«آلتیمیشینجیلارو سون 60ایلین ادبی حیاتی»
یازار:«آنار رضایف»
کوچورن:«ویدا حشمتی»
حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر»
اوزهرینده بیر ایلدن آرتیق ایشلهدیییم 1000 صحیفهلیک "آلتمیشینجیلار و سون 60 ایلین ادبی حیاتی" کیتابینی بیتیرمیشم. اثردن بعضی فصیللر " 525-جی قزئت"ین بیر نئچه ساییندا(13-7 آپرئل) درج اولونوب. کیتابین بیر پارچاسینی دا "ادبيّات قزئتی"نین اوخوجولارینا تقدیم ائدیرم.
بو یازینی چرشنبه گون ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
یازار:«آنار رضایف»
کوچورن:«ویدا حشمتی»
حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر»
اوزهرینده بیر ایلدن آرتیق ایشلهدیییم 1000 صحیفهلیک "آلتمیشینجیلار و سون 60 ایلین ادبی حیاتی" کیتابینی بیتیرمیشم. اثردن بعضی فصیللر " 525-جی قزئت"ین بیر نئچه ساییندا(13-7 آپرئل) درج اولونوب. کیتابین بیر پارچاسینی دا "ادبيّات قزئتی"نین اوخوجولارینا تقدیم ائدیرم.
بو یازینی چرشنبه گون ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
یازار:« آنارریضایف»
کوچورن:« ویدا حشمتی»
حاضیرلایان« ادبیات سئونلر»
اوزهرینده بیر ایلدن آرتیق ایشلهدیییم 1000 صحیفهلیک "آلتمیشینجیلار و سون 60 ایلین ادبی حیاتی" کیتابینی بیتیرمیشم. اثردن بعضی فصیللر " 525-جی قزئت"ین بیر نئچه ساییندا(13-7 آپرئل) درج اولونوب. کیتابین بیر پارچاسینی دا "ادبيّات قزئتی"نین اوخوجولارینا تقدیم ائدیرم.
آنار
آذربایجان یازیچیلار اتفاقینین بیرینجی کاتیبی، خالق یازیچیسی ایسماییل شیخلی صحّتییله علاقه دار وظیفهسیندن ایستعفا وئرمیشدی. 1987-جی ایل اییونون 17سینده یازیچیلار اتفاقینین پلئنوموندا بو مسئله مذاکیره ائدیلدی. پلئنوم ایشتیراکچیلارینین اکثريّتی او جملهدن منی شیخلینین وظیفهسینده قالماسینی تکلیف ائتسک ده، ایسماییل معلّیمین اصرارلی تأکیدیندن سونرا استعفا عریضهسی قبول اولوندو. ثمرهلی فعالیّتینه گؤره اونا تشککور بیلدیریلدی. من یک دیللیکله اتفاقین بیرینجی کاتیبی سئچیلدیم. منیم نامزدلیییمی ایلک اولاراق اکرم ایلیسلی ایرهلی سوردو. ایسی ملیک زاده، توفیق بایرام، عیسی ایسماییلزاده و ایسماییل معلّیم اؤزو بو تکلیفی دستکلهدیلر. سوندا چیخیش ائدهرک من بو یوکسک اعتمادا گؤره پلئنوم ایشتیراکچیلارینا و ایلک نؤوبهده ایسماییل معلّیمه درین مینّتدارلیغیمی بیلدیردیم.
بیر نئچه آیدان سونرا اتفاقین کاتیبلریندن ائلچین"وطن" جمعيّتینین صدری سئچیلدییینه گؤره وظیفهسیندن استعفا وئردی و اونون یئرینه منیم تکلیفیمله اکرم ایلیسلی سئچیلدی.
یازیچیلار اتفاقیندا اکرمله تام آنلاشیقلیق شرایطینده ایشلهمهیه باشلادیق. اکرمین مندن یونگولواری ناراضیلیغی یالنیز اوندان عبارت ایدی کی، من یاشلی یازیچیلار مثلا میرزه ایبراهیماوو، سولئیمان روستم ایش اوتاغیما گلنده اونلاری حؤرمتله قارشیلاییرام. اونون فیکرینجه (بو فیکری "یازیچی" نشریّاتینا مودیر تعیین اولوناندان سونرا حیاتا کئچیرمهیه باشلادی) -یاشلی یازیچیلاری تامامیله ادبيّاتدان سیلیب آتماق لازیمدیر.
دوغرودور، سووئت واختیندا "آذربایجان" ژورنالینین رئداکتورو ایشلهیرکن اونا بو ایستهیینی حیاتا کئچیرمهیه ایمکان وئره بیلمزدیلر، دایما غرورلانیر کی، رئداکتور ایشلهیرکن بیر نئچه ایستعدادلی گنجی چاپ ائدیب، بو دوزدور. ایلک اولاراق رسول رضانین خئییر-دوعاسی و حمایهسییله مطبوعاتا چیخاریلان بیر نئچه گنج شاعری سونرا اکرم ده "آذربایجان" ژورنالیندا چاپ ائدیردی، آمّا اونون رئداکتورلوغو دؤورونون "آذربایجان" چ ژورناللارینی ورقلهسهلر آیدین اولار کی، گنجلرین یازیلاری هر نؤمرهنین عومومی حجمینده اولسا-اولسا اون- اون بئش فایض یئر آلیر. قالان سکسن بئش-دوخسان فایض ایسه سونرالار "آنتی ادبیّات" آدلاندیردیغی متنلر، بَیهنمهدییی" جانلی کلاسیکلرین" اثرلری و اونلارا حصر اولونموش شیت تعریفلردیر. بونونلا بئله اکرمین "آذربایجان" ژورنالیندا فعالیّتینی ادبيّاتیمیز اوچون اؤنملی ساییرام.
سونرالار "یازیچی" نشریّاتیندا آرتیق باشینین اوستونده نظارت اولمایاندا قزئتده اعلان درج ائتدی کی، فیلان-فیلان مؤلیفلر یعنی یاشلی و اورتا نسله منصوب اولان خئیلی یازیچی گلیب ال یازمالارینی نشریّاتدان آپارسینلار، اونلارین کیتابلاری چاپ اولونمایاجاق.
یادیمدادیر، رحمتلیک میروارید خانیم دیلبازی منه تلفون ائتدی، آغلایا-آغلایا: - آخی سنین دوستون نییه منی بئله بیآبیر ائدیر. دئییردی -کیتابیمی چاپ ائتمیر ائتمهسین، آمّا بو بارده قزئتده نییه اعلان وئریر؟
نه ایسه...
بوتون خیردا-پارا ناراضیلیقلارا باخمایاراق سئچیلدیییم ایلک دؤورده اوّلکی کیمی محرم موناسیبتلریمیز واردی. ائله همین ایل 1997-جی ایلین دئکابریندا اکرمین 50 یاشی تامام اولوردو و من بو یوبیلئیی چوخ یوکسک سويّهده کئچیرمک ایستهییردیم. بو بارده او واخت ایلیسده اولان اکرمه مکتوب دا یازمیشدیم، اکرمین جاواب مکتوبو ایسه بئله ایدی:
آناری، بو بئش-اوچ کلمهنی تئز تعجیلی یازیب گؤندهریرم کی، منیم منفور "یوبیلئییم"له باغلی اولان ناراحاتلیق یوکونون بیر قیسمینی سنین چیینیندن ایمکان داخیلینده تئز گؤتوروم.
هئچ بیر آزدراما فیلان تدبیری لازیم دئییل داداش. قریلبار تدبیرینه اعتراضیم یوخدور. بیر ده هاوالار یاخشی اولسا کؤنلوموزه محرم آداملاردان بیر ایکیسینی ده گؤتوروب یاخین رایونلارین بیرینه "یوبیلئی" صرفینه چیخاریق. ای فیسیو! یاخود بئله بیر واریانت: یوخاریدان نورالدین مصطفی یئوه (او واخت ناخجوان پارتییا کومیتهسینین رهبری- آ.) گؤستریش وئریرلر کی، منیم 50 یاشیمی ناخچیواندا- آذربایجان یازیچیلار اتفاقی ایله بیرگه قئید ائلهسین. اوندا یئنه یاخینلاریمیزدان بئش-اوچ نفرینی گؤتوروب گللیک بورا.
۱
کوچورن:« ویدا حشمتی»
حاضیرلایان« ادبیات سئونلر»
اوزهرینده بیر ایلدن آرتیق ایشلهدیییم 1000 صحیفهلیک "آلتمیشینجیلار و سون 60 ایلین ادبی حیاتی" کیتابینی بیتیرمیشم. اثردن بعضی فصیللر " 525-جی قزئت"ین بیر نئچه ساییندا(13-7 آپرئل) درج اولونوب. کیتابین بیر پارچاسینی دا "ادبيّات قزئتی"نین اوخوجولارینا تقدیم ائدیرم.
آنار
آذربایجان یازیچیلار اتفاقینین بیرینجی کاتیبی، خالق یازیچیسی ایسماییل شیخلی صحّتییله علاقه دار وظیفهسیندن ایستعفا وئرمیشدی. 1987-جی ایل اییونون 17سینده یازیچیلار اتفاقینین پلئنوموندا بو مسئله مذاکیره ائدیلدی. پلئنوم ایشتیراکچیلارینین اکثريّتی او جملهدن منی شیخلینین وظیفهسینده قالماسینی تکلیف ائتسک ده، ایسماییل معلّیمین اصرارلی تأکیدیندن سونرا استعفا عریضهسی قبول اولوندو. ثمرهلی فعالیّتینه گؤره اونا تشککور بیلدیریلدی. من یک دیللیکله اتفاقین بیرینجی کاتیبی سئچیلدیم. منیم نامزدلیییمی ایلک اولاراق اکرم ایلیسلی ایرهلی سوردو. ایسی ملیک زاده، توفیق بایرام، عیسی ایسماییلزاده و ایسماییل معلّیم اؤزو بو تکلیفی دستکلهدیلر. سوندا چیخیش ائدهرک من بو یوکسک اعتمادا گؤره پلئنوم ایشتیراکچیلارینا و ایلک نؤوبهده ایسماییل معلّیمه درین مینّتدارلیغیمی بیلدیردیم.
بیر نئچه آیدان سونرا اتفاقین کاتیبلریندن ائلچین"وطن" جمعيّتینین صدری سئچیلدییینه گؤره وظیفهسیندن استعفا وئردی و اونون یئرینه منیم تکلیفیمله اکرم ایلیسلی سئچیلدی.
یازیچیلار اتفاقیندا اکرمله تام آنلاشیقلیق شرایطینده ایشلهمهیه باشلادیق. اکرمین مندن یونگولواری ناراضیلیغی یالنیز اوندان عبارت ایدی کی، من یاشلی یازیچیلار مثلا میرزه ایبراهیماوو، سولئیمان روستم ایش اوتاغیما گلنده اونلاری حؤرمتله قارشیلاییرام. اونون فیکرینجه (بو فیکری "یازیچی" نشریّاتینا مودیر تعیین اولوناندان سونرا حیاتا کئچیرمهیه باشلادی) -یاشلی یازیچیلاری تامامیله ادبيّاتدان سیلیب آتماق لازیمدیر.
دوغرودور، سووئت واختیندا "آذربایجان" ژورنالینین رئداکتورو ایشلهیرکن اونا بو ایستهیینی حیاتا کئچیرمهیه ایمکان وئره بیلمزدیلر، دایما غرورلانیر کی، رئداکتور ایشلهیرکن بیر نئچه ایستعدادلی گنجی چاپ ائدیب، بو دوزدور. ایلک اولاراق رسول رضانین خئییر-دوعاسی و حمایهسییله مطبوعاتا چیخاریلان بیر نئچه گنج شاعری سونرا اکرم ده "آذربایجان" ژورنالیندا چاپ ائدیردی، آمّا اونون رئداکتورلوغو دؤورونون "آذربایجان" چ ژورناللارینی ورقلهسهلر آیدین اولار کی، گنجلرین یازیلاری هر نؤمرهنین عومومی حجمینده اولسا-اولسا اون- اون بئش فایض یئر آلیر. قالان سکسن بئش-دوخسان فایض ایسه سونرالار "آنتی ادبیّات" آدلاندیردیغی متنلر، بَیهنمهدییی" جانلی کلاسیکلرین" اثرلری و اونلارا حصر اولونموش شیت تعریفلردیر. بونونلا بئله اکرمین "آذربایجان" ژورنالیندا فعالیّتینی ادبيّاتیمیز اوچون اؤنملی ساییرام.
سونرالار "یازیچی" نشریّاتیندا آرتیق باشینین اوستونده نظارت اولمایاندا قزئتده اعلان درج ائتدی کی، فیلان-فیلان مؤلیفلر یعنی یاشلی و اورتا نسله منصوب اولان خئیلی یازیچی گلیب ال یازمالارینی نشریّاتدان آپارسینلار، اونلارین کیتابلاری چاپ اولونمایاجاق.
یادیمدادیر، رحمتلیک میروارید خانیم دیلبازی منه تلفون ائتدی، آغلایا-آغلایا: - آخی سنین دوستون نییه منی بئله بیآبیر ائدیر. دئییردی -کیتابیمی چاپ ائتمیر ائتمهسین، آمّا بو بارده قزئتده نییه اعلان وئریر؟
نه ایسه...
بوتون خیردا-پارا ناراضیلیقلارا باخمایاراق سئچیلدیییم ایلک دؤورده اوّلکی کیمی محرم موناسیبتلریمیز واردی. ائله همین ایل 1997-جی ایلین دئکابریندا اکرمین 50 یاشی تامام اولوردو و من بو یوبیلئیی چوخ یوکسک سويّهده کئچیرمک ایستهییردیم. بو بارده او واخت ایلیسده اولان اکرمه مکتوب دا یازمیشدیم، اکرمین جاواب مکتوبو ایسه بئله ایدی:
آناری، بو بئش-اوچ کلمهنی تئز تعجیلی یازیب گؤندهریرم کی، منیم منفور "یوبیلئییم"له باغلی اولان ناراحاتلیق یوکونون بیر قیسمینی سنین چیینیندن ایمکان داخیلینده تئز گؤتوروم.
هئچ بیر آزدراما فیلان تدبیری لازیم دئییل داداش. قریلبار تدبیرینه اعتراضیم یوخدور. بیر ده هاوالار یاخشی اولسا کؤنلوموزه محرم آداملاردان بیر ایکیسینی ده گؤتوروب یاخین رایونلارین بیرینه "یوبیلئی" صرفینه چیخاریق. ای فیسیو! یاخود بئله بیر واریانت: یوخاریدان نورالدین مصطفی یئوه (او واخت ناخجوان پارتییا کومیتهسینین رهبری- آ.) گؤستریش وئریرلر کی، منیم 50 یاشیمی ناخچیواندا- آذربایجان یازیچیلار اتفاقی ایله بیرگه قئید ائلهسین. اوندا یئنه یاخینلاریمیزدان بئش-اوچ نفرینی گؤتوروب گللیک بورا.
۱
جنابینیز ناخچیوان تئاتریندا نطق ایراد ائلهیر، سونرا ییغیشیب گللیک ایلیسه ائو گؤروشونه. بو اولار هم یوبیلئی، هم ده بیر نوع زارافات. یوخسا گئت دوزسوز-دوزسوز اوتور آزدرامانین صحنهسینده کی، نه وار، نه وار منیم 50 یاشیم تامام اولوب.
-شؤیله بویله ایشلر!
ائوده سون ایشلر گئدیر: سوواق.
باکییا گلمک ایستهییرم. آنجاق ایشی یاریمچیق قویماق ایستهمیرم. گومان کی 10-5 گونه گللم. شکّول معلّیم (اوردوبادین پارتییا رهبری- آ.) .مأذونیّتدهدیر بو گونلرده تزهدن"فیلوی" اولموشدوم. ایندی دوزهلیرم. سن ده اینشاللاه، منیم بو مکتوبومو آلاناجان سویوق دیمه(یا)گؤز دیمه ایله حاق-حسابی چوروتموش اولاجاقسان. اهلی-عیالا صمیمی سلاملار! بیر بند غزل یازاجاقدیم. حئییف کی، کاغیذ قورتاردی.
اکی
اکرم ایلیسلینین آدینی ایلک دفعه حسن سئیدبیلیدن ائشیتمیشدیم. بیر گؤروش زامانی منه دئدی کی، " لیتئراتورنایا قازئتا"دان اونا اوچ گنج یازیچی حاقیندا مقاله یازماغی سیفاریش ائدیبلر.- یوسیف صمدوغلو، آنار و اکرم ایلیسلی حاقیندا - یازیب گؤندرمیشم- دئدی- بیهنیبلر. یاخین نؤمرهلرین بیرینده درج اولوناجاق.
نهدنسه، بو یازی هئچ واخت چاپ اولونمادی. آمّا منیم اکرمه ایلک ماراغیم بوندان باشلادی. یوسیفین حئکایهلرینی اوخوموشدوم، چوخ بَیهنیردیم. اکرمدن ایسه او واختاجان خبریم یوخدو. حسنین سؤزوندن سونرا کیتابینی تاپدیم اوخودوم و اونون دا نثرینی چوخ بیهندیم. سونرا- قریبه تصادوف- ایندی ائله حسن سئیدبیلینین آدینی داشییان کوچهده تانیش اولدوق. او واخت واقیف کوچهسییدی. بیر طرفینده یوسیفین، ماقصودون، فیکرت قوجانین، فیکرت صادیغین، ائلچینین، جابیر نووروزون علی کریمین، منیم یاشادیغیمیز "واقیف " ۳۰ عنوانلی ائو قارشیدا ائله حسن سئیدبیلینین یاشادیغی بینا. تینین باشیندا- دیواریندا " بو ائوده یوسیف وزیر چمنزمینلی" یاشاییب. خاطیره لؤوحهسی اولان بینادا ایسه اکرمه منزیل وئرمیشدیلر، یادیمدادیر، او واختکی واقیف کوچهسینده اکرمله منی رحمتلیک چینگیز علیاکبرزاده تانیش ائتدی (چینگیز ده بوردا یازیچیلار ائوینده آتاسی ابولحسنله بیر یئرده) یاشاییردی. نه دیرسه قیسا مدتده اکرمله بیر-بیریمیزه ایسنیشدیک.
چوخ ایللر سونرا اکرم اؤزو اعتراف ائدیردی کی، آنارین ائوینه ایستهدیییم واخت گله بیلیردیم.
دوز دئییر. بیر دفعه ایری بیر آغاجین بوداغینی قوپاریب گتیرمیشدی کی، ایستهدیم سنین ائوینده یاشیللیق اولسون.
منزیلیمین علاوه یاشیللیغا احتیاجی یوخ ایدی نه حرفی، نه مجازی معنادا. هم ده قوپاریلمیش بوداق ائوه نه یاشیللیق گتیره بیلردی؟ اولان قالان یارپاقلاری دا سولوب تؤکولهجکدی. آمّا اکرمین او واخت دئدییی سؤزلری ده اونوتمامیشام -بو شهرده منیم ایکی دوستوم وار، سن و بو آغاج. -بس بیر دوستونون بوداغینی نییه قیریبسان؟ - دئدیم.
دئمه بو سؤزلری سونرالار دفعهلرله، آیری معنادا اؤز-اؤزومه تکرار ائتمهلی اولاجاغاممیش.
اکرم ایلیسلییله آلتمیش ایل بوندان اوّل قورولان و مختلیف مرحلهلردن کئچن موناسیبتلریمیزین اوزون و تضادلی بیر تاریخچهسی وار. بو تاریخده چوخ خوش ایستی مقاملار دا، دوست، سلاحداش اولدوغوموز دؤورلر ده اولوب، بیر-بیریمیزدن اینجیدیییمیز گونلر، آیلار دا. من هئچ بیر واخت اکرمه قارشی هئچ بیر ناقص حرکت ائتمهمیشم.
1987-1988-جی ایللره قدر، لکسیز، قارا بولودلارسیز موناسیبتلریمیز من یازیچیلار تشکیلاتینین رهبری سئچیلهندن ایل یاریم-ایکی ایل سونرایا قدر داوام ائتدی. تخمیناً ائله بو واختدان منه قارشی شیفاهی و مطبوعاتدا یازیلی ایرادلاری، تنقیدلری گئت-گئده شدّتلهنن هوجوملاری باشلادی. من بو حملهلرین بعضیسینین اوستوندن اوستونو وورمادان، جاوابلاندیرمادان کئچیردیم، آمّا بعضیسینه جاواب وئرمهلی اولوردوم. همیشه هوجوما بیرینجی اکرم باشلاییب، اونون یازدیقلارینین شدّت درجهسیندن آسیلی اولاراق من ده اونا ملاییم، یومشاق جاوابلار وئرمیشم، تحقیرلره، بؤهتانلارا کئچنده ایسه کونکرئت فاکتلارلا، منطیقله، دلیلله سرت، کسکین ایفادهلر ده ایشلهتمهلی اولموشام.
مناسیبتلریمیز پوزولدوقدان سونرا دا 1998-جی ایلده منیم 60 یاشیم تامام اولان گونلرده "مدنيّت قزئتینده"(14-17 مارت) 1998 بئله بیر یازی درج ائتمیشدی:
آنارا و اؤزومه 90 یاش آرزولاییرام اینانیرام کی، بیز بو 90 یاشی مطلق یاشایاجاییق و دئملی، تماسدا اولماغیمیز اوچون ایرهلیده هله 30 ایل وار.
یازیچیلار بیرلییینین یئرده قالان عضولرینین هامیسینا(یعنی)هره سینه آزی 95 یاش آرزولاییرام. اوندان اؤترو کی، آنارلا من بو دونیادان بیردفعهلیک کؤچوب گئدندن سونرا دا ایستهییرم بیرلیک عضولرینین بیزیم مناسیبتلریمیزدن دانیشماغا هئچ اولماسا بئشجه ایل "چیستی" واختی قالسین.
۲
-شؤیله بویله ایشلر!
ائوده سون ایشلر گئدیر: سوواق.
باکییا گلمک ایستهییرم. آنجاق ایشی یاریمچیق قویماق ایستهمیرم. گومان کی 10-5 گونه گللم. شکّول معلّیم (اوردوبادین پارتییا رهبری- آ.) .مأذونیّتدهدیر بو گونلرده تزهدن"فیلوی" اولموشدوم. ایندی دوزهلیرم. سن ده اینشاللاه، منیم بو مکتوبومو آلاناجان سویوق دیمه(یا)گؤز دیمه ایله حاق-حسابی چوروتموش اولاجاقسان. اهلی-عیالا صمیمی سلاملار! بیر بند غزل یازاجاقدیم. حئییف کی، کاغیذ قورتاردی.
اکی
اکرم ایلیسلینین آدینی ایلک دفعه حسن سئیدبیلیدن ائشیتمیشدیم. بیر گؤروش زامانی منه دئدی کی، " لیتئراتورنایا قازئتا"دان اونا اوچ گنج یازیچی حاقیندا مقاله یازماغی سیفاریش ائدیبلر.- یوسیف صمدوغلو، آنار و اکرم ایلیسلی حاقیندا - یازیب گؤندرمیشم- دئدی- بیهنیبلر. یاخین نؤمرهلرین بیرینده درج اولوناجاق.
نهدنسه، بو یازی هئچ واخت چاپ اولونمادی. آمّا منیم اکرمه ایلک ماراغیم بوندان باشلادی. یوسیفین حئکایهلرینی اوخوموشدوم، چوخ بَیهنیردیم. اکرمدن ایسه او واختاجان خبریم یوخدو. حسنین سؤزوندن سونرا کیتابینی تاپدیم اوخودوم و اونون دا نثرینی چوخ بیهندیم. سونرا- قریبه تصادوف- ایندی ائله حسن سئیدبیلینین آدینی داشییان کوچهده تانیش اولدوق. او واخت واقیف کوچهسییدی. بیر طرفینده یوسیفین، ماقصودون، فیکرت قوجانین، فیکرت صادیغین، ائلچینین، جابیر نووروزون علی کریمین، منیم یاشادیغیمیز "واقیف " ۳۰ عنوانلی ائو قارشیدا ائله حسن سئیدبیلینین یاشادیغی بینا. تینین باشیندا- دیواریندا " بو ائوده یوسیف وزیر چمنزمینلی" یاشاییب. خاطیره لؤوحهسی اولان بینادا ایسه اکرمه منزیل وئرمیشدیلر، یادیمدادیر، او واختکی واقیف کوچهسینده اکرمله منی رحمتلیک چینگیز علیاکبرزاده تانیش ائتدی (چینگیز ده بوردا یازیچیلار ائوینده آتاسی ابولحسنله بیر یئرده) یاشاییردی. نه دیرسه قیسا مدتده اکرمله بیر-بیریمیزه ایسنیشدیک.
چوخ ایللر سونرا اکرم اؤزو اعتراف ائدیردی کی، آنارین ائوینه ایستهدیییم واخت گله بیلیردیم.
دوز دئییر. بیر دفعه ایری بیر آغاجین بوداغینی قوپاریب گتیرمیشدی کی، ایستهدیم سنین ائوینده یاشیللیق اولسون.
منزیلیمین علاوه یاشیللیغا احتیاجی یوخ ایدی نه حرفی، نه مجازی معنادا. هم ده قوپاریلمیش بوداق ائوه نه یاشیللیق گتیره بیلردی؟ اولان قالان یارپاقلاری دا سولوب تؤکولهجکدی. آمّا اکرمین او واخت دئدییی سؤزلری ده اونوتمامیشام -بو شهرده منیم ایکی دوستوم وار، سن و بو آغاج. -بس بیر دوستونون بوداغینی نییه قیریبسان؟ - دئدیم.
دئمه بو سؤزلری سونرالار دفعهلرله، آیری معنادا اؤز-اؤزومه تکرار ائتمهلی اولاجاغاممیش.
اکرم ایلیسلییله آلتمیش ایل بوندان اوّل قورولان و مختلیف مرحلهلردن کئچن موناسیبتلریمیزین اوزون و تضادلی بیر تاریخچهسی وار. بو تاریخده چوخ خوش ایستی مقاملار دا، دوست، سلاحداش اولدوغوموز دؤورلر ده اولوب، بیر-بیریمیزدن اینجیدیییمیز گونلر، آیلار دا. من هئچ بیر واخت اکرمه قارشی هئچ بیر ناقص حرکت ائتمهمیشم.
1987-1988-جی ایللره قدر، لکسیز، قارا بولودلارسیز موناسیبتلریمیز من یازیچیلار تشکیلاتینین رهبری سئچیلهندن ایل یاریم-ایکی ایل سونرایا قدر داوام ائتدی. تخمیناً ائله بو واختدان منه قارشی شیفاهی و مطبوعاتدا یازیلی ایرادلاری، تنقیدلری گئت-گئده شدّتلهنن هوجوملاری باشلادی. من بو حملهلرین بعضیسینین اوستوندن اوستونو وورمادان، جاوابلاندیرمادان کئچیردیم، آمّا بعضیسینه جاواب وئرمهلی اولوردوم. همیشه هوجوما بیرینجی اکرم باشلاییب، اونون یازدیقلارینین شدّت درجهسیندن آسیلی اولاراق من ده اونا ملاییم، یومشاق جاوابلار وئرمیشم، تحقیرلره، بؤهتانلارا کئچنده ایسه کونکرئت فاکتلارلا، منطیقله، دلیلله سرت، کسکین ایفادهلر ده ایشلهتمهلی اولموشام.
مناسیبتلریمیز پوزولدوقدان سونرا دا 1998-جی ایلده منیم 60 یاشیم تامام اولان گونلرده "مدنيّت قزئتینده"(14-17 مارت) 1998 بئله بیر یازی درج ائتمیشدی:
آنارا و اؤزومه 90 یاش آرزولاییرام اینانیرام کی، بیز بو 90 یاشی مطلق یاشایاجاییق و دئملی، تماسدا اولماغیمیز اوچون ایرهلیده هله 30 ایل وار.
یازیچیلار بیرلییینین یئرده قالان عضولرینین هامیسینا(یعنی)هره سینه آزی 95 یاش آرزولاییرام. اوندان اؤترو کی، آنارلا من بو دونیادان بیردفعهلیک کؤچوب گئدندن سونرا دا ایستهییرم بیرلیک عضولرینین بیزیم مناسیبتلریمیزدن دانیشماغا هئچ اولماسا بئشجه ایل "چیستی" واختی قالسین.
۲
اکرمین بو خوش آرزوسونا من ده قوشولاراق ایستهییرم کی، الله ایکیمیزه ده اوزون عومور وئرسین. آمّا شر دئمهسن، خئییر گلمز. الله ائلهمهمیش اکرم دونیادا اولماسایدی من ایندی بو یازدیقلاریمی یازمازدیم. مرحوملارین دالینجا دانیشماغی، اونلارا جاواب وئره بیلمهیهجهیی ایرادلاری یؤنلتمهیی ان بؤیوک نامردلیک ساییرام.
او بیری طرفدن، من دونیایلا داها اوّل ویداعلاشسام، من گئدندن سونرا اکرمین اولوب کئچنلری اؤز بیلدییی کیمی یوزماسینی و قلمه وئرمهسینی ده.چ ایستهمیرم.
بیر ده منه ائله گلیر کی، اکرمله منیم هم ده تک منیم یوخ، بیر سیرا باشقا چاغداش یازیچیلاریمیزلا موناسیبتلری موباریزهسی، موناقیشهسی هر بیریمیزین شخصی ایشی دئییل. ادبی محیط یازیچی داورانیشی، ضیالی اخلاقی باخیمیندان دا اؤنمهلیدیر.
اونا گؤره ده سون آلتمیش ایلین ادبی پروسئسلرینه و شخصیّتلرینه ایشیق سالدیغیم کیتابدا اکرمه بو قدر یئر آییرماغیما تعجبلنمهسینلر. منیم حیاتیمدا دا، ادبی موحیطده ده معيّن یئری اولان آداملا موناسیبتلری اولدوغو کیمی ایندیکی و گلهجک نسیللره چاتدیرماغی واجیب و اؤزللیکله عیبرت آمیز وظیفه حساب ائدیرم.
یازدیقلاریمی آنجاق کونکرئت فاکتلارا و مطبوعاتدان گتیردیییم سیتاتلارا اساسلاناراق قلمه آلیرام. کیمسه قریبه بلکه ده پیس گؤرونه بیلر کی، من ایللر اوزونو اکرمله باغلی قزئتلری ساخلامیشام. مسئله اوندادیر کی یازیچیلار بیرلییینه رهبر سئچیلندن ایل یاریم، یا ایکی ایل سونرا اکرمین منیمله موباریزیه گیریشدییینی گؤردوم و اودور کی، -برایی احتیاط اونون منه مطبوعاتداکی هوجوملارینی "اکرمنامه" آدلاندیردیغیم قوولوقا ییغماغا باشلادیم. اورهگیمه داممیشدی کی، بیر گون معلوم فاکتلار آنیلاندا اونلاری یالنیز کونکرئت سیتاتلارلا برپا و ثبوت ائتمک اولاجاق. افسوس کی، ایللر کئچدیکجه "اکرمنامه" قزئتلری دؤرد-بئش قوولوغا دا سیغمادی.
تام اوبیئکتیولییه رعایت ائدهرک بعضی مسئلهلره آیدینلیق گتیرمک ایستهییرم.
تک منیم یوخ، یوسیفین، واقیفین ائلچینین ده- "شهر اوشاقلاری" کیمی اکرمه خوش و قایغیکِش موناسیبه تینده اونون ایستعدادینا حؤرمتله یاناشی، بیر حمایهدارلیق چالاری دا واردی. بو چالار اونون عومورلویویله (بیوقرافیاسییلا) باغلی ایدی بیلیردیک کی اکرمین اوشاقلیق ایللری بیزیمکیندن قات-قات آغیر کئچیب، شهرده کیمسهسی یوخدور، یولداشلیق بورجوموز اونا هایان و دایاق اولماقدیر. اوزاق داغ کندیندن بؤیوک شهره گلمیش، آتادان یئتیم بیر گنجین یاد محیطده اؤزونو تنها، کیمسهسیز حیسّ ائتمهسینی ایستهمیردیک.
او واخت هله ده اونا یاد اولان شهرده دویدوقلارینی اکرم تأثیرلی بیر شعرینده ایفاده ائتمیشدی:
منیم او یئرلره دؤنمهییم گلیر
الله، یول وئر گئدیم: عهد ائیلهمیشم،
بو یولو بیر دفعه گئری دؤنمهیه
بلکه میلیون دفعه جهد ائیلهمیشم
گلدیم بو شهرین هر اوزون گؤردوم،
دومسووئتین گؤردوم، دنیزین گؤردوم،
آنارین، مؤولودون، رامیزین گؤردوم
منیم او یئرلره دؤنمهییم گلیر.
منه ال ائلهییر الی ایلیسین،
یاغیشی، یاغمورو، سئلی ایلیسین،
ایلیییمده اسیر یئلی ایلیسین
منیم او یئرلره دؤنمهییم گلیر.
او واختلار بیزیم نسیل ناثرلری آراسیندا ان اوزده اولانلاری اکرم و من ایدیک. هر یئرده، هر ایمکاندا اؤزومو گئری چکیب اکرمی قاباغا وئرمهیه چالیشیردیم. عئیبهجر ادبی"اخلاقا" گؤره من "رقیبیمی" کؤلگهیه ایتهلهمکدنسه اؤزومون هله محدود، آتامین نیسبتاً گئنیش ایمکانلاریندان ایستیفاده ائدهرک اکرمی هر جور" ایرهلی" چکمهیه، نادانلاردان، جاهیللردن، پاخیللاردان قوروماغا چالیشیردیم.
رسول رضا یازیچیلار اتفاقیندا ایندیکی تعبیرله دئسک، بیر "-ماستئر کلاسس" تشکیل ائتمیشدی. ایستعدادلی جاوان شاعر و ناثرلرله گؤروشلر کئچیریر، یازیلارینی موذاکیره ائدیر. مصلحتلر وئریردی. ایکی فیکرتلر( صادیق و قوجا) عیسی اییسماییلزاده، علی اکبر صالاحزادیله، عاریف عبدوللا زادیله بیر یئرده، اکرم ده بو گؤروشلرده ایشتیراک ائدیردی. یادیمدادیر، آتام دئییردی کی، جاوانلارین یازیلاری مذاکیره ائدیلنده اکرمین چیخیشلاریندا ایتی مشاهیده لری و دقیق موحاکیمهلری دقتینی چکیب.
آز سونرا باشقا شاعرلر رسول رضانین بو "درنهیینه" قیسقانماغا باشلادیلار، بونو بئله قلمه وئردیلر کی، گویا رسول رضا باشینا هاوادارلاری ییغیر، اؤز " ادبی مکتبینی" یاراتماغا چالیشیر. آتام همیشه دئیردی: من" ادبی مکتبیمدن" یالنیز او گنجلری سایا بیلهرم کی، اؤزلری بونو دئییر. او واخت ادبيّاتشوناسلیقدا قورخا-قورخا ایشلهدیلن "رسول رضا مکتبی" ایفادهسی آتامین چاغداشلاری آراسیندا جدّی اعتراض دوغورموشدو.
۳
او بیری طرفدن، من دونیایلا داها اوّل ویداعلاشسام، من گئدندن سونرا اکرمین اولوب کئچنلری اؤز بیلدییی کیمی یوزماسینی و قلمه وئرمهسینی ده.چ ایستهمیرم.
بیر ده منه ائله گلیر کی، اکرمله منیم هم ده تک منیم یوخ، بیر سیرا باشقا چاغداش یازیچیلاریمیزلا موناسیبتلری موباریزهسی، موناقیشهسی هر بیریمیزین شخصی ایشی دئییل. ادبی محیط یازیچی داورانیشی، ضیالی اخلاقی باخیمیندان دا اؤنمهلیدیر.
اونا گؤره ده سون آلتمیش ایلین ادبی پروسئسلرینه و شخصیّتلرینه ایشیق سالدیغیم کیتابدا اکرمه بو قدر یئر آییرماغیما تعجبلنمهسینلر. منیم حیاتیمدا دا، ادبی موحیطده ده معيّن یئری اولان آداملا موناسیبتلری اولدوغو کیمی ایندیکی و گلهجک نسیللره چاتدیرماغی واجیب و اؤزللیکله عیبرت آمیز وظیفه حساب ائدیرم.
یازدیقلاریمی آنجاق کونکرئت فاکتلارا و مطبوعاتدان گتیردیییم سیتاتلارا اساسلاناراق قلمه آلیرام. کیمسه قریبه بلکه ده پیس گؤرونه بیلر کی، من ایللر اوزونو اکرمله باغلی قزئتلری ساخلامیشام. مسئله اوندادیر کی یازیچیلار بیرلییینه رهبر سئچیلندن ایل یاریم، یا ایکی ایل سونرا اکرمین منیمله موباریزیه گیریشدییینی گؤردوم و اودور کی، -برایی احتیاط اونون منه مطبوعاتداکی هوجوملارینی "اکرمنامه" آدلاندیردیغیم قوولوقا ییغماغا باشلادیم. اورهگیمه داممیشدی کی، بیر گون معلوم فاکتلار آنیلاندا اونلاری یالنیز کونکرئت سیتاتلارلا برپا و ثبوت ائتمک اولاجاق. افسوس کی، ایللر کئچدیکجه "اکرمنامه" قزئتلری دؤرد-بئش قوولوغا دا سیغمادی.
تام اوبیئکتیولییه رعایت ائدهرک بعضی مسئلهلره آیدینلیق گتیرمک ایستهییرم.
تک منیم یوخ، یوسیفین، واقیفین ائلچینین ده- "شهر اوشاقلاری" کیمی اکرمه خوش و قایغیکِش موناسیبه تینده اونون ایستعدادینا حؤرمتله یاناشی، بیر حمایهدارلیق چالاری دا واردی. بو چالار اونون عومورلویویله (بیوقرافیاسییلا) باغلی ایدی بیلیردیک کی اکرمین اوشاقلیق ایللری بیزیمکیندن قات-قات آغیر کئچیب، شهرده کیمسهسی یوخدور، یولداشلیق بورجوموز اونا هایان و دایاق اولماقدیر. اوزاق داغ کندیندن بؤیوک شهره گلمیش، آتادان یئتیم بیر گنجین یاد محیطده اؤزونو تنها، کیمسهسیز حیسّ ائتمهسینی ایستهمیردیک.
او واخت هله ده اونا یاد اولان شهرده دویدوقلارینی اکرم تأثیرلی بیر شعرینده ایفاده ائتمیشدی:
منیم او یئرلره دؤنمهییم گلیر
الله، یول وئر گئدیم: عهد ائیلهمیشم،
بو یولو بیر دفعه گئری دؤنمهیه
بلکه میلیون دفعه جهد ائیلهمیشم
گلدیم بو شهرین هر اوزون گؤردوم،
دومسووئتین گؤردوم، دنیزین گؤردوم،
آنارین، مؤولودون، رامیزین گؤردوم
منیم او یئرلره دؤنمهییم گلیر.
منه ال ائلهییر الی ایلیسین،
یاغیشی، یاغمورو، سئلی ایلیسین،
ایلیییمده اسیر یئلی ایلیسین
منیم او یئرلره دؤنمهییم گلیر.
او واختلار بیزیم نسیل ناثرلری آراسیندا ان اوزده اولانلاری اکرم و من ایدیک. هر یئرده، هر ایمکاندا اؤزومو گئری چکیب اکرمی قاباغا وئرمهیه چالیشیردیم. عئیبهجر ادبی"اخلاقا" گؤره من "رقیبیمی" کؤلگهیه ایتهلهمکدنسه اؤزومون هله محدود، آتامین نیسبتاً گئنیش ایمکانلاریندان ایستیفاده ائدهرک اکرمی هر جور" ایرهلی" چکمهیه، نادانلاردان، جاهیللردن، پاخیللاردان قوروماغا چالیشیردیم.
رسول رضا یازیچیلار اتفاقیندا ایندیکی تعبیرله دئسک، بیر "-ماستئر کلاسس" تشکیل ائتمیشدی. ایستعدادلی جاوان شاعر و ناثرلرله گؤروشلر کئچیریر، یازیلارینی موذاکیره ائدیر. مصلحتلر وئریردی. ایکی فیکرتلر( صادیق و قوجا) عیسی اییسماییلزاده، علی اکبر صالاحزادیله، عاریف عبدوللا زادیله بیر یئرده، اکرم ده بو گؤروشلرده ایشتیراک ائدیردی. یادیمدادیر، آتام دئییردی کی، جاوانلارین یازیلاری مذاکیره ائدیلنده اکرمین چیخیشلاریندا ایتی مشاهیده لری و دقیق موحاکیمهلری دقتینی چکیب.
آز سونرا باشقا شاعرلر رسول رضانین بو "درنهیینه" قیسقانماغا باشلادیلار، بونو بئله قلمه وئردیلر کی، گویا رسول رضا باشینا هاوادارلاری ییغیر، اؤز " ادبی مکتبینی" یاراتماغا چالیشیر. آتام همیشه دئیردی: من" ادبی مکتبیمدن" یالنیز او گنجلری سایا بیلهرم کی، اؤزلری بونو دئییر. او واخت ادبيّاتشوناسلیقدا قورخا-قورخا ایشلهدیلن "رسول رضا مکتبی" ایفادهسی آتامین چاغداشلاری آراسیندا جدّی اعتراض دوغورموشدو.
۳
بونون سببلرینی تخمیناً بئله ایفاده ائتمک اولار: فیلانکسین اوردئنی موکافاتی اولدوغو کیمی، منیم ده بونلاردان واریمدی. آمّا نییه فیلانکسین " مکتبی" اولسون منیم یوخ؟
الغرض! اکرمه دقت و قایغی گؤسترمهیه چالیشیردیق، بونو او واختلار اؤزو ده اعتراف ائدیردی.
" ایلیسدن ایلیسه"جن کیتابیندا یازیردی:
"قونشو ائوده گئدیب آنارا باش چکدیم، دئدی کی، جعفر جعفروو (او واخت جعفر معلّیمی لاپ تزهلیکله مرکزی کومیتهنین ایدئولوژی کاتیبی قویموشدولار) سنینله ماراقلانیر. رسول ( آنار آتاسینا سادجه""رسول دئییردی) ایش باره سینده (یعنی منیم هاراداسا قوللوق ایشینه دوزهلمهییم بارده) سنینله صؤحبت ائلهمک ایستهییر. هاواخت دئییرسن، بیر یئرده گئدک یانینا. بیر سؤزله، معلوم اولدو کی، آنار دا ائله همیشهکی آناردیر: منیم یولومدا اؤزونو فدا ائتمهیه یئنه جان-باشلا حاضردیر...
... بیر ده گؤرونور، اوّلجهدن اورهگییمه داممیشدی کی، من او نشریّاتدا چوخ ایشلهیه بیلمیهجم.
( رسول رضانین تکلیفییله و جعفر جعفرووون دستهییله ایلیسلی "گنجلیک" نشریّاتینین باش رئداکتورو وظیفهسینه تعیین ائدیلمیشدی- آ.)
بونا گؤره ده اوردا ایشلهیهجهییم مدتده هئچ اولماسا ان ایستعدادلی گنج یازیچیلاردان بیر نئچهسینین کیتابینین نشر اولونماسینا یامان تلهسیردیم و بو ایشده چوخ واخت رسول رضا دادیما چاتیردی، چونکی نشریّاتین دیرئکتورو منیم فیکریمله حسابلاشماغا هردن مجبور اولسا دا، هر حالدا رسول رضانین سؤزونه قارشی چیخماغا هئچ واخت جسارت ائتمیردی.
او کی قالدی اکرمه، تأسف کی، واختیله یازدیغی بو ویجدانلی و اوبیئکتیو سؤزلره باخمایاراق سونراکی ایللرده منیمله موناسیبتلری پوزولاندان سونرا رسول رضا حاقیندا دا ان نالاییق شکیلده دانیشماغا باشلادی.
اکرمین خواهیشییله و منیم واسطهچیلیییمله آتام اونا یازیچیلار اتفاقینا عضو اولماسی اوچون ضمانت وئرمیشدی. آتامین وفاتیندان چوخ ایللر سونرا ایسه اکرم "رسول رضانین مینّتی اولسون کی، منه ضمانت وئریب" کیمی هئیورهلییی اؤزونه روا بیلدی (اکرمین چوخ سئودییی و تئز-تئز ایشلهتدییی "هئیوره" سؤزونو اونا قایتاریرام).
منه قارشی دئدییی و یازدیغی رذالتلری اونا باغیشلایاردیم، آمّا آتاما عاید بو نانکورلوغو و نانجیبلییی باغیشلایا بیلمهرم. بو بارده گلهجک صحیفهلرده اطرافلی دانیشاجام. ایندی ایسه حادثهلرین خرونولوژی آردیجیللیغینا قاییدیرام.
موسکوادان منه گؤندهردییی 20 اوکتیابر 1968-جی ایل تاریخلی مکتوبوندا یازیردی:
"آناریچ من چوخ گومان کی، آنجاق آیین آخیرلاریندا گلیب چیخا بیلهجهیم. بورادا ایکی مسئله وار -بیری بیزیم ناخچیوانا سفریمیز. گئجیکمهییمین بونا دخلی یوخدور. گلن آیین اوّللرینده سفره چیخا بیلریک. او بیری مسئله کومسومول موکافاتی مسئلهسیدیر. قورخورام جمیل( جمیل الیبیوو- آ.) منه بادالاق گله بو مکتوبو دا، دوزو ائله بو مسئلهیه گؤره سنه یازیرام. چونکی اوردا منیم بو مسئله اطرافیندا بیر سؤز دئیهبیلهجهییم ایکینجی آدام یوخدور. نصیرلی( یاسیف نصیرلی- آ) سؤز وئریب کی، خبر ائلهسین. آنجاق قورخورام آلدادا.
آناریچ بیلیرم کی، سنی چتینه سالیرام. آنجاق باشقا علاجیم یوخدور. مومکونسه بیر آز گؤز-قولاقدا اول. من ایستهییرم او موکافاتی آلیم. گئت-گئده داها چوخ حیسّ ائدیرم کی، لازیمدیر! دقیق بیلیرم کی، اگر جعفر کیشینین خبری اولسا، مسئله منیم خئیریمه حلّ اولوناجاق. آنجاق چوخ مومکوندور کی، مسئلهنی اوندان یان اؤتورسونلر. اوندا گرک سن رسول معلّیمه دئیهسن، اونو دا زحمته سالاسان - زنگ ائلهسین. آناریچ بوتون بونلارین، بو زحمتین نه اولدوغونو من باشا دوشورم. داخیلاً خجالت چکیرم و آنجاق بیر شئیه اورکلهنیرم، او دا طالعییمی سیزینله بیرلشدیرمهییمدیر بیلمیرم نه درجهده بونا حاقیم وار، آنجاق منه ائله گلیر کی، بوتون بونلاری سنه یازا بیلهرم. نه ایسه... میرزه بو قدر اؤزونه عشق اولسون. ساغ اول.
سنین اکرمین
مکتوبو آلاندان سونرا جعفرووون یانینا گئتدیم (آتامین یاخین دوستو جعفر جعفروو هم ده منیم اونیوئرسیتئت معلّیمیم و دیپلوم ایشیمین رهبری ایدی) و ایصرارلا کومسومول موکافاتینین اکرمه وئریلمهسینی خواهیش ائتدیم. جعفر عمی: -بس ایستهمیرسن سنه وئرک بو موکافاتی؟ - دئیه زارافاتا سالدی - یوخ- دئدیم، اگر منه وئریلسه ایمتیناع ائدهجم - لاپ پاستئرناک نوبئل موکافاتیندان ایمتیناع ائدن کیمی، - دئیه یئنه زارافات ائتدی. آمّا سؤزومون تام جدّیلییینی گؤروب: -یاخشی موکافاتی سنین اکرمینله فیکرتینه وئرریک- دئدی.
۴
الغرض! اکرمه دقت و قایغی گؤسترمهیه چالیشیردیق، بونو او واختلار اؤزو ده اعتراف ائدیردی.
" ایلیسدن ایلیسه"جن کیتابیندا یازیردی:
"قونشو ائوده گئدیب آنارا باش چکدیم، دئدی کی، جعفر جعفروو (او واخت جعفر معلّیمی لاپ تزهلیکله مرکزی کومیتهنین ایدئولوژی کاتیبی قویموشدولار) سنینله ماراقلانیر. رسول ( آنار آتاسینا سادجه""رسول دئییردی) ایش باره سینده (یعنی منیم هاراداسا قوللوق ایشینه دوزهلمهییم بارده) سنینله صؤحبت ائلهمک ایستهییر. هاواخت دئییرسن، بیر یئرده گئدک یانینا. بیر سؤزله، معلوم اولدو کی، آنار دا ائله همیشهکی آناردیر: منیم یولومدا اؤزونو فدا ائتمهیه یئنه جان-باشلا حاضردیر...
... بیر ده گؤرونور، اوّلجهدن اورهگییمه داممیشدی کی، من او نشریّاتدا چوخ ایشلهیه بیلمیهجم.
( رسول رضانین تکلیفییله و جعفر جعفرووون دستهییله ایلیسلی "گنجلیک" نشریّاتینین باش رئداکتورو وظیفهسینه تعیین ائدیلمیشدی- آ.)
بونا گؤره ده اوردا ایشلهیهجهییم مدتده هئچ اولماسا ان ایستعدادلی گنج یازیچیلاردان بیر نئچهسینین کیتابینین نشر اولونماسینا یامان تلهسیردیم و بو ایشده چوخ واخت رسول رضا دادیما چاتیردی، چونکی نشریّاتین دیرئکتورو منیم فیکریمله حسابلاشماغا هردن مجبور اولسا دا، هر حالدا رسول رضانین سؤزونه قارشی چیخماغا هئچ واخت جسارت ائتمیردی.
او کی قالدی اکرمه، تأسف کی، واختیله یازدیغی بو ویجدانلی و اوبیئکتیو سؤزلره باخمایاراق سونراکی ایللرده منیمله موناسیبتلری پوزولاندان سونرا رسول رضا حاقیندا دا ان نالاییق شکیلده دانیشماغا باشلادی.
اکرمین خواهیشییله و منیم واسطهچیلیییمله آتام اونا یازیچیلار اتفاقینا عضو اولماسی اوچون ضمانت وئرمیشدی. آتامین وفاتیندان چوخ ایللر سونرا ایسه اکرم "رسول رضانین مینّتی اولسون کی، منه ضمانت وئریب" کیمی هئیورهلییی اؤزونه روا بیلدی (اکرمین چوخ سئودییی و تئز-تئز ایشلهتدییی "هئیوره" سؤزونو اونا قایتاریرام).
منه قارشی دئدییی و یازدیغی رذالتلری اونا باغیشلایاردیم، آمّا آتاما عاید بو نانکورلوغو و نانجیبلییی باغیشلایا بیلمهرم. بو بارده گلهجک صحیفهلرده اطرافلی دانیشاجام. ایندی ایسه حادثهلرین خرونولوژی آردیجیللیغینا قاییدیرام.
موسکوادان منه گؤندهردییی 20 اوکتیابر 1968-جی ایل تاریخلی مکتوبوندا یازیردی:
"آناریچ من چوخ گومان کی، آنجاق آیین آخیرلاریندا گلیب چیخا بیلهجهیم. بورادا ایکی مسئله وار -بیری بیزیم ناخچیوانا سفریمیز. گئجیکمهییمین بونا دخلی یوخدور. گلن آیین اوّللرینده سفره چیخا بیلریک. او بیری مسئله کومسومول موکافاتی مسئلهسیدیر. قورخورام جمیل( جمیل الیبیوو- آ.) منه بادالاق گله بو مکتوبو دا، دوزو ائله بو مسئلهیه گؤره سنه یازیرام. چونکی اوردا منیم بو مسئله اطرافیندا بیر سؤز دئیهبیلهجهییم ایکینجی آدام یوخدور. نصیرلی( یاسیف نصیرلی- آ) سؤز وئریب کی، خبر ائلهسین. آنجاق قورخورام آلدادا.
آناریچ بیلیرم کی، سنی چتینه سالیرام. آنجاق باشقا علاجیم یوخدور. مومکونسه بیر آز گؤز-قولاقدا اول. من ایستهییرم او موکافاتی آلیم. گئت-گئده داها چوخ حیسّ ائدیرم کی، لازیمدیر! دقیق بیلیرم کی، اگر جعفر کیشینین خبری اولسا، مسئله منیم خئیریمه حلّ اولوناجاق. آنجاق چوخ مومکوندور کی، مسئلهنی اوندان یان اؤتورسونلر. اوندا گرک سن رسول معلّیمه دئیهسن، اونو دا زحمته سالاسان - زنگ ائلهسین. آناریچ بوتون بونلارین، بو زحمتین نه اولدوغونو من باشا دوشورم. داخیلاً خجالت چکیرم و آنجاق بیر شئیه اورکلهنیرم، او دا طالعییمی سیزینله بیرلشدیرمهییمدیر بیلمیرم نه درجهده بونا حاقیم وار، آنجاق منه ائله گلیر کی، بوتون بونلاری سنه یازا بیلهرم. نه ایسه... میرزه بو قدر اؤزونه عشق اولسون. ساغ اول.
سنین اکرمین
مکتوبو آلاندان سونرا جعفرووون یانینا گئتدیم (آتامین یاخین دوستو جعفر جعفروو هم ده منیم اونیوئرسیتئت معلّیمیم و دیپلوم ایشیمین رهبری ایدی) و ایصرارلا کومسومول موکافاتینین اکرمه وئریلمهسینی خواهیش ائتدیم. جعفر عمی: -بس ایستهمیرسن سنه وئرک بو موکافاتی؟ - دئیه زارافاتا سالدی - یوخ- دئدیم، اگر منه وئریلسه ایمتیناع ائدهجم - لاپ پاستئرناک نوبئل موکافاتیندان ایمتیناع ائدن کیمی، - دئیه یئنه زارافات ائتدی. آمّا سؤزومون تام جدّیلییینی گؤروب: -یاخشی موکافاتی سنین اکرمینله فیکرتینه وئرریک- دئدی.
۴
فیکرت قوجا اؤزو منه بو بارده هئچ نه دئمسه ده، اونون اوچون ده خواهیش ائتمیشدیم.
سونرا جعفروو بو احوالاتی آتاما دا دانیشیب:
- آنارین دا قریبه خاصيّتی وارمیش- دئییب- بئله خاصيّتله چتین یازیچیلارین ایچینده باش چیخارا.
اوزاقگؤرن آدام ایمیش و " یازیچی اخلاقینا" یاخشی بلد ایمیش.
آتام دا بو موکافاتلارین اکرمه و فیکرته وئریلمهسینی خواهیش ائتمیشدی جعفروودان.
موکافاتی آلدیقلاری گون آخشام فیکرتله اکرم بیزه گلدیلر. بؤیوک سئوینجله بو ایشی بیرلیکده قئید ائتدیک.
دوزونو دئییم کی، او واختلار اکرمدن ده بیزه قارشی صمیمی موناسیبتی دویوردوق. یوسیف ده، اکرم ده، من ده ال یازمالاریمیزی مطبوعاتا وئرمکدن اؤنجه بیر-بیریمیزه اوخویاردیق. منیم واقیف کوچهسیندهکی یاری زیرزمی منزیلیمده اکرمین یوسیفه و منه اوخودوغو پووئستلری، حئکایهلری، همین منزیلده منیم ده ایلک دفعه" آغ لیمان" ی فیکرت قوجایا، فیکرتصادیقا، اکرمه، عیسی ایسماییلزادهیه، علیاکبر صالاحزادهیه اوخوماغیم (یوسیف داها اوّل الی ازماسییلا تانیش اولموشدو) اونودولمازدیر. او واخت ائلچینله هله ائله یاخینلیغیم یوخ ایدی چ. ائلچینله قونشو و تانیش ایدیک البته، آمّا سیخ اونسيّتیمیز " آغ لیمان" "کومونیست" قزئتینده شدّتلی تنقیده معروض قالاندا و بو موناسیبتله یازیچیلار اتفاقیندا کئچیریلن ایجلاسدا ائلچینین منی مودافعه ائدن چیخیشیندان سونرا باشلادی.
منه گؤندهریلن ان مهم مکتوبلاری و اؤزومون یازدیغیم بعضی مکتوبلارین صورتینی ساخلاماق شاکریم وار. یوخاریدا بحث ائتدیییم اولایلاردان چوخ-چوخ ایللر سونرا اکرمه آخیریندا: "7- 12،یانوار، بئش یوخوسوز گئجه 1992" تاریخی یازیلمیش 25 صحیفهلیک مکتوبومدان بیر پارچا:
" دوستلوغوموزون بلکه ده گلهجهیی یوخدور، آمّا هر حالدا کئچمیشی اولوب و بو کئچمیشده باکیداکی سایسیز-حسابسیز گؤروشلریمیز، صؤحبتلریمیز موسکوادا، لئنینگراددا تورکییهده اولدوغوموز واختلار رایونلاریمیزا گئتمییمیز، کور بویو گمییله سیاحتیمیز، مؤولودون ماشینیندا بوتون آذربایجاندان، گورجوستاندان کئچهرک مؤولودگیلین ائرمنیستان اراضیسینده یئرلشن کندلرینه سفریمیز اونودولمازدیر. عینی جور ایلیسده سنین ائوین تیکیلمهمیشدن اوّل و تیکیلندن سونرا کئچیردیییمیز خوش گونلر"کیمی " قوی گله جک تدقیقاتچیلار-سنین تدقیقاتچیلارین- قزئتلری، ژورناللاری ورقلهسینلر، گؤرسونلر. من سنین بارهنده نه قدر و نهلر (تعریفلر) یازمیشام و نه یاخشی کی، سن هئچ واخت منیم بارهمده مطبوعاتدا خوش بیر سؤز یازمامیسان، چونکی بوغازدان یوخاری سؤز منه گرک دئییل.
من همیشه سنین حاقیندا صمیمی یازمیشام، اورهگییمدن گلنلری دئمیشم. دقیقلشدیرمهیه مجبورام: "عوض-عوض"، پرینسیپینه "من سنی مودافعه ائتمیشم. سن ده گرک منی مودافعه ائدهسن داورانشینا نیفرت بسله.ییرم. سن ده یاخشی بیلیرسن کی، همیشه بیر دئو ایزه صادق اولماغا چالیشمیشام:" بالیغی آت دریایا، بالیق بیلمسه ده، خالیق بیلر".
قورولتایدان سونرا سنین چاپ ائتدییین یازیدا منه قارشی اساس ایرادین او ایدی کی، من "هامییا یاخشیلیق ائتمک ایستهییرم" بلی. بیر داها بو قباحتیمی تصدیق ائدیرم: من هامییا یاخشیلیق ائتمهیه چالیشیرام. ان آزی، هئچ کسه پیسلیک ائتمک ایستهمیرم. اگر بو گوناهدیرسا، الله کئچسین گوناهیمدان. سنه ایسه بو تعجبلو گلیر، حئیرتله "بیزه یاخشی آدام اولماق لازیممیش؟ - دئیه هئچ جور بو موشگولو آنلایا بیلمیرسن. بیر واختلار منیم ده، سنین ده خلوت اوخودوغوموز بیر کیتاب- اوروئلین "1984 " کیتابی یادینا دوشورمو؟ اورادا توتالیتار قورولوشون شعارلاری بئله ایدی:"حقیقت- یالاندیر، یالان- حقیقتدیر، موحاریبه- صولحدور، صولح- موحاریبهدیر". ایندی سن بو شعارلارا بیرینی ده علاوه ائده بیلرسن:" یاخشیلیق- پیسلیکدیر، پیسلیک- یاخشیلیقدیر!".
چوخ سونرالار اکرم یازدی کی، آنارلا آرامیزدا چات من "آذربایجان ژورنالینین رئداکتورو اولدوغوم زامان اونون" بئشمرتبهلی ائوین آلتینجی مرتبهسی رومانینی بَینمه چدیییمدن باشلادی. دوز دئمیر.
اونون رومانیم حاقیندا کونکرئت دئدیکلری و منیم جاوابلاریم بارده " ادبيّاتین یالان ژانری" آدلی یازیمدا اطرافلی بحث ائتمیشم.
ایلیسلینین یئتیشدییی محیطین منیمکیندن چوخ فرقلی اولدوغونو، حیات تجروبهمیزین، ذؤوقلریمیزین بیر-بیریندن چوخ آیریلدیغینی درک ائتدیییم اوچون اکرمین رومانیما منفی موناسیبهتیندن ذرّه قدر اینجیمهدیم. حالبوکی اینجیمیه جدّی اساسیم واردی. اثری بَینمهدیینه گؤره دئییل، باشقا سببدن، اونا گؤندهردیییم و یوخاریدا بیر پارچاسینی وئردیییم 1992-جی ایل یانوار تاریخلی مکتوبومدا بو بارده ده یازمیشدیم:
۵
سونرا جعفروو بو احوالاتی آتاما دا دانیشیب:
- آنارین دا قریبه خاصيّتی وارمیش- دئییب- بئله خاصيّتله چتین یازیچیلارین ایچینده باش چیخارا.
اوزاقگؤرن آدام ایمیش و " یازیچی اخلاقینا" یاخشی بلد ایمیش.
آتام دا بو موکافاتلارین اکرمه و فیکرته وئریلمهسینی خواهیش ائتمیشدی جعفروودان.
موکافاتی آلدیقلاری گون آخشام فیکرتله اکرم بیزه گلدیلر. بؤیوک سئوینجله بو ایشی بیرلیکده قئید ائتدیک.
دوزونو دئییم کی، او واختلار اکرمدن ده بیزه قارشی صمیمی موناسیبتی دویوردوق. یوسیف ده، اکرم ده، من ده ال یازمالاریمیزی مطبوعاتا وئرمکدن اؤنجه بیر-بیریمیزه اوخویاردیق. منیم واقیف کوچهسیندهکی یاری زیرزمی منزیلیمده اکرمین یوسیفه و منه اوخودوغو پووئستلری، حئکایهلری، همین منزیلده منیم ده ایلک دفعه" آغ لیمان" ی فیکرت قوجایا، فیکرتصادیقا، اکرمه، عیسی ایسماییلزادهیه، علیاکبر صالاحزادهیه اوخوماغیم (یوسیف داها اوّل الی ازماسییلا تانیش اولموشدو) اونودولمازدیر. او واخت ائلچینله هله ائله یاخینلیغیم یوخ ایدی چ. ائلچینله قونشو و تانیش ایدیک البته، آمّا سیخ اونسيّتیمیز " آغ لیمان" "کومونیست" قزئتینده شدّتلی تنقیده معروض قالاندا و بو موناسیبتله یازیچیلار اتفاقیندا کئچیریلن ایجلاسدا ائلچینین منی مودافعه ائدن چیخیشیندان سونرا باشلادی.
منه گؤندهریلن ان مهم مکتوبلاری و اؤزومون یازدیغیم بعضی مکتوبلارین صورتینی ساخلاماق شاکریم وار. یوخاریدا بحث ائتدیییم اولایلاردان چوخ-چوخ ایللر سونرا اکرمه آخیریندا: "7- 12،یانوار، بئش یوخوسوز گئجه 1992" تاریخی یازیلمیش 25 صحیفهلیک مکتوبومدان بیر پارچا:
" دوستلوغوموزون بلکه ده گلهجهیی یوخدور، آمّا هر حالدا کئچمیشی اولوب و بو کئچمیشده باکیداکی سایسیز-حسابسیز گؤروشلریمیز، صؤحبتلریمیز موسکوادا، لئنینگراددا تورکییهده اولدوغوموز واختلار رایونلاریمیزا گئتمییمیز، کور بویو گمییله سیاحتیمیز، مؤولودون ماشینیندا بوتون آذربایجاندان، گورجوستاندان کئچهرک مؤولودگیلین ائرمنیستان اراضیسینده یئرلشن کندلرینه سفریمیز اونودولمازدیر. عینی جور ایلیسده سنین ائوین تیکیلمهمیشدن اوّل و تیکیلندن سونرا کئچیردیییمیز خوش گونلر"کیمی " قوی گله جک تدقیقاتچیلار-سنین تدقیقاتچیلارین- قزئتلری، ژورناللاری ورقلهسینلر، گؤرسونلر. من سنین بارهنده نه قدر و نهلر (تعریفلر) یازمیشام و نه یاخشی کی، سن هئچ واخت منیم بارهمده مطبوعاتدا خوش بیر سؤز یازمامیسان، چونکی بوغازدان یوخاری سؤز منه گرک دئییل.
من همیشه سنین حاقیندا صمیمی یازمیشام، اورهگییمدن گلنلری دئمیشم. دقیقلشدیرمهیه مجبورام: "عوض-عوض"، پرینسیپینه "من سنی مودافعه ائتمیشم. سن ده گرک منی مودافعه ائدهسن داورانشینا نیفرت بسله.ییرم. سن ده یاخشی بیلیرسن کی، همیشه بیر دئو ایزه صادق اولماغا چالیشمیشام:" بالیغی آت دریایا، بالیق بیلمسه ده، خالیق بیلر".
قورولتایدان سونرا سنین چاپ ائتدییین یازیدا منه قارشی اساس ایرادین او ایدی کی، من "هامییا یاخشیلیق ائتمک ایستهییرم" بلی. بیر داها بو قباحتیمی تصدیق ائدیرم: من هامییا یاخشیلیق ائتمهیه چالیشیرام. ان آزی، هئچ کسه پیسلیک ائتمک ایستهمیرم. اگر بو گوناهدیرسا، الله کئچسین گوناهیمدان. سنه ایسه بو تعجبلو گلیر، حئیرتله "بیزه یاخشی آدام اولماق لازیممیش؟ - دئیه هئچ جور بو موشگولو آنلایا بیلمیرسن. بیر واختلار منیم ده، سنین ده خلوت اوخودوغوموز بیر کیتاب- اوروئلین "1984 " کیتابی یادینا دوشورمو؟ اورادا توتالیتار قورولوشون شعارلاری بئله ایدی:"حقیقت- یالاندیر، یالان- حقیقتدیر، موحاریبه- صولحدور، صولح- موحاریبهدیر". ایندی سن بو شعارلارا بیرینی ده علاوه ائده بیلرسن:" یاخشیلیق- پیسلیکدیر، پیسلیک- یاخشیلیقدیر!".
چوخ سونرالار اکرم یازدی کی، آنارلا آرامیزدا چات من "آذربایجان ژورنالینین رئداکتورو اولدوغوم زامان اونون" بئشمرتبهلی ائوین آلتینجی مرتبهسی رومانینی بَینمه چدیییمدن باشلادی. دوز دئمیر.
اونون رومانیم حاقیندا کونکرئت دئدیکلری و منیم جاوابلاریم بارده " ادبيّاتین یالان ژانری" آدلی یازیمدا اطرافلی بحث ائتمیشم.
ایلیسلینین یئتیشدییی محیطین منیمکیندن چوخ فرقلی اولدوغونو، حیات تجروبهمیزین، ذؤوقلریمیزین بیر-بیریندن چوخ آیریلدیغینی درک ائتدیییم اوچون اکرمین رومانیما منفی موناسیبهتیندن ذرّه قدر اینجیمهدیم. حالبوکی اینجیمیه جدّی اساسیم واردی. اثری بَینمهدیینه گؤره دئییل، باشقا سببدن، اونا گؤندهردیییم و یوخاریدا بیر پارچاسینی وئردیییم 1992-جی ایل یانوار تاریخلی مکتوبومدا بو بارده ده یازمیشدیم:
۵
" بَینمهدییین (بونا هئچ بیر اعتراضیم یوخدور. هر هانسی اثری بَیهنیب، بَینمهمک سنین رئداکتور حاقیندیر) "بئشمرتبهلی ائو"ی منه قایتارماق عوضینه، ژورنالدا چاپ ائتدین، آمّا متبعهیه گؤندرمهمیشدن اوّل رئداکسییا ایشچیلری یانیندا لاغا، شبدیه قویوب خئیلی نئشهلندین بونو منه اؤز ایشچیلرین دانیشیب و ثبوت اوچون سنین اؤز الینله منیم متنیمین کناریندا یازدیغین "بونو توراشا یازیب" سؤزلرینی گؤستهریردیلر (توراشا- او واخت لاپ کیچیک یاشلاریندا اولان اوغلوم تورالدیر- آ). او واخت منه ائله گلیردی کی، اثری بَینمهمهیینین اساس سببی اؤزونون دئدییین سؤزلردیر: "بو اثر ال-ال گزهجک". آخی سنین ان چوخ جان آتدیغین و نایل اولمادیغین، اونا گؤره ده باشقالارا قیسقاندیغین شئی پوپولیارلیق اوخوجو ماراغیدیر. بونا گؤره ده گئنیش خالق محبتینی هئچ کسه باغیشلامیرسان. نه بختیار واهابزادیه، نه خلیل رضایا... اونا گؤره یئری گلدی-گلمهدی اونلارا ساتاشیرسان".
بو ضعیف دامارینی اکرمین اؤزو ده بوینونا آلیر: "بئشمرتبهلی ائو"ین ادبی طالعیینی اوّلجهدن نظره آلاراق اعتراف ائدیر:" دئیه بیلرلر کی، من آنارین پوپولیارلیغیندان چکینیردیم. بلکه ده "ائله دیر. " "اوبوزرئواتئل قزئتی13-19 یانوار 2006."
بیرسؤز، اللی ایلدن آرتیقدیر کی، بو رومانین پوپولیارلیغینی اؤزونه درد ائلهییب. هر صؤحبتده هر فورصتده ایمکان دوشن کیمی دؤشهییر بو اثرین عونوانینا. باشقا معاصیرلرینی - عیسی حسینووو صابیر احمدووو، ائلچینی حاقلی اولاراق یوکسک قیمتلندیردیکدن سونرا منیم حاقیمدا بئله دئییر:
"آنار ایسه داها چوخ سویوق تفکّورلو آدامدیر. اونون" تهمینه و زاورو" نو ("بئشمرتبهلی ائوین آلتینجی مرتبسی") هئچ.بَینمهمیشم. اونا گؤره کی، اورادا بایاق دئدیییم اؤزوندن گلن اینفورماسییا یوخدور. اساس اودور کی، کیم اؤزوندن اللهلا اؤز آراسیندا اولان صؤحبتدن نهلری ادبيّاتا گتیریر. او اثری ایلک دفعه اوخویاندا بعضی قئیدلر ائتمیشدیم. آنار دا چوخ عصبیلهشدی دئدی، چاپ ائتمهسن اینجیمهرم. من ده دئدیم کی چاپ ائدهجم و بو اثر الدن-اله گزهجک (! - آ). اوخوجومو تانیییرام آخی. آنجاق بونو ادبيّاتیمیزین جدّی نایلیّتی سایماق شخصاً منلیک ایش دئییل. "تهمینه و زاور"ون گویا پوئتیک یئرلری وار. اصلینده بو پوئزییا اویدورما پوئزییادیر منیمچون او "پوستئل" پوئزییاسیدیر.
اکرمین قزئتده درج ائدیلمیش بو سؤزلرینی "بئشمرتبههنین چاپیندان چوخ-چوخ ایللر سونرا اوخودوغوم "عطیرشاه ماسان" پووئستییله تانیش اولاندان سونرا داها یاخشی درک ائتدیم. رومانیمی قبول ائتمهمهیینین سببی یالنیز پوپویارلیق مسئلهسی دئییلمیش، هم ده محبته موناسیبتلریمیزله باغلی ایمیش. رومانیمدا "اؤزومدن گلن اینفورماسییانین" اولماماسینی دئییر "اساس اودور کی، کیم اؤزوندن، اللهلا اؤز آراسیندا اولان صؤحبتلردن نهلری ادبيّاتا گتیریر" - دئییر.
" عطیرشاه ماسان"لا تانیش اولاندا بیلدیم کی، اکرمین نظرده توتدوغو " اثرده مولیفین اؤزوندن گلن اینفورماسییا" نهدن عبارت ایمیش و اللهلا آراسیندا اولان صؤحبتی ادبيّاتا نه سایاق گتیرمک اولارمیش.
"عطیرشاهماسان"دان سیتات:
"هله لاپ اوشاقلیق چاغلاریندان کندین ان قشنگ قیزلارینی خیالدا توتوب آکتیو اونانیزمله مشغول اولان و بو سون 10-15 ایلده-قیزدان قادیندان آلماق ایستهدییی لذّتین عوضینی دیشی آتلاردان، اولاقلاردان چیخماغا وردیش ائلهین یدوالله ایندی گؤزلمهدییی بیر حالا دوشدویو وضعيّتین پرت اووقاتی ایچینده چاشیب قالمیشدی".
اثردن داها بیر سیتات:
"آغ دایچا مسئلهسینی ماسان البهال باشا دوشدو، چونکی بیر چوخ کیشیلرین دیشی آتلارلا، اولاقلارلا، حتی کئچیلرله ده جینسی علاقهده اولماسی او زامان بیزیم کندده بؤیوکدن کیچییه، هامییا معلوم ایدی. دوزدور، کئچی ایله جینسی علاقه هله ايّامی قدیمدن بیر ماحالدا حرام ساییلیردی، آنجاق آتلا اولاغین حرام اولماسی حاقیندا هله کی هئچ کس هئچ نه دئمیردی و مادام کی، دئمیردیلر بوندان بئله بیر نتیجه چیخارماق اولاردی کی، کندین سئکسوال طلباتینین تارازلاشدیریلماسیندا بو ایشین اؤزونون مخصوص رولو و اهميّتی واردی. باشقا سؤزله کندهکی قادین پوتئنسیالی کندین کیشی قیسمینین سئکسوال طلباتینین تام اؤدهنیلمهسینه بس ائلهمیردی.
گؤروندویو کیمی "سئکسوال طلباتلار" و"اونلارین اؤدهنیلمهسی" عمومیّتله کیشییله قادین آراسیندا نورمال "پوستئل" پوئزییاسییلا اکرمین قلمه آلدیغی پوئزییا- " کئچی مجنونلوغو" آراسیندا اساسلی فرق وار.
۶
خئیر، اکرمله آرالانماغیمیز "بئشمرتبه" مسئلهسیندن باشلانمادی. بونا ان باریز ثبوت اودور کی، اکرمین رومانیما بو مناسبتینه رغماً بو صؤحبتیمیزدن سونرا یازدیغیم یازیلاردا، او جوملهدن " نثرین فضاسی"ندا اکرمین یارادیجیلیغینی یوکسک قیمتلندیرمیشم.
بو ضعیف دامارینی اکرمین اؤزو ده بوینونا آلیر: "بئشمرتبهلی ائو"ین ادبی طالعیینی اوّلجهدن نظره آلاراق اعتراف ائدیر:" دئیه بیلرلر کی، من آنارین پوپولیارلیغیندان چکینیردیم. بلکه ده "ائله دیر. " "اوبوزرئواتئل قزئتی13-19 یانوار 2006."
بیرسؤز، اللی ایلدن آرتیقدیر کی، بو رومانین پوپولیارلیغینی اؤزونه درد ائلهییب. هر صؤحبتده هر فورصتده ایمکان دوشن کیمی دؤشهییر بو اثرین عونوانینا. باشقا معاصیرلرینی - عیسی حسینووو صابیر احمدووو، ائلچینی حاقلی اولاراق یوکسک قیمتلندیردیکدن سونرا منیم حاقیمدا بئله دئییر:
"آنار ایسه داها چوخ سویوق تفکّورلو آدامدیر. اونون" تهمینه و زاورو" نو ("بئشمرتبهلی ائوین آلتینجی مرتبسی") هئچ.بَینمهمیشم. اونا گؤره کی، اورادا بایاق دئدیییم اؤزوندن گلن اینفورماسییا یوخدور. اساس اودور کی، کیم اؤزوندن اللهلا اؤز آراسیندا اولان صؤحبتدن نهلری ادبيّاتا گتیریر. او اثری ایلک دفعه اوخویاندا بعضی قئیدلر ائتمیشدیم. آنار دا چوخ عصبیلهشدی دئدی، چاپ ائتمهسن اینجیمهرم. من ده دئدیم کی چاپ ائدهجم و بو اثر الدن-اله گزهجک (! - آ). اوخوجومو تانیییرام آخی. آنجاق بونو ادبيّاتیمیزین جدّی نایلیّتی سایماق شخصاً منلیک ایش دئییل. "تهمینه و زاور"ون گویا پوئتیک یئرلری وار. اصلینده بو پوئزییا اویدورما پوئزییادیر منیمچون او "پوستئل" پوئزییاسیدیر.
اکرمین قزئتده درج ائدیلمیش بو سؤزلرینی "بئشمرتبههنین چاپیندان چوخ-چوخ ایللر سونرا اوخودوغوم "عطیرشاه ماسان" پووئستییله تانیش اولاندان سونرا داها یاخشی درک ائتدیم. رومانیمی قبول ائتمهمهیینین سببی یالنیز پوپویارلیق مسئلهسی دئییلمیش، هم ده محبته موناسیبتلریمیزله باغلی ایمیش. رومانیمدا "اؤزومدن گلن اینفورماسییانین" اولماماسینی دئییر "اساس اودور کی، کیم اؤزوندن، اللهلا اؤز آراسیندا اولان صؤحبتلردن نهلری ادبيّاتا گتیریر" - دئییر.
" عطیرشاه ماسان"لا تانیش اولاندا بیلدیم کی، اکرمین نظرده توتدوغو " اثرده مولیفین اؤزوندن گلن اینفورماسییا" نهدن عبارت ایمیش و اللهلا آراسیندا اولان صؤحبتی ادبيّاتا نه سایاق گتیرمک اولارمیش.
"عطیرشاهماسان"دان سیتات:
"هله لاپ اوشاقلیق چاغلاریندان کندین ان قشنگ قیزلارینی خیالدا توتوب آکتیو اونانیزمله مشغول اولان و بو سون 10-15 ایلده-قیزدان قادیندان آلماق ایستهدییی لذّتین عوضینی دیشی آتلاردان، اولاقلاردان چیخماغا وردیش ائلهین یدوالله ایندی گؤزلمهدییی بیر حالا دوشدویو وضعيّتین پرت اووقاتی ایچینده چاشیب قالمیشدی".
اثردن داها بیر سیتات:
"آغ دایچا مسئلهسینی ماسان البهال باشا دوشدو، چونکی بیر چوخ کیشیلرین دیشی آتلارلا، اولاقلارلا، حتی کئچیلرله ده جینسی علاقهده اولماسی او زامان بیزیم کندده بؤیوکدن کیچییه، هامییا معلوم ایدی. دوزدور، کئچی ایله جینسی علاقه هله ايّامی قدیمدن بیر ماحالدا حرام ساییلیردی، آنجاق آتلا اولاغین حرام اولماسی حاقیندا هله کی هئچ کس هئچ نه دئمیردی و مادام کی، دئمیردیلر بوندان بئله بیر نتیجه چیخارماق اولاردی کی، کندین سئکسوال طلباتینین تارازلاشدیریلماسیندا بو ایشین اؤزونون مخصوص رولو و اهميّتی واردی. باشقا سؤزله کندهکی قادین پوتئنسیالی کندین کیشی قیسمینین سئکسوال طلباتینین تام اؤدهنیلمهسینه بس ائلهمیردی.
گؤروندویو کیمی "سئکسوال طلباتلار" و"اونلارین اؤدهنیلمهسی" عمومیّتله کیشییله قادین آراسیندا نورمال "پوستئل" پوئزییاسییلا اکرمین قلمه آلدیغی پوئزییا- " کئچی مجنونلوغو" آراسیندا اساسلی فرق وار.
۶
خئیر، اکرمله آرالانماغیمیز "بئشمرتبه" مسئلهسیندن باشلانمادی. بونا ان باریز ثبوت اودور کی، اکرمین رومانیما بو مناسبتینه رغماً بو صؤحبتیمیزدن سونرا یازدیغیم یازیلاردا، او جوملهدن " نثرین فضاسی"ندا اکرمین یارادیجیلیغینی یوکسک قیمتلندیرمیشم.
یازیچیلار تشکیلاتینین رهبری سئچیلن کیمی اکرمی اتفاقا کاتیب گتیردیم.
اکرمله آرامیزدا دوغرودان دا، ایلک دفعه چات یارانماسی ایسه قاراباغ مسئلهسیندن باشلاندی. بو بارده دفعهلرله یازمیشام. بیر داها تکرار ائدیم کی، آکادئمیک آقانبئکیانین پاریسده قاراباغین ائرمنیستانا وئریلمهسی بارده مسئله قالدیرماسی خبری باکییا چاتان کیمی یازیچیلار اتفاقیندا ییغیشدیق و منیم حاضرلادیغیم مکتوبو میرزه ایبراهیمووون، سولئیمان روستمین حسین عباسزاده نین، ائلچینین و منیم ایمضاملا قورباچووا گؤندهردیک. بوندان باشقا ائلچینله من درحال باکی تئلئویزییاسییلا چیخیش ائتدیک. مسئلهنین ماهیّتینی آچدیق و ائرمنی ادعالارینی رد ائتدیک.
" قاراباغلا باغلی اساسسیز ائرمنی ادعالاری باشلار-باشلاماز آذربایجان یازیچیلار بیرلییی خالقیمیزین حاق سسینی دونیایا چاتدیرماق اوچون آردیجیل فعالیّته کئچیر. -آیب نین صدری آنارین تشبّوثو ایله آذربایجان یازیچیلاری سووئت اتفاقینین او زامانکی رهبری میخایل قورباچووا ایلک موراجعتلری عونوانلاییرلار. آذربایجان عالی سووئتینین سئسسییالاریندا آذربایجان کپ مرکزی کمیتهسینین پلئنوملاریندا، سّری عالی سووئتینین ایجلاسلاریندا خالق دئپوتاتلاری قورولتایلاریندا موسکوا و تورکییه مطبوعاتیندا، یئرلی و خارجی کاناللاریندا دفعهلرله چیخیش ائدن آنار قاراباغلا باغلی حقیقتلری اساسلی آرقومئنتلرله دونیا اجتماعیّتینه بللی ائدیر. 1990-جی ایلین قارا یانوار فاجعهسی، خوجالی سویقیریمی حاقیندا موسکوا و دونیا مئدیاسینا ایلک خبرلر آذربایجان یازیچیلار بیرلییی طرفیندن چاتدیریلیر. غرب پایتاختلاریندا دستک قازانان و موسکوانین چاشباش قالماسیندان ایستیفاده ائدن ائرمنیلرین تاریخی عدالته ضد موقعینی آنلاتماقدان اؤترو آنار شخصاً قورباچوولا گؤروشور و بو مسئلهلری اونونلا موذاکیره ائدیر. آنارین دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده کئچیریلن ادبی-اجتماعی-سیاسی تدبیر و توپلانتیلاردا خالقیمیزین اوزلشدییی پروبلئملرله باغلی چیخیشلاری، سیاسی مؤوضوعلاردا مقاله لری، موصاحیبه لری ادبی-پوبلیسیستیک یازیلاری، آمئریکا اونیوئرسیتئتینده اوخودوغو موحاضیره "آذربایجانچیلیق حاقیندا" دوشونجه لر اؤلکهمیزین بدخواهلارینا جاوابلاری، حبس ائدیلنلرین مودافعه چسینه عاید مکتوب و مراجعتلری "عصرین اسیری" و" پلئننیک وئکا" کیتابلاریندا توپلاناراق چاپ" ائدیلیر.
راهید اولوسئل "وطن موحاریبهسی و ادبيّاتدا میلّی اؤزونودرک پروبلئمی".کیتابی ( ص27-28 )
فرانسانین "فیقارو" قزئتینین موخبیری باکییا گلرکن اونو قبول ائتدیم. اونا دئدیم کی، ایرواندا میتینگلرده "بیز عسگرلری مجبور ائدهجهییک کی، بیزه گولله آتسین" یاخود "بیز روس-تورک-تاتار-یهودی قانینا قلتان اولاجاغیق" قبیلیندن چاغیریشلار مازوخیستجهسینه سسلهنیر. قزئت ایسه بو سؤزلریمی بئله باشلیقلا وئرمیشدی - "آذربایجان یازیچیسی آنار: ائرمنیلر مازوخیستدیرلر".
ائله همین واختلاردا کیتابیمین تقدیماتییلا باغلی غربی آلمانییادا اولارکن فرانکفورتدا تورکجه چیخان قزئتده قاراباغ مسئلهسییله باغلی موصاحیبه وئردیم. قزئت موصاحیبنی "ائرمنیلره توکات(شیلله)" باشلیغییلا درج ائتمیشدی. من درحال تکذیب یازدیم کی، هئچ بیر واخت هئچ بیر خالقی تحقیر ائتمهمیشم "فیقارو"یا گؤندهردیییم مکتوبدا دا مازوخیست سؤزونون بوتون خالقا عاید ائدیلمهسینه اعتراض ائتمیشدیم.
آمّا بوتون بونلار کیفایت ایمیش کی ائرمنی اجتماعیییتی منی ان قاتی دوشمنلری کیمی قلمه وئرمیه باشلاسینلار... موسکوادا قورباچووون آذربایجان و ائرمنیستاندان اولان دئپوتاتلارلا گؤروشو اولدو. من او واخت سری دئپوتاتی دئییلدیم. او واخت سّری دئپوتاتی اولان ائرمنیستان یازیچیلار اتفاقینین صدری واردقئس پئتروسیان قورباچووا دانوس وئرمیشدی کی، آذربایجاندا ائرمنیلره قارشی نیفرتی دوشمنچیلییی قیزیشدیران میللتچی آناردیر.
سووئت دؤورونده میللتچیلیک اتهامی ان آغیر سوچ ایدی. او واخت سّری دئپوتاتی اولان میرزه ایبراهیموو و پئتروسیانا جاواب وئرمیش، منی مودافعه ائتمیشدی.
چوخ سونرالار ایشی- پئشهسی آناری "ایفشا" ائتمک اولان بیر کؤشه یازاری منی مذمّت ائدیردی کی، نییه او واخت واردقئس پئتروسیانا جاواب وئرمهمیشم. فیکرت قوجا اونون یالانینی چیخاردی: او واخت آنار سّری دئپوتاتی دئییلدی و قورباچوولا گؤروشده ایشتیراک ائتمیردی. واردقئس ایسه دئپوتات ایدی و بو گؤروشده ایشتیراک ائدیردی.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اکرمله آرامیزدا دوغرودان دا، ایلک دفعه چات یارانماسی ایسه قاراباغ مسئلهسیندن باشلاندی. بو بارده دفعهلرله یازمیشام. بیر داها تکرار ائدیم کی، آکادئمیک آقانبئکیانین پاریسده قاراباغین ائرمنیستانا وئریلمهسی بارده مسئله قالدیرماسی خبری باکییا چاتان کیمی یازیچیلار اتفاقیندا ییغیشدیق و منیم حاضرلادیغیم مکتوبو میرزه ایبراهیمووون، سولئیمان روستمین حسین عباسزاده نین، ائلچینین و منیم ایمضاملا قورباچووا گؤندهردیک. بوندان باشقا ائلچینله من درحال باکی تئلئویزییاسییلا چیخیش ائتدیک. مسئلهنین ماهیّتینی آچدیق و ائرمنی ادعالارینی رد ائتدیک.
" قاراباغلا باغلی اساسسیز ائرمنی ادعالاری باشلار-باشلاماز آذربایجان یازیچیلار بیرلییی خالقیمیزین حاق سسینی دونیایا چاتدیرماق اوچون آردیجیل فعالیّته کئچیر. -آیب نین صدری آنارین تشبّوثو ایله آذربایجان یازیچیلاری سووئت اتفاقینین او زامانکی رهبری میخایل قورباچووا ایلک موراجعتلری عونوانلاییرلار. آذربایجان عالی سووئتینین سئسسییالاریندا آذربایجان کپ مرکزی کمیتهسینین پلئنوملاریندا، سّری عالی سووئتینین ایجلاسلاریندا خالق دئپوتاتلاری قورولتایلاریندا موسکوا و تورکییه مطبوعاتیندا، یئرلی و خارجی کاناللاریندا دفعهلرله چیخیش ائدن آنار قاراباغلا باغلی حقیقتلری اساسلی آرقومئنتلرله دونیا اجتماعیّتینه بللی ائدیر. 1990-جی ایلین قارا یانوار فاجعهسی، خوجالی سویقیریمی حاقیندا موسکوا و دونیا مئدیاسینا ایلک خبرلر آذربایجان یازیچیلار بیرلییی طرفیندن چاتدیریلیر. غرب پایتاختلاریندا دستک قازانان و موسکوانین چاشباش قالماسیندان ایستیفاده ائدن ائرمنیلرین تاریخی عدالته ضد موقعینی آنلاتماقدان اؤترو آنار شخصاً قورباچوولا گؤروشور و بو مسئلهلری اونونلا موذاکیره ائدیر. آنارین دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده کئچیریلن ادبی-اجتماعی-سیاسی تدبیر و توپلانتیلاردا خالقیمیزین اوزلشدییی پروبلئملرله باغلی چیخیشلاری، سیاسی مؤوضوعلاردا مقاله لری، موصاحیبه لری ادبی-پوبلیسیستیک یازیلاری، آمئریکا اونیوئرسیتئتینده اوخودوغو موحاضیره "آذربایجانچیلیق حاقیندا" دوشونجه لر اؤلکهمیزین بدخواهلارینا جاوابلاری، حبس ائدیلنلرین مودافعه چسینه عاید مکتوب و مراجعتلری "عصرین اسیری" و" پلئننیک وئکا" کیتابلاریندا توپلاناراق چاپ" ائدیلیر.
راهید اولوسئل "وطن موحاریبهسی و ادبيّاتدا میلّی اؤزونودرک پروبلئمی".کیتابی ( ص27-28 )
فرانسانین "فیقارو" قزئتینین موخبیری باکییا گلرکن اونو قبول ائتدیم. اونا دئدیم کی، ایرواندا میتینگلرده "بیز عسگرلری مجبور ائدهجهییک کی، بیزه گولله آتسین" یاخود "بیز روس-تورک-تاتار-یهودی قانینا قلتان اولاجاغیق" قبیلیندن چاغیریشلار مازوخیستجهسینه سسلهنیر. قزئت ایسه بو سؤزلریمی بئله باشلیقلا وئرمیشدی - "آذربایجان یازیچیسی آنار: ائرمنیلر مازوخیستدیرلر".
ائله همین واختلاردا کیتابیمین تقدیماتییلا باغلی غربی آلمانییادا اولارکن فرانکفورتدا تورکجه چیخان قزئتده قاراباغ مسئلهسییله باغلی موصاحیبه وئردیم. قزئت موصاحیبنی "ائرمنیلره توکات(شیلله)" باشلیغییلا درج ائتمیشدی. من درحال تکذیب یازدیم کی، هئچ بیر واخت هئچ بیر خالقی تحقیر ائتمهمیشم "فیقارو"یا گؤندهردیییم مکتوبدا دا مازوخیست سؤزونون بوتون خالقا عاید ائدیلمهسینه اعتراض ائتمیشدیم.
آمّا بوتون بونلار کیفایت ایمیش کی ائرمنی اجتماعیییتی منی ان قاتی دوشمنلری کیمی قلمه وئرمیه باشلاسینلار... موسکوادا قورباچووون آذربایجان و ائرمنیستاندان اولان دئپوتاتلارلا گؤروشو اولدو. من او واخت سری دئپوتاتی دئییلدیم. او واخت سّری دئپوتاتی اولان ائرمنیستان یازیچیلار اتفاقینین صدری واردقئس پئتروسیان قورباچووا دانوس وئرمیشدی کی، آذربایجاندا ائرمنیلره قارشی نیفرتی دوشمنچیلییی قیزیشدیران میللتچی آناردیر.
سووئت دؤورونده میللتچیلیک اتهامی ان آغیر سوچ ایدی. او واخت سّری دئپوتاتی اولان میرزه ایبراهیموو و پئتروسیانا جاواب وئرمیش، منی مودافعه ائتمیشدی.
چوخ سونرالار ایشی- پئشهسی آناری "ایفشا" ائتمک اولان بیر کؤشه یازاری منی مذمّت ائدیردی کی، نییه او واخت واردقئس پئتروسیانا جاواب وئرمهمیشم. فیکرت قوجا اونون یالانینی چیخاردی: او واخت آنار سّری دئپوتاتی دئییلدی و قورباچوولا گؤروشده ایشتیراک ائتمیردی. واردقئس ایسه دئپوتات ایدی و بو گؤروشده ایشتیراک ائدیردی.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
Forwarded from ادبیات سئونلر
اوشاق ادبیاتی
اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوشاق ادبیاتی
«سحر خیاوی»
آدام سینماسین!!
سیندیردیم سئودیگین گوللو کاسانی
آناجیم سن آللاه منی باغیشلا
گولومسهدی آنا: احتیاطلی اول
الینی کسمهسین شیشه آی بالا
شیشهلر، سینسا دا اَله گَلَن دیر
آدامین یئرینه سینسا کیم گَلَر؟!
کؤنلونو قَهَرلر توتان چاغیندا
کیم چیگنین سیغاللار؟! یاشینی سیلر؟!
سینان کئشکه ائله شیشهلر اولسون
سینسین کاسا آمما آدام سینماسین
سوپور آت نئیلیرم زیبیل دولونا
یالنیز گول اوزونه کَدَر قونماسین
ساغالار هر بیر زاد یئرینه گَلَر
یالنیزجا ساغالماز اورهک سینماغی
سیزلایار، اوفولدار، یادا دوشدوکجه
هر آخشام یاتاندا، ایچیرَر آغی
ایندی گول، بئلهجه بوینونو بورما
ساقین نازلی قیزیم اورهیی قیرما
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«سحر خیاوی»
آدام سینماسین!!
سیندیردیم سئودیگین گوللو کاسانی
آناجیم سن آللاه منی باغیشلا
گولومسهدی آنا: احتیاطلی اول
الینی کسمهسین شیشه آی بالا
شیشهلر، سینسا دا اَله گَلَن دیر
آدامین یئرینه سینسا کیم گَلَر؟!
کؤنلونو قَهَرلر توتان چاغیندا
کیم چیگنین سیغاللار؟! یاشینی سیلر؟!
سینان کئشکه ائله شیشهلر اولسون
سینسین کاسا آمما آدام سینماسین
سوپور آت نئیلیرم زیبیل دولونا
یالنیز گول اوزونه کَدَر قونماسین
ساغالار هر بیر زاد یئرینه گَلَر
یالنیزجا ساغالماز اورهک سینماغی
سیزلایار، اوفولدار، یادا دوشدوکجه
هر آخشام یاتاندا، ایچیرَر آغی
ایندی گول، بئلهجه بوینونو بورما
ساقین نازلی قیزیم اورهیی قیرما
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
ماهی سیاه کوچولو
بالاجا قارا بالیق
اوشاق ادبیاتی
بالاجاقارا بالیق
یازار:«صمد بهرنگی»
تهیه کننده :زنده یاد «محمود قبه زرین»
راوی داستان:زنده یاد «فاطمه قنادی»
(وارتوش خانم )
ضبط و پخش سال ۱۳۵۷ در رادیو آذرآبادگان تبریز.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بالاجاقارا بالیق
یازار:«صمد بهرنگی»
تهیه کننده :زنده یاد «محمود قبه زرین»
راوی داستان:زنده یاد «فاطمه قنادی»
(وارتوش خانم )
ضبط و پخش سال ۱۳۵۷ در رادیو آذرآبادگان تبریز.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوشاق ادبیاتی
آذربایجان افسانه لری
سؤیلهین:« صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:«منیژه جمنژاد»
قوجا آرواد لا او٘چ قیزی
👵🏻 بیری واریدی، بیری یوخودو. قوجا بیر آرواد واریدی، او٘چ قیزی واریدی. اوچو ده ائوده قالمیش، ار تاپا بیلمیردیلر. بیر گو٘ن قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: گرک ال - آیاق ائلییب قیزلاری اره وئرم. نئیلییم، نئیله مییم؟ قوجا آرواد بیر آز دو٘شونندن سونرا، بؤیوک قیزینین جهره سی نی گتیریب، قاپیا قویوب، قیزی دا قویدو جهره نین دالیسینا. قیز اییرمه یه باش قاتدی. آخشام بیر کله پز ایشدن گلیردی، قیزی گؤروب بَینیب، آلدی. صاباح قوجا آرواد اورتانجی قیزینی گتیریب قویدو جهرهنین دالیسینا. اونو دا بیر کاباب پز گؤروب بینیب، آلدی. او٘چونجو گو٘ن کیچیک قیزینی قویدو. اونو دا بال ساتان آلدی. بیر زامان کئچدی. قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: دوروم گئدیم قیزلارا بیر باش ووروم، گؤروم نه حالدا دیرلار...
بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آذربایجان افسانه لری
سؤیلهین:« صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:«منیژه جمنژاد»
قوجا آرواد لا او٘چ قیزی
👵🏻 بیری واریدی، بیری یوخودو. قوجا بیر آرواد واریدی، او٘چ قیزی واریدی. اوچو ده ائوده قالمیش، ار تاپا بیلمیردیلر. بیر گو٘ن قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: گرک ال - آیاق ائلییب قیزلاری اره وئرم. نئیلییم، نئیله مییم؟ قوجا آرواد بیر آز دو٘شونندن سونرا، بؤیوک قیزینین جهره سی نی گتیریب، قاپیا قویوب، قیزی دا قویدو جهره نین دالیسینا. قیز اییرمه یه باش قاتدی. آخشام بیر کله پز ایشدن گلیردی، قیزی گؤروب بَینیب، آلدی. صاباح قوجا آرواد اورتانجی قیزینی گتیریب قویدو جهرهنین دالیسینا. اونو دا بیر کاباب پز گؤروب بینیب، آلدی. او٘چونجو گو٘ن کیچیک قیزینی قویدو. اونو دا بال ساتان آلدی. بیر زامان کئچدی. قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: دوروم گئدیم قیزلارا بیر باش ووروم، گؤروم نه حالدا دیرلار...
بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوشاق ادبیاتی
آذربایجان افسانه لری
سؤیلهین:« صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:«منیژه جمنژاد»
قوجا آرواد لا او٘چ قیزی
👵🏻 بیری واریدی، بیری یوخودو. قوجا بیر آرواد واریدی، او٘چ قیزی واریدی. اوچو ده ائوده قالمیش، ار تاپا بیلمیردیلر. بیر گو٘ن قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: گرک ال - آیاق ائلییب قیزلاری اره وئرم. نئیلییم، نئیله مییم؟ قوجا آرواد بیر آز دو٘شونندن سونرا، بؤیوک قیزینین جهره سی نی گتیریب، قاپیا قویوب، قیزی دا قویدو جهره نین دالیسینا. قیز اییرمه یه باش قاتدی. آخشام بیر کله پز ایشدن گلیردی، قیزی گؤروب بَینیب، آلدی. صاباح قوجا آرواد اورتانجی قیزینی گتیریب قویدو جهرهنین دالیسینا. اونو دا بیر کاباب پز گؤروب بینیب، آلدی. او٘چونجو گو٘ن کیچیک قیزینی قویدو. اونو دا بال ساتان آلدی. بیر زامان کئچدی. قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: دوروم گئدیم قیزلارا بیر باش ووروم، گؤروم نه حالدا دیرلار. دوروب گئدیب بیر عباسی وئریب گو٘ذر ده کی باققال دان اریک قاخی آلدی. ( آلت یازی: عباسی= قدیم ۲۰۰ دینار، ایندی کی۲۰ دینار). قاخلاری جیبینه دولدوروب گئتدی بؤیوک قیزین ائوینه چاتدی. قاپی دؤیدو. قیز قاپینی آچدی. سلام، علیک السلام. خوش بئش ائدیب گئدیب اوتاقدا اوتوردلار. قوجا آرواد قاخلاری قیزا وئردی. گئجه اولدو، داماد گلدی. کله پاچا گتیر میشدی. خانیمینا دئدی: خانیم بولاری قوی تندیر ده پیشسین، سحر یئیه ریک. یاتماق واقتی گلدی. هامی یوخویا گئدینجه قوجا آرواد دوروب گئتدی تندیرین باشینا، کله پاچانی پیشیب پیشمه میش چیخاریب دیشینه چکدی. کله پز خیش خیش سسینه آییلیب دئدی: خانیم، ایت کله پاچانی یئییر، دور اونو قوواق. ار آرواد دوروب تندیرین باشینا گئتدیلر. قیز آنا سینی او حالدا گؤرونجه دئدی: آرواد، دور بو ائو دن گئت، منیم آبریمی آپاردین. قوجا آرواد دئدی: قاخلاریمی وئر گئدیم. قاخلارین آلیب سحر تئزدن قوندو کباب پزین ائوینه. قاخلاری وئردی قیزینا صحبته قیزیشدیلار. آخشام کاباب پز گلدی. کاباب لیق ات گتیر میشدی. قناره دن آسیب گلیب اوتوردولار. شام یئییب یاتاندان سونرا قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: دوروم گئدیم میتباخا. چوخداندی ات یئمه میشم. دوروب گئتدی. گؤردو الی قناره یه یئتیرمیر. هئی آتیلدی، آتیلدی، گئنه الی یئتیر مه دی. کاباب پز تاپبا تاپ سسینه اویانیب، دئدی: خانیم، دور! اوغرو گلیب. دوروب گؤردولر قوجا آرواد هئی آتیلیر اتی توتا، الی یئتیشمیر. قیز ننه سین او حالدا گؤروب دئدی: ای وای آبریم گئتدی. سحر قوجا آروادا دئدی: دور گئت ائویوه. بوردا قالمانی ایسته میرم. قوجا آرواد دئدی: منیم قاخلاریمی وئر گئدیم. قاخلاری آلیب کیچیک قیزینین ائوینه یو٘گوردو. قونشولوقدا توی واریدی. بولاری دا چاغیرمیشلار. قیز دئدی: منیم قوناغیم وار گله بیلمرم. دئدیلر: قوناغیوی دا گتیر. ننه بالا دوروب تویا گئتدیلر. اولار دا بال ساتان ایدیلر. مطرب لر، چالانلار چالیب اوینا دیلار، بیر وور سیندیر سالمیشلار ، گل گوره سن! قوجا آرواد یاواش گئدیب بال کوزه لری نین یئرینی تاپدی. الین سالدی کیچیک بیر کوزه دن بال یئسین، الی ایلیشدی، هرنه اللشدی چیخمادی. چاره سیز کوزه نی ووردو چادراسی نین آلتینا گلیب مجلس ده اوتوردو. یاتماق واقتی یئتیشدی. یای گئجه سی دی، آی دا چیخمیشدی. قوجا آروادین یئرین حیطده سالدیلار. گئجه یاریسی دوردو گؤرسون کوزه نی نه ائتسین. اویان بویانا باخیب بیر مرمر داش گؤردو، پار پار پاریلدیردی. دئمه داش یوخ، بیر چالانین داز باشی دی، آیین ایشیغیندا پاریلدیر. قوجا آرواد الین قووزاییب برکدن چالدی چالانین باشینا. چیغیر باغیر گؤیه گئتدی. هامی یوخودان آییلیب گؤردو چالانین باش گؤزوندن قان سو٘زور، چیغیریر: ای وای، ذلیل اولاسیز، باشیمی سیندیر دیلار! ...وای، اؤلدوم!... قیز ننه سینی او حالدا گؤردو، اوتانج دان قاچیب صاندیق خانا دا گیزلندی. سحر آنا سینا دئدی: دا بس دی. دور گئت، آبریمی آپاردین. قوجا آرواد دئدی: قاخلاریمی وئر گئدیم. قیز قاخلارینی وئریب دئدی: آل، جهنم اول!... قوجا آرواد قاخلاری آلیب ائوینه ساری یولا دو٘شدو. گلیب گو٘ذر ده کی باققالین توکانینا یئتیشدی. باققالا دئدی: قاخلاریوی آل منیم بیر عباسیمی وئر، قاخ ماخ دا ایسته میرم. باققال اؤنجه راضی دئییلدی. قوجا آرواد دیره نینجه، قاخلاری آلیب بیر عباسی نی قایتاردی. قوجا آرواد گلیب ائوینده اوتوردو، بیر داها قیز لارینین گؤرمه یینه گئتمه دی.
سون🌳
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آذربایجان افسانه لری
سؤیلهین:« صمد بهرنگی - بهروز دهقانی»
چئویرن:«منیژه جمنژاد»
قوجا آرواد لا او٘چ قیزی
👵🏻 بیری واریدی، بیری یوخودو. قوجا بیر آرواد واریدی، او٘چ قیزی واریدی. اوچو ده ائوده قالمیش، ار تاپا بیلمیردیلر. بیر گو٘ن قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: گرک ال - آیاق ائلییب قیزلاری اره وئرم. نئیلییم، نئیله مییم؟ قوجا آرواد بیر آز دو٘شونندن سونرا، بؤیوک قیزینین جهره سی نی گتیریب، قاپیا قویوب، قیزی دا قویدو جهره نین دالیسینا. قیز اییرمه یه باش قاتدی. آخشام بیر کله پز ایشدن گلیردی، قیزی گؤروب بَینیب، آلدی. صاباح قوجا آرواد اورتانجی قیزینی گتیریب قویدو جهرهنین دالیسینا. اونو دا بیر کاباب پز گؤروب بینیب، آلدی. او٘چونجو گو٘ن کیچیک قیزینی قویدو. اونو دا بال ساتان آلدی. بیر زامان کئچدی. قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: دوروم گئدیم قیزلارا بیر باش ووروم، گؤروم نه حالدا دیرلار. دوروب گئدیب بیر عباسی وئریب گو٘ذر ده کی باققال دان اریک قاخی آلدی. ( آلت یازی: عباسی= قدیم ۲۰۰ دینار، ایندی کی۲۰ دینار). قاخلاری جیبینه دولدوروب گئتدی بؤیوک قیزین ائوینه چاتدی. قاپی دؤیدو. قیز قاپینی آچدی. سلام، علیک السلام. خوش بئش ائدیب گئدیب اوتاقدا اوتوردلار. قوجا آرواد قاخلاری قیزا وئردی. گئجه اولدو، داماد گلدی. کله پاچا گتیر میشدی. خانیمینا دئدی: خانیم بولاری قوی تندیر ده پیشسین، سحر یئیه ریک. یاتماق واقتی گلدی. هامی یوخویا گئدینجه قوجا آرواد دوروب گئتدی تندیرین باشینا، کله پاچانی پیشیب پیشمه میش چیخاریب دیشینه چکدی. کله پز خیش خیش سسینه آییلیب دئدی: خانیم، ایت کله پاچانی یئییر، دور اونو قوواق. ار آرواد دوروب تندیرین باشینا گئتدیلر. قیز آنا سینی او حالدا گؤرونجه دئدی: آرواد، دور بو ائو دن گئت، منیم آبریمی آپاردین. قوجا آرواد دئدی: قاخلاریمی وئر گئدیم. قاخلارین آلیب سحر تئزدن قوندو کباب پزین ائوینه. قاخلاری وئردی قیزینا صحبته قیزیشدیلار. آخشام کاباب پز گلدی. کاباب لیق ات گتیر میشدی. قناره دن آسیب گلیب اوتوردولار. شام یئییب یاتاندان سونرا قوجا آرواد اؤز اؤزونه دئدی: دوروم گئدیم میتباخا. چوخداندی ات یئمه میشم. دوروب گئتدی. گؤردو الی قناره یه یئتیرمیر. هئی آتیلدی، آتیلدی، گئنه الی یئتیر مه دی. کاباب پز تاپبا تاپ سسینه اویانیب، دئدی: خانیم، دور! اوغرو گلیب. دوروب گؤردولر قوجا آرواد هئی آتیلیر اتی توتا، الی یئتیشمیر. قیز ننه سین او حالدا گؤروب دئدی: ای وای آبریم گئتدی. سحر قوجا آروادا دئدی: دور گئت ائویوه. بوردا قالمانی ایسته میرم. قوجا آرواد دئدی: منیم قاخلاریمی وئر گئدیم. قاخلاری آلیب کیچیک قیزینین ائوینه یو٘گوردو. قونشولوقدا توی واریدی. بولاری دا چاغیرمیشلار. قیز دئدی: منیم قوناغیم وار گله بیلمرم. دئدیلر: قوناغیوی دا گتیر. ننه بالا دوروب تویا گئتدیلر. اولار دا بال ساتان ایدیلر. مطرب لر، چالانلار چالیب اوینا دیلار، بیر وور سیندیر سالمیشلار ، گل گوره سن! قوجا آرواد یاواش گئدیب بال کوزه لری نین یئرینی تاپدی. الین سالدی کیچیک بیر کوزه دن بال یئسین، الی ایلیشدی، هرنه اللشدی چیخمادی. چاره سیز کوزه نی ووردو چادراسی نین آلتینا گلیب مجلس ده اوتوردو. یاتماق واقتی یئتیشدی. یای گئجه سی دی، آی دا چیخمیشدی. قوجا آروادین یئرین حیطده سالدیلار. گئجه یاریسی دوردو گؤرسون کوزه نی نه ائتسین. اویان بویانا باخیب بیر مرمر داش گؤردو، پار پار پاریلدیردی. دئمه داش یوخ، بیر چالانین داز باشی دی، آیین ایشیغیندا پاریلدیر. قوجا آرواد الین قووزاییب برکدن چالدی چالانین باشینا. چیغیر باغیر گؤیه گئتدی. هامی یوخودان آییلیب گؤردو چالانین باش گؤزوندن قان سو٘زور، چیغیریر: ای وای، ذلیل اولاسیز، باشیمی سیندیر دیلار! ...وای، اؤلدوم!... قیز ننه سینی او حالدا گؤردو، اوتانج دان قاچیب صاندیق خانا دا گیزلندی. سحر آنا سینا دئدی: دا بس دی. دور گئت، آبریمی آپاردین. قوجا آرواد دئدی: قاخلاریمی وئر گئدیم. قیز قاخلارینی وئریب دئدی: آل، جهنم اول!... قوجا آرواد قاخلاری آلیب ائوینه ساری یولا دو٘شدو. گلیب گو٘ذر ده کی باققالین توکانینا یئتیشدی. باققالا دئدی: قاخلاریوی آل منیم بیر عباسیمی وئر، قاخ ماخ دا ایسته میرم. باققال اؤنجه راضی دئییلدی. قوجا آرواد دیره نینجه، قاخلاری آلیب بیر عباسی نی قایتاردی. قوجا آرواد گلیب ائوینده اوتوردو، بیر داها قیز لارینین گؤرمه یینه گئتمه دی.
سون🌳
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
اوشاق ادبیاتی
«کارتون»
اوچ ناغیل
اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«کارتون»
اوچ ناغیل
اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«بهروزصدیق»
"سؤز"
سند ن آچیرام سؤز،آچیلیرچؤلده چیچکلر
سند ن آچیرام سؤز،چیله نیر شعره دیلکلر
اؤیرن چیچه ییم آغریمی،یوخسا منی بیر گون
حسرتلرالی پارچالاییب تام دیده جکلر
حرییته،شعرییته،اینسانلیغا سؤزوئر
گئج ـ تئز بیزی دؤوران واراغیندان سیله جکلر
باخ گؤزلریمه !!یاسلی یارانمیش بونو بیل کی
تکجه سنی ،تکجه سنی ،تکجه سنی بکلر
سند ن سؤز آچان شاعیری سسد ن کی بوشالدی
هیجرانین الیند ن نه چکیب دیربیله جک لر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
"سؤز"
سند ن آچیرام سؤز،آچیلیرچؤلده چیچکلر
سند ن آچیرام سؤز،چیله نیر شعره دیلکلر
اؤیرن چیچه ییم آغریمی،یوخسا منی بیر گون
حسرتلرالی پارچالاییب تام دیده جکلر
حرییته،شعرییته،اینسانلیغا سؤزوئر
گئج ـ تئز بیزی دؤوران واراغیندان سیله جکلر
باخ گؤزلریمه !!یاسلی یارانمیش بونو بیل کی
تکجه سنی ،تکجه سنی ،تکجه سنی بکلر
سند ن سؤز آچان شاعیری سسد ن کی بوشالدی
هیجرانین الیند ن نه چکیب دیربیله جک لر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
Forwarded from ادبیات سئونلر
آنتوان چخوف یالنیز 44ایل یاشادی او قیسا عومرونده 700دن آرتیق ادبی اثر یازیب یارادتدی.
یازیچی اولماغا گرک هر گون یازاسان .
چخوف
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
یازیچی اولماغا گرک هر گون یازاسان .
چخوف
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«آنتوان چخوف»
اكثريت عظيم روشنفكرانى كه مىشناسم در جستوجوى چيزى نيستند و هيچ كارى نمىكنند و به درد كارى نمىخورند. همهشان بد تحصيل كردهاند به طور جدى مطالعه نمىكنند دربارهى علوم فقط پرحرفى مىكنند از هنر هم كم سر در مىآورند. همهشان خودشان را مىگيرند و با قيافه جدى گندهگويى و فلسفهبافى مىكنند حال آنكه پيش چشمشان كارگرها غذا ندارند و چهل نفرى در يک اتاق نامناسب مىخوابند توى ساس و تعفن و گند و رطوبت و ناپاكى اخلاقى مىلولند. پر واضح است كه همه حرفهاى قشنگمان فقط براى آن است كه سر خودمان و ديگران شيره بمالیم.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اكثريت عظيم روشنفكرانى كه مىشناسم در جستوجوى چيزى نيستند و هيچ كارى نمىكنند و به درد كارى نمىخورند. همهشان بد تحصيل كردهاند به طور جدى مطالعه نمىكنند دربارهى علوم فقط پرحرفى مىكنند از هنر هم كم سر در مىآورند. همهشان خودشان را مىگيرند و با قيافه جدى گندهگويى و فلسفهبافى مىكنند حال آنكه پيش چشمشان كارگرها غذا ندارند و چهل نفرى در يک اتاق نامناسب مىخوابند توى ساس و تعفن و گند و رطوبت و ناپاكى اخلاقى مىلولند. پر واضح است كه همه حرفهاى قشنگمان فقط براى آن است كه سر خودمان و ديگران شيره بمالیم.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
روایت« احمد غلامی» از گفتوگو با« رحیم رئیسنیا»
چپ نوستالژیک
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است. او برای نسل ما یک چپ نوستالژیک است
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است.
بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
چپ نوستالژیک
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است. او برای نسل ما یک چپ نوستالژیک است
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است.
بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
روایت« احمد غلامی» از گفتوگو با« رحیم رئیسنیا»
چپ نوستالژیک
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است. او برای نسل ما یک چپ نوستالژیک است
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است. او برای نسل ما یک چپ نوستالژیک است. چپی که دیگر از دست رفته است و حیاتش را میتوان در خاطرات نسل اول چپهای ایران جستوجو کرد. از این منظر است که کتاب «گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» معنای خاصی پیدا میکند. این کتاب شامل 75 یادداشت و مقاله و گزارش از میان جلد اول 470صفحهای آثار محمدامین رسولزاده است که پروفسور شیرمحمد حسیناف آن را تألیف کرده است. در تبریز رحیم رئیسنیا در طبقه پایین خانهاش که دفتر کارش است پذیرای ما میشود: من و عباس کوثری، عکاس روزنامه «شرق». رئیسنیا با همسرش در طبقه بالای این دفتر زندگی میکند. اما او همواره در دفتر کارش است و حتی بعضی شبها در میان کتابها و روزنامههای دوره مشروطه که مجلدند و دورتادور اتاق چیده شدهاند، میخوابیده است. در این اتاق هنوز نهضت مشروطه ادامه دارد. مجلس به توپ بسته نشده است و بحث و جدلهای مشروطهخواهان و مشروعهخواهان بلند است که لیاخوف به فرمان محمدعلیشاه و به خواست روسیه، مجلس و دموکراسی نوپای ایران را به توپ میبندد. اگر بخواهیم بهتوپبستن مجلس مشروطه را با کودتای 28 مرداد آمریکایی- انگلیسی دوره محمدرضاشاه مقایسه کنیم، بیتردید عملکرد روسیه به مراتب شرمآورتر از کودتای 28 مرداد 1332 است؛ چراکه در این حمله، دموکراسی، این نوزاد تازه پا به عرصه نهاده ایران مجروح میشود. بگذریم.
محمدامین رسولزاده به معنای واقعی یک روزنامهنگار سیاسی است. روزنامهنگاری رادیکال با مانیفستی در دست که در بحرانهای مشروطه کژومژ نشده و بیش از هرکس، مشروطه را تحلیل و نسبت به عواقب آن هشدار میدهد. محمدامین رسولزاده در سال 1884 در روستای نوخانی باکو به دنیا آمده است و حدود هفتاد سال زندگی پرتلاطمی را پشت سر نهاده است. او پیش پدرش آخوند حاجی ملا علیاکبر در مدرسه روس- مسلمان و هنرستان حرفهای باکو تحصیل کرد. واپسین سالهای تحصیلی او در هنرستان مقارن بود با جوشوخروشهای انقلابی در روسیه بهویژه شهر کارگری باکو. «همت، نخستین سازمان سوسیالدموکراتیک محلی در باکو بود که رسولزاده هم در زمره بنیانگذاران آن به شمار رفته است. او ضمن فعالیتهای تشکیلاتی که در جریانش با انقلابیونی چون «کوبا» (استالین بعدی) آشنا شد، در انتشار نشریات همتی چون تکامل و یولداش فعال بود و با روزنامههایی چون ارشاد و ترقی نیز همکاری داشت و در همین دوره مقالات زیادی در پیرامون رویدادهای انقلاب مشروطیت ایران انتشار داد. رسولزاده در اوایل 1327 به ایران آمد و از رشت و جلفا و تبریز و ارومیه و تهران گزارشهای جالبی برای درج در روزنامه ترقی تهیه کرد. او اندکی پس از رسیدن به تهرانِ تازهفتحشده، در تشکیل و سازماندهی حزب دموکرات ایران و تهیه نظامنامه و مرامنامه و تعیین خط مشی حزبی با سیدحسن تقیزاده و حیدرخان عمواوغلی و... همکاری داشته» (صفحه ۹، کتاب «گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران»).
محمدامین رسولزاده به هر آنچه یک روزنامهنگار سیاسی رؤیایش را در سر میپروراند جامه عمل پوشانده است؛ از تأسیس روزنامه و حزب تا فعالیت در جریانهای انقلابی قفقاز و باکو و نهضت مشروطه تا بنیانگذاری و اعلام جمهوری مستقل آذربایجان که این آخری موجب نقار او با ایرانیان از جمله جریانهای سیاسی- انقلابی تبریز و سید محمد خیابانی شد. اما ناگفته پیداست محمدامین رسولزاده در رخداد مشروطیت یا مشروطه تأثیر انکارناپذیری داشت. بیش از تأثیر سیاسی او باید از تعابیر تازهای که وارد ادبیات سیاسی ایران کرد سخن گفت؛ تعابیری همچون کار تشکیلاتی، ایجاد حزب، دغدغه ایجاد اتحادیههای کارگری و اهمیتدادن به مردم بهعنوان عنصر اصلی نهضت مشروطه که در این جنبش ناگهان مفقود شد: «ملت ایران اگر بیدار و هوشیار باشند این مشروطه محدود را نهتنها از دست نمیدهند بلکه حتی موفق هم میشوند که آن را وسعت و عمق بیشتری بخشیده، به رژیم مشروطه کاملتری تبدیل سازند و نیز توان آن را دارند که محمدعلی میرزای مستبد را وادار سازند که بهمانند مظفرالدین شاه یک شاه موافق ترقی و مراعی اصول حریت باشد...
چپ نوستالژیک
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است. او برای نسل ما یک چپ نوستالژیک است
بهانه سفر ما به تبریز فقط کتاب «محمدامین رسولزاده، گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» نیست. بیش از کتاب، مترجم آن است که بخشی از دوران زندگی انقلابی نسل ما را با ترجمه رمانهای یاشار کمال همچون «قهر دریا» و «اربابهای آقچاساز» و رمان تاریخی «تبریز مهآلود»، محمد سعید اردوبادی ساخته است. او برای نسل ما یک چپ نوستالژیک است. چپی که دیگر از دست رفته است و حیاتش را میتوان در خاطرات نسل اول چپهای ایران جستوجو کرد. از این منظر است که کتاب «گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران» معنای خاصی پیدا میکند. این کتاب شامل 75 یادداشت و مقاله و گزارش از میان جلد اول 470صفحهای آثار محمدامین رسولزاده است که پروفسور شیرمحمد حسیناف آن را تألیف کرده است. در تبریز رحیم رئیسنیا در طبقه پایین خانهاش که دفتر کارش است پذیرای ما میشود: من و عباس کوثری، عکاس روزنامه «شرق». رئیسنیا با همسرش در طبقه بالای این دفتر زندگی میکند. اما او همواره در دفتر کارش است و حتی بعضی شبها در میان کتابها و روزنامههای دوره مشروطه که مجلدند و دورتادور اتاق چیده شدهاند، میخوابیده است. در این اتاق هنوز نهضت مشروطه ادامه دارد. مجلس به توپ بسته نشده است و بحث و جدلهای مشروطهخواهان و مشروعهخواهان بلند است که لیاخوف به فرمان محمدعلیشاه و به خواست روسیه، مجلس و دموکراسی نوپای ایران را به توپ میبندد. اگر بخواهیم بهتوپبستن مجلس مشروطه را با کودتای 28 مرداد آمریکایی- انگلیسی دوره محمدرضاشاه مقایسه کنیم، بیتردید عملکرد روسیه به مراتب شرمآورتر از کودتای 28 مرداد 1332 است؛ چراکه در این حمله، دموکراسی، این نوزاد تازه پا به عرصه نهاده ایران مجروح میشود. بگذریم.
محمدامین رسولزاده به معنای واقعی یک روزنامهنگار سیاسی است. روزنامهنگاری رادیکال با مانیفستی در دست که در بحرانهای مشروطه کژومژ نشده و بیش از هرکس، مشروطه را تحلیل و نسبت به عواقب آن هشدار میدهد. محمدامین رسولزاده در سال 1884 در روستای نوخانی باکو به دنیا آمده است و حدود هفتاد سال زندگی پرتلاطمی را پشت سر نهاده است. او پیش پدرش آخوند حاجی ملا علیاکبر در مدرسه روس- مسلمان و هنرستان حرفهای باکو تحصیل کرد. واپسین سالهای تحصیلی او در هنرستان مقارن بود با جوشوخروشهای انقلابی در روسیه بهویژه شهر کارگری باکو. «همت، نخستین سازمان سوسیالدموکراتیک محلی در باکو بود که رسولزاده هم در زمره بنیانگذاران آن به شمار رفته است. او ضمن فعالیتهای تشکیلاتی که در جریانش با انقلابیونی چون «کوبا» (استالین بعدی) آشنا شد، در انتشار نشریات همتی چون تکامل و یولداش فعال بود و با روزنامههایی چون ارشاد و ترقی نیز همکاری داشت و در همین دوره مقالات زیادی در پیرامون رویدادهای انقلاب مشروطیت ایران انتشار داد. رسولزاده در اوایل 1327 به ایران آمد و از رشت و جلفا و تبریز و ارومیه و تهران گزارشهای جالبی برای درج در روزنامه ترقی تهیه کرد. او اندکی پس از رسیدن به تهرانِ تازهفتحشده، در تشکیل و سازماندهی حزب دموکرات ایران و تهیه نظامنامه و مرامنامه و تعیین خط مشی حزبی با سیدحسن تقیزاده و حیدرخان عمواوغلی و... همکاری داشته» (صفحه ۹، کتاب «گزارشهایی از انقلاب مشروطیت ایران»).
محمدامین رسولزاده به هر آنچه یک روزنامهنگار سیاسی رؤیایش را در سر میپروراند جامه عمل پوشانده است؛ از تأسیس روزنامه و حزب تا فعالیت در جریانهای انقلابی قفقاز و باکو و نهضت مشروطه تا بنیانگذاری و اعلام جمهوری مستقل آذربایجان که این آخری موجب نقار او با ایرانیان از جمله جریانهای سیاسی- انقلابی تبریز و سید محمد خیابانی شد. اما ناگفته پیداست محمدامین رسولزاده در رخداد مشروطیت یا مشروطه تأثیر انکارناپذیری داشت. بیش از تأثیر سیاسی او باید از تعابیر تازهای که وارد ادبیات سیاسی ایران کرد سخن گفت؛ تعابیری همچون کار تشکیلاتی، ایجاد حزب، دغدغه ایجاد اتحادیههای کارگری و اهمیتدادن به مردم بهعنوان عنصر اصلی نهضت مشروطه که در این جنبش ناگهان مفقود شد: «ملت ایران اگر بیدار و هوشیار باشند این مشروطه محدود را نهتنها از دست نمیدهند بلکه حتی موفق هم میشوند که آن را وسعت و عمق بیشتری بخشیده، به رژیم مشروطه کاملتری تبدیل سازند و نیز توان آن را دارند که محمدعلی میرزای مستبد را وادار سازند که بهمانند مظفرالدین شاه یک شاه موافق ترقی و مراعی اصول حریت باشد...
به نظر ما چگونگی سرنوشت مشروطه ایران تنها به مردم ایران بستگی دارد...» (صفحه ۴۹ همان کتاب). در کنار این اندیشهورزیهای سیاسی آنچه شخصیت محمدامین رسولزاده را جذاب میکند توفان حوادث سیاسی است که در بیشتر مواقع زندگی و حیاتش را به مخاطره انداخته است. رحیم رئیسنیا نیز دراینباره میگوید: «وقتی استالین بهعنوان کمیسر خلقها گذرش به باکو میافتد، محمدامین رسولزاده توسط انقلابیون روس دستگیر و زندانی شده است. استالین به زندان میرود تا او را ببیند. رسولزاده استالین را نمیشناسند، فقط میبیند چهره او برایش آشنا است. استالین دستور میدهد رسولزاده را از بند خارج کنند و به دفتر او بیاورند. همه همبندیهای او فکر میکند رسولزاده را برای اعدام میبرند، اما استالین به جبران زمانی که رسولزاده او را از زندان فراری داده است او را آزاد و توصیه میکنند برای نجات جانش با قطار شخصی او به مسکو برود. رسولزاده با خانوادهاش خداحافظی میکند و با قطار شخصی استالین به مسکو و بعد از چندی از مسکو به ترکیه میرود». روزنامه «ایران نو» که به سردبیری محمدامین رسولزاده منتشر میشود، اولین روزنامهای است که در شکل و قطعی همچون روزنامههای آن زمان اروپایی است. گزارشهای رسولزاده از نهضت مشروطه و تحلیل وقایع او از اوضاع چنان مقرون به واقعیت است که گویا او یک بار پیش از این انقلاب را زیسته است: «تا امروز زحمت کشیدید و برای تشکیل مشروطه دستخط گرفتید. بعد از این نوبت تلاش اصلی است. زیرا اگر دست از کوشش بردارید، بیگمان به پیشبرد منظور خود موفق نخواهید شد. در آن صورت حکام شما مشروطه و آزادیتان را از دستتان به درآورده، با صدای بلند به دنیا اعلام خواهند کرد که: ما آزادی دادیم، لیکن ملت به علت عدم آمادگی نتوانست آن را حفظ کند... همت کنید رفقا، وقت تکاهل نیست!» (صفحه ۴۴، همان کتاب)
رحیم رئیسنیا میگوید: «رسولزاده فارسی را میفهمید اما نمیتوانست فارسی بنویسد با وجود این، سردبیری روزنامه ایران نو را بر عهده گرفته بود. این روزنامه یکی از نقاط عطف روزنامهنگاری ایران از نظر شکل و محتوا است. ایران نو به معنای واقعی کلمه یک روزنامه انترناسیونال بوده است. در این روزنامه هم مسلمانان نقش داشتند و مینوشتند، هم ارامنه و هم نویسندگان مهمی با گرایشهای مارکسیستی». وقتی از محمدامین رسولزاده سخن میگوییم با یک پرسش اساسی روبهرو میشویم؛ چرا نهضت مشروطه وامدار چهرههایی همچون او و منطقه قفقاز و باکو است. رحیم رئیسنیا میگوید: «منطقه قفقاز در دوره مشروطه از اهمیت ویژهای برخوردار بود. اولین روزنامههای سیاسی در قفقاز منتشر شده است و روشنفکران بسیاری در این روزنامهها از جمله خود محمدامین رسولزاده قلم زدهاند. همچنین روسها برای تربیت کارمندان خود مدارس روس تاتار را باز کردند. روسها به ترکها تاتار میگفتند. مدارس روس تاتار که در سراسر منطقه مسلماننشین قفقاز باز شده بود به عدهای از جوانان که در مکتب درس خوانده بودند شانس حضور در این مدارس را میدهد و آنان با زبان و فرهنگ روس آشنا میشوند و زمینه تحصیل در دانشسرای گوری در گرجستان را پیدا میکنند. گوری زادگاه استالین است و تا همین اواخر مجسمهاش در وسط شهر بود. خانه استالین موزه شده و هنوز قسمتی از قطاری که استالین با آن سفر میرفت وجود دارد».
منطقه قفقاز به لحاظ سیاسی و نزدیکی با جریانات سیاسی در ترکیه و روسیه دیگر درهمجوشی است که سرریز آن به تبریز و از تبریز به تهران و نهضت مشروطه میریزد. کارگران ایرانی در قفقاز که در کارخانه با وضعیت ذلتباری مشغول کار هستند و برخی دیگر که به شغل سخت باربری روی آوردهاند، زمینهساز خشم و اعتراض به وضعیت موجود ایران میشوند. محمدامین رسولزاده در یکی از یادداشتهایش با عنوان «حمالان پل» به رنج عمیق کارگران ایرانی میپردازد. اگر نگوییم قفقاز و باکو خاستگاه نهضت مشروطه بوده است، میتوان گفت جنبش چپ ایران از آنجا سر برآورده است. رحیم رئیسنیا میگوید: «باکو در حقیقت خاستگاه جنبش چپ ایران بوده است و چپ چون تشکیلات داشت در نهضت مشروطه نقش اساسی ایفا میکند. تفلیس یکی از مراکز مهم فعالیتهای فرهنگی ایران بوده است. روزنامه «ملانصرالدین» و «شرق روس» در اینجا چاپ و منتشر میشده. در واقع میتوان گفت چپ ایران آنجا پا گرفته است، مخصوصا باکو که کارگران ایرانی آنجا کار میکردند و خواه ناخواه با شرکت در اعتراضات و اعتصابات کارگری پایشان به مبارزه باز میشد. حتی عدهای از ایرانیها در تشکیلات همت که شاخه مسلمانان حزب سوسیالدموکرات کارگری روسیه بود، فعال بودند. این کارگران قبل از اینکه خودشان به ایران بیایند، نالهها و فریادهایشان به ایران رسیده بود. اولین حزب چپ ایرانیان در باکو تشکیل شد. مرامنامه و اساسنامهاش هم بر اساس تشکیل سازمان همت بوده است.
رحیم رئیسنیا میگوید: «رسولزاده فارسی را میفهمید اما نمیتوانست فارسی بنویسد با وجود این، سردبیری روزنامه ایران نو را بر عهده گرفته بود. این روزنامه یکی از نقاط عطف روزنامهنگاری ایران از نظر شکل و محتوا است. ایران نو به معنای واقعی کلمه یک روزنامه انترناسیونال بوده است. در این روزنامه هم مسلمانان نقش داشتند و مینوشتند، هم ارامنه و هم نویسندگان مهمی با گرایشهای مارکسیستی». وقتی از محمدامین رسولزاده سخن میگوییم با یک پرسش اساسی روبهرو میشویم؛ چرا نهضت مشروطه وامدار چهرههایی همچون او و منطقه قفقاز و باکو است. رحیم رئیسنیا میگوید: «منطقه قفقاز در دوره مشروطه از اهمیت ویژهای برخوردار بود. اولین روزنامههای سیاسی در قفقاز منتشر شده است و روشنفکران بسیاری در این روزنامهها از جمله خود محمدامین رسولزاده قلم زدهاند. همچنین روسها برای تربیت کارمندان خود مدارس روس تاتار را باز کردند. روسها به ترکها تاتار میگفتند. مدارس روس تاتار که در سراسر منطقه مسلماننشین قفقاز باز شده بود به عدهای از جوانان که در مکتب درس خوانده بودند شانس حضور در این مدارس را میدهد و آنان با زبان و فرهنگ روس آشنا میشوند و زمینه تحصیل در دانشسرای گوری در گرجستان را پیدا میکنند. گوری زادگاه استالین است و تا همین اواخر مجسمهاش در وسط شهر بود. خانه استالین موزه شده و هنوز قسمتی از قطاری که استالین با آن سفر میرفت وجود دارد».
منطقه قفقاز به لحاظ سیاسی و نزدیکی با جریانات سیاسی در ترکیه و روسیه دیگر درهمجوشی است که سرریز آن به تبریز و از تبریز به تهران و نهضت مشروطه میریزد. کارگران ایرانی در قفقاز که در کارخانه با وضعیت ذلتباری مشغول کار هستند و برخی دیگر که به شغل سخت باربری روی آوردهاند، زمینهساز خشم و اعتراض به وضعیت موجود ایران میشوند. محمدامین رسولزاده در یکی از یادداشتهایش با عنوان «حمالان پل» به رنج عمیق کارگران ایرانی میپردازد. اگر نگوییم قفقاز و باکو خاستگاه نهضت مشروطه بوده است، میتوان گفت جنبش چپ ایران از آنجا سر برآورده است. رحیم رئیسنیا میگوید: «باکو در حقیقت خاستگاه جنبش چپ ایران بوده است و چپ چون تشکیلات داشت در نهضت مشروطه نقش اساسی ایفا میکند. تفلیس یکی از مراکز مهم فعالیتهای فرهنگی ایران بوده است. روزنامه «ملانصرالدین» و «شرق روس» در اینجا چاپ و منتشر میشده. در واقع میتوان گفت چپ ایران آنجا پا گرفته است، مخصوصا باکو که کارگران ایرانی آنجا کار میکردند و خواه ناخواه با شرکت در اعتراضات و اعتصابات کارگری پایشان به مبارزه باز میشد. حتی عدهای از ایرانیها در تشکیلات همت که شاخه مسلمانان حزب سوسیالدموکرات کارگری روسیه بود، فعال بودند. این کارگران قبل از اینکه خودشان به ایران بیایند، نالهها و فریادهایشان به ایران رسیده بود. اولین حزب چپ ایرانیان در باکو تشکیل شد. مرامنامه و اساسنامهاش هم بر اساس تشکیل سازمان همت بوده است.