1398/12/24
ائلیرم گل دییر
سوزلر اوستاد حمید
احمدزاده دن
سس حجت چای پارالی

ارشدنظری

اوچوقلادی قرنفیلین یاپراغی
هئچ داغادا بیلدیرمه دی او داغی
بیرسؤز دئییب قولاغینا شاخدالار
داغ لاریمین کوله گیده گؤینه ییر

آبریمیزدا٬حایامیزدا قانادی
آرامیزدان سیلینمه دی قان آدی
ماهنی لارا گولله سسی قاتمایین
اوشاق لارین دیله گیده گؤینه ییر

قورتولماییر بوقارانلیق گئجه لر
سحره دک آییق خوروز نئج ائلر
یوخودادا ال چکمه ییر درد مندن
یاسدغیمین لله گی ده گؤینه ییر

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✅✅✅سایین کانالداشلار
بو گئجه: 98/12/25
ساعات : 21
ادبیات سئونلر کانالیندا ائتیمولوژی درسلیک لری اولاجاق .
اوزمان : دوکتور ارشد نظری

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

https://corona.research.ac.ir/suspects
این لینک رو هر روز قبل از خروج از منزل بزنید. خیابان‌هایی که به ویروس کرونا درگیر هستند رو نشون میده.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

‍ رحیم کاویان

من سنی کونلومده سلطان ائیله دیم سن نئیله دین ؟
کونلومو عشقینده ال قان اییله دیم سن نئیله دین ؟

من ده لی بیردالغا سن اوجسوز بوجاقسیز بیر دنیز
وارلیغی ساحیلده ویران ائیله دیم سن نئیله دین ؟

بیرعومور ییغدیم سینه مده حسرتی دردی غمی
دردیمی دردیله درمان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

شاعر اولدوم نغمه لر قوشدوم کونوللر اوخشادیم
عالمی مست وغزلخوان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

کافر اولدوم ال اپاردیم سجده ده پیمانه یه
عاشق اولدوم کفری ایمان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

سن دئدین اخماز بیر ارخدان عشقیلن عقلین سویو
من بو یولدا عشقی بنیان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

عاشق اولدوم دردیمی دنیاده بیر کس بیلمه دی
سیرریمی سینه مده پنهان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

سن گلندن اؤز گه نی سیلدیم سوپوردوم سینه دن
تک سنی شعریمده عنوان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

بیر عومور مستاته لیک اواره لیک دیوانه لیک
من سنی ای عشق سلطان ائیله دیم سن نئیله دین ؟

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بوداغلاردان کروان کئچر ...


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی
ائوده قالاق یئرسیز ائشییه چیخیب اوشاقلارین
جانین خطره سالمایاق.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نه کوهنه لر نه اونودولار....

‏https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✅✅✅سایین کانالداشلار
بو گئجه: 98/12/25
ساعات : 21
ادبیات سئونلر کانالیندا ائتیمولوژی درسلیک لری اولاجاق .
اوزمان : دوکتور ارشد نظری

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

۹۸ / ۱۲ / ۲۵
یولوخما
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

۹۸ / ۱۲ / ۲۵
اوخما
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

۹۸ / ۱۲ / ۲۵
قوروق
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

۹۸ / ۱۲ / ۲۵
قیزدیرماق، اوُسگورمک ، آسقیرماق ....
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

دده‌" قورقودون" تورکمنصحرا نخسه سینه قیسا تانیتیم

علیرضا_صرافی

بیر آی اول بیز بیر کتاب نشر ائله‌دیک، بیز دئینده، 20 نفرلیک بیر اکیپدن صحبت گئدیر، بو کتاب «دده‌م قورقودون تورکمن‌صحرا کتابی‌»دیر. کتابین اورژینال نسخه‌سی تورکمن‌صحرادا ساخلانیلدیغینا گؤره بو آد اونا وئریلیب، آما اصلینده کتاب بیزیم آذربایجاندا یازیلیب. بو کتاب ائله بو ایلین ایچینده کشف اولدو و علم عالمینده بؤیوک عکس صدالار اویاندیردی، تورکیه‌ده و باکیدا، هم ده ایراندا. بیز (ائلبیلیمی موسسه‌سی اولاراق) اونون اوستونده ایشله‌دیک. بو کتابدان سانیرام هر کسین ائوینده بیر نسخه اولمالیدیر، چونکو بیزیم آنا کتابلاریمیزداندیر. بو کتاب قدیم حماسی ادبیاتیمیزین گؤزل نمونه‌سی‌دیر و صفوی دؤورونده یازیلمیشدیر، آنجاق کؤکو چوخ قدیم‌لره گئدیب دایانیر، سینه‌دن - سینه‌یه، آغیزدان - آغیزا گلیب صفوی دؤورونده یازییا آلینیب و سونرا قاجار دؤورونده ده اونون اوستوندن استنساخ ائدیلیب. محدود سایدا و چوخ نفیس بیر کیفیتده چیخیب و ایچینده کتابین اورژینال صفحه‌لریندن بیر نئچه‌سی‌نین ترانسکریپسیونو هم ده کتابداکی جغرافیانین خریطه‌لری وئریلمیشدیر.
کتابین اساس یازیچیلاری: دکتر جمال آیریمی، نیگار خانیم خیاوی، دکتر حسین فیض‌الهی وحید، مهندس ناصر ب.کریمی و من (علیرضا صرافی) دیر.
جناب دکتر حسین محمدزاده صدیق و جناب اسماعیل هادی ده عالی مشاورلریمیز اولموشلار.
باشقا بؤلوملرده مسئولیتلی و چالیشان دوستلاریمیز: احد فرهمندی، دکتر سیامک ارگین افشار، دکتر ارشد نظری، اولکر تبریزی، دکتر توحید ملکزاده دیلمقانی، مهندس جعفر کیوانچهر، روح‌الله صاحب‌قلم، سوسن نواده‌رضی، شبنم توحیدی، عادل برازنده، علی برازنده، علی خالط‌آبادی، گونش امانی، نوید محمدی.
بو کتابی آلماق اوچون باخمییاراق کی، معتبر کتاب ساتیش مرکزلرینه گؤندریلیب، آنجاق بوگونکو شرایطده نه اولار توکانلارین آچاجاق و نه سیزین ائودن چیخماغینیز توصیه اولور، اونونچون بیزیم، آنلاین کتاب ساتیش مرکزینه #ائوده‌آل_سایتینا www.wvdeal.ir باش ووروب، سفارش وئریب قاپینیزدا تحویل آلا بیلرسینیز.


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

علیرضا صرافی
دده قورقودون تورکمن صحرا نخسه سینه قیسا تانیتیم .

بو یازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون .

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

از جمع یاران یکی کم شد
«غلامحسین فرنود» یار «صمد» و «بهروز» به ابدیت پیوست
با کمال تاسف و اندوه «غلامحسین فرنود» انسان فرهیخته، معلم وارسته، نویسنده و مترجم مردمدار و روزنامه‌نگار چیره‌دست آذربایجانی شنبه 24 اسفند در سن 79 سالگی جمع یاران خود را ترک کرد و به ابدیت پیوست.
«فرنود» بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری آذربایجان و بویژه تبریز بود که برای پیشبرد مبارزه عدالت خواهانه و آزادی‌طلبانه با محوریت «صمد بهرنگی»، «بهروز دهقانی» و «کاظم سعادتی» در سالهای دهه 40 شکل گرفت و جان‌های شیفته‌ای همچون «علیرضا نابدل» و «مناف فلکی» را گرد خود آورد که پای در راه عمل گذاشتند و جانفدای خلق شدند.
شخصیت فردی و نگرش اجتماعی «فرنود» در چنین محفلی شکل گرفت؛ در انتشار «آدینه مهد آزادی» پرورش یافت و در مبارزه با سیاهی و تباهی رژیم ستمشاهی پخته‌تر شد. به همین سبب نیز بود که تا آخر عمر با منش اجتماعی قابل احترام و با مدنیت تحسین‌برانگیز، پاسدار ارزشهای انسانی و آرمانهای بشری جمع یاران خود ماند و به دور از حاشیه‌سازی‌های مرسوم‌، فرهیختگی انسان متعهد را در زندگی خود نیز به نمایش گذاشت.
«فرنود» در چهار دهه گذشته نیز از جمله شخصیت‌های مرجع و مورد احترام ویژه جامعه ادبی و هنری آذربایجان بود. «آرش آزاد»، طنزپرداز معروف در باره وی چنین گفته است: «فرنود در بستری از دوران شكوفایی فرهنگی ایران ـ آذربایجان بالیده و به نسلی از روشنفكران و تحصیل‌كرد‌گان و هنرمندانی از جمله صمد بهرنگی و غلامحسین ساعدی و رضا براهنی و… تعلق داشته است كه اعتقاد راسخ به توان فرهنگ بومی برای بازتولید فرهنگ ملی خویش داشتند و به شناخت جهان پیرامون این فرهنگ اهمیت ویژه‌ای می‌دادند؛ نسلی كه هم و غم خویش را معطوف به گشودن دریچه‌هایی به جهان بیرون از این فرهنگ می‌كردند. نسل فرنود ویژگی‌هایی داشت كه متأسفانه پس از آنان تكرار نشده است. صراحت در بیان دیدگاه و صداقت در ارائه‌ آن، جایگاهی به آنان داده كه ایشان را از نسل پس از خود جدا كرده است. فرنود به باور خیلی‌ها زنده نگهدارنده و صد البته رونق‌دهنده‌ آن راه پرنشاط و خلاق بوده است. راز لذت‌بخش بودن هم‌نشینی و هم‌نفسی با فرنود هم، به اعتقاد من، همین است؛ چرا كه ادبیات و هنر گریزگاهی است امن تا «غلامحسین فرنود»ها مراقبش هستند».
ما کوشندگان «ایشیق» - سایت ادبیات و هنر آذربایجان- درگذشت دور از انتظار استاد «غلامحسین فرنود» را به خانواده محترم ایشان، فرزندانش صبا و طاهر، جمع یارانش، جامعه ادبی و فرهنگی آذربایجان و مردم ایران تسلیت می گوئیم؛ یادش را گرامی می‌داریم و بر خاطره‌اش درود می‌فرستیم.
«ایشیق» - سایت ادبیات و هنر آذربایجان
25/12/1398

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ساوالان یا سبلان ؟
دوردونجو بولوم

یازیچی : دیلچی عالیم دوکتور روشن خیاوی.
بو یازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون .


https://t.me/Adabiyyatsevanlar

. ساوالان یا سبلان ؟
دوردونجو بولوم

یازیچی : دیلچی عالیم دوکتور روشن خیاوی.

نامواژه¬ی «ساوًالان - savalan» از دو بخش تشکیل یافته است:
الف: ساوً – sav: معنای «ساوً» یعنی: آب، سو، چشمه، این واژه همانطور که در یکی از این نوشته ها توضیح داده ام، به صورت های مختلف دیده می شود: سی،سئیً،جئیً، سو، شو، یًو، جو، مثال های زیادی برای هر کدام وجود دارد، از جمله:
سئیً – sey: سیحون: رود هون ها،
جئی :جئیحون: رود هون ها،
یًوماق: شستن،
جوی در فارسی،
جومماق: خیس شدن."شیرجه زدن"(بهزادی)
جوم جولوق: خیس خیس،
شو: شودورقو – شیٍردیٍرقیٍ: هر دو واژه طبق قاعده هماهنگی صائت ها درست است.
نگارنده در نظر داشت این نوشته ها را – در مورد هر نامواژه ای – تا آنجا که امکان دارد موجز و مختصر بنویسم تا خسته کننده برای خواننده نباشد، و از طرف دیگر حجم نوشته طوری باشد که مطالب و حرف هایی درباره¬ی نامواژه های بیشتر در این نوشته جا بدهیم. امّا این مسئله را درباره¬ی نامواژه¬ی «ساوًالان» بهتر دیدم به کناری نهم و تا آنجا که امکان دارد، نتایج جستجوها و پژوهش های خود را در اینجا بیاورم، امّا من در نظر دارم از نتیجه گیری و صدور حکم و قضاوت درباره¬ی معنا و مفهوم نامواژه¬ی «ساوًالان» خودداری نمایم و این کار را بر عهده¬ی خوانندگان واگذار نمایم این بدان علت است که ممکن است بعضی احساسات بر قضاوت و نتیجه گیری من تأثیر بگذارد و خدای ناکرده از محدوده¬ی حقیقت جویی و حقیقت گویی پایم فراتر برود ! در هر صورت امیدوارم چنین نشود و خوانندگان خود بتوانند نتیجه¬ی لازم و درست را از خواندن این نوشته بگیرند ! امّا براستی هم نام کوهی مانند «ساوًالان» که کعبه¬ی دل های شاید میلیون ها انسان باشد، ضرورت و شایستگی آن را دارد که صفحات چندی درباره اش، سیاه شود !...
*
... واژه¬ی «ساوً - saw» علاوه بر آنچه در صفحات گذشته نوشتیم که به معنای «آب» است، معانی و مفاهیم دیگری نیز دارد، یکی از آن معانی که در پژوهش های جستجوگران غربی آمده است، همانا عبارت است از: سنگ قرمز رنگ، سنگی که از آتش فشانی بر جای مانده باشد، سنگی که از مواد مذاب که از دهانه¬ی آتش فشانی به بیرون پرتاب می شود، تشکیل شده باشد.
از دیدگاه زبانشناسی تاریخی – تطبیقی، واژه¬ی «ساوً – saw» در چهار چوب (structure) واژه شناسی زبان های هندو اروپایی (indo-european) نمی گنجد و بیشتر در ساختار واژه های زبان های سامی و تورانی جای می گیرد. امّا در این میان و از دو، سه دهه به اینطرف واژه شناسی «نوستراتیک - nostratic» تقریبا راه حل سهل و فراگیری را پیش روی پژوهشگران قرار داده است. لذا ما تلاش می کنیم هر دو بخش نامواژه¬ی «ساوًالان» را از دیدگاه زبانشناسی نوستراتیک نیز مورد بررسی قرار دهیم:

R.S.H.N:
۶


الف: پروتو نوستراتیک – proto-nostratic: ساوً – saw، سو – səw، سئوً – sew : زاده شدن، ایجاد تولد: بوجود آوردن شرایطی برای تولدی،... to give birth –to be born، ساوًا – sawa، و سئوًا – sewa: پسر، child,son.
دراویدی –dravid : جئیً – cey: پسر، فرزند، نوجوان.
گرجی – georgian: ش وا – şv-a و شئوً – şev: تولد، شرایط تولد بچه ای را فراهم کردن.
ب: پروتو – ایند و یوروپ – proto-indo-european: سئوً – sew، سُوً – sow، سو – su: متولد کردن، تولد، to give birth
سانسکریت – sansk: سوتا – suta: فرزند، پسر.
اوستا – av: هونو – ش – hunu-ş: پسر، son، s>h
در زبان های خانواده¬ی زبانی «هندواروپایی» بیشتر به شکل: سونو – sunu و سو – su و سونوز – sunuz (پروتوجرمانیک) و همه به معنای فرزند، پسر، تولد یافتن، آمده است.
ج: در ترکی معمولا واژه ی«سوٍنسوز – son-suz» به معنای بدون فرزند، بدون اولاد، و حتّی در معنای «بی کس و یاور» به کار می رود. این واژه از جهتی درست و از جهتی دیگر نادرست و نوعی «غلط مصطلح» (cammon mistake) است. از این جهت که یک فرد را بی عقبه بدانیم، یا کسی که نمی تواند صاحب فرزند شود، درست است، کما اینکه مرحوم استاد بهزاد بهزادی هم در جلو سوٍنسوز نوشته اند «نازا، عقیم» (بهزادی ذیل سوٍنسوز) و البتّه این معنا شامل مرد و زن هر دو می شود، یعنی چه مرد باشد یا زن، اگر از توانایی بچه دار شدن محروم باشند، در بین مردم چنین مرد و زنی را «سوٍنسوز – son-suz» می گویند.
امّا حقیقت این است که به خاطر شباهت دو واژه¬ی «سوٍن - son» و «سویً - soy»،نوعی تداخل معنایی بین این دو واژه پیدا شده است.درباره ی واژه¬ی «سوٍن» توضیح دادم البتّه صورت قدیمی واژه «سوٍنگ - song» است.
امّا در مورد واژه¬ی «سوٍی - soy» باید توضیحات لازم را بدهم:
سوٍیً – soy: خانواده، طایفه، ایل، نسل، اجداد، تبار، هم خون.
سوٍیًسوز – soy-suz: بی خانواده.
سوٍیًسوًز لوق–soy-suz-luq: فقدان اصالت خانوادگی.(بهزاد بهزادی–ذیل سوی)
سوٍیً – soy: اصل، نسب، نیاکان، فامیل، خوش نسب، اصیل. (فرهنگ ترکی استانبولی به فارسی. تألیف: ابراهیم اولغون – جمشید درخشان. ذیل: سوٍیً )
سوٍیً: [soy]: اصل و نسب را گویند و نیز امر است از کندن پوست و لباس. (سنگلاخ – ویرایش نگارنده، روشن خیاوی ص 178)
در سنگ نوشته های اورخون،درضمن،واژه های: اوٍغوش– oğuş و اوغوش – uğuş نیز به معنای سویً: اصل و نسب، آمده است.
با توجّه به معانی بالا که برای «ساوً – saw» نوشته شده، یعنی: فرزند، پسر، تولد،... و با توجّه به معانی «لان،ایلان ایل+آن » یعنی بخش دوّم از نام «ساوًلان»، معنایی در مفهوم «فرزند خدایان» یا «پسر خدایان» از نامواژه¬ی «ساوًالان» استنباط می شود. امّا همانطور که قبلا نیز گفته بودم، من به هیچ عنوان حکم و قضاوتی صادر نمی کنم، تنها دریافت و استنباط خود را از جستجوهای خود می نویسم. نتیجه گیری نهایی را بر عهده¬ی خوانندگان گذارده ام.
***
یکی دیگر از معانی که برای واژه ی«ساوًا - sawa» آمده است: خوک و گراز وحشی است (pig ,wild boar) این واژه نیز می تواند از جهاتی مورد توجّه واقع شود. امّا با توجّه به اینکه کوه ساوالان و مخصوصا قلّه های سه گانه آن که در چند سطر پیش گفتم، و از زمان های بسیار دیرینه از نوعی قداست در نزد مردم برخوردار بودند، نامگذاری این کوه با عظمت به این شکل و انتساب آنها به گراز و خوک، عاقلانه به نظر نمی رسد. مخصوصا که صورت های نوستراتیک این واژه، در خانواده های زبانی دیگر، نه تنها به صورت امروزی واژه نزدیک نمی شود، بلکه از صورت (ساوًsaw-) فاصله می گیرد.(رک به ص310 proto nostratic)
یکی دیگر از معانی که برای «بُنریشه ی» «ساوً - saw» و «سَوً – səw» در زبانشناسی نوستراتیک ارائه شده است، عبارت است از: گرما، حرارت، گرم شدن یا بودن، گرم کردن، سوزاندن و سوختن:
(to be or become hot, warm, to heat up, to make hot, to warm, to burn)
پروتو سیمتیک – proto –semitik: ساوًان – sav-an: گرم بودن یا گرم شدن.
اکدّی – akkadian: شاهانو – şahanu: گرم شدن،... خود را در مقابل آفتاب گرم کردن.
پروتو دراوید – proto-dravid: جوٌت – cüt، جوت – cut: سوختن، گرم بودن و شدن.
صورت های این پروتو در زبان ها و گویش های دیگر به صورت: سودو – sudu، سودوکا – suduka و... آمده است. همه در معنای گرما، حرارت، سوختن، احتمالا واژه¬ی «سوٌدوٌک -südük » در ترکی به معنای «ادرار، مایع ادرار» از همین پروتو سرچشمه گرفته است.

۷

امّا صورت «پروتو – اورال – آلتائیک – proto-ural-altaic»: سَوً – səw، ساوً – saw: در معانی: سوختن، سوزاندن، گرم کردن، گرم شدن، حرارت، داغ کردن و شدن، آمده. این بنریشه به