«رضا براهنی»
قاوال چالان، اوخی ین، باخچالاردا، داغ اتگینده
باغین دیبینده سنین عکسیوی تاپاندا، او عکسی، باساندا باغرینا گیزلین
«دیلیم! دیلیم!» دییَن، «ای حیف اولموشوم، یازیغیم
گوزل دیلیم، نئجه باغریمدا یاندی، لاپ کوله دوندی
شبیه من
شبیه من!»
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
قاوال چالان، اوخی ین، باخچالاردا، داغ اتگینده
باغین دیبینده سنین عکسیوی تاپاندا، او عکسی، باساندا باغرینا گیزلین
«دیلیم! دیلیم!» دییَن، «ای حیف اولموشوم، یازیغیم
گوزل دیلیم، نئجه باغریمدا یاندی، لاپ کوله دوندی
شبیه من
شبیه من!»
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
جنگ
«آندره مالرو»
امروز مجبور شدم به سربازی شلیک کنم که وقتی روی زمین افتاد اسم زنش را صدا میکرد: ماریا ... و بعد جلو چشمان من مُرد.
به گردنش آویزی بود که عکس عروسی خودش و دخترک کمسنی در آن بود. حدس زدم ماریاست از خودم بدم آمد. من معمولا پای افراد را نشانه میگیرم. سعی میکنم آنها را نکُشم. فقط زخمی کنم تا دنبال ما نیایند اما وقتی پای این سرباز را نشانه گرفته بودم، ناگهان خم شد و گلوله به سینهاش خورد. حالا ماریای کوچکش چهقدر باید منتظر او بماند. چه قدر باید شال و پیراهن گرم ببافد که یک روز مردش از جنگ برگردد. از بچگی فکر میکردم مگر آدمها مجبورند با هم بجنگند و حالا میبینم بله گاهی مجبورند... چون آنها که دستور جنگ را میدهند زیر گلولهباران نیستند و با فکر چشمان سبز ماریا نمیمیرند. آنها در خانههای گرمشان نشستهاند و فقط دستور میدهند. کاش اسلحهام را به سمت رئیسانی میگرفتم که در خانههای گرمشان نشستهاند و آنها با یک خودنویس گران، حکم مرگ هزاران همسرِ ماریاها را امضا میکنند. راحتتر از نوشتن یک سلام./ تاریخ معاصرایران
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«آندره مالرو»
امروز مجبور شدم به سربازی شلیک کنم که وقتی روی زمین افتاد اسم زنش را صدا میکرد: ماریا ... و بعد جلو چشمان من مُرد.
به گردنش آویزی بود که عکس عروسی خودش و دخترک کمسنی در آن بود. حدس زدم ماریاست از خودم بدم آمد. من معمولا پای افراد را نشانه میگیرم. سعی میکنم آنها را نکُشم. فقط زخمی کنم تا دنبال ما نیایند اما وقتی پای این سرباز را نشانه گرفته بودم، ناگهان خم شد و گلوله به سینهاش خورد. حالا ماریای کوچکش چهقدر باید منتظر او بماند. چه قدر باید شال و پیراهن گرم ببافد که یک روز مردش از جنگ برگردد. از بچگی فکر میکردم مگر آدمها مجبورند با هم بجنگند و حالا میبینم بله گاهی مجبورند... چون آنها که دستور جنگ را میدهند زیر گلولهباران نیستند و با فکر چشمان سبز ماریا نمیمیرند. آنها در خانههای گرمشان نشستهاند و فقط دستور میدهند. کاش اسلحهام را به سمت رئیسانی میگرفتم که در خانههای گرمشان نشستهاند و آنها با یک خودنویس گران، حکم مرگ هزاران همسرِ ماریاها را امضا میکنند. راحتتر از نوشتن یک سلام./ تاریخ معاصرایران
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«حسن بابایی عجبشئرلی»
سون آرزو
براهنی جنابلاری نین مصاحیبه سینی تئلویزرده گوررکن قلمه آلیندی.
سکسنینده آلما عصا
قویما سنی قره باسا
کیم کی یوزایل یاشاماسا
گوناه اونون اوءزونده دیر.
عثمان ساری وللی
عوموردفتریم دن ۵۵تاباغینی واراقلامیشام، نئچه آی دان سونرا ۵۶جی تاباغی یازماغا جان آتیب سفربر اولمالیام. مندن ۳۰یاش ایل_سای دا ۵۰یاش دان چوخ معنویت دونیاسیندا بیر یازار،عالیم تنقیدچی، شاعیر، مدنی فعال، ان یاخینی دیلداشیمیزین ۳ساعاتلیق دانیشیغینا قوناق اولدوم. چوخ صمیمی، دادلی _دوزلو دانیشیق آپاریب تاماشاچی لاری اوءزو ایله بیر آیاقدا ساخلادیغینی تئلفون زنگ لریندن دویدوم. دالی قالمیش ایشلریمه گوره باغا گئتمیشدیم، نئجه اولدو الیم تئلویزیونون کونتورونا توخوندو، یئریمده دونوب قالدیم، گوی ده آرادییغیمی یئرده یوخ ائفیرده تاپمیشدیم. یازارین نئچه اثرینی ایل لر اوءنجه اوخویوب تبریز قوخوسونو تامسینمیشدیم. او جمله دن،.،رازهای سرزمین من، ،آواز کشتگان، ،تاریخ مذکر، ،قصه نویسی در ایران، ،چاه، نئچه مقاله لرینی دوور مطبوعات دا نظردن کئچیریب ذوق آلمیشدیم.
براهنی جنابلاری بیر شعر کیتابی نین مقدمه سینده وئریلن سئوالی بئله جاوابلاندیریر. نئجه اولدو ادبیات ژانرینی سئچدینیز؟ شاعیر دوشونن بئین له، دویونن اورک له یوردونا قارشی جاواب قایتاریر:او زامانلار بئیلانکی داداغ اته یینده اییلنجه یئری ،بیرده بیر کافه وار ایدی، گونلرین بیرینده یولومو اورادان سالمیش اولدوم، هوندورلوک دن دره یه نظر سالدیقدا بیریسی ال قوشو قولتوغوندان چیخاریب گویه بوراخیردی. نئجه اولدو قوشبازین باشینداکی بورکونو یئل باشیندان گوتوروب گتیریب تاخدی منیم باشیما، بیرده باخدیم نئچه ایل لردیر یازیرام. بورادک ائشیتدیک لریم، اوخودوقلاریم براهنی جنابلاریندان آنا دیلینده اولمامیشدی،
بو دوءنه آناسی نین دانیشدیغی دیلده تاماشاچی لاری فیض یاب ائدیردی، دئمک باغا نه اوچون گلدییمی اونودوب دانیشیغا قولاق یاتیریب، یازیلارینان اوست_اوسته دوشدویوندن سئوینجیم آرتیب ذوق آلیردیم. یازیلاری کیمی دانیشدیقلاریندان دا تبریز قوخوسو حیس اولونوردو. قارداشیندان بیر خاطیره دانیشدی، دئدیک لرینه گوره قارداشی نین عالی درجه لی دیپلوم لاری اولدوغو حالدا، تهران اونیورسیته لرینده پیسیکولوک(روان شناسی) کورسوندا اویرتمن لیک ائدیب، عالیم له دانیشارکن دئیرمیش: گونده ۱۰ساعت آنامین دیلینده دانیشاندا یورولماییرام، آنجاق ایکی ساعت باشقا دیلده درس کئچیرنده، عینی جمله سینی گتیریرم..انگیم قیفیللاییر.....
براهنی جنابلاری نین نئچه دیله احاطه سی، گنیش بیلییه مالیک اولماسی،دونیا مقیاسیندا باشقا خالقلارین ادبیاتلاریلا تانیش لیقلاری اونلارین دانیشیق طرزلرینه باشقا بیر تام گتیریب، داها مثلا، بر فرض مثال، ترکیب لرینی ایشلتمه دن آردیجیل اولاراق سربست دانیشیر.
دانیشیقلاری نین سونوندا آپاریجی سون سوزونوز، سون آرزونوز نه اولا بیلر دئدیکده، جاوابی یازییا آلمادان اوءنجه یولداشیم دان ائشیتدییم بیرتمثیلی گتیرییرم.بیر توکانچی نین بیر تای دویوسونو یولدان کئچن بیریسی گوتوروب قاچیریر، توکانچی شاگیردینه بویوروق وئریر: قاچ توت. بیر آزدان شاگیردین الی آیاغیندان اوزون گلیشینی گوردوکده. نه اولدو سویله ییر. توتا بیلمه دیم شاگیرد دئیر. توکانچی سئوال وئریر: بس نیه؟ آخی _آخی او اوءزونه قاچیردی، من ایسه سنه
دئیر. بوتمثیل نه یی یادیما سالیر. سهندین استاد شهریارا یازدیغی شعرسل مکتوبو. اوءزگه چیراغینا یاغ اولماق. بیزه وردیش اولماسین. ایندیسه براهنی جنابلاری نین سون آرزوسو :هامی میزا موفقیت آرزولاییرام، آنجاق تبریزده اوللام،بوتون مکتب لرده آنا دیلینده تحصیل باش توتا من ایسه بیرینجی کیلاس دا اوتوروب آنامین دانیشدیغی دیلی بویاشدا اوءیرنم دئدیلر. گوز یاشلاری آمانیمی کسیب ساعته باخدیقدا گوردوم گئتمک زامانی گلیب قاپیمی دویور، یول اوزونو آناما تبریزه فیکیرلشیردیم.......
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
سون آرزو
براهنی جنابلاری نین مصاحیبه سینی تئلویزرده گوررکن قلمه آلیندی.
سکسنینده آلما عصا
قویما سنی قره باسا
کیم کی یوزایل یاشاماسا
گوناه اونون اوءزونده دیر.
عثمان ساری وللی
عوموردفتریم دن ۵۵تاباغینی واراقلامیشام، نئچه آی دان سونرا ۵۶جی تاباغی یازماغا جان آتیب سفربر اولمالیام. مندن ۳۰یاش ایل_سای دا ۵۰یاش دان چوخ معنویت دونیاسیندا بیر یازار،عالیم تنقیدچی، شاعیر، مدنی فعال، ان یاخینی دیلداشیمیزین ۳ساعاتلیق دانیشیغینا قوناق اولدوم. چوخ صمیمی، دادلی _دوزلو دانیشیق آپاریب تاماشاچی لاری اوءزو ایله بیر آیاقدا ساخلادیغینی تئلفون زنگ لریندن دویدوم. دالی قالمیش ایشلریمه گوره باغا گئتمیشدیم، نئجه اولدو الیم تئلویزیونون کونتورونا توخوندو، یئریمده دونوب قالدیم، گوی ده آرادییغیمی یئرده یوخ ائفیرده تاپمیشدیم. یازارین نئچه اثرینی ایل لر اوءنجه اوخویوب تبریز قوخوسونو تامسینمیشدیم. او جمله دن،.،رازهای سرزمین من، ،آواز کشتگان، ،تاریخ مذکر، ،قصه نویسی در ایران، ،چاه، نئچه مقاله لرینی دوور مطبوعات دا نظردن کئچیریب ذوق آلمیشدیم.
براهنی جنابلاری بیر شعر کیتابی نین مقدمه سینده وئریلن سئوالی بئله جاوابلاندیریر. نئجه اولدو ادبیات ژانرینی سئچدینیز؟ شاعیر دوشونن بئین له، دویونن اورک له یوردونا قارشی جاواب قایتاریر:او زامانلار بئیلانکی داداغ اته یینده اییلنجه یئری ،بیرده بیر کافه وار ایدی، گونلرین بیرینده یولومو اورادان سالمیش اولدوم، هوندورلوک دن دره یه نظر سالدیقدا بیریسی ال قوشو قولتوغوندان چیخاریب گویه بوراخیردی. نئجه اولدو قوشبازین باشینداکی بورکونو یئل باشیندان گوتوروب گتیریب تاخدی منیم باشیما، بیرده باخدیم نئچه ایل لردیر یازیرام. بورادک ائشیتدیک لریم، اوخودوقلاریم براهنی جنابلاریندان آنا دیلینده اولمامیشدی،
بو دوءنه آناسی نین دانیشدیغی دیلده تاماشاچی لاری فیض یاب ائدیردی، دئمک باغا نه اوچون گلدییمی اونودوب دانیشیغا قولاق یاتیریب، یازیلارینان اوست_اوسته دوشدویوندن سئوینجیم آرتیب ذوق آلیردیم. یازیلاری کیمی دانیشدیقلاریندان دا تبریز قوخوسو حیس اولونوردو. قارداشیندان بیر خاطیره دانیشدی، دئدیک لرینه گوره قارداشی نین عالی درجه لی دیپلوم لاری اولدوغو حالدا، تهران اونیورسیته لرینده پیسیکولوک(روان شناسی) کورسوندا اویرتمن لیک ائدیب، عالیم له دانیشارکن دئیرمیش: گونده ۱۰ساعت آنامین دیلینده دانیشاندا یورولماییرام، آنجاق ایکی ساعت باشقا دیلده درس کئچیرنده، عینی جمله سینی گتیریرم..انگیم قیفیللاییر.....
براهنی جنابلاری نین نئچه دیله احاطه سی، گنیش بیلییه مالیک اولماسی،دونیا مقیاسیندا باشقا خالقلارین ادبیاتلاریلا تانیش لیقلاری اونلارین دانیشیق طرزلرینه باشقا بیر تام گتیریب، داها مثلا، بر فرض مثال، ترکیب لرینی ایشلتمه دن آردیجیل اولاراق سربست دانیشیر.
دانیشیقلاری نین سونوندا آپاریجی سون سوزونوز، سون آرزونوز نه اولا بیلر دئدیکده، جاوابی یازییا آلمادان اوءنجه یولداشیم دان ائشیتدییم بیرتمثیلی گتیرییرم.بیر توکانچی نین بیر تای دویوسونو یولدان کئچن بیریسی گوتوروب قاچیریر، توکانچی شاگیردینه بویوروق وئریر: قاچ توت. بیر آزدان شاگیردین الی آیاغیندان اوزون گلیشینی گوردوکده. نه اولدو سویله ییر. توتا بیلمه دیم شاگیرد دئیر. توکانچی سئوال وئریر: بس نیه؟ آخی _آخی او اوءزونه قاچیردی، من ایسه سنه
دئیر. بوتمثیل نه یی یادیما سالیر. سهندین استاد شهریارا یازدیغی شعرسل مکتوبو. اوءزگه چیراغینا یاغ اولماق. بیزه وردیش اولماسین. ایندیسه براهنی جنابلاری نین سون آرزوسو :هامی میزا موفقیت آرزولاییرام، آنجاق تبریزده اوللام،بوتون مکتب لرده آنا دیلینده تحصیل باش توتا من ایسه بیرینجی کیلاس دا اوتوروب آنامین دانیشدیغی دیلی بویاشدا اوءیرنم دئدیلر. گوز یاشلاری آمانیمی کسیب ساعته باخدیقدا گوردوم گئتمک زامانی گلیب قاپیمی دویور، یول اوزونو آناما تبریزه فیکیرلشیردیم.......
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
تبریز ارک علیشاه.
اوستاد« رضا براهنی» نین سئونلری ارک تبریز ده اوستادین خاطیره سینی عزیزله دیلر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوستاد« رضا براهنی» نین سئونلری ارک تبریز ده اوستادین خاطیره سینی عزیزله دیلر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بزرگداشت« رضا براهنی» در ارک تبریز
تبریزی ها امشب در ارک تبریز در بزرگداشت رضا براهنی شمع روشن کردند.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
تبریزی ها امشب در ارک تبریز در بزرگداشت رضا براهنی شمع روشن کردند.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
4_6005776585314010320.pdf
6.4 MB
دانلود
آزاده خانم و نویسنده اش
یا آشویتس خصوصی دکتر شریفی
نوشته :« رضا براهنی»
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آزاده خانم و نویسنده اش
یا آشویتس خصوصی دکتر شریفی
نوشته :« رضا براهنی»
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
«وینیسیوس دی مورائس»
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
شاعری که چون من
در همهی مدت زندگانیاش سوخته
باید چنان بمیرد که زندگی کرده است
باید پیکرش
در میان شعلهها
همراه با آخرین تشنج درهم بپیچد.
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
نمیخواهم که
در تابوتی زندانی شوم.
اما میخواهم
آتش مرا به همراه برد.
میخواهم که آتش
با هجومی مرا از جا بردارد.
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
او – شاعر – که زمین را فراوان دوست میداشت
نباید که اسیر آن بماند
باید که در میان شرارهها
پرواز کند
چنان که بالی داشته باشد.
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
باید که زمین او را معاف بدارد
و خاکستر واپسین
پراکنده و نابود شود.
باید که باد سبکبال
او را ناپیدا بردارد
باید که باد او را
به جانب دریایی که آزاد است ببرد
به جانب دریای کودکی
به جانب دریای پهناور...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
شاعری که چون من
در همهی مدت زندگانیاش سوخته
باید چنان بمیرد که زندگی کرده است
باید پیکرش
در میان شعلهها
همراه با آخرین تشنج درهم بپیچد.
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
نمیخواهم که
در تابوتی زندانی شوم.
اما میخواهم
آتش مرا به همراه برد.
میخواهم که آتش
با هجومی مرا از جا بردارد.
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
او – شاعر – که زمین را فراوان دوست میداشت
نباید که اسیر آن بماند
باید که در میان شرارهها
پرواز کند
چنان که بالی داشته باشد.
مرا به خاک نسپارید، بسوزانید.
باید که زمین او را معاف بدارد
و خاکستر واپسین
پراکنده و نابود شود.
باید که باد سبکبال
او را ناپیدا بردارد
باید که باد او را
به جانب دریایی که آزاد است ببرد
به جانب دریای کودکی
به جانب دریای پهناور...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
چاغداش آذربایجان شعرینده مودئرنیست -ئستئتیکالار
یازار:« آذر طوران»
کوچورن:«ویدا حشمتی»
حاضیرلایان:« ادبیات سئونلر»
-2019 جو ایلین ادبی یئکونلارینا حصر اولونموش مروزهسینی پروفسور روستم کمال بو سؤزلرله تاماملاییردی: "شعر شکیللرینین کاسادلیغینین بیر سببی سربست شعرین توتال موداخیلهسیدیر". دوغرودانمی شعر شکیللریمیز کاساددیر؟ دوغرودانمی عنعنهوی شعر مکانیمیزا و اراذیلریمیزه سربست شعرین توتال موداخیلسی باش وئریب؟ ائله ایسه گلیشن ائستئتیکالارین فونوندا موسی یعقوب"سن منیملهسن" شعرینی سربست شعرین هانسی توتال موداخیله سینه رغماً یارادا بیلمیشدی؟ بس یئنی پوئتئخنولوگییالار ؟ روستم کمال مروزه سینی"شعر جبههسینده نیسبی ساکیتلیکدیر" آدلاندیریب. مسئلهیه بیر ده همین راکورسدان باخماق احتیاجی دویدوم. نیسبی ساکیتلیکدیر آمّا جریانلارین دالغالارین بیر-بیرینی عوضلهمهسی ده سنگیمک بیلمیر... اونسوز دا آذربایجاندا عنعنهوی شعر هر زامان دومینانت اولوب. مودئرنیزم ائستئتیکاسینی پایلاشان شعرلر نئجه؟
بویازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
یازار:« آذر طوران»
کوچورن:«ویدا حشمتی»
حاضیرلایان:« ادبیات سئونلر»
-2019 جو ایلین ادبی یئکونلارینا حصر اولونموش مروزهسینی پروفسور روستم کمال بو سؤزلرله تاماملاییردی: "شعر شکیللرینین کاسادلیغینین بیر سببی سربست شعرین توتال موداخیلهسیدیر". دوغرودانمی شعر شکیللریمیز کاساددیر؟ دوغرودانمی عنعنهوی شعر مکانیمیزا و اراذیلریمیزه سربست شعرین توتال موداخیلسی باش وئریب؟ ائله ایسه گلیشن ائستئتیکالارین فونوندا موسی یعقوب"سن منیملهسن" شعرینی سربست شعرین هانسی توتال موداخیله سینه رغماً یارادا بیلمیشدی؟ بس یئنی پوئتئخنولوگییالار ؟ روستم کمال مروزه سینی"شعر جبههسینده نیسبی ساکیتلیکدیر" آدلاندیریب. مسئلهیه بیر ده همین راکورسدان باخماق احتیاجی دویدوم. نیسبی ساکیتلیکدیر آمّا جریانلارین دالغالارین بیر-بیرینی عوضلهمهسی ده سنگیمک بیلمیر... اونسوز دا آذربایجاندا عنعنهوی شعر هر زامان دومینانت اولوب. مودئرنیزم ائستئتیکاسینی پایلاشان شعرلر نئجه؟
بویازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
چاغداش آذربایجان شعرینده مودئرنیست -ئستئتیکالار
یازار:« آذر طوران»
کوچورن:«ویدا حشمتی»
حاضیرلایان:« ادبیات سئونلر»
بیرینجی بولوم
-2019 جو ایلین ادبی یئکونلارینا حصر اولونموش مروزهسینی پروفسور روستم کمال بو سؤزلرله تاماملاییردی: "شعر شکیللرینین کاسادلیغینین بیر سببی سربست شعرین توتال موداخیلهسیدیر". دوغرودانمی شعر شکیللریمیز کاساددیر؟ دوغرودانمی عنعنهوی شعر مکانیمیزا و اراذیلریمیزه سربست شعرین توتال موداخیلسی باش وئریب؟ ائله ایسه گلیشن ائستئتیکالارین فونوندا موسی یعقوب"سن منیملهسن" شعرینی سربست شعرین هانسی توتال موداخیله سینه رغماً یارادا بیلمیشدی؟ بس یئنی پوئتئخنولوگییالار ؟ روستم کمال مروزه سینی"شعر جبههسینده نیسبی ساکیتلیکدیر" آدلاندیریب. مسئلهیه بیر ده همین راکورسدان باخماق احتیاجی دویدوم. نیسبی ساکیتلیکدیر آمّا جریانلارین دالغالارین بیر-بیرینی عوضلهمهسی ده سنگیمک بیلمیر... اونسوز دا آذربایجاندا عنعنهوی شعر هر زامان دومینانت اولوب. مودئرنیزم ائستئتیکاسینی پایلاشان شعرلر نئجه؟
قولو آغسسین «شوشا» شعریندن باشلاماق ایستهییرم. باخمایاراق کی، بو شعر 2019-جو ایلین پایینا دوشور. آمّا ادبی تنقیدین دقتیندن کناردا قالماسی تعجب دوغورور. حالبوکی بدیعی متن اولاراق او، حاقیندا بحث ائتمک اوچون خئیلی اساس وئریردی. قولو آغسسین ایلک باخیشدا آکوارئل بویالارلا یاراتدیغی «شوشا» شعری پوئزییامیزدا تاریخی بیر کئچید مرحلهسینی ائستئتیک راکورسدا شکیللندیریر موختلیف سمتلره ایستیقامتلنمیش ادبی تمایوللرین محض بو کئچید مرحلهسینده قوووشوغونو یارادیردی. یئنی ائستئتیکالارین چارپازلاشماسی اِففکتینی دوغوران شعر یادداشیمیزداکی شوشانین منظره سینی ساکراللاشدیرا بیلیردی. پوست ایمپرئسسیونیست تأثّراتلا یازیلمیش «شوشا» بیر سیرا منالاردا باشلانغیج اولدو:
اؤزون داغ باشینا قویان شهرین
آیاغین خان کندی یویوردو
کورهینین تری
جیدیردا سویویوردو.
گیرمزدی
دومانینا گون ایشیغی،
هاواسینا چای قاشیغی.
قایالاری سرخوش ایدی،
آداملاری تای-توش ایدی،
کوچهلری تایکئش ایدی.
قبیراوستو یازیلاری
نغمه کیمی اوخونوردو،
کولدا-کوسدا تلف اولان
قورد-قوشو گول قوخویوردو.
کیم ایدی قالخان او بویدا داغی
یاغیشدان ساللانیب ائنیردی قوناغی
داغین دیزلری اسدی بیر مای سحری
گؤزونون یاشی
آیاغینین سویونا قاریشدی شهرین
شوشانین 2020-جی ایلده ایشغالدان آزاد اولوندوغونو نظره آلساق، قولو آغسسین «شوشا» شعری حاق ائدیر دئیک کی، آذربایجان پوئزییاسینین 2020-جی ایلده آچیلمیش یئنی پوئتیک مکانینا دوغرو ایلک آددیمی بو شعر رئاللاشدیردی.ج هرچند بو شعرده قیساسا چاغیریش موتیولری، عنعنهوی حسرتلر، گؤز یاشلاری یوخ ایدی، آمّا "اؤزون داغ باشینا قویان شهرین // آیاغین خان کندی یویوردو میصراعلاری ایله و سوررئالیست اووقاتلا باشلایان"شوشا" آداملاری تای-توش اولان شهرین کلاسسیک مئنتالیتئتینی، "کولدا-کوسدا تلف اولان قورد-قوشو گول قوخویورد" میصراعسییلا اونون فلورا اونیکاللیغینی ایفاده ائدیردی. 19 میصراعلیق شعرین میصراعلار آراسی باغلانتیلاریندا یوخاریدا دئدیییم کیمی، ایزملرین چارپازلاشماسی مثلا "کیم ایدی قالخان او بویدا داغی؟ // یاغیشدان ساللانیب ائنیردی قوناغی" کیمی سوررئال لؤوحهلر و تأثّراتلار نهایت داغین دیزلری اسدی بیر مای سحری // گؤزونون یاشی // آیاغینین سویونا قاریشدی شهرین سونلوغوندا. فوکوسلانیردی شوشا هم ده اینسانلاشیردی یئنه ده دئییرم، قولو آغسسین پوستیمپرئسسیونیست یاناشماسی شوشانین موکممل اوبرازینی یاراتمیشدی و شعر ایشغالا معروض قالمیش شوشانین پوئتیک تصنیفاتینی اوغورلا وئریردی.
قریبهدیر، موحاریبه اؤنجهسی پوئزییامیزدا سانکی میستیک روزگارلار اسیر، مئتافیزیک اورپرتیلر حیسّ اولونوردو.
ساواش عرفهسینده سلام ساروان "قوجالار اوچون تاریخ درسی" شعرینی یازدی. ساواشدان آز اؤنجه سلامین عنعنهوی مئتافیزیک سواللارینا کئیفيّتجه یئنی سواللار علاوه اولونموشدو: "ائی بیزیم عصریمیزین گؤزللیک سالونلاری // ساواشدا ژاننا دارکین ساچ دوزومو نئجهیدی؟ // بئیرهیین کؤینهینین واردی یویولماق حاقی؟".
دؤشونه دؤیمهدیلر قورهلهنن ایگیدلر
دؤیدولر قاراگؤزلو آتلارینین دؤشونه...
دونیانی آنلاماقاوچون باخ او توپال تئیمورون
آخساق آیاقلارییلا مؤحتشم یئریشینه
... گؤی اوزو عرشه قالخان عذابلارلا دولودو.
۱
یئر کسیلیب آتیلمیش اعضالارلا دولودو...
بس اوغلوم تورال هانی...
غازیلیق داغیندادی
گون گلر ائنر اوردان غازیلیق داغین توتار
یازار:« آذر طوران»
کوچورن:«ویدا حشمتی»
حاضیرلایان:« ادبیات سئونلر»
بیرینجی بولوم
-2019 جو ایلین ادبی یئکونلارینا حصر اولونموش مروزهسینی پروفسور روستم کمال بو سؤزلرله تاماملاییردی: "شعر شکیللرینین کاسادلیغینین بیر سببی سربست شعرین توتال موداخیلهسیدیر". دوغرودانمی شعر شکیللریمیز کاساددیر؟ دوغرودانمی عنعنهوی شعر مکانیمیزا و اراذیلریمیزه سربست شعرین توتال موداخیلسی باش وئریب؟ ائله ایسه گلیشن ائستئتیکالارین فونوندا موسی یعقوب"سن منیملهسن" شعرینی سربست شعرین هانسی توتال موداخیله سینه رغماً یارادا بیلمیشدی؟ بس یئنی پوئتئخنولوگییالار ؟ روستم کمال مروزه سینی"شعر جبههسینده نیسبی ساکیتلیکدیر" آدلاندیریب. مسئلهیه بیر ده همین راکورسدان باخماق احتیاجی دویدوم. نیسبی ساکیتلیکدیر آمّا جریانلارین دالغالارین بیر-بیرینی عوضلهمهسی ده سنگیمک بیلمیر... اونسوز دا آذربایجاندا عنعنهوی شعر هر زامان دومینانت اولوب. مودئرنیزم ائستئتیکاسینی پایلاشان شعرلر نئجه؟
قولو آغسسین «شوشا» شعریندن باشلاماق ایستهییرم. باخمایاراق کی، بو شعر 2019-جو ایلین پایینا دوشور. آمّا ادبی تنقیدین دقتیندن کناردا قالماسی تعجب دوغورور. حالبوکی بدیعی متن اولاراق او، حاقیندا بحث ائتمک اوچون خئیلی اساس وئریردی. قولو آغسسین ایلک باخیشدا آکوارئل بویالارلا یاراتدیغی «شوشا» شعری پوئزییامیزدا تاریخی بیر کئچید مرحلهسینی ائستئتیک راکورسدا شکیللندیریر موختلیف سمتلره ایستیقامتلنمیش ادبی تمایوللرین محض بو کئچید مرحلهسینده قوووشوغونو یارادیردی. یئنی ائستئتیکالارین چارپازلاشماسی اِففکتینی دوغوران شعر یادداشیمیزداکی شوشانین منظره سینی ساکراللاشدیرا بیلیردی. پوست ایمپرئسسیونیست تأثّراتلا یازیلمیش «شوشا» بیر سیرا منالاردا باشلانغیج اولدو:
اؤزون داغ باشینا قویان شهرین
آیاغین خان کندی یویوردو
کورهینین تری
جیدیردا سویویوردو.
گیرمزدی
دومانینا گون ایشیغی،
هاواسینا چای قاشیغی.
قایالاری سرخوش ایدی،
آداملاری تای-توش ایدی،
کوچهلری تایکئش ایدی.
قبیراوستو یازیلاری
نغمه کیمی اوخونوردو،
کولدا-کوسدا تلف اولان
قورد-قوشو گول قوخویوردو.
کیم ایدی قالخان او بویدا داغی
یاغیشدان ساللانیب ائنیردی قوناغی
داغین دیزلری اسدی بیر مای سحری
گؤزونون یاشی
آیاغینین سویونا قاریشدی شهرین
شوشانین 2020-جی ایلده ایشغالدان آزاد اولوندوغونو نظره آلساق، قولو آغسسین «شوشا» شعری حاق ائدیر دئیک کی، آذربایجان پوئزییاسینین 2020-جی ایلده آچیلمیش یئنی پوئتیک مکانینا دوغرو ایلک آددیمی بو شعر رئاللاشدیردی.ج هرچند بو شعرده قیساسا چاغیریش موتیولری، عنعنهوی حسرتلر، گؤز یاشلاری یوخ ایدی، آمّا "اؤزون داغ باشینا قویان شهرین // آیاغین خان کندی یویوردو میصراعلاری ایله و سوررئالیست اووقاتلا باشلایان"شوشا" آداملاری تای-توش اولان شهرین کلاسسیک مئنتالیتئتینی، "کولدا-کوسدا تلف اولان قورد-قوشو گول قوخویورد" میصراعسییلا اونون فلورا اونیکاللیغینی ایفاده ائدیردی. 19 میصراعلیق شعرین میصراعلار آراسی باغلانتیلاریندا یوخاریدا دئدیییم کیمی، ایزملرین چارپازلاشماسی مثلا "کیم ایدی قالخان او بویدا داغی؟ // یاغیشدان ساللانیب ائنیردی قوناغی" کیمی سوررئال لؤوحهلر و تأثّراتلار نهایت داغین دیزلری اسدی بیر مای سحری // گؤزونون یاشی // آیاغینین سویونا قاریشدی شهرین سونلوغوندا. فوکوسلانیردی شوشا هم ده اینسانلاشیردی یئنه ده دئییرم، قولو آغسسین پوستیمپرئسسیونیست یاناشماسی شوشانین موکممل اوبرازینی یاراتمیشدی و شعر ایشغالا معروض قالمیش شوشانین پوئتیک تصنیفاتینی اوغورلا وئریردی.
قریبهدیر، موحاریبه اؤنجهسی پوئزییامیزدا سانکی میستیک روزگارلار اسیر، مئتافیزیک اورپرتیلر حیسّ اولونوردو.
ساواش عرفهسینده سلام ساروان "قوجالار اوچون تاریخ درسی" شعرینی یازدی. ساواشدان آز اؤنجه سلامین عنعنهوی مئتافیزیک سواللارینا کئیفيّتجه یئنی سواللار علاوه اولونموشدو: "ائی بیزیم عصریمیزین گؤزللیک سالونلاری // ساواشدا ژاننا دارکین ساچ دوزومو نئجهیدی؟ // بئیرهیین کؤینهینین واردی یویولماق حاقی؟".
دؤشونه دؤیمهدیلر قورهلهنن ایگیدلر
دؤیدولر قاراگؤزلو آتلارینین دؤشونه...
دونیانی آنلاماقاوچون باخ او توپال تئیمورون
آخساق آیاقلارییلا مؤحتشم یئریشینه
... گؤی اوزو عرشه قالخان عذابلارلا دولودو.
۱
یئر کسیلیب آتیلمیش اعضالارلا دولودو...
بس اوغلوم تورال هانی...
غازیلیق داغیندادی
گون گلر ائنر اوردان غازیلیق داغین توتار
او گونلرده شهریار دل گرانی ده "سؤندور گونشی، اول بؤیوین صحرانی آدلا..." آدلی بیر شعر یازدی و "اونوتما کی، عشقین قاباقدا کربلاسی وار" میصراعسی ایله تاماملانان شعرینی کربلا فاجعهسیندن بیر گئجه اوّل گونه شین (مشعللرین "سؤندورولدویو" مقامدا خاطیرلانان:انّالله و انّا الیه راجعون. - یعنی"بیز اللها عایدیک و قاییدیشیمیز دا اونادیر" آیهسی ایله باشلاییردی."-قرآن کریم"ه و نیچهنین "زردوشت بئله دئدی" اثرینه (صحرابؤیویور) گؤندهرمه ائدن شهریار ان یئنی پوئزییامیزدا کربلا آرخئتیپی یارادیردی. وطن موحاریبهسی اؤنجهسی کربلا آرخئتیپینه ادبيّاتین احتیاجی قاچیلماز ایدی و بو معنادا "سؤندور گونشی، اول بؤیوین صحرانی آدلا..."، اصلینده صحرانی آدلاماق قاراباغا یوکسلمک اوچون میستیک بیر چاغیریش تأثیری باغیشلاییردی. سونرا صحرانی آدلاماق زامانی گلدی و ایکینجی قاراباغ ساواشی باشلادی.
بو یئرده ایکینجی دونیا موحاریبهسی ایله ایکینجی قاراباغ ساواشی و پوئزییا مؤوضوعسوندا اؤتری ده اولسا، مقایسهلی نوآنسلارا توخونماق ایستهییرم. 1941-جی ایلده ایکینجی دونیا موحاریبهسینین باشلاندیغی گون یعنی اییونون 22 سینده صمد وورغون "وطنین کئشییینده" شعرینی یازمیش و شعر بیر گون سونرا، اییونون 23-ده "کومونیست" قزئتینده درج اولونموشدو: "بیلسین آنا تورپاق، ائشیتسین وطن // موسلّح عسگرم من ده بو گوندن".
تدقیقاتچیلار بو شعری تکجه صمد وورغونون دئییل، عوموما، موحاریبه دؤورو پوئزییامیزین مانیفئستی آدلاندیریب. بس ایکینجی قاراباغ موحاریبهسینده آذربایجان پوئزییاسینین بئله بیر مانیفئستی یازیلدیمی؟ منجه ایکینجی قاراباغ ساواشیمیزین مانیفئست سجّیهلی شعری ایلقار فهمینین "بالاجا کیشیلر"ایدیر. شعر موحاریبهنین باشلاندیغی هفته "ادبيّات" قزئتینده چاپ اولوندو. دوغرودور شعره رئاکسییالار فرقلی اولدو، خصوصاً بالاجا کیشیلره شوبهه ایله یاناشانلارا ایلقار فهمینین عونوانلادیغی "کیشیلر قالماییب" داها کلمه سین // دئ هانسی فاحیشه اوغراشدی دئین؟" قبیلیندن آچیق تحقیرآمیز و وولقار ایفاده لر بیرمعنالی قارشیلانمادی، ایرادلار بعضا چوخ سرت سسلهندی، من ایسه او سؤزلره ایراد توتانلاری ساواش دؤورو پوئزییاسیندا، محض بئله مؤوضوعلاردا بو کیمی ایفاده لرین مومکونلویونه ایناندیرماق اوچون مئهمئت آکیفین "توپورون" شعرینی خاطیرلادیردیم: "توپورون میللتی آلچاقجاسینا ووران ضربهلره // توپورون اونلارا آلقیش داغیدان قهبه لره" دوشونورم کی، بوتون حاللاردا -ایستر پوئتیک ائستئتیک راکورسونا، ایسترسه ده-میلّی ایدئولوژی موندریجه سینه گؤره "بالاجا کیشیلر" ایکینجی قاراباغ موحاریبهسی دؤنهمینده آذربایجان پوئزییاسینین مانیفئست شعری کیمی قبول ائدیله بیلردی. 44 گون عرضینده اوچ مینه یاخین شهید وئریب قازاناجاغیمیز ساواشین پوئتیک آوراسینی ایلقار فهمینین همین شعری یاراتدی "بالاجا کیشیلر" ساواشا سفربر اولان گنجلرین -احوال روحیّهسی ایله آدئکوات ایدی. طبیعی کی، ایکینجی قاراباغ ساواشی اؤز کاراکتئرینه گؤره امر واقعی اولدو-بیتدی اوسلوبوندا گئرچکلهشدییی اوچون "بالاجا کیشیلر"ین سنگردکی بالاجا کیشیلره-عسگره چاتماسی مومکون دئییلدی. اولماسا بئله، بو اثر سنگردکی عسگرین پوئتیک اوبرازینی یارادا بیلمیشدی. قاراباغی محض بو شعردکی اوشاقلار آزاد ائتدی. قناعتیمه گؤره، وطن موحاریبهمیزین بدیعی سالنامهسینی ایلقار فهمینین "بالاجا کیشیلر" اثری وئریر.
ظفر عرفهسینده عولوی باهادیر "شهیدلره" ظفردن سونرا ایسه سردار امین شهیدلریمیزین ایستکلی خاطیرهسینه رئکوییئم ایچریکلی "بیر دقیقه سوکوت... گمی سیقنالی..." شعرلرینی یازدیلار. بو شعرلری خصوصی فرقلندیرمهییمین سببی وار. چونکی اونلار کیفایت قدر حساس بیر مؤوضوعنو نئجه شعرلشدیرمهیین اؤرنهیینی وئریر. بیری شهید اولانلارین، دیگری ساغ قالانلارین شعریدیر. بو شعرلر ایکیسی بیر یئرده منه یحیی کمالین "مؤهاج تورکوسو" شعرینی خاطیرلاتدی. آمّا البته، ریتم و اؤلچو باخیمیندان دئییل، گئرچک و مئتافیزیک دونیالارین قوووشوغونو ایفاده ائتدیکلری اوچون. یحیی کمالین خاطیرلاتدیغیم شعرینده ایکی آهنگ، ایکی وارلیق- جان و روح بیرلشیر. جانین باشلادیغینی روح داوام ائتدیریردی.
عولوی باهادیر شهیدلیک مقامینی "تانری ایله داغلارین بیرلشدییی یئرده..." نیشان وئریر.
۲
تانری ایله داغلارین بیرلشدییی یئرده...
اویانیر دومان باخیشلی بیر مودریک...
- نه یامان قیرمیزی ایمیش رؤیالار؟...
گونش، قوجاقلا منی
من ماسماوی اؤزگورلوکلر گؤرمک ایستهییرم
آیدینلیغین کؤورک زومزومهسینده...
بیر سس کی، اوووجلاریمدا گولومسهییر...
بیر نفس کی، داغ چیچکلرینه لایلا دئییر...
و تانری ایله داغلارین بیرلشدییی یئرده...
...هر سحر بیر دومان باخیشلی
مودریک اویانیر قوللاریندا ایستیلیک...
قولاقلاریندا آیدینلیغین کؤورک زومزومهسی
سردار آمین ایسه طبیعی کی، یحیی کمالین شهیدلیک و جنّت فلسفهسینی صمد وورغونون اینتوناسییاسیندا ایفاده ائدیر:
کئچسه آیلار، ایللر کئچسه نه قدر
بو گوندن دونیانین سونونا قدر
گئجهنین باغریندا دان دؤیوننده
اوفوقلر سورمهیی دون گئییننده
اولدوز تک گؤرونوب گؤزدن ایتهجک
ایکی مین یئددی یوز سکسن اوچ اورک...
ایکینجی قاراباغ ساواشینین ایلک گونلرینده یازیلان ایلک نومونهلردن بیری رشاد ناغی مصطفینین "موحاریبه باشلاییب... نباتات باغیندایام" شعری اولدو. شعرده موسلّح عسگر اولماقدان صؤحبت گئتمیردی. آمّا بونا رغماً، آذربایجان شاعری موحاریبهنی سؤزون حقیقی معناسیندا پوئزییا ایله، ائستئت دویغولارلا قارشیلاییردی." موحاریبه باشلاییب... نباتات باغیندایام" دویغوسال بیر شعر ایدی و اینانیرام کی، آذربایجان گنجلییینین روح حالینی دقیق ایفاده ائدیردی:
موحاریبه باشلاییب... نباتات باغیندایام
هاوا یامان سویوقدو، اؤزوم ده بیر آز خسته.
حئییف، ائودن چیخاندا پاپاق دا قویمامیشام
آنام ائله بیلیر کی، اؤلوم آیاغیندایام
موحاریبه باشلاییب...
نباتات باغیندایام...
من سنی گؤزلهییرم...
ائلهجه دایانمیشام ائلدار شامینین آلتدا
گؤر، ائی آدام آدیندا آغاجلار وار حیاتدا
آغاجلارین اوستوندن ییخیلان بالاجالار
بؤیویور، ایگید اولور
من سنی گؤزلهییرم، آمّا ایندی، بلکه ده
بو آغاجین آداشی شوشادا شهید اولور.
من سنی گؤزله ییرم...
گلسن، سوروشما مندن وطن سنینچون نهدی؟
باخ، ایندی دئدیکلریم هامیسی بهانهدی:
آنامین اولدوغو یئر، آتامین یاتدیغی یئر،
بیر ده سن هارداسانسا اورا منه وطندی.
آنام هئچ واخت اؤلمهسین، سن ده اؤلمک ایستمه.
من آتامدان بیلیرم اؤلوم بداهتاًدی
من ده موطلق اؤلهجم، ائله ائلدار شامی دا،
بیر عسگر آناسینین اومیدی اؤلمور هئچ واخت
بیر ده عزیز شهیدلر اؤلمور، باشینا دؤنوم
منی برک قوجاقلاما، آخی آتان دئییلم
مندن باریت قوخوسو گلمیر باشینا دؤنوم.
هر شئیه باخمایاراق
یئنه ده منی سئومک
چوخ خوشونا گلدیسه،
دوعا ائت، آیریلمایاق،
دوعادان یاخشی نه وار
اوره گین گؤزهلدیسه..
ایکینجی قاراباغ ساواشیندان سونرا ائلخان زال اولکوچو شعرلرینی" اوردو گونو" 2021 کیتابیندا توپلادی. ساواش پوئزییاسینا "اوردو گونو" کیتابینداکی شعرلرله پوئتیک بیچیم وئرن ائلخان زال هم ده چاغداش میلّی شعرین اؤزونه مخصوص پوئتیک ریتمینی یاراتمیش شاعردیر. اصلینده، بؤیوک چؤلون ائستئتیکاسینی، هاواسینی میلّی پوئزییامیزا ائلخان زال قاراخانلی.چ گتیرمیشدیر. یولو تانری داغیندان باشلانان، آذربایجان شعرینین اوفوقلرینی گؤی تورکلر زامانینا قدر آپارا بیلن ائلخان قاراخانلیلارین روحونو چاغداش آذربایجانین ادبی ایقلیمی ایله قایناییب-قاریشدیرمیش شاعرلریمیزدندیر. ایندی یازدیقلاری 30 ایل اوّل یازدیقلارینین داوامیدیر و منجه ائلخان موستقیللیک دؤورو آذربایجان پوئزییاسینین ان سئچکین شاعرلریندن بیریدیر. بیر یاندان داها قدیم شعر اؤلچوسونو یارادیجیلیغیندا احیا ائتدی دیگر طرفدن، مودئرن دونیا شعرینده وار اولان ادبی جریانلاری میلّی روحا تسلیم ائتدیرمهیی باجاردی. هله 20 ایل اوّل ائلخان پوستمودئرن "یاقوار یئریشلی زامان"ی تورک پوئزییاسینین آنتیک قلیبینده ایفاده ائتمیشدی:
قوشلار هاوا چالمییور
ساعتا سیغینیب تاکت.
جایناق چکیر اوستومه
یاقوار یئریشلی واخت.
بو اوتوز ایل مدتینده قاراخانلی ساواش گلهنکلی قدیم شعر دیلینی و اؤلچوسونو حتی پارادیقمالارینی دا موستقیللیک دؤورو آذربایجان پوئزییاسینا آشیلادی:
روحوموز جنگه واراندا
آد اوستونه آد گلهجک
قان اییینی آلان کیمی
آغزیمیزا داد گله جک.
2019-ون 19 اوکتیابریندا "ادبيّات" قزئتینده ائلخانین "نه بو یورد کولیزئی مئیدانی دئییل، نه ده بیز قلادیاتوروق..." عومومی باشلیغی ایله یئنی سیلسیلهسینی درج ائتمیشدیک. هله ایکینجی قاراباغ ساواشی باشلامامیشدی " ساواش آیهلری"نین مؤلیفی توران آتلارینا سسلهنیردی:
۳
هئی توران آتلاری، توران آتلاری،
اؤنده قالالار وار بورجو-بورجو.
کؤنلوندن فاتِحلیک کئچیرسه
قیزیل قاندیر خرجی.
جنگ ملیی قان ایستهییر،
بیر سس کی، اوووجلاریمدا گولومسهییر...
بیر نفس کی، داغ چیچکلرینه لایلا دئییر...
و تانری ایله داغلارین بیرلشدییی یئرده...
...هر سحر بیر دومان باخیشلی
مودریک اویانیر قوللاریندا ایستیلیک...
قولاقلاریندا آیدینلیغین کؤورک زومزومهسی
سردار آمین ایسه طبیعی کی، یحیی کمالین شهیدلیک و جنّت فلسفهسینی صمد وورغونون اینتوناسییاسیندا ایفاده ائدیر:
کئچسه آیلار، ایللر کئچسه نه قدر
بو گوندن دونیانین سونونا قدر
گئجهنین باغریندا دان دؤیوننده
اوفوقلر سورمهیی دون گئییننده
اولدوز تک گؤرونوب گؤزدن ایتهجک
ایکی مین یئددی یوز سکسن اوچ اورک...
ایکینجی قاراباغ ساواشینین ایلک گونلرینده یازیلان ایلک نومونهلردن بیری رشاد ناغی مصطفینین "موحاریبه باشلاییب... نباتات باغیندایام" شعری اولدو. شعرده موسلّح عسگر اولماقدان صؤحبت گئتمیردی. آمّا بونا رغماً، آذربایجان شاعری موحاریبهنی سؤزون حقیقی معناسیندا پوئزییا ایله، ائستئت دویغولارلا قارشیلاییردی." موحاریبه باشلاییب... نباتات باغیندایام" دویغوسال بیر شعر ایدی و اینانیرام کی، آذربایجان گنجلییینین روح حالینی دقیق ایفاده ائدیردی:
موحاریبه باشلاییب... نباتات باغیندایام
هاوا یامان سویوقدو، اؤزوم ده بیر آز خسته.
حئییف، ائودن چیخاندا پاپاق دا قویمامیشام
آنام ائله بیلیر کی، اؤلوم آیاغیندایام
موحاریبه باشلاییب...
نباتات باغیندایام...
من سنی گؤزلهییرم...
ائلهجه دایانمیشام ائلدار شامینین آلتدا
گؤر، ائی آدام آدیندا آغاجلار وار حیاتدا
آغاجلارین اوستوندن ییخیلان بالاجالار
بؤیویور، ایگید اولور
من سنی گؤزلهییرم، آمّا ایندی، بلکه ده
بو آغاجین آداشی شوشادا شهید اولور.
من سنی گؤزله ییرم...
گلسن، سوروشما مندن وطن سنینچون نهدی؟
باخ، ایندی دئدیکلریم هامیسی بهانهدی:
آنامین اولدوغو یئر، آتامین یاتدیغی یئر،
بیر ده سن هارداسانسا اورا منه وطندی.
آنام هئچ واخت اؤلمهسین، سن ده اؤلمک ایستمه.
من آتامدان بیلیرم اؤلوم بداهتاًدی
من ده موطلق اؤلهجم، ائله ائلدار شامی دا،
بیر عسگر آناسینین اومیدی اؤلمور هئچ واخت
بیر ده عزیز شهیدلر اؤلمور، باشینا دؤنوم
منی برک قوجاقلاما، آخی آتان دئییلم
مندن باریت قوخوسو گلمیر باشینا دؤنوم.
هر شئیه باخمایاراق
یئنه ده منی سئومک
چوخ خوشونا گلدیسه،
دوعا ائت، آیریلمایاق،
دوعادان یاخشی نه وار
اوره گین گؤزهلدیسه..
ایکینجی قاراباغ ساواشیندان سونرا ائلخان زال اولکوچو شعرلرینی" اوردو گونو" 2021 کیتابیندا توپلادی. ساواش پوئزییاسینا "اوردو گونو" کیتابینداکی شعرلرله پوئتیک بیچیم وئرن ائلخان زال هم ده چاغداش میلّی شعرین اؤزونه مخصوص پوئتیک ریتمینی یاراتمیش شاعردیر. اصلینده، بؤیوک چؤلون ائستئتیکاسینی، هاواسینی میلّی پوئزییامیزا ائلخان زال قاراخانلی.چ گتیرمیشدیر. یولو تانری داغیندان باشلانان، آذربایجان شعرینین اوفوقلرینی گؤی تورکلر زامانینا قدر آپارا بیلن ائلخان قاراخانلیلارین روحونو چاغداش آذربایجانین ادبی ایقلیمی ایله قایناییب-قاریشدیرمیش شاعرلریمیزدندیر. ایندی یازدیقلاری 30 ایل اوّل یازدیقلارینین داوامیدیر و منجه ائلخان موستقیللیک دؤورو آذربایجان پوئزییاسینین ان سئچکین شاعرلریندن بیریدیر. بیر یاندان داها قدیم شعر اؤلچوسونو یارادیجیلیغیندا احیا ائتدی دیگر طرفدن، مودئرن دونیا شعرینده وار اولان ادبی جریانلاری میلّی روحا تسلیم ائتدیرمهیی باجاردی. هله 20 ایل اوّل ائلخان پوستمودئرن "یاقوار یئریشلی زامان"ی تورک پوئزییاسینین آنتیک قلیبینده ایفاده ائتمیشدی:
قوشلار هاوا چالمییور
ساعتا سیغینیب تاکت.
جایناق چکیر اوستومه
یاقوار یئریشلی واخت.
بو اوتوز ایل مدتینده قاراخانلی ساواش گلهنکلی قدیم شعر دیلینی و اؤلچوسونو حتی پارادیقمالارینی دا موستقیللیک دؤورو آذربایجان پوئزییاسینا آشیلادی:
روحوموز جنگه واراندا
آد اوستونه آد گلهجک
قان اییینی آلان کیمی
آغزیمیزا داد گله جک.
2019-ون 19 اوکتیابریندا "ادبيّات" قزئتینده ائلخانین "نه بو یورد کولیزئی مئیدانی دئییل، نه ده بیز قلادیاتوروق..." عومومی باشلیغی ایله یئنی سیلسیلهسینی درج ائتمیشدیک. هله ایکینجی قاراباغ ساواشی باشلامامیشدی " ساواش آیهلری"نین مؤلیفی توران آتلارینا سسلهنیردی:
۳
هئی توران آتلاری، توران آتلاری،
اؤنده قالالار وار بورجو-بورجو.
کؤنلوندن فاتِحلیک کئچیرسه
قیزیل قاندیر خرجی.
جنگ ملیی قان ایستهییر،
نه دئیک؟
بو تورپاقلار بیزیمدیرسه
بدهلینی اؤدهیک.
دوز بیر ایل سونرا ایکینجی قاراباغ ساواشی گونلرینده ائلخان زال قاراخانلی" قاراباغدا یئنی تاریخ یازیلیر" سیلسیله شعرلرینی قلمه آلدی و بو شعرلر ده "ادبيّات "قزئتینین 17 اوکتیابر 2020-جی ایل تاریخلی ساییندا درج اولوندو:
طوفان کئچدی، قار اریدی،
یوللارینی آچدی یایلاق.
خان قیزینین توربهسینه
آپار منی قیزیل دایلاق.
***
غزلین نیسبتاً یئنی و سربست قالیبه سالینماسی ایلقار فهمینین "ادبيّات" قزئتینده درج اولونموش "مودئرن عروض" غزلینده رئاللاشدی:
سئوگی سنه ایلدیریم،
زلزله.
ساکیت آخان چای کیمی
سئومهیی اؤیرهنمهدین
سن هله.
ایلقار فهمی غزلی مودئرنلشدیرسه ده، عاریف بوزوونالینین عرفانلا زنگین اولان غزللری سون ایللرده هم ده میلّی-سیاسی عامللرله نفس آلدی. ایشغال دؤنهمینده قاراباغین دیلیندن قیناییجی غزل یازان عاریف بوزوونالی اؤتن ایل شوشادا واقیف گونلرینین تریبوناسیندا زنگهزورو عروض اؤلچوسونده، داها دوغروسو، بئله دئمک مومکونسه، عروضون سربستینده دانیشدیردی:
گؤزون آیدین، شوشا، سن آزادسان
آنا یوردون قوجاغیندا سئویلن اؤولادسان
منسه، سندن وطنین عطرین آلان زنگهزورام،
دوز یوز ایل گؤزلری یوللاردا قالان زنگهزورام
عروضدا بئله سربست یئنیلیکلری تورک پوئزییاسینا سیموولیزم و دئکادئنت دالغاسینی گتیرن جناب شهاب الدین تئوفیق فیکرت، یاخود داها سونراکی ایللرده "سهندیییه" یازان شهریار ائتمیشدی. ایندی ده بونو میلّی پوئزییامیزدا ایلقار فهمی و عاریف بوزوونالی ائدیر.
موراد کؤهنهقالا ایسه 2021-ده نئوغزل یازدی و بیز مورادین هر زامان ائکسپئریمئنتچی اولان اووقاتینا سایقییلا همین نئوغزلی ده "ادبيّات" قزئتینده درج ائتدیک:
شوبههلردن دیکسینیب
قولاغیمی شکلهمم، چونکی من
شوبههلر ایچیندهکی اول یقینده گیزلنمیشم.
منیم حالیمدان ناراحات دئییل
داشدان باخان عزیز آنام،
چون، واقیفدیر حالیما،
کدر ایچیندهکی ایپکده گیزلنمیشم
سایمان آروزون بوز قورد، توران، ساوالان، آذربایجان مئتافورالی غزللری ایله عروضون میلّی هیجانین قالیبینه دؤنوشمهسی یئنی حادثه دئییل. بونو بیر زامانلار بوز قوردسوز، تورانسیز، آمّا تبریزله ساوالانلا "عشق-عاشق" آنلاییشینی"وطن-شاعر" مفهومو ایله قوشالاشدیران سولئیمان روستم، اوندان دا اوّل محمّد هادی ائتمیشدی "ائی وطنداشلار، ائی پرییی-ویجدانیم، // سنی سئومک دئییلمی"ایمانیم (م )هادی ائی نازلی وطن! یوخ ائله بیر شئی بو حیاتدا // سندن عزیز اولسون منه، سندن گؤزل اولسون (س)روستم ایندی بو میسسییانی غزلین اجتماعی حیاتیمیزدا آذربایجان اینسانینین روحی یاپیسیندا اؤز تأثیر ایمکانلارینی ساخلادیغی مدتده سایمان آروز یئرینه یئتیریر و بو چوخ اؤنملیدیر. سایمان آروز غزل یارادیجیلیغیندا کیفایت قدر گرکلی بیر ایش گؤرور:
تورکلویومدور کی، منه قئیرت اولوبدور همیشه،
منی بوز قورد ائلهین قئیرتیمه عشق اولسون!
لعنت اولسون ائلیمی مین یئره بؤلموش"آیییا"،
توران آدلی او اولو دؤولتیمه عشق اولسون!
آذربایجانیمین تام بوتؤولشمسی چون
وارسا بیر ذرّه اگر،خیدمتیمه عشق اولسون!
تورک آدی هاردا گلیر ناموس ایله یان-یانادیر
شرف ایله یاییلان شؤهرتیمه عشق اولسون!
باکیدان تبریزه جن بویلانیرام بایراق ایله
بایراغیملا اوجالان قامتیمه عشق اولسون!
چاغداش آذربایجان پوئزییاسیندا مئتافیزیک ایچهریکلی شعرین باشلیجا یارادیجیلاریندان بیری خان امیردیر تورک شعرینده سئزای کاراکوچون ائتدییینی آذربایجاندا خان امیر ائدیر عیناً سئزای کاراکوچدا اولدوغو کیمی آذربایجان شعرینین مودئرن مکانینداکی عرفانی آنلاملارین یئنی ایظهاری، قاپالیلیغین، گیزلیلییین و ان باشلیجاسی، دین دویغوسونون درینلشمهسی خان امیرین یارادیجیلیغیندا گئرچکلشدی. خان امیرین 2019-جو ایلده "ادبيّات" قزئتینده درج اولونموش "گلمیشیک" شعری نه اوچونسه 2019-جو ایلین ادبی یئکونلارینین مذاکیرهسینده خاطیرلانمادی، پوئزییا بارده ایجماللاردا یادا سالینمادی. آمّا خاطیرلانمالییدی. ائله شعرلر و ائله شاعرلر واردیر کی، اونلارین ایشتیراکی اولمادان چاغداش پوئزییامیزین پوئتیک انرژیسینی معنوی اراضیلرینی دقیق موعيّنلشدیرمک مومکون دئییلدیر. یعنی بو شعردن و عوموما خان امیرین شعرلریندن یارادیجیلیغیندا تظاهور ائدن درویش ائستئتیکاسینین ماهیّتیندن صرف نظر ائدیب 21 یوز ایل آذربایجان شعرینین حدودلارینی تانیماق چتین اولاجاق:
۴
بو تورپاقلار بیزیمدیرسه
بدهلینی اؤدهیک.
دوز بیر ایل سونرا ایکینجی قاراباغ ساواشی گونلرینده ائلخان زال قاراخانلی" قاراباغدا یئنی تاریخ یازیلیر" سیلسیله شعرلرینی قلمه آلدی و بو شعرلر ده "ادبيّات "قزئتینین 17 اوکتیابر 2020-جی ایل تاریخلی ساییندا درج اولوندو:
طوفان کئچدی، قار اریدی،
یوللارینی آچدی یایلاق.
خان قیزینین توربهسینه
آپار منی قیزیل دایلاق.
***
غزلین نیسبتاً یئنی و سربست قالیبه سالینماسی ایلقار فهمینین "ادبيّات" قزئتینده درج اولونموش "مودئرن عروض" غزلینده رئاللاشدی:
سئوگی سنه ایلدیریم،
زلزله.
ساکیت آخان چای کیمی
سئومهیی اؤیرهنمهدین
سن هله.
ایلقار فهمی غزلی مودئرنلشدیرسه ده، عاریف بوزوونالینین عرفانلا زنگین اولان غزللری سون ایللرده هم ده میلّی-سیاسی عامللرله نفس آلدی. ایشغال دؤنهمینده قاراباغین دیلیندن قیناییجی غزل یازان عاریف بوزوونالی اؤتن ایل شوشادا واقیف گونلرینین تریبوناسیندا زنگهزورو عروض اؤلچوسونده، داها دوغروسو، بئله دئمک مومکونسه، عروضون سربستینده دانیشدیردی:
گؤزون آیدین، شوشا، سن آزادسان
آنا یوردون قوجاغیندا سئویلن اؤولادسان
منسه، سندن وطنین عطرین آلان زنگهزورام،
دوز یوز ایل گؤزلری یوللاردا قالان زنگهزورام
عروضدا بئله سربست یئنیلیکلری تورک پوئزییاسینا سیموولیزم و دئکادئنت دالغاسینی گتیرن جناب شهاب الدین تئوفیق فیکرت، یاخود داها سونراکی ایللرده "سهندیییه" یازان شهریار ائتمیشدی. ایندی ده بونو میلّی پوئزییامیزدا ایلقار فهمی و عاریف بوزوونالی ائدیر.
موراد کؤهنهقالا ایسه 2021-ده نئوغزل یازدی و بیز مورادین هر زامان ائکسپئریمئنتچی اولان اووقاتینا سایقییلا همین نئوغزلی ده "ادبيّات" قزئتینده درج ائتدیک:
شوبههلردن دیکسینیب
قولاغیمی شکلهمم، چونکی من
شوبههلر ایچیندهکی اول یقینده گیزلنمیشم.
منیم حالیمدان ناراحات دئییل
داشدان باخان عزیز آنام،
چون، واقیفدیر حالیما،
کدر ایچیندهکی ایپکده گیزلنمیشم
سایمان آروزون بوز قورد، توران، ساوالان، آذربایجان مئتافورالی غزللری ایله عروضون میلّی هیجانین قالیبینه دؤنوشمهسی یئنی حادثه دئییل. بونو بیر زامانلار بوز قوردسوز، تورانسیز، آمّا تبریزله ساوالانلا "عشق-عاشق" آنلاییشینی"وطن-شاعر" مفهومو ایله قوشالاشدیران سولئیمان روستم، اوندان دا اوّل محمّد هادی ائتمیشدی "ائی وطنداشلار، ائی پرییی-ویجدانیم، // سنی سئومک دئییلمی"ایمانیم (م )هادی ائی نازلی وطن! یوخ ائله بیر شئی بو حیاتدا // سندن عزیز اولسون منه، سندن گؤزل اولسون (س)روستم ایندی بو میسسییانی غزلین اجتماعی حیاتیمیزدا آذربایجان اینسانینین روحی یاپیسیندا اؤز تأثیر ایمکانلارینی ساخلادیغی مدتده سایمان آروز یئرینه یئتیریر و بو چوخ اؤنملیدیر. سایمان آروز غزل یارادیجیلیغیندا کیفایت قدر گرکلی بیر ایش گؤرور:
تورکلویومدور کی، منه قئیرت اولوبدور همیشه،
منی بوز قورد ائلهین قئیرتیمه عشق اولسون!
لعنت اولسون ائلیمی مین یئره بؤلموش"آیییا"،
توران آدلی او اولو دؤولتیمه عشق اولسون!
آذربایجانیمین تام بوتؤولشمسی چون
وارسا بیر ذرّه اگر،خیدمتیمه عشق اولسون!
تورک آدی هاردا گلیر ناموس ایله یان-یانادیر
شرف ایله یاییلان شؤهرتیمه عشق اولسون!
باکیدان تبریزه جن بویلانیرام بایراق ایله
بایراغیملا اوجالان قامتیمه عشق اولسون!
چاغداش آذربایجان پوئزییاسیندا مئتافیزیک ایچهریکلی شعرین باشلیجا یارادیجیلاریندان بیری خان امیردیر تورک شعرینده سئزای کاراکوچون ائتدییینی آذربایجاندا خان امیر ائدیر عیناً سئزای کاراکوچدا اولدوغو کیمی آذربایجان شعرینین مودئرن مکانینداکی عرفانی آنلاملارین یئنی ایظهاری، قاپالیلیغین، گیزلیلییین و ان باشلیجاسی، دین دویغوسونون درینلشمهسی خان امیرین یارادیجیلیغیندا گئرچکلشدی. خان امیرین 2019-جو ایلده "ادبيّات" قزئتینده درج اولونموش "گلمیشیک" شعری نه اوچونسه 2019-جو ایلین ادبی یئکونلارینین مذاکیرهسینده خاطیرلانمادی، پوئزییا بارده ایجماللاردا یادا سالینمادی. آمّا خاطیرلانمالییدی. ائله شعرلر و ائله شاعرلر واردیر کی، اونلارین ایشتیراکی اولمادان چاغداش پوئزییامیزین پوئتیک انرژیسینی معنوی اراضیلرینی دقیق موعيّنلشدیرمک مومکون دئییلدیر. یعنی بو شعردن و عوموما خان امیرین شعرلریندن یارادیجیلیغیندا تظاهور ائدن درویش ائستئتیکاسینین ماهیّتیندن صرف نظر ائدیب 21 یوز ایل آذربایجان شعرینین حدودلارینی تانیماق چتین اولاجاق:
۴
صفیمیز سیرالاندی سوفرهمیز چؤرکلهندی،
گؤیلر جیهاد هایقیردی ملکلر یاراقلاندی،
آبداللار یاری قانیب عاشقلر هاوالاندی،
ساندیلار بیز اؤلموشوک سن دئمه ساغ گلمیشیک
سوللار یانغین ایچینده، ساغلار چوخدان ساوولموش،
درویشلرین نفسیندن خرابهلر قوو آلمیش،
آدمله حوّا ننه ایندی جنّتدن چیخمیش
اوستوموزده گوناه چوخ دینه چیلپاق گلمیشیک.
***
دین و پوئزییا مقامینا توخونموشکن ربیقه ناظیمقیزینین شعرلری حاقدا دانیشماغا احتیاج دویورام. ربیقه ناظیمقیزینین "پئیغمبرلر سیلسیلهسی" آذربایجان شعرینده یئنی دالغانین ایفادهسی اولدو. چوخداندیر کی، ادبيّاتیمیزدان کنارا چکیلن پئیغمبرلر، ایبراهیم، صالح، موسی، عیسی مودئرن شعریمیزه ربیقه نین یارادیجیلیغی ایله قاییتدی. آمّا اونلار بو دفعه تئولوژی آسپئکتده دئییل، ائگزیستانسال آسپئکتده قاییتدیلار. ربیقه ناظیمقیزی
سماوی کیتابلارداکی متنلری فرقلی موتیولرله یازدیغی سیلسیلهیه تردّوده یول وئرمهدن، چوخ آسوده و راحت شکیلده اینتئرپرئتاسییا ائدیر. مثلا "موسی پیغمبر"ه شعریندهکی کیمی:
بوندان سونرا قیرخ ایل ده یاشایارام سرگردان
یئنه غالیب چیخارام بوتون داوالاریمدان.
اومیدیم یاریب کئچر تردّود دنیزینی
سینم اوسته ساخلارام آیاغینین ایزینی.
کوسدوررسن، گئدهرم چیخارام طور داغینا
دان یئری آغاراندا سس گلر اوتاغینا،
یایین بو ایستیسینده سنین بوز یاتاغینا
گؤندهرهرم یوخومو
آلارسان قوجاغینا منلی خاطیرهلری
یاتارسان شیرین-شیرین.
آننا آخماتووانین پوئزییاسینی چاغیریشدیران "پئیغمبرلر سیلسیلهسی" آذربایجاندا یئنی تمایوللو پوئزییا آکتیدیر هله اوستلیک، بوردا دئکادئنت روح دا شعرلرین آلتیاپیسیندا اینتویسییا دالغاسی دا وار، ائله بونا گؤره ده او، ادبيّات نظريّهچیلریمیز طرفیندن دقته آلینمالی و تدقیق اولونمالیدیر...
سلیم بابوللا اوغلونون" ایلک حرفی ایتمیش جوملهلر" 2021 کیتابیندا درج اولونموش "اوّلینجی آیین شعرلری" سیلسیلهسینده یئنی دوشونجه دالغاسی تانرینی درکه یؤنهلیب یئددی فراقمئنتدن عبارت اولان سیلسیله تصوّف ایچریکلیدیر. ذکر حالیندا یازیلدیغی آشکار دیرم و تانرینی درکین یئددی یولونو عکس ائتدیریر. تنقیدچی ائلناره آکیمووانین قناعتینه گؤره، "فراقمئنتلر پوئزییامیزدا تانری بارده ان یئنی دوشونجه دالغاسیدیر. شعرده روحسال آخیش باش وئریر و سلیم بابوللا اوغلو تانری بارده سؤزلرله دئییل سوکوتلا دانیشیر" تنقیدچی حاقلیدیر بابوللاوغلو "اوّلینجی آیین" شعرلرینی سوکوتون دیلینده یازیب. شعر باشدان-باشا سوکوتلا تلقیندیر. سوکوت تصوّفده تسلیمییه تدیرسه حالدیرسا، حال اهلینین سوکوتو دا تانرینی ایدراک ائتمهنین تک یولودور. سلیم همین سوکوتو یازیر. حال دیلییله یازیر. شعر تانرینی درک ائتمهیین حیاتی میثاللارینی وئریر... و غریبه دیر کی، فراقمئنتلرده سلیمین عنعنهوی اینتوناسییاسی ديیشمیر و سوکوت پوزولمور... سلیم بابوللا اوغلونون پوئتیکاسی شعرین مئتافیزیک قاتینی موبهملشدیرمیر
بابوللا اوغلو فراقمئنت دئییر، آمّا بوتؤو بیر اینسان عومرونو یازیر و تصوّف آنلاملارینین، ان باشلیجاسی دا سوکوت مئتافوراسینین چاغداش ایضاحینی وئریر. بوردا هم بئرقمانین سوکوتو سایریشیر، هم ده مؤولانانین..
سوکوتا سؤوق ائدن سببلر بارده دوشونورم:
سؤزون چوخلوغو، معنانین؛ یوخلوغودور
البته کی، ایچیمده
بو دیلدن و دیلسیزلیکدن پئشمانام:
عینی الیفبایلا قئیده آلیرام
سوکوتومو دا، نیطقیمی ده.
سؤزلرله دئییل، سنین بارنده
سوکوتلا دانیشماق داها آز قورخودور.
بودور، یئنه عشقین سوسقون دریاسیندان
بیر بولود قالخیر، معنا بولودو
فانیلیک وادیسینده سؤز آغاجینی سولاییر.
او آغاجین کؤلگه سینده اوتورموشام،
بیلیرسن کی، یورغونام سوسامیشام:
شوکور و وصف مئیوهسینی
دادمادان گئده بیلمهرم
بیلیرم، "هر کیم کی، سنین حاقیندا
دانیشیر، سوسسا یاخشیدیر"
من دانیشماق ایستهییرم نئجه!؟
غرب شعرینی تمایوللری ایزهملری، فردلری ایله دریندن بیلن سلیم بابول اوغلونون پوئتیکاسینین اؤزللیکلری چوخدور... سلیمین شعرلری آذربایجان پوئزییاسیندا یولا چئوریلمکدهدیر...
ایندی بیر آز دا جسارت ائدیب دئییم کی بلکه یئنی نسل آذربایجان شاعرلرینین شعرلریندن مودئرن دونیا پوئزییاسینین دا اؤیرهنه بیلهجهیی نهلرسه وار... شعریمیز دونیا شعریندن هئچ بیر حالدا گئری قالمیر...
۵
2020-جی ایلده قیسمت روستمووون " قومرو الیفباسی" شعرلر کیتابی نشر اولوندو. بو کیتابداکی شعرلری چاغداش آذربایجان پوئزییاسینین ائستئتیک عیاری دا آدلاندیرماق اولار. دوشونجه باخیمیندان عنعنهوی بوخوولاردان صرف نظر ائتمیش قیسمت بیرمعنالی شکیلده مودئرنیست شاعردیر. شعرلرینین کورهسل ایچهرییی و هارمونییاسی گؤز اوخشاییر. قیسمت حیاتین هر اوزونو شعرلشدیرمهیی باجاران، هر شعر ادبيّات اولمور، آمّا هر شئی شعر اولا بیلر دوستورو ایله یازان شاعریمیزدیر. یئنی پوئتئخنولوگییالار قیسمهتین شعر یارادیجیلیغیندا دایم ایشلکدیر. آوروپا پوئزییاسینین بوتون سسلری قیسمهتین شعرینده پولیفونییا تشکیل ائدیر "قومرو الیفباسی" شعرینده اولدوغو کیمی:
قومرولارین دفنهدن دن گؤزلهین چاغیندا
آتا-بالا گزیشیردیک یئنه جاوید باغیندا
یئردن گؤیه بستهلهنن فوّارهنین، سولاری
یامان مسعود ائلهییردی دفنهنی قومرولاری.
دوشونوردوم، یاز گونشی تبسّومله آلیشیر
اوندا گؤردوم آلاگؤزلوم بیر قومرویلا دانیشیر.
من اونلارا گئندن باخدیم،
آرالیدان گزدیم بیر آز،
قومرولارلا اوشاقلارین سؤزونو کسمک اولماز!
کیم دئییب کی، قوش دیلینی بیرجه سولئیمان بیلیر،
اوشاقلیقدا بو لیسانی منجه، هر اینسان بیلیر
" قومرو الیفباسی" اوشاق شعریدیرمی یوخسا بؤیوکلر اوچوندور؟ اصلینده آوروپادا بئله شعرلری اورتا مکتبلرین آشاغی صینیفلرینده تدریس ائدیرلر. چونکی اوشاقلارین ائستئتیک دونیا گؤروشونون فورمالاشدیریلماسی باخیمیندان موهوم اولان بئله شعرلرین دوغوردوغو اینتیبالار چوخدور... "من اونلارا گئندن باخدیم، آرالیدان گزدیم بیرآز، // قومرولارلا اوشاقلارین سؤزونو کسمک اولماز!// کیم دئییب کی، قوش دیلینی بیرجه سولئیمان بیلیر، // اوشاقلیقدا بو لیسانی منجه هر اینسان"بیلیر هم ده آسسوسیاتیو شعردیر جاوید باغی، یئردن گؤیه بستهلهنن فوّاره، بو بستهدن مسعود اولان آلاگؤزلو دفنه و قومرو قوشو چ، یاز گونشینین آلیشان تبسّومو، قوش دیلینی بیلن سولئیمان هم ده قوش دیلینی تکجه سولئیمان بیلمیر، اونو اوشاقلار دا بیلیر...
بئله بیر دفنه بیر آزدان بؤیویوب قیز مکتبیندهکی گولباهارلا عینی ائستئت مکانی بؤلوشهجک... یوز ایل اوّل گولباهارین، یوز ایل سونرا دفنهنین یاشادیغی باکی هر حالییلا بوتون مدنی پاریسلره آدئکواتدیر. هم دویغولارین ائستئتیکاسی هم ده پوئتیکا باخیمیندان... بوردا حساس بیر مقامی دا یادا سالماق ایستهییرم، دفنهدن قاباق قومرو ایله واقیف صمدوغلو دانیشمیشدی، قومرویا چوخلو سواللار وئرمیشدی: "ساعت نئچهدیر، قومرو // سن قوندوغون بوداقدا...؟". صؤحبت تکجه قوش دیلینی بیلمکدن، یعنی سولئیمان اولماقدان گئتمیر، پوئزییادا طبیعتله اینسانین بوتؤولشمهسیندن گئدیر... پاریسده بونو سوررئالیست ژاک پرئوئرت ائدیردی.
بیزده یئنی پوئتیک حرکاتلار، یئنی دالغالار یارانسا دا، چوخ تأسف کی، اونلارا آد وئریلمیر. مثلا فرید حسینین اینتوناسییاسی، تشبیهلری، ایفاده طرزی سلیم بابوللا اوغلونون پوئزییاسی ایله چوخ یاخیندیر. یارادیجیلیقلاریندا عینی ائستئتیکانی پایلاشیرلار. ایکیسی ده عینی دالغانین شاعریدیر. فریدین پوئتیک مانیفئستاسییاسی بئله دیر: "اوساندیم لیریک اولماقدان // اؤزومو باشقاسی واسطهسیله تانیماقدان // ایندی آنجاق اؤزویله دانیشان آداملاردیر درد اورتاغیم. //،قاغایینین، یاغیشین، گولون، بولبولون، // ایسلانان ساچلارین اوزونه باغلیدیر شعر اوتاغیم". بو کی بیرینجی یئنی ائستئتیکاسیدیر دئمهلی، فرید شعرین اورهان ولی صفیندهدیر. بو ائستئتیکانین تمثیلچیلری لیریک اولماقدان اوسانماسالار دا، هله یارادیجیلیقلارینین ایلک مرحلهسینده شاعرانهدن ایمتیناع ائتمیشدیلر. آمّا او بؤیوک ایمتیناعنین ایچینده اورهان ولی سولئیمان افندینین طالعیینی دانیشیر. حتی اونون سنگی مزارینا ائپیتافییا یازیردی. یاخود دالغاچی محمودون اوبرازینی یارادیردی. ائله اورهان ولیده ده فریدین دئدییی معنادا یاغیش یوخ ایدی، ایسلانان ساچلار یوخ ایدی، آمّا گئجهلر گؤیلری رنگلهین دالغاچی محمود اونون دالغاسی زارافاتی و سِحرلی فیرچاسی وار ایدی. یعنی اورهان ولینین پوئتیکاسی وار ایدی. دالغاچی محموددان سونرا هانسی شاعر گؤیلری یئنیدن رنگلهمک ایستر؟ اورهان ولی شاعرانهدن ایمتیناع ائتمیشدی. آمّا شاعرانهنی داها پوئتیک بیر وسیلهیله عوض ائدهرک ایمتیناع ائتمیشدی. لیریک اولماقدان اوسانماق اولار. آمّا شعر دیلینین اداسیندان ایمتیناع ائتمک مومکون دئییل. بو معنادا "ایستانبولو دینلییوروم" شعرینده ایستانبولدان گلن سسلر یحیی کمال ایستانبولونون شاعرانه و شاهانه سسی دئییل، بو سسلرین ایچینده قوش سسیندن کوفر دولو سؤزلره قدر، چکیج سسیندن تر قوخوسونا قدر هر شئی وار. آمّا هم د: "بِیاض بیر آی دوغویور فیستیکلارین آرکاسیندان"...
✅آردی وار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
قومرولارین دفنهدن دن گؤزلهین چاغیندا
آتا-بالا گزیشیردیک یئنه جاوید باغیندا
یئردن گؤیه بستهلهنن فوّارهنین، سولاری
یامان مسعود ائلهییردی دفنهنی قومرولاری.
دوشونوردوم، یاز گونشی تبسّومله آلیشیر
اوندا گؤردوم آلاگؤزلوم بیر قومرویلا دانیشیر.
من اونلارا گئندن باخدیم،
آرالیدان گزدیم بیر آز،
قومرولارلا اوشاقلارین سؤزونو کسمک اولماز!
کیم دئییب کی، قوش دیلینی بیرجه سولئیمان بیلیر،
اوشاقلیقدا بو لیسانی منجه، هر اینسان بیلیر
" قومرو الیفباسی" اوشاق شعریدیرمی یوخسا بؤیوکلر اوچوندور؟ اصلینده آوروپادا بئله شعرلری اورتا مکتبلرین آشاغی صینیفلرینده تدریس ائدیرلر. چونکی اوشاقلارین ائستئتیک دونیا گؤروشونون فورمالاشدیریلماسی باخیمیندان موهوم اولان بئله شعرلرین دوغوردوغو اینتیبالار چوخدور... "من اونلارا گئندن باخدیم، آرالیدان گزدیم بیرآز، // قومرولارلا اوشاقلارین سؤزونو کسمک اولماز!// کیم دئییب کی، قوش دیلینی بیرجه سولئیمان بیلیر، // اوشاقلیقدا بو لیسانی منجه هر اینسان"بیلیر هم ده آسسوسیاتیو شعردیر جاوید باغی، یئردن گؤیه بستهلهنن فوّاره، بو بستهدن مسعود اولان آلاگؤزلو دفنه و قومرو قوشو چ، یاز گونشینین آلیشان تبسّومو، قوش دیلینی بیلن سولئیمان هم ده قوش دیلینی تکجه سولئیمان بیلمیر، اونو اوشاقلار دا بیلیر...
بئله بیر دفنه بیر آزدان بؤیویوب قیز مکتبیندهکی گولباهارلا عینی ائستئت مکانی بؤلوشهجک... یوز ایل اوّل گولباهارین، یوز ایل سونرا دفنهنین یاشادیغی باکی هر حالییلا بوتون مدنی پاریسلره آدئکواتدیر. هم دویغولارین ائستئتیکاسی هم ده پوئتیکا باخیمیندان... بوردا حساس بیر مقامی دا یادا سالماق ایستهییرم، دفنهدن قاباق قومرو ایله واقیف صمدوغلو دانیشمیشدی، قومرویا چوخلو سواللار وئرمیشدی: "ساعت نئچهدیر، قومرو // سن قوندوغون بوداقدا...؟". صؤحبت تکجه قوش دیلینی بیلمکدن، یعنی سولئیمان اولماقدان گئتمیر، پوئزییادا طبیعتله اینسانین بوتؤولشمهسیندن گئدیر... پاریسده بونو سوررئالیست ژاک پرئوئرت ائدیردی.
بیزده یئنی پوئتیک حرکاتلار، یئنی دالغالار یارانسا دا، چوخ تأسف کی، اونلارا آد وئریلمیر. مثلا فرید حسینین اینتوناسییاسی، تشبیهلری، ایفاده طرزی سلیم بابوللا اوغلونون پوئزییاسی ایله چوخ یاخیندیر. یارادیجیلیقلاریندا عینی ائستئتیکانی پایلاشیرلار. ایکیسی ده عینی دالغانین شاعریدیر. فریدین پوئتیک مانیفئستاسییاسی بئله دیر: "اوساندیم لیریک اولماقدان // اؤزومو باشقاسی واسطهسیله تانیماقدان // ایندی آنجاق اؤزویله دانیشان آداملاردیر درد اورتاغیم. //،قاغایینین، یاغیشین، گولون، بولبولون، // ایسلانان ساچلارین اوزونه باغلیدیر شعر اوتاغیم". بو کی بیرینجی یئنی ائستئتیکاسیدیر دئمهلی، فرید شعرین اورهان ولی صفیندهدیر. بو ائستئتیکانین تمثیلچیلری لیریک اولماقدان اوسانماسالار دا، هله یارادیجیلیقلارینین ایلک مرحلهسینده شاعرانهدن ایمتیناع ائتمیشدیلر. آمّا او بؤیوک ایمتیناعنین ایچینده اورهان ولی سولئیمان افندینین طالعیینی دانیشیر. حتی اونون سنگی مزارینا ائپیتافییا یازیردی. یاخود دالغاچی محمودون اوبرازینی یارادیردی. ائله اورهان ولیده ده فریدین دئدییی معنادا یاغیش یوخ ایدی، ایسلانان ساچلار یوخ ایدی، آمّا گئجهلر گؤیلری رنگلهین دالغاچی محمود اونون دالغاسی زارافاتی و سِحرلی فیرچاسی وار ایدی. یعنی اورهان ولینین پوئتیکاسی وار ایدی. دالغاچی محموددان سونرا هانسی شاعر گؤیلری یئنیدن رنگلهمک ایستر؟ اورهان ولی شاعرانهدن ایمتیناع ائتمیشدی. آمّا شاعرانهنی داها پوئتیک بیر وسیلهیله عوض ائدهرک ایمتیناع ائتمیشدی. لیریک اولماقدان اوسانماق اولار. آمّا شعر دیلینین اداسیندان ایمتیناع ائتمک مومکون دئییل. بو معنادا "ایستانبولو دینلییوروم" شعرینده ایستانبولدان گلن سسلر یحیی کمال ایستانبولونون شاعرانه و شاهانه سسی دئییل، بو سسلرین ایچینده قوش سسیندن کوفر دولو سؤزلره قدر، چکیج سسیندن تر قوخوسونا قدر هر شئی وار. آمّا هم د: "بِیاض بیر آی دوغویور فیستیکلارین آرکاسیندان"...
✅آردی وار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.