‍
توفیق بایرام

نئجه رحیملی دی،نئجه آمانسیز
نئجه مِهریباندی قادین اوره یی
سن اونو سیندیرسان بیل کی آ قانسیز!
آغلایان کاماندی قادین اوره یی

گولدورسن عؤمورلوک سعادتیندی
سؤندورسن یانماغی بیرده چتیندی
او ظریف دویغونون محببتیندی
سئوگیسیز زینداندی قادین اوره یی

داشی دا اَریدر،داش دا اولار او
اَریییب گؤزلرده یاش دا اولار او
باهار دا اولار او،قیش دا اولار او
داملادی،عومماندی قادین اوره یی

اونونلا دونیادی سنه قفسده
اونسوز هئچ یاشاما بو تورپاق اوسته
سئون بیر اوره یه آخیر نفَسده
اَن شیرین درماندی قادین اوره یی

اونو آلچالدان دا،اوجالدان دا بیز
درد وئریب وعده سیز قوجالدان دا بیز
بیلنده قدرینی بو جاهاندا بیز
همیشه جاواندی قادین اوره یی

بعضن گول تک سولار آجی بیر سؤزدن
آغلایار خلوتی گولسه ده اوزدن
بعضن اوشاق کیمی اَن اورکسیزدن
محببت اوماندی قادین اوره یی

بیر نامرد الیندن زهَر ایچنده
چورودور عؤمرونو او یاس ایچینده
بعضن ده قیمتلی لیباس ایچینده
ناله دی،فغاندی قادین اوره یی

عؤمره زینت وئرن،سعادت قوران
سئوینن قلبینی نورلا دولدوران
عیصمتی بیر نسلی گؤیه قالدیران
عشقه حؤکمراندی قادین اوره یی

سنسیز اَل چکه رم آرزودان،کام دان
نه چیخار سئوگیسیز سنسیز ایلهام دان؟!
اینجیتسن دؤزه رم"توفیق بایرام"دان
اینجیمه،اینجیمه،اینجیمه آماندی قادین اوره یی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تانری سوزونون ائتیمولوگیاسی

یازیچی : دیلچی عالیم دوکتور روشن خیاوی.
بو یازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون .


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

دوکتور "روشن خیاوی"

تانرؽ سؤزۆنۆن ائتیموْلوْگیاسؽ -

- بیرینجی بؤلۆم(۱)

بو سؤز تۆرک دیلینین ،سؤز خزینه سینده، ان اسکی سؤز لردن بیریدیر.

１- سؤزۆن تاریخی- لکزیکێاسؽ"Historical Lexicology" :
هر اسکی و اساس تۆرک سؤزۆ کیمی،«تانری» سؤزۆنۆن آراشدیرما تاریخیده ایکی بؤلۆمه بخش اولا بیلر:
الف: سومر-کنگرلی لؤۉحه لردن اوْخونمادان اۉل،
ب: سومر-کنگرلی لوحه لری اوْخوناندان ایندیێه قدر،

１- محمود کاشغری،دیوان لغات کیتابؽندا «تانگری»سؤزۆن اۆچ معنادا بیلیب:
۱.آلله ۲.گؤگ،گؤێ ۳.بؤێۆک،
۲- رآدلف Radloff روس دیلچی لیک عالیمی، اؤز ،،تۆرک ائتیموْلوْگیا،، کیتابؽندا،بو کلمه نی اۆچ شکیلده گؤسته ریر: تنرؽ،تنگری،تانرؽ، رآدلف همچنین بو کلمه ێه ایکی معنا ۉئریر: Goot آلمانجا : تانرؽ،Godو der hammelیعنی:گؤی،گؤگ،
رآدلف ،،گؤگ تانرؽسؽندان،، دانؽشؽر، کی تۆرکلرین ایناملارؽندا ،اسکی زاماندان گؤرۆنۆر.
بیر موغول-روس سؤزلۆگۆنده،تنگری گؤێ و آلله معناسؽندا گه لیب،
روس عالیمی «واسیلی اف»گئنه بو کلمه نی «تنگری» و چینجه tyanish و گؤگ معناسؽندا ێازؽبدؽر،
آرینوف،باشقا روس عالیمی ،قؽپچاق عابیده لرین آراشدیرما دا ،بئله دئییرکی چین دیلینده اوْلان tyanish سؤزۆ ایکی بخشدن عیبارتدیر:۱. Tyanگؤگ معناسؽندا،
Rin اینسان،و بئله لیکله تانرؽنؽ «گؤگده ێاشاێان » بیر موجود کیمی بیلیر،و همچنین
«آنتونوف»دا تانرؽ سؤزۆن «دان ێئری »کیمی معنا ائدیر،تانرؽ سؤزۆ تۆرک دیالوْقلاردا بئله دیر لر:
آلتای:tengri,tengeri
خاکاسجا:tigir,ter
ایشاره: سومر-کنگرلی دیلینده «تیگیر-tigir"سؤزۆ ،ایندی دئێیلن «دجله»آرخؽنؽن آدؽدؽر،
توۉا :deer
چوۉاش :turaتوره،
ێاقوت :tangara
موْغول:tenger
بوریات :ten-gri
کالموک :tengor
شوْر : tegor

تانرؽ سؤزۆ سمانتیک باخؽمؽندان:

« تانرؽ» سؤزۆ چوْخ قاێناقلاردا «گؤێ تانرؽسؽ»معنادا تانؽنؽب ۉ قبول اوْلوب،دئمک بو معنادا «شامانلار» ۉ «موْغوللار» ایشه آپارؽبلار،بو سؤزۆ بعضی آراشدؽرؽجؽلار ،بیر مۆرکب کلمه کیمی معنا ائدیبلر: ۱-تان:دان،گؤێ :دان سؤکۆلدۆ، دان اولدوزو،بوردا ،،دان،،تان،، گؤێ معناسؽن ایفاده ائدیر، ۲ - رؽrı ,بیر ێؤنلمه اک کیمی معنا ائدیبلر،
اوْرتا آسیا میللت لرینین آراسؽندا «خان تنگری» ده ایشه گئدیر،البته «تی ێان شان»شهریده اوجا یئرده تیکیلدیێینه گؤره ،«خان تنگری» آدلانؽب،(بیرینجی بؤلۆمۆن سوْنو)

«تانرؽ - Tanrı »سؤزۆنۆن
ائتیمولوگیاسؽ -

-ایکینجی بؤاۆم(2)

،، گۆل تکین،، اؤز عابیده سینده،بئله دئێیر: اۆره تۆرک تانرؽسؽ،تۆرک ایدۆک ێئره،سوْیو، آنجا ێتمیش تۆرک بودون یوْک بوْلمازون. معناسؽ : ێوخارؽدا تۆرک تانرؽسؽ،تۆرک ێئری(اؤلکه سی) سوْێو بونجا دئمیش،تۆرک خالقؽ ێوْخ اوْلماسؽن!
بوردا بیر مؤۉضوعا دیققت ێئتیرمه لی ێیک، بو گۆن ان اسکی خالقلارؽن ایناملارؽ بیزه معلومدور،و بو خالقلارین ایناملارؽندا ،تانرؽلارؽنؽن آدؽ یا آدلارؽدا آێدؽندؽر،مثلا کرؽستێانلار تانرؽلارؽنا ،،آتا،،اوْغول،،ۉ ،،روح القدس،، ،مۆسلمانلار ،،آلله،،بودیستلر،، بودا ،،ۉ
ێه هودیلرده ،،ێه هوۉه،،ۉ،،ێودا،،یا ،،جودا،،،ۉ هابئله ،،کنگرلیلر-سومئرلر ده ،، دینگؽر-dingir،،دئێیبلر،ۉ تۆرکلرینده ،،سومئر- کنگرلی،،آتا بابالارؽندان،همین ،،تانرؽ،، ،،تارؽ،،سؤزۆ ێادگار قالؽب.
گؤرۆنۆر کی تۆرک قدیم عابیده لرده ،،گؤگ تانرؽسؽ،،محض ،،تانرؽ ،،معنادا ایشه آپارؽلؽب.بو سؤز گؤسته ریر کی تۆرکلر تانرؽنؽ ،نه ێئرده،بلکه ده گؤێده آختارؽب ۉ بیلیبلر.آنجاق بیز بیر باشقا مۆرکب سؤزه ده راست گلیریک،ۉ اوْدا " گؤگ تۆرک" آدؽدؽر.
ایندی سوْرقو بودور : گؤگ تۆرکۆن معناسؽ ۉ آنلامؽ نئجه دیر؟ نه دیر؟
بو سوْرقونون جاۉابؽن آختاردؽقدادؽ کی ،،گؤگ تۆرک،،آدؽنؽن ده رین معناسؽنا ێوْل آچؽرؽق.
گۆل تکین دئێئر: ێوخارؽدا گؤێ ۉ آشاغیدا ێئر ێاراندؽ، ۉ بو ایناملا تۆرکلر اؤزلرین ،،گؤگ تانرؽسؽنؽن بالالارؽ،، بیلیرلر، ۉ بئله لیکله اؤزلرین ،،،گؤگ تۆرک،،، آدلاندؽردؽلار.(24.150)
خاطؽرلامالؽێام کی اسکی تۆرک دیلینده ،،تنگری،، گؤێ ،آسمان،سما ،معناسؽن دا ایفاده ائدر.
آلتون ێوروق،عابیده سینده ده،،تنگری،، ،، ێارادان،ێارادؽجؽ ، خالیق،،معناسؽندا گؤرۆنۆر،همچنین ،،مانی،،دینینه عاێید عابیده لرده ده،،تنگری،،سؤزۆ ،،ێارادؽجؽ،،معنادا ایشه گئدیب.
بیز تاریخی آراشدؽرمادا گؤرۆرۆک کی ،کریستێانلؽقدان دؤرد مین ایل اۉل،،،تانرؽ،،کلمه سی
،سومئر-کنگرلی میلله تینین دیلینده،چاغداش زامانداکؽ آنلامدا ۉارایمیش ۉ ایشه گئدیرمیش

من بورادا بیر ان مۆهۆم ۉ ده ێرلی کیتابا مۆراجعت ائدیرم ،،ۉ البته تاسسۆفلنیرم کی بو کیتاب ، بوزاماناجان نی ێه و نه سبه به، تۆرک ۉ ێا فارس دیلینه ترجۆمه اوْلماێؽب؟! کیتاب 1878اینجی میلاد ایلینده ،آلمانێادا ۉ آلمان دیلینده ێازؽلؽب ۉ لاپزیک شهرینده چاپ اوْاوب ۉ ێاێؽلؽب،ێازانؽ ،،هئرمان ۉامبری-Herman Vambery,, آلمان اهلی،کیتابؽن آدؽ:
Ety

mologische wörterbuch der Turko-Tatarischen sprachen,
،،تۆرک-تاتار سؤزلرینین ائتیمولوْگێاسؽ،
ایندی گؤرک تقریبا 130 ایل بوندان اۉل ێازؽلان ائتیموْلوْگێا کیتابؽندا،"تانرؽ" سؤزۆنۆن قارشؽ سؽندا نه ێازؽلؽب ۉ نه معلومات ۉئریلیب...( 2- ایکینجی بؤلۆمۆن سوْنو)

بویازینین آردی وار ...

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

آد گونو
اوخویور: "ودود موذن زاده "

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

من توپراغام
شعیر : رسول ریضا
دیکلمه : امینه یوسف قیزی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سنین عشقین ...
اوخویور : احمد کایا

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

گروس عبدالملکیان

«کرونا»

دست نمی‌شویم
ماسک نمی‌زنم
دستکش‌هایم را درمی‌آورم
تا حقیقت جهان را لمس کنم

سال‌ها قبل
دوستی داشتم
که تیغ برداشت
تا زیر پوستش را نگاه کند
و چیزی دید
که دیگر بازنگشت

می‌خواهم
همان چیز را بنویسم

یعنی همیشه خواسته‌ام!
نشسته‌ام پشت میز، پشت رُل، پشت تمام این حرف‌ها
امّا امّا امّا امّا امّا.....
ماشینی بوده‌ام
که هفتاد متر ترمز می‌کند
بر لبه‌ی پرتگاه می‌ایستد
و از درون مچاله می‌شود

همیشه چون لیوانی آب
سکوت کرده‌ام
همیشه بر لبه‌ی پرتگاه ایستاده‌ام
ماشین را خاموش کرده‌ام
خودم را خاموش کرده‌ام
بازگشته‌ام به خانه
خاکسترم را پهن کرده‌ام روی مبل
برده‌ام توی رختخواب
ریخته‌ام در چاه فاضلاب...

همیشه وقتی
گلوله خورده‌ام
همان‌جا کنار دیوار نشسته‌ام
و خونم را چون شرابی چهل ساله نوشیده‌ام
*
بلند می‌شوم
لباس می‌پوشم
و از پله‌ها پایین می‌روم.
آتشفشان‌ها بیرون می‌آیند
که سنگ‌ها را ذوب کنند
من بیرون آمده‌ام
که آدم‌ها را

مگر تمام این سال‌ها دست نشسته‌ایم
از هرچیز
مگر تمام این سال‌ها دهان نبسته‌ایم
مگر تمام این سال‌ها نفهمیدیم
تنها
«رعایت ظلم» است
که ما را زنده نگه می‌دارد

دستکش‌هایم را دور می‌اندازم
ماسک را زمین می‌گذارم
و ایمان می‌آورم
به پیامبری
که پیروانش را به جهانی دیگر می‌برد.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مراببوس
حسن گل نراقی

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‏کور اوغلو
اوخویور خسرو علمیه.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سایین کانالداشلار
ادبیات سئونلر کانالینین اوزل وئرلیشی فروردین آینین ۲۰ سیندن باشلاناجاق .

۱-شنبه ساعات :۲۲ ده سسلی شعیرگئجه سی
۲-یکشنبه ساعات : ۲۲ ائتیمولوژی درسلیک لری
۳-چهارشنبه : نثریمیز ،ترجمه لر ، کوچورمه لر یازمالار ...
پنجشنبه : اوشاق ادبیاتی
باشقا وئرلیش لرین ، یاریشمالارین ،،،گونو وساعاتی تئزلیکده اعلان اولاجاق .


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‏یئنی بیر ورژن
آراز آخار لیلیله ...


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سایین کانالداشلار
آلدیغیمیز خبر اسایبندا بو فیلم سانکی سرقته گئدیب و بئله یایلماغینا مالیک لرینین رضایت یوخدور اوناگوره ده فیلمی سیلدیک .

شیطان وجود ندارد
کارگردان محمد رسول‌اف
محصول ایران، جمهوری چک، آلمان 2020
برنده جایزه خرس طلایی هفتادمین فستیوال فیلم برلین
#محمد_رسول‌اف
نسخه با حجم بالا و کیفیت بالا 1.2GB
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ائوده قالاق
عاشیق صنعتین سئونلره تقدیم ائدیریک .
‏کلیپی چکن صنعت عایله سیندن
خصوصیله موسیقی خادیمی تانینمیش خواننده دوکتور احمد ستاری جنابلاریندا تشکور ائدیریک
ادبیات سئونلر .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

داود اهری

"یازلاما"
شیمشه یی شاخیرام
بولوتو یاغیرام
بیر چایی آخیرام
ده نیزه چاتیرام.

ده نیزی دالغالانیرام
ساحیلی دینجه لیرم
یاشیل گوزلویو تاخیرام
ساحیلدن باخیرام ،
کورپه بیر ده نیز قارانقوشونو
قوشلارا قاتیرام...

یازی یازلاییرام
یازی یازلاییرام !

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

"سون گؤروش"

شئعیر:رامیز روشن
ایفا:مائده صالحی نژاد(آینار)

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

یومور: بویوک آغا افندی


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سازیش(طنز)
✍حمید سلیمانی رازان
تورکجه چئویرن:سحرخیاوی

آتام بیزه دولتی جیددی توتماغی و دولتین هئچ نمنه‌سینه گولمه‌مه‌یی(حتا گولونج و گولمه‌لی ایش اولسا بئله) تاپشیرمیشدی.چونکو بو گولمک جبران اولمیان زیانلارا سبب اولار.
آتام دئییردی:"ایللر قاباق بیر ژاندارم بیزیم کندده پاسگاه رئییسی ایدی.بیزیم کند و نئچه باشقا کند اونون قوروقچولوق حوزه‌سینده ایدی.بیر گون آتا مینمیش حالدا بیزیم کنده گلدی.همشه کی کیمی آتدان دوشدو.الینی چاخماق بوغلارینا چکیب،سینه‌سینی قاباغا وئریب،کند اهلینی دانلاماغا باشلادی.هر دفعه اوشاقلاردان ساوای،بوتون کند اهلی مئیدانا ییغیشیب دانلاغلارینی و ایخطارلارینی ائشیدیردیک.او گون بیچیلمش بوغدالاردان اوزونه و بوتون امکداشلارینا پای ایسته‌دی.هم ده کندین تمیزلیگینی قوروماق باره‌ده بیزی توپارلادی.هامیمیز دینمز قولاق آسدیق.اودا اوکی وار جوولان وئریب،مئیدان اوخودو.
سونرا همن "منم‌لیک"و آغیر زَهمی ایله آتین اووسارینی چکیب،اوزَنگی‌یه آیاق قویدو.آتین اوستونه یونگول‌لیک له آتیلماق ایسته‌دی.بو حالدا،دالیندان بیر ائله سس چیخدی،ائله بیلدیک شالوارینین آغی پارتلادی.کند اهلی بوتون گولوشدولر.اوتاندیقدان آتین جیلووین چکیب قاچماق ایسته‌دی.امما دایانیب،آتین باشینی یئنی‌دن کندلی‌لره چئویریب حاقلی بیر قیافه ایله دئدی:"آی حوققابازلار،دولتین اوستوراغینا گولورسونوز؟!حئسابینیزا یئتیشه‌رم!"و دوءرد نالا چاپیب گئتدی.
نئچه گون کند ایچینده دولت جنابی‌نین نوماییشینه گولوردوک.اوچ گوندن سونرا ایکی سرباز گلیب کاتدانی پاسگاها آپاردیلار.کند اهلینین آرا قاریشدیرماق بهانه‌سینه بیر گئجه اونو دوستاقدا ساخلادیلار.سونرالار ائشیتدیک ناشتا قاباغینا آرپا توکوب،ناهار-شام دا وئرمه‌ییبلر.مامورلارین باسقیسی آلتیندا بیچیلمیش بوغدالاردان داها آرتیق پاسگاها پای وئردیک.کندیمیزین سو حاققینی آزالتدیلار.مکتبیمیزین سود سهمیه‌سی کسیلدی.حسابی قورخموشدوق.قیشدا نفت سهمیه‌میزی ده کسسه‌یدیلر یازیق اولاجاغدیق.آغ ساققاللار نئچه گئجه کاتدانین ائوینده اَیلنجه قوردولار.کاتدا نئچه کیشینی قونشو کندلره یوللادی گورسونلر کی بئله بیر حادیثه‌ده نئجه تپکی گورسَدیبلر.
یالنیز بیر کندین کاتداسی دئمیشدی:"بئله بیر شئی بیزیم کندده اولدو،امما بیز گولمه‌دیک،اوزوموزو بیلمه‌مزلیگه ووروب سوکوت ائله‌دیک.من اوجا سسیله ژاندارما،بوتون امرلرینیزی یئرینه یئتیره‌جه‌ییک قوربان.- دئدیم.
سونرا اونلار گئدندن سونرا دویونجا گولدوک".
بو آغیر حادیثه‌دن بیر آی سونرا،کاتدا، ژاندارمی بوتون امکداشلاری ایله کنده قوناق چاغیردی.کند اهلینین پولویلا آلینمیش بیر اینَک قاباغیندا قوربان کسیلدی.یئرلی-یاتاقلی قوناقلیق وئریلدی.
ژاندارم گئدنده آتا مینمه‌میشدن قاباق کاتدا دئدی:"قوربان!یاواش آتیلین،دیلسیز حئیوان او دفعه کی کیمی سیزین شاهانه هئیبتینیزی تاب گتیرمه‌ییب،یئنه اوستورار!"
آتام دئییردی:"بو دفعه ژاندارم،کاتدا و کند اهلی بیرگه گولوشموشدولر‌.دوغرو کی بیر آی چتین‌لیک چکیب،بیر اینک آلماق دا اوستلرینه دوشموشدو،امما دولت نماینده‌سی (ژاندارم)،کندلی‌لرله باریشدی و کندیمیز اونون قهر-غضبیندن آماندا قالدی.
گورورسوز بیر دولت اوستوراغی بیزه چوخ باها باشا گلدی.آماندیر سیز ده دولتین هئچ نمنه‌سینه گولمه‌یین".
https://t.me/Adabiyyatsevanlar