کلانتران جهان هر چیزی را که شایسته زیستن است، در خاور میانه به سیاست و خون و باروت آغشته‌اند.
******

«محمود درویش»
ترجمه:«تراب حق‌شناس»

بر این سرزمین چیزی هست که شایستۀ زیستن است
تردید اردیبهشت
عطر نان در بامداد
آراء زنی دربارۀ مردان
نوشته‌های اِسخیلوس
آغاز عشق
گیاهی بر سنگ
مادرانی برپا ایستاده بر ریسمان آوای نی
و خوف مهاجمان از یادها
بر این سرزمین چیزی هست که شایستۀ زیستن است
آخرین روزهای سپتامبر
بانویی که چهل سالگی‌اش را در اوج شکوفایی پشت سر می‌گذارد
ساعت هواخوری و آفتاب در زندان
ابری به سان انبوهی از موجودات
هلهله‌های یک خلق برای آنان که با لبخند به سوی مرگ پَر می‌کشند
و خوف خودکامگان از ترانه‌ها
بر این سرزمین چیزی هست که شایستۀ زیستن است
بر این سرزمین، بانوی سرزمین‌ها،
آغاز آغازها
پایان پایان‌ها
که فلسطین‌اش نام بود
که فلسطین‌اش از این پس نام گشت
بانوی من
مرا، چون تو بانوی منی، زندگی شایسته است، شایسته است

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوزه‌ل وئرلیش؛
قونو: کینایه‌لرین یارانیشی (4)
انسانین گؤوده‌سینه عایید اولان کینایه‌لر
بوگئجه: 1400/2/27
ساعات: 22«ادبیات سئونلر کانالیندا»
اوزمان:«میرحسین دلدار بناب»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

واقیف_صمد_اوغلو

آللاه_منی_یاری_اؤلدور

کاغیذین اوستونه دوشوب
ایکی الیمین کؤلگه‌سی
یئنه ده لاپ زیله قالخیب
تکلییین یالقوزاق سسی

واخت‌دان یاخا قورتارمیشام
بیلمیرم ساعات نئچه‌دیر
آی یاریمچیق، اولدوزلار یوخ
یامان اؤلمه‌لی گئجه‌دیر

نه واریم وار، نه بارخانام
عؤمور یوکو باغلاماغا
آللاه منی یاری اؤلدور
یاری ساخلا آغلاماغا

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوخویور:« شوکت علی اکبر اووا»
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✅علمی آراشدیرمالار
یازان:«طرلان قولیی‌ئو»
کوچورن:« زکیه ذولفقاری»
حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر»

نظامی گنجوی و سری-بحری

بؤیوک آذربایجان شاعری نظامی گنجوی تکجه اثرلری‌نین ایدئیا- مضمون خوصوصيّتلرینه گؤره دئییل، هم ده صنعتکارلیق خوصوصيّتلرینه گؤره‌ده داهیدیر. بئله‌کی، مثلا، نظامی گنجوی"بسمله" نی، یعنی الله(ج.ج.) کلامی اولان"بیسم‌لله‌یر‌-رحمانیر-رحیم" ایفاده سینی آذربایجان ادبيّاتیندا، بلکه ده بوتؤولوکده شرق ادبيّاتیندا پوئزییایا گتیرن، اونو وزنه سالان ایلک شاعردیر. بو ایسه او قدر ده آسان مسئله‌ دئییلدیر. بو آلله(ج.ج.) کلامی، عادتاً، استثناسیزاولاراق، بوتون نثر اثرلری‌نین و علمی اثرلرین ایلک سطرلرینی بزسه ده، منظوم اثرلرده بو فاکتا بیر او قدر ده سیخ- سیخ تصادوف اولونمور... ( بعضی منظوم اثرلرین نثرله یازیلمیش دیباچه لری نظره آلینمیر).
نظامی گنجوی پوئمالارینی قلمه آلارکن عروض وزنی‌نین دؤرد-بحریندن سری، هزج، خفیف، موتقاریب بحرلریندن و هزج بحری‌نین، ایکی نؤعوندن ایستیفاده ائتمیشدیر. بئله‌کی، او، " سیرلرخزینه‌سی"نی سری بحرینده، " خوسرو وشیرین" و" لئیلی و مجنونو" هزج بحرینده، " یئددی‌گؤزلی" خفیف بحرینده، "ایسگندرنامه" نی ایسه موتقاریب بحرینده قلمه آلمیشدیر... ایلک پوئماسی اولان" سیرلرخزینه‌سی" نین
بسم‌الله‌یر-رحمانیر-رحیم
هست کلیدئ -درئ‌گنجئ- حکیم
(بسم‌الله‌یر- رحمانیر- رحیم، حکیملر خزینه‌سی‌نین قاپیسی‌نین آچاریدیر )- میصراعلاری ایله باشلایان سری بحری ایسه اونون یارادیجیلیغیندا خوصوصی یئر توتور.. .
" سیرلرخزینه‌سی" نین وزنیندن دانیشارکن اکرم جعفر یازیر:" فارس‌دیللی پوئزییادا سری بحری‌نین أن بؤیوک و قدیم نومونه‌سی نظامی‌نین" مخزن-الاسرار" پوئماسیدیر. بو سؤزو یالنیز آذربایجان ادبيّاتی اوچون دئییل، بوتون یاخین و اورتا شرق ادبيّاتی اوچون ده دئمک اولار. نظامی اؤزو یازیر:
شعبده تازه بر انگیختم،
هئیکلی ازقالب نو ریختم. (تزه فوسونکار بیر اثریازدیم، یئنی قلیبده بیر هئیکل یاراتدیم).
بو بِیتدن بیر آز آشاغیدا نظامی علاوه‌ ائدیر.
وین دری از بحر- نوانگیخت...( بو اثر یئنی بیر دنیزدن- بحردن چیخاریلمیش بیر اینجیدیر).
باشقا سؤزله دئسک، بو پوئما یئنی بیر وزنده یازیلمیش بیر اثردیر. بورادا صؤحبت نظامی‌نین"مخزن- الاسرار" ( سیرلر خزینسی) اثریندن گئدیر. گؤردویوموز کیمی، داهی شاعر بو میصراعلاردا یالنیز پوئزییاسی‌نین شاعرانه اوبرازلارینی دئییل، عروضون علمی تئرمینلرینی ده- بحر تئرمین‌ینی‌ده، قلیب تئرمینینی ده ایشله‌دیر.. .
نظامی‌نین بورادا" یئنی‌بحر"، " یئنی قلیب" سؤزلریندن آنلاشیلیر کی، اوندان اوّل سری بحری‌نین"مخزن- الاسرار" دا تطبیق ائدیلمیش نؤعونو بؤیوک اثرلرده، پوئمالاردا باشقا شاعرلر ایشلتمه‌میشدیر... نظامی" بو وزن‌ایله یئنی بیر هئیکل تؤکدوم" دئینده، شوبهه سیز، بؤیوک پوئمانی نظره آلیر. گیزلی دئییلدیر کی، فارس شعرینده، عمومیّتله، سری بحری سئیرک ایشلنمیشدیر... بونا باخمایاراق، نظامی‌نین"مخزن-الاسرار" اثری شرق ادبيّاتیندا سری بحرینه گئنیش ایمکان وئردی".
بؤیوک عروض‌شوناس اکرم جعفرین سری بحری‌نین فارس‌دیللی پوئزییادا و نظامی گنجوی یارادیجیلیغینداکی یئری حاقیندا دئدییی فیکیرلر تامامیله دوغرودور. لاکین"مخزن الاسرار" دا،"بیسم‌الله‌یر-رحمانیر-رحیم " ایفاده‌سینی بو بحره گتیرمکله، بو بحرده نظامی گنجوی، عینی زاماندا ائله بؤیوک بیر پوئتیک قودرت گوسترمیشدیر کی، نظامیدن دانیشارکن اونو دا موطلق قئید ائتملی، خاطیرلامالیییق. هم ده اونو دا نظره آلمالیییق کی، بو فاکتی هله اون آلتینجی عصرده بؤیوک اؤزبک سرکرده‌سی دؤولت خادیمی، شاعری، عالیمی ظهیرالددین محمّد بابور(1483-1530)، اؤزونون عوموم‌تورک، اؤزبک عروضونون خوصوصيّتلریندن بحث ائدن مشهور"موختصر" اثرینده قئید ائتمیشدیر. بئله‌کی، بابور اؤز اثرینده سری بحریندن دانیشارکن نظامی‌نین"مخزن‌-الاسرار" پوئماسینین ایلک بِیتینی نومونه گتیریر و یازیر:
"مقطویی-مطوییی- مؤوقوف
بیسم‌الله‌یر-رحمانیر-رحیم
هست-کلید-درگنج-حکیم."
رمل بحرینده خاطیرلادیب دئدیم کی، عجملر عربلری تقلید ائدیب(عنعنه‌لرینی) دیریلدرکن میصراعلاری‌نین وزنینی موختلیف گؤستریبلر. نظامی‌نین بو بِیتی ده دئییلن نؤوع‌دندیر. اوّلکی میصراعنین ایکی روکنو مقطودور، عروضومطوییی- مؤوقوف: مف"عولون مف"عولون فا"عیلان. سونراکی میصراعنین ایکی روکنو مطوییی، ضربی مطوییی- مؤوقوف: موفته"عیلون موفته"عیلون فا"عیلان".

بابورون بو سطرلرینی شرح ائتدیکده ائله مطلبلر اورتایا چیخیرکی، نظامی‌نین تکجه داهی شاعردئییل، هم ده بؤیوک ادبيّات‌شوناس، عروضون نظری اساسلارینی موکممل بیلن بیر شخص اولدوغونو و بلکه ده" سیرلرخزینه‌سی" پوئماسینی بیلرکدن سری بحرینده قلمه آلدیغینی گؤرورسن. لاکین بابورون فیکیرلرینی شرح ائتمزدن اوّل اوخوجودا پوئمانین وزنی حاقیندا آیدین تصوّور یاراتماق و بابورون فیکیرلرینی داها راحت آنلاماق اوچون بیر نئچه مسئله‌یه آیدینلیق گتیرمک لازیمدیر...
بئله‌لیکله، بورا قدر دئدیکلریمیزدن آیدین اولورکی، نظامی گنجوی‌نین بو پوئماسی سری بحرینده قلمه آلینمیشدیر. سری بحری‌نین ایسه فارس پوئزییاسیندا ایشله‌نن اساس قلیبی بوتون اورتا عصر عالیملری و اکرم جعفرین ده دوغرو اولاراق یازدیقلارینا گؤره موفته"عیلون موفته"عیلون فا"عیلون- دور. و نظامی گنجوی‌نین" سیرلرخزینه‌سی" اثری‌نین بیرینجی میصراعدان باشقا، یعنی" بیسم‌الله‌یر رحمانیر رحیم " دن باشقا، بوتون میصراعلاری بو وزنده یازیلسا دا، بومیصراع، یعنی بیرینجی میصراع ، هله اون آلتینجی عصرده بابورون دا دئدییی کیمی، باشقا قلیبده- مف "عولون مف" عولون فا "عیلون وزنینده دیر. بونه دیر؟ یعنی نظامی گنجوی وزنلری قاریشدیریب؟ آخی بیز اؤتن مقاله‌لریمیزین بیرینده نظامی‌نین اؤز اثرلرینده بئله بیر حالا یول وئرمه‌دییینی و بو فاکتی هله نظامی دؤورونون تنقیدچیلری‌نین قئید ائتدیکلرینی دئمیشدیک. دیگرطرفدن، دئیک کی، بابورا اینانماییب، بو میصراعنی دا پوئمانین دیگر میصراعلاری کیمی موفته "عیلون موفته"عیلون فا "علون اؤلچوسونه سالیب، اونو بو وزنه گؤره" بئسمه -ایلاهه-رحیمانیر-رحیم " کیمی ده اوخوماق اولار و بعضن بئله اوخوماق ایسته‌ینلر ده وار. آمّا بو، دوغرودورمو؟ الله(ج.ج.) کلامینی ديَیشیب بو شکیلده اوخویا بیلریکمی، ایختیاریمیز وارمی؟ طبیعی کی یوخ،... بس بو مسئله‌نین سیرّی نده دیر؟
بئله کی، بو مسئله‌نی آراشدیرارکن ایستر- ایستمز بابورون دئدیکلرینه گلیب چیخیرسان... و گؤرورسن کی، بیرینجی میصراع، حقیقتاً ده، مف "عولون مف"عولون فا" علون اؤلچوسونده دیر وبو، هئچ وجهله وزنین سینیق‌لیغینا، اؤلچوسونون قوصورلو اولماسینا گتیریب چیخارمیر. بس گؤره سن نییه؟ آخی عروضدا ایلک باخیشدا گویا میصراعلاردا، موعاصیر تئرمینولوگییا ایله دئسک، اوزون و قیسا هئجالارین عینی سیرا ایله دوزولوشلری واجیبدیر. بورادا ایسه بیرینجی میصراع- مف "عولون مف" عولون فا" عیلون-له، ایکینجی میصراع- موفته‌"عیلون موفته"عیلون فا "عیلون باشقا- باشقا قلیبلردیر... بس گؤره سن، وزن نییه پوزولمور؟ بونا گؤره، بونون سببینی باشا دوشمک اوچون، ایلک نؤوبه‌ده عروض وزنی‌نین عومومی ماهیّتینی و بیر ده بابور دئمیشکن، عرب عروضونون بعضی خوصوصيّتلرینی بیلمک لازیمدیر کی، بابوردا ایلک سطرلرده محض بونا ایشاره ائدیر.

عروضون بیر وزن کیمی ماهیّتیندن دانیشارکن اونو دئمک لازیمدیر کی، عروض، ایلک نؤوبه‌ده، اؤلچولو وزندیر. یعنی عروضدا بیرینجی میصراع هانسی زامان موددتینه تلفّوظ اولونورسا، او بیری میصراعلار دا موطلق همین زامان موددتینه سؤیلنیلمه‌لیدیر. عکس تقدیرده، وزن پوزولموش اولار. و حتی میصراعلاری تشکیل ائدن هئجالار دا بو پرینسیپی قورومالیدیر. بئله کی، سؤزلر ده یئرلرینی ديَیشه بیلمز. بو دا بعضن وزنین پوزولماسینا گتیریب چیخارار. آمّا بو وزنده، عروضدا، داها دوغروسو، داها چوخ عرب عروضوندا ائله بیر استثنا حالی واردیر کی، بو استثنا، عرب عروضونو دیگر کوانتیتاتیو وزنلره یاخینلاشدیرماقلا، عینی زاماندا اونون ترکیبینده اولان ایکی قیسا هئجانین بیرلشیب بیر هئجا کیمی چیخیش ائتمه‌سینه ده ایجازه وئریر. بیلدیییمیز کیمی ایسه اؤلچولو وزنلرده زامان اعتباریله، یعنی تلفّوظلرینه صرف اولونان زامانا گؤره ایکی قیسا هئجا، بیر اوزون هئجایا برابردیر . بو معنادا، بو قلیبلرده ده وضيّت بو شکیلده دیر. یعنی عروض تئرمینلری، بابورون دیلی ایله دئسک، مقطو اولان مف"عولون-له، مطوییی اولان موفته"عیلون تفیله‌لری آراسیندا فرق مف"عولونون اوچ اوزون هئجادان، موفته"عیلون ایسه بیراوزون، ایکی قیسا و یئنه ده بیر اوزون هئجادان عبارت اولماسیدیر. موفته"عیلون- ون اورتاسیندا گلن ایکی قیسا هئجالارین زامان اعتباریله بیر اوزون هئجایا برابر اولدوغونو نظره آلساق، دئملی اصلینده، بو ایکی تفیله زامان اعتباریله بیر- بیرینه برابردیر. بومعنادا، اصلینده، نظامی‌نین بیرینجی وزنی‌ایله ایکینجی وزنی آراسیندا، یعنی مف"عولون مف"عولون فا"عیلون له، موفته" عیلون موفته"عیلون فا" عیلون آراسیندا زامان باخیمیندان هئچ بیر فرق یوخدور.

نظامی بورادا، سادجه اولاراق بابورون دئدییی کیمی، عرب عروضونون خوصوصيّتلرینی فارس پوئزییاسینا گتیرمیش، بابوردئمیشکن، عربلری تقلید ائده رک، اونلارین عنعنه‌لرینی دیریلتمیشدیر. عرب شعرینده میصراعلار آراسیندا‌ایسه بو یاخین وزن موختلیف‌لییی چوخ عادی حالدیر. و بورادا اینصافاً اونو دا قئید ائدک کی، مف" اولون مف" عولون فا" عیلون قلیبی‌نین سری بحری‌نین نؤوعلریندن بیری کیمی تاریخاً فارس پوئزییاسیندا ایشلندییینی اکرم جعفرده قئید ائتمیشدیر. ماراقلیدیرکی، نظامی ده محض بونو بیلمیش و وزنین وئردییی بو ایمکاندان، فارس‌دیللی و تورک‌دیللی پوئزییالاردا دا ایشله‌نن، آمّا بو خالقلارین عروضلارینا بیر او قدر ده خاص اولمایان، لاکین نظامی دؤورونده فارس پوئزییاسیندا گئنیش یاییلمیش بو فنددن مهارتله ایستیفاده ائتمیشدیر.
بئله‌لیکله بورا قدر یوخاریدا دئییلنلره یئکون وورساق، اونو دئمک اولار کی، بورادا بیرینجی میصراع ایله ایکینجی میصراع ایلک باخیشدا باشقا -باشقا وزنلرده اولسالاردا اصلینده، "بسم الله‌یر-رحمانیر- رحیم" میصراعسی ایله" هست کلیدئ-درئ-گنجئ -حکیم" و پوئمانین دیگر میصراعلاری ماهیّت، یعنی تلفّوظلرینه صرف اولونان زامان موددتینه گؤره عینیدیرلر و بونلار آراسیندا وزن باخیمیندان هئچ بیر قوصور یوخدور. بؤلگولره گلدیکده، یعنی بو نومونه‌ده کونکرئت اولاراق"بسم- الله‌یر- رحمانیر -رحیم" میصراعسینی مف" اولون مف" عولون فا" ایلون قلیبینه گؤره تقطی ائدیب اوخوماق دا وزنه قوصورگتیرمیر. چونکی وزنلر آراسیندا فرق او قدر جوزئیدیر کی، بو فرق حیسّ بئله اولونمور. و بیر ده عروض وزنلی شعر تاریخینده بئله فاکتلار اولدوقجا چوخدور... مثلا، حتی فوضولی‌نین" لئیلی و مجنون" و باشدان- باشا مف" عولو"مفا عیلون فه" عولون اؤلچوسونده اولسا دا ، بعضی میصراعلاری مف" عولون فا" عیلون فه"عولون- ده‌دیر. بو بوتؤولوکده عروضون اؤلچولو وزن اولماق خوصوصيّتیندن ایرلی گلیر و آیریجا صؤحبتین مؤوضوسودور. بو معنادا، عروضو بیلمه‌ین آداما ایلک باخیشدا بیر قدر فرقلی گؤرونه بیلن بو مسئله‌نی صنعتکار کیمی حلّ ائدن نظامی، بؤیوک بیر جسارتله ایلک اثرینین ایلک میصراعسینی آلله(ج.ج.) کلامی ایله بزه‌میشدیر. و عینی زاماندا اونو دا قئید ائتمک لازیمدیر کی، اثرینی الله(ج.ج) کلامی ایله باشلاماق ایسته‌ین‌ نظامی بلکه ده الله(ج.ج.) کلامی‌نین سری بحرینه دوشدویونو گؤردویو اوچون پوئماسینی باشدان- باشا سری بحرینده قلمه آلمیشدیر.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوزه‌ل وئرلیش؛
قونو: کینایه‌لرین یارانیشی (4)
انسانین گؤوده‌سینه عایید اولان کینایه‌لر
بوگئجه: 1400/2/27
ساعات: 22«ادبیات سئونلر کانالیندا»
اوزمان:«میرحسین دلدار بناب»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کینایه‌لرین یارانیشی (۴)
انسان گؤوده‌سینه عایید اولان کینایه‌لردن: دیل ایله باغلی کینایه‌لر
اوزمان: «میرحسین دلداربناب»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کینایه‌لرین یارانیشی (۴)
انسان گؤوده‌سینه عایید اولان کینایه‌لردن: بورون ایله باغلی کینایه‌لر
اوزمان: «میرحسین دلداربناب»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کینایه‌لرین یارانیشی (۴)
انسان گؤوده‌سینه عایید اولان کینایه‌لردن: بوغ ایله باغلی کینایه‌لر
اوزمان: «میرحسین دلداربناب»

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

داغلاری دومان آلاندا،
گؤزوم یوللاردا قالاندا،
یادیما سنی سالاندا،
گؤزوم یاشلا دولماسین‌می ؟
اسن یئللر، اسن یئللر،
سئوگیلیمدن منه خبر.
سولاندا نارین چیچکلر،
یاناندا قملی اورکلر
باتاندا یورغون اوفوقلر
گول یاناغین سولماسین‌می ؟
بو یئر‌لرده‌ن گئچمز اولدون،
دوست – دوشمنی سئچمز اولدون.
عشقینه آند ایچمز اولدون،
حالیم خاراب اولماسین می ؟
اسن یئللر، اسن یئللر،
سئوگیلیمدن منه خبر.
سولاندا نارین چیچکلر،
یاناندا قملی اورکلر
باتاندا یورغون اوفوقلر

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‏داغلاری دومان الاندا...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«سعید ندائی»
باسمه تعالیٰ

نیم‌نگاهی سریع به ساختار استاندارد جمله‌ی ترکی
و مسائل مرتبط با آن

(جمعه 17 اردیبهشت 1400)


ترتیب استاندارد اجزای جمله‌ی ترکی
دکتر «جی. ال. لوئیس» (G. L. Lewis) (ترک‌شناس و استاد دانشگاه آکسفورد) در کتاب (Turkish Grammar) «دستور زبان ترکی» اجزای جمله‌ی ترکی را به ترتیب چنین می‌شمارد:
1-فاعل؛ ۲-بیانگر زمان؛ ۳-بیانگر مکان؛ ۴-مفعول غیر صریح؛ ۵-مفعول صریح؛ ۶-قید (یا هر کلمه‌ای که معنی فعل را تغییر دهد)؛ ۷-فعل.
اگر کلمه یا کلماتی هر کدام از این عناصر را کامل‌تر و تمام‌تر کند بلافاصله قبل از آن عنصر قرار می‌گیرد. هر چیز معیّن بیر غیر معیّن، مقدّم است. بدینگونه اگر «مفعول غیر مستقیم»، غیر معیّن و «مفعول صریح»، معیّن و مشخص باشد، عنصر (۴) و (۵) جای خود را عوض می‌کنند.
مثال: «اۇشاغا ناغێلێ دئدی» (چوْجۇغا حکایه‌یی آنلاتدێ) تبدیل می‌شود به «ناغێلێ اۇشاغا دئدی» (حکایه‌یی چوْجۇغا آنلاتدێ).
مثالی که با قاعده‌ی فوق‌الذّکر منطبق باشد چنین خواهد بود:
1-نقّاش ۲-گئچن گۆن ۳-موزه‌ده ۴-گلنلره ۵-تابلوْلارێنێ ۶-ایکینجی دفعه ایچۆن ۷-گؤستردی.
امّا اگر هنرمند تابلوهای خود را به جای تماشاچیان به روزنامه‌نگار منتقد (که مشخص‌تر از تماشاچیان است) نشان می‌داد؛ عنصر (۵) قبل از (۴) می‌آمد، بدینگونه: «نقّاش گئچن گۆن موزه‌ده تابلولارێنێ بیر منتقده ایکینجی دفعه اۆچۆن گؤستردی».
قاعده‌ی اصلی دیگر، نزدیک کردن هر عنصری که بیش از همه بدان اهمیت می‌دهیم به فعل است. مثال: «علی، آلمانێ یئدی». (علی، سیب را خورد [و نه چیز دیگری را!])؛ اینجا تأکید جمله بر «سیب» بیشتر است. امّا در جمله‌ی «آلمانێ، علی یئدی» (سیب را علی خورد [و نه کس دیگر])، تأکید جمله بر «علی» می‌باشد.
در مثال قبلی نیز اگر تأکید روی اینست که هنرمند خود بشخصه، تابلوها را به مردم نشان داد جمله چنین می‌شود:
«گئچن گۆن موزه‌ده گلنلره تابلولارێنێ ایکینجی دفعه ایچۆن نقّاش گؤستردی».
و پیداست که در مثال اصلی، خواه ناخواه قید «برای دومین بار» (ایکینجی دفعه ایچۆن) بیشتر از سایر عناصر به چشم می‌خورد، به دلیل اینکه بلافاصله قبل از فعل قرار گرفته است.
[در ادامه دکتر جفری لوئیس، توضیحاتی در خصوص «آزادی نظم کلمات» که ساختار زبان ترکی به نویسندگان و متکلّمین آن ارائه می‌دهد، بیان می‌کند که از نقل آن‌ها صرف نظر می‌گردد.]

منابع و مأخذ:
1- دستور زبان ترکی، دکتر جفری لوئیس لوئیس، چاپ اوّل: 1967، ویرایش دوّم: 2000، انتشارات دانشگاه آکسفورد. صص: 242-240.
Turkish Grammar, Geoffrey Lewis Lewis (G. L. Lewis), 1967, Second edition 2000. Oxford: Oxford University Press. 240-242.
2- نکاتی چند درباره‌ی نحو ترکی، دکتر حمید نطقی، مجلّه‌ی وارلێق، شماره ۸، آذرماه 1358، صص: 18-3.
3- مقایسة‌اللغتین، دکتر جواد هیئت، ویژه‌نامه‌ی مجلّه‌ی وارلێق، چاپ دوّم: تهران 1379.
4- ترکی هنر است (دستور زبان جامع زبان ترکی)، اسماعیل هادی، نشر احرار، تبریز 1374.

ضمائم:
پ.ن (۱): دانش «نحو» یا «جمله‌شناسی» (به انگلیسی: Morphology) گسترده‌تر از این دو خط است. و انواع جملات و قواعد مربوط به آن باید بررسی شود.
پ.ن (۲): در آفرینش‌های ادبی جابه‌جایی عناصر جمله امری کاملاً طبیعی و پذیرفته شده است. (هر چند که این هم می‌تواند قواعدی داشته باشد). لذا اشخاصی که دوره افتاده‌اند و خطاب به نویسندگان ما از کلمات زننده‌ای مثل: «بی‌سواد» و... استفاده می‌کنند، در اشتباهند. مثلاً ایرادی ندارد اگر محض زیبایی و تأثیر کلام و فراخور جمله، به جای «قاپێنێ آچ» (درو باز کن)، گفته یا نوشته شود: «آچ قاپێنێ!» (باز کن درو!).
پ.ن (۳): فارغ از قواعد گرامری، نویسندگان و متکلّمین می‌توانند المنت‌ها (یا مجموع کلمات) یک جمله را با ترتیبات گوناگونی کنار هم بچینند. فقط سه اصل (شرط) همواره بایستی مدّ نظر قرار گیرد:
1- جملات باید «ترکیبات معنی‌دار» باشند. مثلاً نمی‌توان گفت: «کتاب خرید دانشجو یک را». چنین ترکیبی بی‌معنی بوده و در ساختارهای زبانی غیر مجاز است. باید گفت: «دانشجو یک کتاب را خرید». در شعر هم همینگونه است، و ترکیبات حتماً باید معانی مشخص و قابل فهمی را احتوا داشته باشند. البته، معمولاً کسی در تکلّم یا نگارش به زبان مادری خویش، چنین اشتباه فاحشی مرتکب نمی‌شود؛ چنین خطاهایی (عموماً) از نوآموزان زبان‌های دیگر ممکن است سرزند.
2- جملات –در همه حال– باید مفهوم، روشن و واضح باشند. و نوشتار ادبا تا حد امکان باید «فصیح» باشد. یعنی ساختار جملات باید بگونه‌ای تنیده شود که شنونده یا خواننده، براحتی و به سرعت، مفهوم سخن را به شکل صحیح دریابد. (این قضیه، مشکل فعلی گویندگان و نویسندگان معاصر ما نیز هست!). یعنی طرف، یک طوری صحبت می‌کند یا می‌نویسد که سر و ته‌اش متوجه نمی‌شوی: فلانی نهایتاً می‌خواهد چه بگوید.

3- ترتیب جملات نباید به بنیه و ساختمان زبان لطمه زند. فی‌المثل چنین شکلی از تکلّم، نمی‌تواند پذیرفته شود: «در هر صورت، با توجه به مسائلی که قاباغا گلدی، اقدام ائلَدۆک». یا: «رئیس جمهور محترم ایران، در راستای چشم‌اندازهای بیست‌ ساله‌ی کشور، قدم‌های اساسی گؤتدی» و قس علی هذا.
در غیر موارد فوق، ایراد و محدودیتی بر نویسنده نیست، اگر در آفرینش‌های ادبی ابتکارات خاص زبانی به خرج می‌دهد. از این روی، اینکه یک عدّه به نویسندگان و محققین ما مدام می‌گویند: «هله تۆرکچه جمله قۇرۇلۇشۇنۇ بیلمیر!..» این صحیح نیست.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«سعید ندائی»
باسمه تعالیٰ

نیم‌نگاهی سریع به ساختار استاندارد جمله‌ی ترکی
و مسائل مرتبط با آن

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سایین کانالداشلار

«غفور امامی‌زاده» خیاوی‌نین «قیرمیزیم» آدلی حیکایه توپلوسو اوردیبهشت‌ین ییرمی‌دوققوزوندا (۱۴۰۰/۲/۲۹) ادبیات سئونلرکانالیندا نقد اولوناجاق. بو کیتابا علاقه‌لری اولانلار و تنقیدیمیزه قاتیلماق ایسته‌یین دوستلار لوطفن نظرلرینی یازیب، یا اگر بعضی‌لری سس‌لی دانیشماق ایسته‌سه‌لر حاضیرلیق گؤروب نظرلرینی بیزه گوندرسینلر.
الیمیزه چاتان تنقیدلر وعده وئردیییمیز گون نشر اولاجاق.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar