ادبیات سئونلر

🌹 «تانرؽ» سؤزۆنۆن ائتیموْلوْگێاسؽ،(۵)اینجی بؤلۆم،

Etymology of «تانرؽ-Tanrı» word (5)
Die Etymologie des «tanrı» worte (5)

من تانرؽ سؤزۆنۆن حاققؽندا آراشدؽرما زامانؽندا ،«داشنامه بزرگ اسلامی»ده بیر مطلبه ،ۉێا دئسم بیر ،،اظهار نظره،،توْخوندوم کی، من اۆچۆن هم چوْخ ماراغلیدؽر،ۉهم چوْخ تأسسفلی. اوْردا بئله ێازؽر: «...تنگری واژه ای بسیار کهن،احتمالا پیش از پیدایش زبان ترکی است که می توان اثر انرا در زبان هون های شرقی یافت...»(قربان علمی)
بوسؤزه آرتؽق دیققت ێئتیرمه ده،دؤرد اساس ایشکال ۉحتا ێانلؽش گؤرۆنۆر:
۱- ێازؽر،،واژه ای بسیار کهن،،. ێازؽچؽ بوردا اعتراف ائدیر کی ،،تانرؽ،،سؤزۆ بیر ان اسکی سؤزدۆر،...ۉالبته بیز بیلیریک کی بو سؤز، تۆرک دیلینین «آناسؤز mother words» و اساس سؤز خزینه سیندن بیریدیر...
۲- ێازؽر،،احتمالا...،،. ێازؽچؽ آنجاق احتمال ۉئریر ۉ نه ێقین ائدیر،ۉ نه بیر علمی مدرک ۉ سند گؤستریر.
۳- ێازؽر:،،احتمالا پیش از پیدایش زبان ترکی...،،. بیز البته پیدایش سؤزۆنۆن معناسؽن درس کلاسلارؽندا، تۆرک دیلینده ،،تاپؽلما-تاپؽلماق،،معناسؽندا اؤرگشمیشیگ،ۉ بونودا بیلیریک کی تاپماق ،فارس دیلینده پیدا کردن ،ێعنی بیر زادؽ ێوْخ اوْلمادان تاپماق،
اله گه تیرمک،ۉ ،،پیدایش،، یعنی ،،پیدا شدن،، .میثال دئسم ،ایندیکی ،،کوْروْنا،،خسته لیگی کیمی بیر زاد کی ێوْخ ایدی ۉ بیردن هوۉانا شهرینده تاپؽلدؽ و اوْردان دۆنێاێا ێاێؽلدؽ. دئمک سؤز بودورکی، ،،پیدایش،،سؤزۆ بیر دیل حاققؽندا،کامیلن علمدن اوزاق بیر سؤزدۆر،دیل
گؤبه له ێ دئێیل کی بیردن بیره ێئردن تاپؽلا! مینلر مینلر ایل لازؽمدؽر تا بیر دیل،بیر میلله تین آراسؽندا جۆجه ره ،گؤۉه ره ،ۉ بارا،بهه ره ێئتیشه، ێعنی کامیللشه...
(۴)- ێازؽر ،،می توان اثر آنرا(اثر کلمه تانرؽ را) در زبان هون های شرقی یافت...،،
بوسؤز چوْخ پۆرچۆملۆ سؤزدۆر،ۉێا ێازؽچؽ ان آز معلوماتدان بوْشدور،چۆنکی ێازؽ بئله دئێیر،ێا ایلقا ائدیر کی هوْنلار ،تۆرکلردن باشقا بیر میلله ت ایمیشلر،دئمک ێازؽچؽ محتملا بیلمیر کی هوْنلار تۆرکلرین بؤێۆک بوْێلارؽندان اوْلموشلار،ۉ ،،آتیلا،،اوْ تۆرکلرین بؤێۆک باهادوروایدؽ، ۉ چاغداش زاماندادا ،،هوْنگری-Hungary،، ێا ،،ماجاریستان،،مملکتی، هامان ،،هوْنلارؽن،،ێا،،هانلارؽن،، ێادیگارلارؽذؽ...

🍃🍃🍃 آما اساس سؤزۆمۆزۆن داۉامؽ:
،،استاروستین-Astarostin،، تانرؽ سؤزۆن بۆتۆن آلتاێیک دیللرده گؤستریب:
p.Allt : tangiri
P.Tung :tangura
p.Mong : tangarag
p.Tk : tangri,təngri
p.Jpn : tinkir
،،استاروستین،،تانرؽ سؤزۆنۆن پروْتۆرک شکلینین قارشؽسؽندا،ایکی معنا ێازؽب ،کی بو البته بیزیم آراشدؽرمامؽزدا چوْخ اهمیێته مالیکدیر.بوایکی معنا عیبارت اوْلوGod ۱-تانرؽ،الله2-sky -گؤێ،آسمان،سماء،
ایندی تانرؽ سؤزۆ ،تۆرک دیلینین مختلیف دێالوْقلارؽندا :
1-O.tk : tengri(orx,uyg)
karaxa : tengri
türk : tanri
Az : tanri,tarı
trkmn : tangri
salr : tanru
m.tk : tengri
m.kıpç : təngri
uzb : tangri
uygr : təngri
krmn : tangrı,təngri
tatr : təngre
başkr : təngre
kırkz : təngir
k.blk : təjri
kklp : təngir
s.uyg : təngər
xks : tigər
şor : tegri
oyrt : tengeri
tva : der
toflr : dere
çuvş : tora
ygt : tangara
dolg : tangara p: 1402

https://t.me/Adabiyyatsevanlar