ائتیمولوگییا درسلری ۳۱ / ۱ / ۹۹
نلبکی
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ائتیمولوگییا درسلری ۳۱ / ۱ / ۹۹
بالهاری چایی ( بولقاری چایی )
https://t.me/Adabiyyatsevanlarhttps://t.me/Adabiyyatsevanlar

سایین کانالداشلار بو وئرلیش عینی زاماندا ادبیات سئونلر کانالیندان یایلاجاق عزیز دوسلاری سیجاق قاتیلماغا دعوت ائدیریک .


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یومور: بیردوداق گولوش
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

پرويز_سودی

گئجه عیرفانی سؤکوب،تؤکدوله پیمانه یه ،گل
وئردیلر اود قالاسین،ماهنیلی پروانه یه،گل

ایکی رکعت هله لیک آندیمی یاخدیم اته گن
چکدیلر سجده یولون تانریلی مئیخانه یه،گل

بارماغیم ذیکریوی تسبحده گتیرمیشدی جانا
یازالار بلکه بو وورغونلوغو افسانه یه،گل

قونوتو آچمام اوزومدن ،مگر اول یاری گؤرم
باخما،یئتمیش ایکی یولدان سپیلن دانه یه،گل

گؤزلرین،ایندی ده سنسیزلیگیمین،چاره سیدیر
دؤزه بیلمم داها بوندان بئله بیر ثانیه، گل

قیرخ دفعه چیلله گؤرن درویشه سایدیم سؤزومو
نئجه باش توولایبان،گولدو بو دیوانه یه  گل


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

شیرکو_بیکس

آزادی؟
کدامین آزادی؟
آزادی، اسبی ست خسته و لنگان
که هر روز گلوله بارَش می زنند

سرزمین؟
کدامین سرزمین؟
آن سرزمینی که هر روز به غارتش می برند؟
آن دشتی که برهوتش کرده اند
یا آن شاخه ای
که تخته ی تابوت شد؟

کدامین است؟
آن سنگ و آن خاک و آن چشمه و ریگی
که بند و زندان زاییده است؟

نمی دانم میهن کدام است!
آزادی کدام است،
نمی دانم!

آن جویباری که در روز روشن
سرچشمه اش را غارت کردید؟
آن معشوقه ای که در خواب
چشم هایش را دزدیدید؟
آن ابری که پیش از باریدن
بارانش را به تاراج بردید؟
یا آن ماهی
که شبِ چهارده اش را ربودید؟

آزادی، اسبی ست خسته و لنگان
که هر روز گلوله بارَش می زنند

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

گوزل بیر رقص ا بیات سئونلر عائیله سینه تقدیم ائدیریک .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

همت_شهبازی

اردیبهشت آیی‌نین ایکیسی #اوستاد_باریشمازین #دوغوم_گونودور.

بونا گؤره اونون آشاغیداکی حکایه‌سینی سیزینله پایلاشیرام. #حکایه‌نی ایلک دفعه 1370 ده #فروغ_آزادی قزئتینده چاپ اولارکن اوخوموشام. بونو او زامانلار حتتا #فارسجایا دا چئویرمیشم.

#حکایه‌ده فیضه آجدیر. آجلیغینی قارشی اوشاغا بللندیرمه‌سین دئیه اوشاقلارین خوشو گلن بیر شئیه ال آتیر. کند چؤره‌یی و تندیر لاواشی بیشیرنده چؤرک قورو اولور. بو قورو چؤرکدن اوشاقلار اؤز آرالاریندا بیر #اوشاق_اویونو اویناییرلار. او دا چؤره‌یی یئیه یئیه دیش‌لری ایله مختلیف حیوانلارین شکلینی دوزلتمکدیر.

فیضه ده بیر تیرله ایکی نشان وورور هم اوشاغا چؤرکدن دوه دوزلدیر هم ده اؤز آجلیغینی آرادان قالدیریر. بونا گؤره اوشاق آناسینا دئینده کی «فیضه دئییر چؤرک وئرسن باشقا حیوان شکلی ده سنه دوزلده‌رم»، آنا باشا دوشور کی فیضه آجدیر. بونا گؤره چؤره‌یی وئریر و اوندان یئنه ده دوه دوزلتمه‌سینی ایسته‌ییر.
#اوستاد_باریشماز بیر کیچیک اویوندان بؤیوک آنلاما یئتیشیر.

یادیمدادیر من ده اوشاق اولاندا آنامین تندیری‌نین اوستونده باشقا اوشاقلارلا چؤره‌یین قوروسوندان مختلیف حیوان شکلی دوزلتمکده یاریش کئچیره‌ردیک. یاریشین غالیبینه آنام یاخماجلی چؤرک وئره‌ردی.


#حکایه:
#دوه_دوزلتمک || ح.ع. #باریشماز

فیضه‌گیلین دوواری‌نین اوچوغوندان فیضه‌گیله باخیرام من. فیضه گلیر منه دوغرو. أل چؤره‌ییمی اونا دوغرو اوزالدیرام. اودقونورکن ویرمیر ألین. آمما دئییر: چؤره‌ییندن وئر بیر دوه دوزلدیم من ایکی قیچلی. راضی‌لاشدیم. ایتی دیشلر ایشه دوشدو. چوخ چکمه‌دن ایری قیچلی بیر دوه‌نی منه وئردی. ائوه ساری تیزیقلاندیم. آمما فیضه هارایلادی: دایان گئتمه. هاراییندا آغیر بیر درد، رجا واردیر. آغلایان تک. آمما من ده سئوینجیمین قاباغینی بوغانمارام، آنامی دا ایسته‌ییرم سئوینجیمه اورتاق ائدم.
گرگیلنمیش تندیر ایچره یاببا کؤزو گول _گول ویریر. خینالانیر دوواریندا، کؤپوشگه‌میش آغ لاواشلار. ألیمده بیر ایکی قیچلی سیسقا دوه، پلتک دیلیم توتار توتماز، فیضه‌گیلده باش وئردیین آنلادیرام. آنام اویور. بازی چالمیر. دوداغینا بیر زهرلی گولوش قونور. پاییزلارین آخشامی‌نین ساریسی تک فیکره دالیر.
أل اوزالدیب اؤرتوک آلتدان ایکی دنه ال چؤره‌یی وئریر منه: دئنه فیضه! گؤزلری‌نین قاراسینا قوربان خالان. یئنه منه دوه دوزلت.
قاییدارکن، کیپرییندن دامان داملا، دوواق اوسته تیسیلداییر. هاراسی‌نین گؤینه‌مه‌سین بیلنمه‌دیم. قانادلاندیم فیضه‌گیله. آمما فیضه سس وئرمه.دی. پنجره‌نین قاباغیندا تورپاق اوسته سره‌لندیم. فیضه دئدیم، آغلامسیندیم. آمما داشدان سس ائشیتدیم فیضه‌دن یوخ. خیسین خیسین پنجره‌نین دالیسیندا آغلاییردی. آغلاماغین آنلاماییم، اوتدو سسین. بیر ده داها منه دوه دوزلتمه‌دی.
آغلاماغین سببینی چوخ سونرالار باشا دوشدوم. آج‌لیغین دادار اولدوم. اوره‌ییمده زوققولدایان بیر یارایا دؤندو فیضه.
آنلادیم کی أن زور ایشدیر، آجلیق اوزره چؤره ک اوسته دیشلریله بیر دوه‌نین شکلین چکمک، کریستوفون آمریکایا چاتماسیندان آغیر بیر ایش.
قایناق : دوشرگه

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تقویت مهارتهای ارتباطی زوجین
99/2/1
اوزمان : ایلقار موذن زاده

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تقویت مهارتهای ارتباطی زوجین
99/2/1
اوزمان : ایلقار موذن زاده

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تقویت نهارتهای ارتباطی زوجین
99/2/1
اوزمان : ایلقار موذن زاده

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تقویت مهارتهای ارتباطی زوجین
99/2/1
اوزمان: ایلقار موذن زاده

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مهارتهای ارتباطی زوجین
99/2/1
اوزمان : ایلقار موذن زاده

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

قارا چادرالی قادین
نیگار خیاوی
محله‌میزده گزیب دولانان قارا چادرالی قادینی چوخداندی گؤرمز اولموشام. کرونادان قاباق هاچان ائشییه چیخسایدیم محله‌نین بیر طرفینده اونو گؤرردیم. یا قنوو قیراغیندا ایاقلارینی قنووا ساللاییب اوتورار، یا زیبیل قابینی ائشه‌له‌یر، یا تلیس چیگنینده، بو یاندان او یانا سوووشدوغونو اوزاقدان گؤرردیم، آنجاق هر حالیندا اولسایدی، اؤز-اؤزونه فارسجا ماهنی میزیلداناردی، میزیلتی دا یوخ، میزیلتیدان بیرآز اوجا سسله اوخویاردی. چوخو دا هایده‌نین “مستی‌ام درد منو دیگه دوا نمیکنه” ماهنیسی. تانیشلیغیمیزین باعثی دا اونون میزیلدانماسی ایدی. من ده اونون کیمی محله‌ده گزیب دولانارام، آنجاق اونون کیمی قارا چادرا اؤرتمه‌م باشیما، هله هردن اوزومه سالیب خوش رنگلی مانتو، شال، روسری زاد دا گئییب اؤرترم؛ قیرمیزی، ساری، یاشیل، بنؤوش، نارینجی…
بیر گون دولانیرکن حزین هنگلی بیر قادین سسی قولاغیما دَیدی، او یان بو یانا باخدیم، زیبیل قابی ایچینه قارا دونبالمیش بیر باسن گؤردوم. باسنین، قارا چادرا اؤرتموش بیر قادین اولدوغو بللی ایدی. قادینین زیبیل قابینا دونبالماسی منی چاشدیرمادی، شهرین همشه گؤردویوم منظره‌سیدی بو. منی چاشدیران اونون زیبیل قابینین ایچینه ماهنی اوخوماسی ایدی: “مستی‌ام دردی منو دیگه داوا نَمیکونی. قم با من زادی شودی منی راها نَمیکونی منی راها نَمیکونی… .” اؤز-اؤزومه: هنرین وارسا، سسیوی آت باشیوا سن ده اونون کیمی اوخو گؤرک! دئدیم. آرزو ائتسم ده من او جسارتین صاحبی دئییلدیم.
دوروب گؤزله‌دیم. هردن بیر، ائشه‌لدییی زیبیللرین ایچیندن نایلون شئی-شویلر، قاردون، باشماق تایی، دمیر-دومور قیریغی زادی سئچیب آتیردی تلیسینه. نهایت آختاریشی بیتدی و بدنینین زیبیل قابی ایچینه ساللانمیش قورشاقدان یوخاری حیصه‌سیله زیبیل قابیندان چیخدی، “بتر اوخیسان!” دئدیم. اؤزونو او آرادا تک سانیرمیش کیمی دؤنوب او یان بو یانا باخیب گؤردو منی، قایغیسیز ایفاده ایله “قمگینم!” دئیه جاوابلاماسی منی دیکسیندیردی. قادینین بونجا دورولوغوندان دیکسیندیم. آغلیمدان کئچن “آلا سفئه” سؤزونه اوتاندیم. وئردییی جاوابیلا منی چتین دوروما سالمیشدی. منه باخ کی، “بتر اوخیسان!” دئمکله اونو لاغا قویماغا باشلامیشدیم. گؤستردییی دورولوق قارشیسیندا اؤزومو ایتیرمیش کیمی اولدوم، آنجاق اونون تانیشلیق، ایسینیشمک آختاردیغینی دا تئز آنلاییب ال ایاغیمی ییغیشدیردیم. زیبیلچی دوستوم درین یالقیزلیغیندان قاچماغا گئدجک یئر آختاریردی. بیلمیرم نه‌دن اونون دا منیم کیمی مهربانلیق گؤرمه‌میشی اولدوغونو تئز باشا دوشدوم. اونا ائله بئله راست گله جاواب وئرمک ناشیلیق اولابیلردی، بونو دا تئز باشا دوشدوم. دورولوغونو زده‌لمه‌یه‌جک بیر جاواب تاپمالییدیم، هم چکینجه‌لی هم گولومسر بیر ایفاده‌یله: “نییه قمگینسن” دئدیم، “بو گؤزللیکده اوخورسان کی!” بیردن اوزونه سئوینج دولدی: “سن ده بو گؤزللیکده قیرمیزی شال سالیبسان کی باشیوا!” دئدی. “قابیلی یوخدی”، دئدیم، “والله یانیمدا آیری روسریم اولسئیدی، بونی آچیب وئرردیم سنه”نی دئیه-دئیه، او یئکه‌لیکده یالانی اوزونه-اوزونه دانیشدیغیما ایچیمدن قیزیشدیم. بللی ایدی، سؤزوم خوشونا گئتمه‌میشدی. اوزونه سَپیلمیش سئوینج توزو بیردن گلدییی کیمی ائله‌جه ده بیردن چکیلدی: “تک قالمیشام!”، دئدی. او شکیلده قایغیسیز دانیشماغا باشلادیغی گئنه اؤز حالینا دؤندویونو گؤستریردی. بو اؤلچوده قایتاقسیز قایغیسیز دانیشماسی قیسقاندیریردی آدامی. اَر-آروادلیق، بوشانما فیلان مسله‌سی اولدوغونو آنلادیم. آچیق دانیشماسی منه ده یول آچیردی: اوشاق-موشاق زاد یوخدی به؟
-آلدی آپاردی دا به!
-وئرمیه‌یدون دای.
-داییم دئدی، وئر آپارسین!
-ایندی کیمنن قالیسان؟
“داییم ساخلیر.” بوندان آرتیق سورغو سووالا چکمک ایچیمدن گلمه‌دی. هم ده سونراکی گونلره دانیشماغا سؤزوموز اولمالی ایدی. سونراکی گونلرده ده آرابیر گؤروشوردوک. بعضن سلاملاشیب ال قووزاییب سوووشوردوم، بعضن اؤزومو گؤرمه‌مزلییه ووروب سوووشوردوم، بعضن ایاق اوستو دؤرد-بئش کلمه دانیشیب ساغ اوللاشیردیق. اوزون دانیشماق ایستمیردی هئچواخت. سؤزو آغزیندا بیتمه‌میش، ایاغی گئتمک ایستیردی.
ایلک تانیشلیغیمیزدا تلیسی گوج بیللاه قارا چادراسینین آلتینا یئرلشدیردییینی گؤردویومده دئییردیم بلکه اوتاندیغیندان تلیسینی مندن گیزلَمک ایستیر، سونراکی گونلرده تلیسی چیینینه آلدیغینی گؤرنده، اوتانج چکمه دردی اولمادیغیندان آرخایین اولدوم. بیلدیم، ایشینی آرخایینلیقلا گؤرور، اوتانما فیلان یوخ ایدی آرادا. من ده اونون آرخایینلیغی بابتیندن آرخایین اولدوم. دئمک، زیبیل توپلاماغی احتیاج اوزوندن دئییلمیش، داییسینین مالی دورومو یاخشی ایمیش. کوچه‌لرده دولانا-دولانا باشقا زیبیل توپلایانلاری گؤروب زیبیل توپلاما هوسینه دوشوب، اؤزونه ایش ائله‌میشدی. یا دا اولابیلسین نئجه‌سه بیر ایش گؤرموش اولسون دئیه، زیبیل توپلاییردی. -زیبیلل

ری ییغیب نئینیسن؟
-آپاریرام او یاندا، لاااپ او یاندا بوشالدیرام او بیریسی زیبیل قابیلارینا.
قادینین بو ایشینی او بیری زیبیل توپلایانلارین بعضیسی گؤروب بیلمیشدیلر. بونا گؤره ده اونو ایزله‌ییب، گئنده دوروب توپلادیغی زیبیللرین هارایا بوشالتدیغینی گودوردولر.
دئییردی: بیلمیرم نییه آتدی گئتدی؟ بونو مخاطبیندن سورموردو، هئچ اؤزوندن ده سورموردو، بو سورونو ائله بئله لوغالاییردی، دیلینین اوستونده اویناییردی سانکی بو سورویلا، سانکی جاواب بولاجاغیندان دا واز کئچمیشدی. بعضن منه: سنونکی ده سنی آتیب، قیرمیزی شاللی؟ دئییردی. نئجه جاواب وئره‌جه‌ییمی بیلمیردیم. هئچ اوزونه اینجینمه‌سینی ایسته‌میردیم: “کیشیدی دای، آتاندا آتیر”، دئییردیم. دانیشاندا همشه او یان بو یانا باخیردی، هئچواخت گؤزومه باخمیردی.
-آخی بیلیسن من نجورام؟
-نجورسان؟
-من… زادام… زاد… آزادام… آزاد!
نه دئمک ایسته‌دییینی باشا دوشموردوم. هم ده باشا دوشوب دوشمه‌دیییمین نه اهمیتی واردی کی. چوخداندی گؤرمز اولموشام قارا چادرالی دوستومو. بیلمیرم کرونایا یولوخوب، یوخسا ائشییه چیخماغا داییسی‌گیل اجازه وئرمیر. کرونایا یولوخوبسا، بیمارستانا گؤتوروبلر یوخسا ائوده کئچیره‌جک دورومدامی؟ یوخسا کرونا آغ جییرینی آغاردیب دا گؤتوروب بیریوللوق اؤزویله آپارمیشدیر شاه‌گؤلونون قارا چادرالی قادینینی؟ بیر یوللوق آزاد اولوب یوخسا؟
سوروشماغا، دانیشیب دردلشمه‌یه چوخ سؤزلریم واریدی اونونلا، آنجاق من اونون کیمی قایغیسیز، قایتاقسیز دانیشماغا جسارتیم یوخیدی، داها چوخ شئیلر بیلمک ده ایسته‌میردیم حاققیندا، ائله دورولوقلا وار اولماسی منه یئتیردی.
قایناق : ایشیق

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

قارا چادرالی قادین
نیگار خیاوی
بویارینی ادبیات سئونلرکانالیندا اوخویون .


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تانری سوزونون ائتیمولوگیاسی ۹_۸ اینجی بولوم

یازیچی : دیلچی عالیم دوکتور روشن خیاوی.
بو یازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون .


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

دوکتور روشن خیاوی

🍃. «تانرؽ - tanrı »سؤزۆنۆن،ائتیموْلوْگێاسؽ,(8)

ۉ«گؤگ تۆرک - Göhtürk» نه دئمکدیر؟
Etymology of "Tanrı"worf,(8)
Die Etymologie des "Tanrı"wortr,(8)

🍃- آراشدؽرؽجؽ: رحمان پوراکبرخیاوی(روشن خیاوی)
Ph.D,phylology

ایندی گؤرگ «گؤێ تۆرک-göytürk»دئێیلن آد،هانسؽ معنانؽ ایفاده ائدیر؟:
روس عالیملریندن،نئچه سی بو مرکب آدؽن حاققؽندا،آرشدؽرما آپارؽبلار،
اوْجۆمله دن"Çesnov"آدلؽ بیر عالیمدیر.اوْ آێدؽنلاێؽر ،،گؤێ تۆرک،،آدؽ بیر etnonimآدکیمی،تۆرک میلله تینین تاریخینده،تانؽنؽر.دئمک بو آد بیر اینامؽ،بیرباۉری،ۉ بیر اعتیقادؽ داشؽێؽر ۉ آیدؽنلاێؽر. بواینام دۆز ێا ێالان،دوْغرو ێا اێری،تاریخی ێا حماسی،ێا میتیک( ایشاره - میفیک،میتوْلوْژیک: ێونان سؤزلرینده اوْلان ،،ت،t،،فنوْمی،روس دیلینه گئدنده،،ف,f،، فنوْمینه چئۉریلر: ایسکیت: ایسکیف،اوْرتوْگرافی:اوْرفوْگرافی،میت،میتوْلوْژی: میف،میفوْلوْژی)اوْلورسا،اوْلسون.آما بیر بؤیۆک خالقؽن ۉ بیر کؤکلۆ،کؤتۆکلۆ
میلله تین،ایناملارؽن ۉ باۉرلرین اؤزۆنده ێئرلشدیریب،ۉ تاریخ بوْێو ایره لی داشؽێؽر. بو اینام بیزه بونو دئێیرکی : تۆرک خالقؽ اؤزلرین گؤؽ ایلن ایلگیلی ۉ باغلؽ بیلیر ۉ اساسدا،اؤز توملارؽن ۉ نۆطفه لرین، گؤێدن ێئر کۆره سینه ائندیێین ۉ گلدیێین اینانؽرلار، ۉبئله لیکله تۆرک خالقؽ، بو اینامؽ نسیل به نسیل،تاریخ بوْێو اؤز سینه سینده حفظ ائدیب.
دئمک بو مۆرکب آدایلن، تۆرکلر گؤێله موناسیبه تلرین ۉ ایلگیلرین ۉ همچنین گؤێه باغلؽ اوْلدوقلارؽن، دیله گه تیریرلر.بۆتۆن میثاللارکی، بوراجان،بو یازؽدا گه تیردیک، هامؽسؽ بو اینامؽ گؤسته ریر.
شیفاهی ۉ ێازؽلؽ ادبێاتدان ۉ ێازؽلاردان،آێدؽن شکیلده گؤرۆنۆر کی تۆرکلر،اؤزلرینی «تانرؽنؽن بالالارؽ» ۉێا «تانرؽنؽن اوْۉلادؽ» بیلیبلر ۉ بو سؤزه اینانؽبلار . تۆرکلر اجدادلارؽنؽن گؤیدن ێئر کۆره سینه گلدیگلرینه اینانمؽشلار،اوْنلار اؤز خاقانلارؽنؽن «تانرؽ اوْۉلادؽ» اوْلدوقلارؽنا، شۆبهه سیز اینانؽردؽلار، ۉ اوْنلارؽ ۉ اؤزلرین«تارؽدان دوْغولموش» ۉێا «تانرؽ دوْغدوغو بالالار» سؤزلری ایلن،ایفاده ائدیردیلر،(27.p).
«هون-Hun,Hon)تۆرکلری بئله اینانؽردؽلارکی، اوْنلارؽن«اولوبابالارؽ»، «مئته خاقانؽن اوْغلو»(Metə Xaqan )،تانرؽنؽن اوْغلودور،ۉ حتا مئته نین اؤزۆن تانرؽ بیلیردیلر. بئله لیکله تۆرکلر،آتالارؽن ،،مئته،،بیلیب ۉ اوْنو «گؤێ تانرؽسؽ»کیمی،گؤێده آختارؽردؽلار.

بوردا لازیم گؤرۆرم بیر مۆهۆم مؤۉضوعا ایشاره ائدم ۉ بیر آز ایضاحات ۉئرم:
ان اسکی میلله تلرین تاریخینده ده،تانرؽنؽ ۉ ێا تانرؽلارؽ،گؤێده آختارؽب ۉ اوْنلارؽن مسکنلرین گؤێ عالمینده بیلیبلر.اوْجۆمله دن،بئله بیر ایناما،اسکی بابیل تاریخینده،
آکادلارؽن ایناملارؽندا،کنگرلی-سومر ایناملارؽندا،ۉ اسکی ایران تاریخینده راست گلیریک. اسکی ێونان تانرؽلارؽ،هامؽسؽ گؤێده تصۉۆر اوْلوردو. بابیل تانرؽلارؽندان بیری «زوْرۉان» آدیلا،گؤێده ێاشاردؽ،بو تانرؽ سوْنرا ایرانلؽلارؽن میت عالمینه کؤچدۆ،اوْنون مسکنی
گؤێده ایدی،اوْ «سوْنسوز زامان تانرؽسؽ»تانؽنؽردؽ.،،اهوره مزدا،، و،،اهرمن،، اوْندان ێاراندؽلار...
آما بیر ایشاره ده «مئته-Metə»نین حاققؽندا لازؽم گۆرۆنۆر:
«مئته»،خان لقب ایله ،ێعنی «مئته خان»،ایلک حؤکمدار اوْلموشدور کی آسێا خالقلارؽنؽ، بیر باێراق آلتؽندا، بیر ێئره توْپلاێؽب ۉ بیر ۉاحید ایمپراتورلوق قوروب. اوْ بؤێۆک اوْقێانوسدان خزه ره،کیشمیردن شیمال سیبریێه قدر بؤێۆک بیر دؤۉلت ێاراتدؽ.عثمانلؽ تاریخچی لری ،اوْنو«اوغوز خاقان» بیلیبلر. مئته خان 234 ایل میلاددان اۉل،آنادان اوْلموشدو. اوْنون دوْغوم ێئری معلو دئێیل،آنجاق 209 میلاددان اۉل، 35 ایل حؤکمدارلؽغؽ معلومدور،
ۉ 174 میلاددان اۉلده دۆنیاسؽن عۉض ائتمه ێیدن آێدؽندؽر .
آما منجه «مئته-Metə»آدسؤزۆ، بیر ماراغلؽ سؤزدۆر، نیێه کی بو آد ێونان اساطیرینده،«پروْمئته» آدؽن خاطؽرا گتیریر. دئمک "Promete"آدؽ ایکی بؤلۆمدن عیبارت اوْلور: pro ۉ mete، پروْ ێعنی قاباقچؽل،باشلاێؽش،ایلک،فارسجا: پیش،ۉ مئته ێعنی ێوخارؽ،اۆست،اوجا،اوجالؽق.
ایندی،مئت-met کلمه سی سومر-کنگرلی دیلینده ده عئێنی معنا دا گؤرۆنۆر(PSD,247).
ۉ بیز بونو بیلیریک کی کنگرلی خالقؽ ۉ هابئله دیلی،هئچ اوْلماسا اۆچ تا بئش مین ایل،ێونان دیلیندن کؤهنه ۉ قدیمدیر. بئله لیکله ایضاح ائتدیێیمیز سؤزلره دیققت ێئتیرمکله «مئته خان»
سؤزۆنۆن معناسؽ بیزه آێدؽنلاێؽر : اۆستۆن خان،اوجا مقاملؽ خان. حتا دئمک اوْلار کی بو
لقه بین معناسؽ: گؤێدن سئچیلمیش خان دا اوْلا بیلر.



🍃 «تانرؽ-Tanrı»سؤزۆنۆن ائتیموْلوْگێاسؽ(۹)
🍃 «اوماێ-Umay»، گؤێ آناسؽ، «اوماێ آنا»کیمدیر؟

🍃Etymology of «Tanrı»word(9)
🍃Die Etymologie des «Tanrı»(9)
🍃Зтимология Слово "Танри" (9)

?

? آما تۆرکلرین آناسؽ کیمدیر؟
تۆرکلر اینانؽردؽلار اوْنلارؽن آنالارؽ«اوماێ» یا «هوماێ»آدؽندا بیر آنادؽر،کی اوْدا گؤێده ۉ گؤێ عالمینده ێاشاێؽر.
«بیلگه خاقان»نؽن آناسؽ، اوماێ آنادان دوْغولوغو،نئچه عابیده ێازؽلاردا قئێد اوْلوبدور.
بئله لیکله «گؤێ تۆرکلر»اؤز خاقانلارؽن تانرؽ بالاسؽ،ێا تانرؽدان دوْغولموش،بیر اینسان شکلینده موْجود بیلمک لن،اؤزلرینده «خاقانؽن اوْۉلادلارؽ»بیلیردیلر.بوردا بیر قورولوش(فوْرمول)، گؤرۆنۆر، بو شکیلده: تانرؽ » خاقان » اینسان، ۉ بو قورولوشا باخاراق: «گؤێ تۆرکلر تارؽنؽن تؤره مه لری»اوْلموشلار.(s27)
روس عالیمی«کیلیاشتورنی-s.a.kilyashtorni»،قدیم تۆرک داش ێازؽلارؽن آراشدؽرؽب ۉ بیر سؽرا میتوْلوْژیک سؤزلردن ۉ سیمبوْللاردان بحث ائده رک،اوْنلارؽ اۆچ بؤلۆمه ۉ آلتؽ قروپا بؤلمۆشدۆر. بو بؤلمه لرین بیرین بئله آدلاێؽب: «دؤۉله تین تانرؽ طرفیندن ێارادؽلماسؽ ۉ خاقانؽن تانرؽ منشألی ێی حاققؽندا میتلر».
بوعالیمین سئچدیێی متنلره گؤره، «گؤێ تۆرک»دؤۉله تینی، تانرؽ ێاراتمؽشدؽ، ۉ خاقانؽدا تانرؽ اؤزۆ سئچمیشدی ۉ تاختا قوْێموشدور، ۉ بئله لیکله، خاقانلاردا منشأجه تانرؽێا باغلؽ اوْلموشلار. بو میتلرده حتا خاقانؽن آرۉادؽدا، «اوما»ێا، ێا «هوما»ێا اوْخشادؽلؽر. بئله ،گئنه گؤرۆرۆک تۆرکلر تانرؽنؽ،«گؤێ»ۉ گؤێۆ»ده،تانرؽ بیلیردیلر.دئمک «تانرؽ»ۉ«گؤێ»سؤزلری، اسکی تۆرک دیلینده سینوْنیم سؤزلر کیمی ایشه گئتمیشلر.
من بوردا «اوماێ-Umay»آدؽ حاققؽندا آرتؽق بحث ائتمیرم،چۆنکۆ سؤز چوْخ اوزانار،ۉ البته بیر آێرؽ زامانا ۉعده ائدیریک، آنجاق ایکی روس عالیمین سؤزلرین، نئچه جۆمله ده «اومای آنا»حاققؽندا بوردا گه تیریرم،کی فاێدادان اوزاق دئێیل: بو ایکی عالیم عیبارت اوْلورلار: «ساقالاێئۉ-A.M.Saqalayev»ۉ «کریێوکوْۉ-E.M.Kriyukov».
بو ایکی عالیمین فیکرینجه،«اوماێ ێا هوماێ»، «ایلدؽرؽم چاخان گؤێ تانرؽسؽ»دؽر،اوشاقلارؽ حیماێه ائدیر، ۉتۆرکلر اوْنو اؤزلرینه «گؤێ آناسؽ»،ێا«ایلک آنا» ساێؽرلار. اوماێ اینسانلارا بیلگیلری،عئلملری، اینجه صنعتلری، دین ایناملارؽن ۉ محبتی ۉ سئۉمک ۉ سئۉیلمه گی ۉ عشقین سیرلرین اؤرگه دیر.
البته کنگرلی-سومر میتلرینده ده «اینکی-İnki»بیر آنادؽر ۉ اینسانلارا بیلیملری ۉ صنعتلری اؤرگه دیر. کنگرلی میتوْلوْگیاسؽندا «دینگیر-Dingir»، ۉ تۆرک میتوْلوْگێاسؽندا «تانقرؽ،تانگرؽ،تانرؽ»ۉ «گؤێ-Göy»، کامیلا عئێنلشمه لیدیر.
گؤێۆن اوجالؽق مقامؽندا بیلیریک، اوجالؽق، البته تانرؽێا مخصوصدور.دئمک «اوجالؽق» سؤزۆن دیله گه تیرنده،گؤی ێادؽمؽزا دۆشۆر ۉ گؤێ دیێه نده،تانرؽ ێادؽمؽزا دۆشۆر.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‏موسیقی نشه سی مین سئوگیلی جانانه دیر ...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

Hatiralar 🌫

Neşe Karaböcek

https://t.me/Adabiyyatsevanlar