر شد، شامل بهترین غزل‌های سایه است. او در این مجموعه توانایی خود را در غرل‌سرایی، ثابت می‌کند.
حافظ به سعی سایه، یکی از دقیق‌ترین تصحیح‌های دیوان حافظ است
سایه علاوه بر ادبیات، در زمینه سیاسی و اجتماعی هم بسیار فعال بود و از مخالفان حکومت شاهنشاهی محسوب می‌شد. ازاین‌رو، بسیاری از اشعار او رنگ و مضمون اجتماعی- سیاسی دارند. مجموعه شعرهای «شبگیر» و «چند برگ از یلدا» که به‌ترتیب در سال‌های ۱۳۳۲ و ۱۳۴۴ منتشر شد، حاوی اشعار اجتماعی-سیاسی سایه هستند.
کتاب «حافظ به سعی سایه» یکی از تازه‌ترین تصحیح‌های دیوان حافظ است که در سال ۱۳۷۲ منتشر شد . در این اثر، ابتهاج از روى ۳۰ دست‌نوشته قرن نهم به تصحیح دیوان حافظ پرداخته است.
از دیگر آثار هوشنگ ابتهاج، می‌توان به کتاب‌های «زمین»، «تا صبح شب یلدا»،«یادگار خون سرو»، «تاسیان» و «بانگ نی» اشاره کرد. همچنین کتاب «یادنامه» ترجمه‌ای است از اشعار شاعر ارمنی «هوانس تومانیان»
در سال ۱۳۹۱ «میلاد عظیمی» نویسنده و استادیار دانشگاه تهران در گفت‌وگو با سایه، کتاب خاطرات او را با نام «پیر پرنیان‌اندیش» منتشر کرد.
الف سایه
 
شعر نو
اشعار نو و نیمایی سایه، نسبت به غزلیات او، کمتر رنگ و بوی عاشقانه دارند. ابتهاج اندیشه‌ها و دغدغه‌های اجتماعی خود را در قالب شعر نو بیان می‌کند. اشعار نوی سایه دارای مضامینی همچون عشق به آزادی، حماسه‌پردازی، انتقاد به نابرابری و مهم‌تر از همه، امید به فردایی بهتر در سایه آزادی است.
یکی ازاین اشعار نو با مضمون اجتماعی، شعر معروف «کاروان» یا «گالیا» است. در زیر بخشی از این شعر را باهم می‌خوانیم:
دیر است گالیا!
عشق من و تو...آه
این هم حکایتی است
از بهر نان شب
اما در این زمانه که درمانده هر کسی
دیگر برای عشق و حکایت مجال نیست
«گالیا» نمونه بسیار خوبی برای شناخت اشعار نوی سایه است. شعری که عاشقانه شروع می‌شود؛ سپس رنگ و بوی اجتماعی می‌گیرد و به مبارزه در راه آزادی و امید به فردایی بهتر ختم می‌شود.
روزی که آفتاب
از هر دریچه تافت؛
روزی که گونه و لب یاران هم‌نبرد
رنگ نشاط و خنده گمگشته یافت باز
من نیز باز خواهم شد آن زمان
سوی ترانه‌ها و غزل‌ها و بوسه‌ها
سوی بهار‌های دل‌انگیز گل‌فشان
سوی تو عشق من!
می‌توان شعر نوی ابتهاج را در دسته «رمانتیسم اجتماعی» قرار داد. شعر رمانتیک اجتماعی بین دنیای درون و بیرون شاعر که در واقع، بین احساسات عاشقانه و دغدغه‌های اجتماعی او پیوند می‌دهد. آنچه که در اشعار نیمایی سایه دیده می‌شود، عاشقانه‌ای است که این‌بار نه فقط برای معشوق، بلکه برای عشق به آزادی سروده است.

۸۸ قطعه از اشعار نو و نیمایی سایه که بین سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۸۰ سروده شده‌اند در کتاب «تاسیان» گردآوری شده‌ است. تعدادی از این اشعار قبلا در مجموعه‌های دیگر چاپ شده بودند؛ اما این مجموعه، گردآوری جامعی از اشعار نوی ابتهاج در یک مجلد است.
شعر آزادی. سایه
 
اشعار عاشقانه
سایه، سرودن شعر را با اشعار عاشقانه آغاز کرد و اولین مجموعه از اشعار کلاسیک و عاشقانه خود را با نام «نخستین نغمه‌ها» منتشر کرد. عاشقانه‌های سایه، از مشهورترین اشعار او محسوب می‌شود که در میان مردم از محبوبیت بالایی برخوردار است. او در جوانی عاشق دختری ارمنی به نام «گالیا» شد و شور این عشق به غزلیات او راه یافت؛ اما بعدها عشق به گالیا وارد شعر اجتماعی او نیز شد. همان طور که پیشتر در شعر «کاروان» به نمونه‌ای از آن اشاره کردیم.
مایه اصلی غزلیات، دوبیتی‌ها و در کل شعر کلاسیک سایه، عاشقانه است. او در این قالب‌ها به بیان احساسات شخصی خود، عشق، غم فراق و دیگر مضامین سنتی غزلیات می‌پردازد؛ اما یک ویژگی، غزل سایه را از دیگر غزلیات متفاوت می‌کند. آن ویژگی، زبان ساده، روان و امروزی سایه است. ابتهاج با هنرمندی، زبان امروز را وارد قالب شعری دیروز می‌کند. می‌توان گفت دلیل محبوبیت عاشقانه‌های سایه در میان عامه مردم این است که مخاطب در اشعار کلاسیک و عاشقانه او، با زبان و کلمات دشوار و پیچیده شعر کهن روبه‌رو نمی‌شود. ازاین‌رو، با شعر او همراه می‌شود و بازتابی از احساسات خود را درشعر سایه می‌بیند.
ای عشق همه بهانه از توست
من خامشم این ترانه از توست
آن بانگ بلند صبحگاهی
وین زمزمه شبانه از توست
من انده خویش را ندانم
این گریه بی بهانه از توست

https://t.me/Adabiyyatsevanlar