ala: بودن – to be
آل -al: بودن – to be
ایل - il: بودن – to be
پروتو درا وید – proto-drivid:
ایل – il: خانه، اطاق، محل و مکان زندگی، همسر.house, home, place, wife
ایللام – illam: خانه، اطاق.
ایلتام - iltam:پسر،خدمتگزار مرد.
ایل - il: خانه.
ایلو - ilu: خانه.
ایللو - illu: خانه.
پروتو اورالیک – proto-uralic: إله – elə: زندگی کردن –to live
فنلاندی – finnish : إلا – ela: زنده بودن، زندگی.
استونی– estonian: إلا – ela: زنده بودن، زندگی کردن، ساکن شدن.
لپیش – lapp: إلله – elle: زندگی کردن.
ساموئید – samoi: إلله – elle: زندگی کردن.
پروتو آلتائیک– proto-altaic: اوٍل-ol: (اولماق/ک – olmaq/k)
ترکی استانبولی – tk.tk: اوٍلماک – olmak: شدن، بودن، زنده شدن و بودن.
ترکی آذربایجانی – tk.az: اوٍلماق - olmaq: شدن، بودن.
ترکی باشقورد – tk.başqu: بولیوً(بول-یو) –buliv : شدن، بودن (کشور بولیوی را بیاد می اندازد )
ترکی قازاق – tk.kazak: بوٍلوٍوً – boluv: شدن، بودن.
ترکی قیرقیز – tk.qirqiz: بوٍلو –bolu: شدن، بودن.
ترکی اوٌزبک – tk.üzbk: بوٍلماک – bolmak: شدن، بودن، زندگی
ترکی تاتاری – tk.tatar: بولو- bulu: شدن، بودن، زندگی
ترکی ترکمن – tk.tkmn: بوٍلماک – bolmak: شدن، بودن، زندگی.
ترکی اویًغور – tk.uyğur: بوٍلماک - bolmak: شدن،بودن،زندگی
جالب است که در ترکی باستان واویًغوری باستان(old-uyğur):واژه ی«اول -ul» به معنای بنیان، بنیاد، کف و پائین هر چیزی، است. در زبان سومری (su) نیز عین واژه «اول -ul» به معنای مزرعه، صحرا و دشت، سرزمینی که در و دروازه نداشته باشد و محوطه¬ی باز باشد، است. واژه های« اؤلکه و ویلا، ویلیج – village» از همین ریشه هستند که ما در جای خود از آنها صحبت کرده ایم.
تا اینجا می توان با توجّه به جستجوها و یافته های مان، در مورد دو بخش نامواژه¬ی «ساوًالان» چنین استنباط کرد و البتّه از جمع آوری معانی و مفاهیم دو بخش نامواژه، که معنای «ساوًالان» عبارت می شود از: «سرزمین چشمه ها» یا سرزمین زندگی. امّا همانطور که در اوّل این بخش گفته ام، من نظر قطعی حداقّل در مو
. پس صورت «سبلان –səbəlan» از ساختمانش معلوم می شود که نامواژه ای است که بر قالب قواعد زبان فارسی ریخته شده و معلوم می شود که صورت اولّیه¬ی آن طور دیگری بوده است. این صورت نمی تواند جز نامواژه¬ی «ساوًالان» صورت دیگری باشد، چرا که نامواژه¬ی «سبلان» هیچ معنایی را افاده نمی کند، در حالیکه «ساوًالان» دارای معنای مشخّصی است که به دنبال خواهیم گفت.
*
ادامه دارد ...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آل -al: بودن – to be
ایل - il: بودن – to be
پروتو درا وید – proto-drivid:
ایل – il: خانه، اطاق، محل و مکان زندگی، همسر.house, home, place, wife
ایللام – illam: خانه، اطاق.
ایلتام - iltam:پسر،خدمتگزار مرد.
ایل - il: خانه.
ایلو - ilu: خانه.
ایللو - illu: خانه.
پروتو اورالیک – proto-uralic: إله – elə: زندگی کردن –to live
فنلاندی – finnish : إلا – ela: زنده بودن، زندگی.
استونی– estonian: إلا – ela: زنده بودن، زندگی کردن، ساکن شدن.
لپیش – lapp: إلله – elle: زندگی کردن.
ساموئید – samoi: إلله – elle: زندگی کردن.
پروتو آلتائیک– proto-altaic: اوٍل-ol: (اولماق/ک – olmaq/k)
ترکی استانبولی – tk.tk: اوٍلماک – olmak: شدن، بودن، زنده شدن و بودن.
ترکی آذربایجانی – tk.az: اوٍلماق - olmaq: شدن، بودن.
ترکی باشقورد – tk.başqu: بولیوً(بول-یو) –buliv : شدن، بودن (کشور بولیوی را بیاد می اندازد )
ترکی قازاق – tk.kazak: بوٍلوٍوً – boluv: شدن، بودن.
ترکی قیرقیز – tk.qirqiz: بوٍلو –bolu: شدن، بودن.
ترکی اوٌزبک – tk.üzbk: بوٍلماک – bolmak: شدن، بودن، زندگی
ترکی تاتاری – tk.tatar: بولو- bulu: شدن، بودن، زندگی
ترکی ترکمن – tk.tkmn: بوٍلماک – bolmak: شدن، بودن، زندگی.
ترکی اویًغور – tk.uyğur: بوٍلماک - bolmak: شدن،بودن،زندگی
جالب است که در ترکی باستان واویًغوری باستان(old-uyğur):واژه ی«اول -ul» به معنای بنیان، بنیاد، کف و پائین هر چیزی، است. در زبان سومری (su) نیز عین واژه «اول -ul» به معنای مزرعه، صحرا و دشت، سرزمینی که در و دروازه نداشته باشد و محوطه¬ی باز باشد، است. واژه های« اؤلکه و ویلا، ویلیج – village» از همین ریشه هستند که ما در جای خود از آنها صحبت کرده ایم.
تا اینجا می توان با توجّه به جستجوها و یافته های مان، در مورد دو بخش نامواژه¬ی «ساوًالان» چنین استنباط کرد و البتّه از جمع آوری معانی و مفاهیم دو بخش نامواژه، که معنای «ساوًالان» عبارت می شود از: «سرزمین چشمه ها» یا سرزمین زندگی. امّا همانطور که در اوّل این بخش گفته ام، من نظر قطعی حداقّل در مو
. پس صورت «سبلان –səbəlan» از ساختمانش معلوم می شود که نامواژه ای است که بر قالب قواعد زبان فارسی ریخته شده و معلوم می شود که صورت اولّیه¬ی آن طور دیگری بوده است. این صورت نمی تواند جز نامواژه¬ی «ساوًالان» صورت دیگری باشد، چرا که نامواژه¬ی «سبلان» هیچ معنایی را افاده نمی کند، در حالیکه «ساوًالان» دارای معنای مشخّصی است که به دنبال خواهیم گفت.
*
ادامه دارد ...
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
دونیا ادبیاتی
پاز شاعرمکزیکی درسن۸۴ سالگی مرد.
درتاریخ ادبیات معاصرکمترچهرای را می شود یافت که چنین تنوعی درخلاقیت ادبی وهنری داشته باشد اوشاعر،نویسنده،منتقد،تئوری پرداز ،نمایشنامه نویس ومقاله نویس درزمینه های سیاسی بود .جایزه نوبل 1990 به پاس بیش از نیم قرن تلاش در اعتلای ادبیات به او اهدا شد .
دست های من
پرده ار وجودت کنار می زنند
تورادر برهنگی بیشتری می پوشانند
تن هایی را در بدنت کشف می کنند
دست های من
تن دیگر برای بدنت ابداع می کنند.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
پاز شاعرمکزیکی درسن۸۴ سالگی مرد.
درتاریخ ادبیات معاصرکمترچهرای را می شود یافت که چنین تنوعی درخلاقیت ادبی وهنری داشته باشد اوشاعر،نویسنده،منتقد،تئوری پرداز ،نمایشنامه نویس ومقاله نویس درزمینه های سیاسی بود .جایزه نوبل 1990 به پاس بیش از نیم قرن تلاش در اعتلای ادبیات به او اهدا شد .
دست های من
پرده ار وجودت کنار می زنند
تورادر برهنگی بیشتری می پوشانند
تن هایی را در بدنت کشف می کنند
دست های من
تن دیگر برای بدنت ابداع می کنند.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
زیبا میراحمدی ( گونش )
قولوو قوینوندا یارالی سونا
سونونجو اوچوشو قانادیندان آسیلی
للک لری بیر یاسدیغی سئویندیره جک می؟
هله کی...
توخونور پنجره نین مفتیللی خاطیره لرینه
داشیییر آنجاق اوچوش خبرینی
یئللره سارینا ،سارینا
بو گوندن ،یارینا
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
قولوو قوینوندا یارالی سونا
سونونجو اوچوشو قانادیندان آسیلی
للک لری بیر یاسدیغی سئویندیره جک می؟
هله کی...
توخونور پنجره نین مفتیللی خاطیره لرینه
داشیییر آنجاق اوچوش خبرینی
یئللره سارینا ،سارینا
بو گوندن ،یارینا
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
محمد رضا باغبان کریمی
قوتادغو بیلیک
تورک دونیاسی نین فخری اولان و 1000 ایل بوندان اؤنجه یازیلان سیاسی، علمی و فلسفی اثریمیز قوتادغو بیلیک دیر کی یوسف بالاساغونلو (خاص حاجب) تخلوصو ایله شعر فورماسیندا 461 قمری ایلینده یازمیشدیر. بو کتاب دیوان لغات التورک دن ده بیر ایل قاباق یازیلمیشدیر. بو کتابدا، اؤلکه دولاندیرماق علمینه عایید اولاراق، بیر اسلامی – تورکی اوتوپیا، و یاخود مدینه فاضله نین نئجه یاراندیغی بحث و تحلیل اولونور. بو مدینه ی فاضله ده بوتون انسانلارین وظیفه سی و حقلری بحث اولونور. خاقان دان توتوب آشاغی طبقه لره قدر هامی نین تکلیفی آییرد اولونور. دونیا عالیم لری بو شاه اثری دونیا کلاسیک اثرلرین ایلک صفینده ده یرلندیریرلر. بوگونه قدر بو اثرین اوچ الیازماسی اله گلمیش و دونیا دیللرینه ده ترجمه اولموشدور. بونو دئمه یی اونوتماماق کی بو کتاب سلجوقی لر زمانیندان ایراندا تانینمیش بیر کتاب اولاراق، آلپ ارسلان اؤز وزیری خواجه نظام الملک دن ایسته ییر او دا فارس دیلینده بئله بیر کتاب یازسین. آنجاق آلپ ارسلان اؤلور و اوغلو ملکشاه سلجوقی هله 18 یاشینی دولدورمامیشدان 6 وزیردن ایسته ییر بئله بیر کتاب یازسینلار و هر کیم ان یاخشی اثری یازا بیلرسه صدراعظم اولاجاقدیر. بو فخر، خواجه نظام الملکه چاتیر چون "سیاست نامه" کتابینی یازیر. آما سیاست نامه ده سیاست ایکی معنادا یازیلیر: بیری تنبیه معناسیندا و اؤلکه نین داخیلینده ملتی سیاست ائتمکله، ساکت ائتمک مقصد الده ائدیلیر؛ و ایکینجیسی سیاست، حیله وورماق و خارجی اؤلکه لرله ایلگیده اونلاری آلداتماق معناسیندا ایشله دیر. آما قوتادغو بیلیک ده اسلامی دوشونجه لرله تورک فرهنگی بیان اولور و دوغرودان دوغروسونا بیر اوتوپیا یا آرمانشهر یا همان مدینه ی فاضله دوزلتمک مقصد ساییلیر.
بو کتابی اوخوماقلا، ایراندا آذریها کیمی سارساق ایرانشهری تئوری سی نین ایچی بوش سیاستینه تانیش اولارسینیز. بو کتاب حاققیندا یوزلرجه مقاله و باشقا کتابلار یازیلمیش و تمجید اولموشدور. بو کتاب ایکی جیلدده 1500 صفحه ده هم تورکجه متنی اوخویاجاقسینیز و هم فارسیجا ترجمه سینی. کتاب وزیری قطعینده "تبریز"ده "اختر انتشاراتی" طرفیندن چاپ اولوب یاییلمیشدیر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
قوتادغو بیلیک
تورک دونیاسی نین فخری اولان و 1000 ایل بوندان اؤنجه یازیلان سیاسی، علمی و فلسفی اثریمیز قوتادغو بیلیک دیر کی یوسف بالاساغونلو (خاص حاجب) تخلوصو ایله شعر فورماسیندا 461 قمری ایلینده یازمیشدیر. بو کتاب دیوان لغات التورک دن ده بیر ایل قاباق یازیلمیشدیر. بو کتابدا، اؤلکه دولاندیرماق علمینه عایید اولاراق، بیر اسلامی – تورکی اوتوپیا، و یاخود مدینه فاضله نین نئجه یاراندیغی بحث و تحلیل اولونور. بو مدینه ی فاضله ده بوتون انسانلارین وظیفه سی و حقلری بحث اولونور. خاقان دان توتوب آشاغی طبقه لره قدر هامی نین تکلیفی آییرد اولونور. دونیا عالیم لری بو شاه اثری دونیا کلاسیک اثرلرین ایلک صفینده ده یرلندیریرلر. بوگونه قدر بو اثرین اوچ الیازماسی اله گلمیش و دونیا دیللرینه ده ترجمه اولموشدور. بونو دئمه یی اونوتماماق کی بو کتاب سلجوقی لر زمانیندان ایراندا تانینمیش بیر کتاب اولاراق، آلپ ارسلان اؤز وزیری خواجه نظام الملک دن ایسته ییر او دا فارس دیلینده بئله بیر کتاب یازسین. آنجاق آلپ ارسلان اؤلور و اوغلو ملکشاه سلجوقی هله 18 یاشینی دولدورمامیشدان 6 وزیردن ایسته ییر بئله بیر کتاب یازسینلار و هر کیم ان یاخشی اثری یازا بیلرسه صدراعظم اولاجاقدیر. بو فخر، خواجه نظام الملکه چاتیر چون "سیاست نامه" کتابینی یازیر. آما سیاست نامه ده سیاست ایکی معنادا یازیلیر: بیری تنبیه معناسیندا و اؤلکه نین داخیلینده ملتی سیاست ائتمکله، ساکت ائتمک مقصد الده ائدیلیر؛ و ایکینجیسی سیاست، حیله وورماق و خارجی اؤلکه لرله ایلگیده اونلاری آلداتماق معناسیندا ایشله دیر. آما قوتادغو بیلیک ده اسلامی دوشونجه لرله تورک فرهنگی بیان اولور و دوغرودان دوغروسونا بیر اوتوپیا یا آرمانشهر یا همان مدینه ی فاضله دوزلتمک مقصد ساییلیر.
بو کتابی اوخوماقلا، ایراندا آذریها کیمی سارساق ایرانشهری تئوری سی نین ایچی بوش سیاستینه تانیش اولارسینیز. بو کتاب حاققیندا یوزلرجه مقاله و باشقا کتابلار یازیلمیش و تمجید اولموشدور. بو کتاب ایکی جیلدده 1500 صفحه ده هم تورکجه متنی اوخویاجاقسینیز و هم فارسیجا ترجمه سینی. کتاب وزیری قطعینده "تبریز"ده "اختر انتشاراتی" طرفیندن چاپ اولوب یاییلمیشدیر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
ناظم حکمت
بیر سیلگی اولسایدین
نه سیلمک ایستردین؟
خطالارینی می؟
یوخسا کؤتو آنیلارینی می؟
یوخسا باشاریسیزلیقلارینی می؟
قلم اولسایدین
کیمی آرتیرماق ایستردین حیاتینا؟
سنی دینله یه جک بیرینی می؟
سنه کیچیک موتلولوقلار یاشادانلاری می؟
یوخسا هر داییم یانیندا اولانلاری می؟
ایندی دوروب بیر دوشون!
نه لر آرتیرماق ایستردین ؟
نه لر سیلمک ایستردین ...؟
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بیر سیلگی اولسایدین
نه سیلمک ایستردین؟
خطالارینی می؟
یوخسا کؤتو آنیلارینی می؟
یوخسا باشاریسیزلیقلارینی می؟
قلم اولسایدین
کیمی آرتیرماق ایستردین حیاتینا؟
سنی دینله یه جک بیرینی می؟
سنه کیچیک موتلولوقلار یاشادانلاری می؟
یوخسا هر داییم یانیندا اولانلاری می؟
ایندی دوروب بیر دوشون!
نه لر آرتیرماق ایستردین ؟
نه لر سیلمک ایستردین ...؟
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
الف_نورانلی
قیزیل_آتیم_و_باشقا_اؤیکولر
حاضیرلایان :رضا_کاظمی
ساوالان ایگیدلری نشریاتی، ۱۳۹۲.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
قیزیل_آتیم_و_باشقا_اؤیکولر
حاضیرلایان :رضا_کاظمی
ساوالان ایگیدلری نشریاتی، ۱۳۹۲.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
دیلین یئتکینلییی
( #الف_نورانلی و #حکایهلری )
یازان: #همت_شهبازی
#الف_نورانلینین « #قیزیل_آتیم» (۱۳۹۲) حکایهلرینده دیلیمیزین سادهلیینی، شیرینلیینی، درینلیینی، آخارلیغینی، یئتکینلیینی، اختصاصلیغینی و ایضاح ائدیجیلیینی مکمل بیر بیچیمده گؤرمک اولور. بو اؤزللیکلری ائله بئلهسینه سیرالامادیم. بوتون بو اؤزللیکلری عکس ائدن بو توپلونون یالنیز «قیزیل آتیم» #حکایهسینی اوخوماق کیفایت ائدر.
عمومیتله الف نورانلینین حکایه فضالاری کند محیطینده اولایلاشیر. «قیزیل آتیم» حکایهسینده « #آتچیلیق» فضاسینی قابارتماق، اونون اطرافیندا #غیرصنعی بیچیمده ایفادهلشن کلمه و آنلاییشلار هر بیر اوخوجونو شاشیردیر. اثر بلکه ده #شَهرلشمه پروسئسینه قوشولان بو گونکو انسانین ذوقونو اوخشامادی. اونا گؤره کی اورادا آتچیلیقدا ایشلهنن ایفادهلر بو گونکو انسانا تانیش گلمهدی. اونا گؤره کی بو گون کندلرده «آت»ین استفاده بازاسی آرادان گؤتورولهرک یئرینی باشقا وسیلهلر او جوملهدن تراختور و ماشین عوض ائتمیشدی. اؤرنک اوچون کئچمیشده آتلا یئر اَکیردیلر، خارمان دؤیوردولر، یوک داشییردیلار و...
بو گون بونلاری باشقا وسایطلرله ائدیرلر. بونا گؤره کی حکایهده ایشلهنن بو ایفادهلری حتتا کندلرده یاشایان نئجهدئیرلر «تزه عمله گلن»لر ده باشا دوشمهیه جکدیر. حکایهده گلن بو کیمی ایفادهلرین بعضیلرینه اشاره ائدیرم:
وریان، یوگن، نوخدا، خامیت، مایدان، قولان، قامچی، دایچا، بوخؤو، چیدا، قَشوو، چول (çul)، اوغان، اوزَنگی، خَشه، وئدره، سییهزی و...
بونلار اون صحیفهلیک حکایهده قصدن یوخ، حکایه و نثر آخاری، یئرلی یئرینده ایشلهنن و بو گون بیزیم بیر چوخلاریمیزا تانیش اولمایان، آنجاق یازیچینین یازدیغی زاماندا بول بول استفاده اولونان سؤزلر و ایفادهلردیر. ماراقلی بودور کی، #یازیچی بو فضایا #یئنی چالارلار قاتاراق، هئچ ده بیزی کند فضاسیندا ساخلامیر. اؤرنکلر:
«گونش پول تکین ساجا چئوریلیب گلیب دیک قونموشدو آلنینا، شیرپاناقلی گؤزلرینی قوجاقلایان ایرینلر، پؤهره وئرن میلچکلره گَلگَل دئییردی... » (ص 84).
« آلتدوداغی اختیارسیز بوراخیلیب ساللاندی، اوزون ساری دیشلری گؤروندو. آغزیندان آخان شیرهجه سو دوداغیندان سوزولوب قیریلمادان یئره چاتیردی. گؤرکملی، یئلکنه اوخشار بوینو ایلدیریم وورموش پالید تک ییخیلیب قینیندان آسیلمیشدی. قیچلاری جانا گلدی. ایلک دفعه ساغ قیچی دؤزومدن دوشوب بوکولدو. شوملایان دیوار کیمی اؤزونو بوراخیب یئره سَرهلندی. خامیت دایاندی خیرخیراسینا، ناراکی قویروغونو دا قاهاریب شاققیلتییلا ائندیردی...» (ص6-85).
سوندا آرتیریم کی بیر زامانلار انقلابین اوللرینده « #ادبی_یارپاقلار» و « #گونش» آدلی درگیده «الف نورانلی»نین حکایهلرینی اوخوموشدوم. اورهییمدن کئچیردی کی اونون حکایهلرینی #توپلاییب چاپ ائتدیرم. بونو #سعید_موغانلییا دئدیم. سعید، بیرخوش خبرله منی فیکریمدن داشیندیردی. او دئدی کی: اونون حکایهلرینی « #رضا_کاظمی» جنابلاری حاضیرلاییب چاپ ائتدیرمک فیکریندهدیر. خیالیم راحات اولدو. اونا گؤره کی ایش، ایش بیلن آدامین الینه دوشموشدو. سئویندیریجی حال بو ایدی کی اونا بو ایشده، داها باجاریقلی یازار یعنی #صالح_عطایی جنابلاری دا یاردیمچی اولموشدو. بو گون نثریمیزین ایلکین یازارلاریندان اولان «الف نورانلی»نین حکایهلرینی اورهک سئوینجی ایله « #قیزیل_آتیم و باشقا اؤیکولر» باشلیقلی کیتابدا اوخوماق اولار.
#نورانلی، الف (1392)، #قیزیل_آتیم_و_باشقا_اؤیکولر، ساوالان ایگیدلری نشریاتی
قایناق : دوشرگه
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
( #الف_نورانلی و #حکایهلری )
یازان: #همت_شهبازی
#الف_نورانلینین « #قیزیل_آتیم» (۱۳۹۲) حکایهلرینده دیلیمیزین سادهلیینی، شیرینلیینی، درینلیینی، آخارلیغینی، یئتکینلیینی، اختصاصلیغینی و ایضاح ائدیجیلیینی مکمل بیر بیچیمده گؤرمک اولور. بو اؤزللیکلری ائله بئلهسینه سیرالامادیم. بوتون بو اؤزللیکلری عکس ائدن بو توپلونون یالنیز «قیزیل آتیم» #حکایهسینی اوخوماق کیفایت ائدر.
عمومیتله الف نورانلینین حکایه فضالاری کند محیطینده اولایلاشیر. «قیزیل آتیم» حکایهسینده « #آتچیلیق» فضاسینی قابارتماق، اونون اطرافیندا #غیرصنعی بیچیمده ایفادهلشن کلمه و آنلاییشلار هر بیر اوخوجونو شاشیردیر. اثر بلکه ده #شَهرلشمه پروسئسینه قوشولان بو گونکو انسانین ذوقونو اوخشامادی. اونا گؤره کی اورادا آتچیلیقدا ایشلهنن ایفادهلر بو گونکو انسانا تانیش گلمهدی. اونا گؤره کی بو گون کندلرده «آت»ین استفاده بازاسی آرادان گؤتورولهرک یئرینی باشقا وسیلهلر او جوملهدن تراختور و ماشین عوض ائتمیشدی. اؤرنک اوچون کئچمیشده آتلا یئر اَکیردیلر، خارمان دؤیوردولر، یوک داشییردیلار و...
بو گون بونلاری باشقا وسایطلرله ائدیرلر. بونا گؤره کی حکایهده ایشلهنن بو ایفادهلری حتتا کندلرده یاشایان نئجهدئیرلر «تزه عمله گلن»لر ده باشا دوشمهیه جکدیر. حکایهده گلن بو کیمی ایفادهلرین بعضیلرینه اشاره ائدیرم:
وریان، یوگن، نوخدا، خامیت، مایدان، قولان، قامچی، دایچا، بوخؤو، چیدا، قَشوو، چول (çul)، اوغان، اوزَنگی، خَشه، وئدره، سییهزی و...
بونلار اون صحیفهلیک حکایهده قصدن یوخ، حکایه و نثر آخاری، یئرلی یئرینده ایشلهنن و بو گون بیزیم بیر چوخلاریمیزا تانیش اولمایان، آنجاق یازیچینین یازدیغی زاماندا بول بول استفاده اولونان سؤزلر و ایفادهلردیر. ماراقلی بودور کی، #یازیچی بو فضایا #یئنی چالارلار قاتاراق، هئچ ده بیزی کند فضاسیندا ساخلامیر. اؤرنکلر:
«گونش پول تکین ساجا چئوریلیب گلیب دیک قونموشدو آلنینا، شیرپاناقلی گؤزلرینی قوجاقلایان ایرینلر، پؤهره وئرن میلچکلره گَلگَل دئییردی... » (ص 84).
« آلتدوداغی اختیارسیز بوراخیلیب ساللاندی، اوزون ساری دیشلری گؤروندو. آغزیندان آخان شیرهجه سو دوداغیندان سوزولوب قیریلمادان یئره چاتیردی. گؤرکملی، یئلکنه اوخشار بوینو ایلدیریم وورموش پالید تک ییخیلیب قینیندان آسیلمیشدی. قیچلاری جانا گلدی. ایلک دفعه ساغ قیچی دؤزومدن دوشوب بوکولدو. شوملایان دیوار کیمی اؤزونو بوراخیب یئره سَرهلندی. خامیت دایاندی خیرخیراسینا، ناراکی قویروغونو دا قاهاریب شاققیلتییلا ائندیردی...» (ص6-85).
سوندا آرتیریم کی بیر زامانلار انقلابین اوللرینده « #ادبی_یارپاقلار» و « #گونش» آدلی درگیده «الف نورانلی»نین حکایهلرینی اوخوموشدوم. اورهییمدن کئچیردی کی اونون حکایهلرینی #توپلاییب چاپ ائتدیرم. بونو #سعید_موغانلییا دئدیم. سعید، بیرخوش خبرله منی فیکریمدن داشیندیردی. او دئدی کی: اونون حکایهلرینی « #رضا_کاظمی» جنابلاری حاضیرلاییب چاپ ائتدیرمک فیکریندهدیر. خیالیم راحات اولدو. اونا گؤره کی ایش، ایش بیلن آدامین الینه دوشموشدو. سئویندیریجی حال بو ایدی کی اونا بو ایشده، داها باجاریقلی یازار یعنی #صالح_عطایی جنابلاری دا یاردیمچی اولموشدو. بو گون نثریمیزین ایلکین یازارلاریندان اولان «الف نورانلی»نین حکایهلرینی اورهک سئوینجی ایله « #قیزیل_آتیم و باشقا اؤیکولر» باشلیقلی کیتابدا اوخوماق اولار.
#نورانلی، الف (1392)، #قیزیل_آتیم_و_باشقا_اؤیکولر، ساوالان ایگیدلری نشریاتی
قایناق : دوشرگه
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
صالح عطایی
صالح عطایی: منیم ادبیاتا علاقهم، کلمهلره تاپدیغیم علاقهدن باشلاندی. بونون ریوایتی «منیم آدلاریم»دا دا وار. کلمهلرین، شخصلردن آرتیق پرسوناژا دؤنمهسی، تئم صاحیبی اولماسی، آیاق توتوب یئریمهسی راوینین آدلارینا دؤنمهسی، اوردا نقل اولونور.
 من اول ایبتیدایییه گئدنده ائویمیزه تلویزیون آلیندی. او زامان تلویزیونون یوخلوغوندا ـ تکهتوک بعضی ائولرده وار ایدی ـ، عاییله ایچینده دانیشیق، سؤز صؤحبت چوخ اولاردی. ایندیکی تک هامی اَیلهشیب تلویزیونا باخمازدی. قوهوملارلا، قونوم قونشویلا گلگئت چوخ اولاردی. ناغیل چوخ دئییلردی، شعر چوخ اوخوناردی. البتّه تلویزیونون تاپیلماسییلا ائولردهکی بو عادت، بو دب آنن آرادان گئتمهدی. ناغیلی هله دؤردو بئشی اوخویاندا دا، خصوصن پاییز و قیش گئجهلری، اوروجلوق گئجهلری چوخ ائشیدیردیم:
ـ بؤیوک بابا! ناغیل دئنن!!
ـ مشقینی قورتار، سونرا.
بؤیوک بابانین یئییب ایچیب یاتدیغی اوتاقداییق. مشقیمی یازارکن «جیرتدان» کورسی اوسته آتیلیب دوشور. کئچینین «شنگول، منگول»ـو داما ـ دووارا دیرماشیر. «هادی بودی» تییهسی یوخ پیچاقلارییلا، آلتی یوخ قازانلارییلا، یامانجا توز ـ توزاناق سالمیشلار. «قیرخ کئچل» ایشکافدا، قاپی دالیندا گیزلهنیب. حیطده اووچولار، دؤیوشچولر. حیطده آیین سود ایشیغینا «چیلینگ آغاج» اوینایان اوشاقلار. باشیمی بیر قالخیزارسام، اونلاری دا گؤره بیللم.
کلمهلره تاپدیغیم علاقهدن دئیهجکدیم، قاییداق اونا. ناغیللارین ماجرالاری قدر، بلکه ده او ماجرالاردان آرتیق، بعضی کلمهلر یادیمدا قالیردی: گؤی قورشاغی، سود ایشیغی، قیرخ کئچل، آلماجیق ... . بو کیمی کلمهلر نه ایسه منه ایبهاملی و سیرّریلی گلیردیلر. ناغیللاردا بو کیمی کلمهلری ائشیتمهیه، دؤنه به دؤنه ائشیتمهیه جان آتیردیم. بو حیسّی، دویغونو اؤزومه تعریفلهینمهمیشدیم. ـ بلکه ائله ایندی ده تعریفلهینمهیهجهیم. ـ آمّا او زامان بونا اصلن بیر گرهک ده یوخ ایدی. مگر بیر اوشاق آناسینین نه اولدوغونو تعریفلهیندن سونرا اونون قوجاغینا قاچار؟ مگر بیر اوشاق توپو تعریفلهیندن سونرا فوتبال اوینایار؟ والیبال اوینایار؟ ذهنیمده او کلمهلرله مشغول اولوردوم، اویناییردیم.
بیر آز بؤیویندن سونرا:
 داییگیلده شاعیر قوناقلارینین قاباغینا چای قویارکن، من ده اونلار کیمی کلمهلری هیجانلا، موسیقییله ادا ائتمک ایستهییردیم. مجلیسلر گئجه یاریسیندا بیتدییینه اونلاردا یاتیب قالیردیم. آنجاق هله ـ هله یوخوم آپارمیردی. یورغان ـ دؤشک ایچینده، یاواشجادان دا اولسا، اورهییم تیترهیهرک بیر سیرا کلمهنی: آغاج، سو، آنا، قوش ... نه عاغلیما گلیردیسه اونو دیله گتیریردیم. بیرـ بیرینه قوشولمامیش کلمهلر... بونون آدی شعر سؤیلهمک دئییلدی، بیلیردیم. آمّا من بو ایشدن لذت آپاریردیم. سانکی کلمهلری ادا ائتمیردیم، اونلاری چاغیریردیم. بیرینی چاغیران کیمی... بیر قارداشیمی چاغیران کیمی. او کلمهلرین بیر ـ بیر هامیسینین قاباغیندا نیدا علامتی قویماق اولاردی. ائله بیلیردیم شعر سؤیلهمهیه تداروک قیلیرام، حاضیرلاشیرام... ایندی ده ائله فیکیرلشیرم. شاعیرلیک یولو بو اولماسا دا اؤزوملوک دئییل. یئنه بعضن کلمهلری او شکیلده ادا ائدیرم!
بو اوخودوغوم بؤیوک بابا و دایی آدینا یادداشتلاریم، الیمده اولان رومانین پارچالاریدیر. بو رومانی، اونآلتی یاشیندا بیر اوغلان اوشاغی ریوایت ائدیر. بلکه گئرچکلرله تخیول مرزینی قاریشدیرمیشدیم. بلکه کلمهلرده جیسمانیت آختاریردیم. بلکه اونلاری اؤز ـ اؤزومه ادا ائدهرکن، قیلارکن، یاواش ـ یاواش بیر بیرینه قوشارکن، منه، تخیولومه بیر آیری گوج باغیشلانیب، منظریم و گؤردوکلریم دَییشیلیردی.
بئله بیر حیس، بیر گون بو شعره چیخدی:
اوجالاردا اوچان لئی دئیه
سسلهنیرم
مورگولهین قورباغالار دئیه
سسلهنیرم
و سانکی سن دئیه
سنه ال وورورام
قارلی ـ بوزلو کوچهلر
یازیلارکن
نسه بیر آز قیزیشیرلار
سن دئیه
دنیز دئیه
گمی دئیه
داها دا گؤزللشیرسن
سن دئیه
گؤلباشی دئیه
بیر داها.
اونبیر یاشیمدان «بالیقلی چای» قیراغینداکی «کانون» کیتابخاناسینا گئتمهیه باشلادیم. بیر یاخشی محیطی وار ایدی. کیتابلار دالدادا یوخ، مخزنده یوخ، گؤزلرین قاباغیندا قفسهده ایدیلر. اونو گؤتور، بونو قوی. هر نئچهسینی ایسترسن، گتیر تؤک قاباغینا. هر کیمین بیر آز کیتابا علاقهسی وار ایدیسا، اورایا، او محیطه عاشیق اولوردو. مصور ناغیل کیتابلاری، «آندرسن»ین کیتابلاری، و بیر آز سونرا «اگزوپری»نین «کیچیک شهزاده»سی... بیزیم ناغیللاردا «هادی ـ بودی» شیکارلارینی سویو یوخ چایدا یودولار، آلتی یوخ قازاندا پیشیردیلر. اوردا، کیچیک شهزاده ناغیلیندا بیر سیارهده تکباشینا یاشایان بیر شاه وار ایدی.
صالح عطایی: منیم ادبیاتا علاقهم، کلمهلره تاپدیغیم علاقهدن باشلاندی. بونون ریوایتی «منیم آدلاریم»دا دا وار. کلمهلرین، شخصلردن آرتیق پرسوناژا دؤنمهسی، تئم صاحیبی اولماسی، آیاق توتوب یئریمهسی راوینین آدلارینا دؤنمهسی، اوردا نقل اولونور.
 من اول ایبتیدایییه گئدنده ائویمیزه تلویزیون آلیندی. او زامان تلویزیونون یوخلوغوندا ـ تکهتوک بعضی ائولرده وار ایدی ـ، عاییله ایچینده دانیشیق، سؤز صؤحبت چوخ اولاردی. ایندیکی تک هامی اَیلهشیب تلویزیونا باخمازدی. قوهوملارلا، قونوم قونشویلا گلگئت چوخ اولاردی. ناغیل چوخ دئییلردی، شعر چوخ اوخوناردی. البتّه تلویزیونون تاپیلماسییلا ائولردهکی بو عادت، بو دب آنن آرادان گئتمهدی. ناغیلی هله دؤردو بئشی اوخویاندا دا، خصوصن پاییز و قیش گئجهلری، اوروجلوق گئجهلری چوخ ائشیدیردیم:
ـ بؤیوک بابا! ناغیل دئنن!!
ـ مشقینی قورتار، سونرا.
بؤیوک بابانین یئییب ایچیب یاتدیغی اوتاقداییق. مشقیمی یازارکن «جیرتدان» کورسی اوسته آتیلیب دوشور. کئچینین «شنگول، منگول»ـو داما ـ دووارا دیرماشیر. «هادی بودی» تییهسی یوخ پیچاقلارییلا، آلتی یوخ قازانلارییلا، یامانجا توز ـ توزاناق سالمیشلار. «قیرخ کئچل» ایشکافدا، قاپی دالیندا گیزلهنیب. حیطده اووچولار، دؤیوشچولر. حیطده آیین سود ایشیغینا «چیلینگ آغاج» اوینایان اوشاقلار. باشیمی بیر قالخیزارسام، اونلاری دا گؤره بیللم.
کلمهلره تاپدیغیم علاقهدن دئیهجکدیم، قاییداق اونا. ناغیللارین ماجرالاری قدر، بلکه ده او ماجرالاردان آرتیق، بعضی کلمهلر یادیمدا قالیردی: گؤی قورشاغی، سود ایشیغی، قیرخ کئچل، آلماجیق ... . بو کیمی کلمهلر نه ایسه منه ایبهاملی و سیرّریلی گلیردیلر. ناغیللاردا بو کیمی کلمهلری ائشیتمهیه، دؤنه به دؤنه ائشیتمهیه جان آتیردیم. بو حیسّی، دویغونو اؤزومه تعریفلهینمهمیشدیم. ـ بلکه ائله ایندی ده تعریفلهینمهیهجهیم. ـ آمّا او زامان بونا اصلن بیر گرهک ده یوخ ایدی. مگر بیر اوشاق آناسینین نه اولدوغونو تعریفلهیندن سونرا اونون قوجاغینا قاچار؟ مگر بیر اوشاق توپو تعریفلهیندن سونرا فوتبال اوینایار؟ والیبال اوینایار؟ ذهنیمده او کلمهلرله مشغول اولوردوم، اویناییردیم.
بیر آز بؤیویندن سونرا:
 داییگیلده شاعیر قوناقلارینین قاباغینا چای قویارکن، من ده اونلار کیمی کلمهلری هیجانلا، موسیقییله ادا ائتمک ایستهییردیم. مجلیسلر گئجه یاریسیندا بیتدییینه اونلاردا یاتیب قالیردیم. آنجاق هله ـ هله یوخوم آپارمیردی. یورغان ـ دؤشک ایچینده، یاواشجادان دا اولسا، اورهییم تیترهیهرک بیر سیرا کلمهنی: آغاج، سو، آنا، قوش ... نه عاغلیما گلیردیسه اونو دیله گتیریردیم. بیرـ بیرینه قوشولمامیش کلمهلر... بونون آدی شعر سؤیلهمک دئییلدی، بیلیردیم. آمّا من بو ایشدن لذت آپاریردیم. سانکی کلمهلری ادا ائتمیردیم، اونلاری چاغیریردیم. بیرینی چاغیران کیمی... بیر قارداشیمی چاغیران کیمی. او کلمهلرین بیر ـ بیر هامیسینین قاباغیندا نیدا علامتی قویماق اولاردی. ائله بیلیردیم شعر سؤیلهمهیه تداروک قیلیرام، حاضیرلاشیرام... ایندی ده ائله فیکیرلشیرم. شاعیرلیک یولو بو اولماسا دا اؤزوملوک دئییل. یئنه بعضن کلمهلری او شکیلده ادا ائدیرم!
بو اوخودوغوم بؤیوک بابا و دایی آدینا یادداشتلاریم، الیمده اولان رومانین پارچالاریدیر. بو رومانی، اونآلتی یاشیندا بیر اوغلان اوشاغی ریوایت ائدیر. بلکه گئرچکلرله تخیول مرزینی قاریشدیرمیشدیم. بلکه کلمهلرده جیسمانیت آختاریردیم. بلکه اونلاری اؤز ـ اؤزومه ادا ائدهرکن، قیلارکن، یاواش ـ یاواش بیر بیرینه قوشارکن، منه، تخیولومه بیر آیری گوج باغیشلانیب، منظریم و گؤردوکلریم دَییشیلیردی.
بئله بیر حیس، بیر گون بو شعره چیخدی:
اوجالاردا اوچان لئی دئیه
سسلهنیرم
مورگولهین قورباغالار دئیه
سسلهنیرم
و سانکی سن دئیه
سنه ال وورورام
قارلی ـ بوزلو کوچهلر
یازیلارکن
نسه بیر آز قیزیشیرلار
سن دئیه
دنیز دئیه
گمی دئیه
داها دا گؤزللشیرسن
سن دئیه
گؤلباشی دئیه
بیر داها.
اونبیر یاشیمدان «بالیقلی چای» قیراغینداکی «کانون» کیتابخاناسینا گئتمهیه باشلادیم. بیر یاخشی محیطی وار ایدی. کیتابلار دالدادا یوخ، مخزنده یوخ، گؤزلرین قاباغیندا قفسهده ایدیلر. اونو گؤتور، بونو قوی. هر نئچهسینی ایسترسن، گتیر تؤک قاباغینا. هر کیمین بیر آز کیتابا علاقهسی وار ایدیسا، اورایا، او محیطه عاشیق اولوردو. مصور ناغیل کیتابلاری، «آندرسن»ین کیتابلاری، و بیر آز سونرا «اگزوپری»نین «کیچیک شهزاده»سی... بیزیم ناغیللاردا «هادی ـ بودی» شیکارلارینی سویو یوخ چایدا یودولار، آلتی یوخ قازاندا پیشیردیلر. اوردا، کیچیک شهزاده ناغیلیندا بیر سیارهده تکباشینا یاشایان بیر شاه وار ایدی.
من او شاهـین عالمینی اؤز دیلیمه، تخیّولومه بئله ترجومه ائتدیم: بیر شاه واردی، میلّتی یوخ!
 هر کیتابدان بیر نئچه جیلد قفسهلرده دوروردو. اوردا بیر نئچه اوشاقلا دوستلاشاندان سونرا، بعضن کیتابلاری بیرلیکده و عئینی زاماندا اوخودوق. بعضی قهرمانلارا شریک چیخدیق. اونلارین آدینا چای قیراغیندا اود قالاییب هوررا چکدیک. «مارک تواین»ـین، «چارلز دیکنز»ین قهرمانلاری بیزیم ده قهرمانلاریمیز ایدی. بیر آز سونرا «دوما»نین «آندره»سی، «ژیلبرت»ی، «مارا»سی. «یاشار کمال»ین «اینجه ممد»ی، «آل احمد»ین «مدیر مدرسه»سی، «بزرگ علوی»نین «گیلهمرد»ی، «داستایوفسکی»نین «نییه توچکا»سی، «رومن رولان»نین «آنئت»ـی... هفتهده، آیدا قهرمانلاریمیزین سایینا آرتیردی. «کور بایقوش»ـون راویسی هامیمیزی حئیران قویدو. «ابلهموف» هامیمیزی سوستلاتدی. «کلیدر»ی بیتیردییییمزده «ستار»ا بیر مودّت یاس ساخلایار کیمی ایدیک.
بیر آز سونرا، هر بیر شاعیر و یا یازیچی کیمی اؤزوموزو دوشونمهیه باشلادیم. نییه یئنی شعریمیزده اساسلی قدملر گؤتورولمهییر؟ نییه داستان مجموعهلریمیز بارماق ساییندا و بو گوندهدیر؟ نییه رومان یوخوموز؟ بونلاری دوشونهرک، یئنه اوشاقلیقدان قالان دغدغهم، علاقهم، یعنی کلمهلر، فیکریمین، تخیولومون مرکزیّتینده ایدی. ائله بیلیردیم، بیزلرده و بیزیم یئرده کلمهلرین گؤزللییی، ایبهامی، خصوصن هنری و ادبی مقامی گئتدیکجه اونودولور؛ قولاق آردینا وورولور. گوندهلیک حیاتدا بیر عادی ایرتیباط وسیلهسینه دؤنور.
بیر زامان کیتابتیمیزین آزلیغینا، آمّا ایندی شفاهیتیمیزین زدهلنمهسینه ده سیخیلیردیم. بو کلمهلر همی بیر یاندان بیر آینا کیمی کیملیک، تاریخ، ایناملار، ذوقلار و نشئهنی داشیییردی، همی منه بیر آت سوروسو قدر دیری و جانلی ـ باشلی نظره گلیردیلر. اونلارین خیاوان ـ خیاوان چاپدیقلارینی گؤروردوم. اینانمیردیم دا اونلاری گؤرن اولماسین... اودور کی، بیر چوخ یازیلاریمدا کلمهلری قهرمان ائدیب اونلارین گؤزوندن یازماغا چالیشدیم.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
 هر کیتابدان بیر نئچه جیلد قفسهلرده دوروردو. اوردا بیر نئچه اوشاقلا دوستلاشاندان سونرا، بعضن کیتابلاری بیرلیکده و عئینی زاماندا اوخودوق. بعضی قهرمانلارا شریک چیخدیق. اونلارین آدینا چای قیراغیندا اود قالاییب هوررا چکدیک. «مارک تواین»ـین، «چارلز دیکنز»ین قهرمانلاری بیزیم ده قهرمانلاریمیز ایدی. بیر آز سونرا «دوما»نین «آندره»سی، «ژیلبرت»ی، «مارا»سی. «یاشار کمال»ین «اینجه ممد»ی، «آل احمد»ین «مدیر مدرسه»سی، «بزرگ علوی»نین «گیلهمرد»ی، «داستایوفسکی»نین «نییه توچکا»سی، «رومن رولان»نین «آنئت»ـی... هفتهده، آیدا قهرمانلاریمیزین سایینا آرتیردی. «کور بایقوش»ـون راویسی هامیمیزی حئیران قویدو. «ابلهموف» هامیمیزی سوستلاتدی. «کلیدر»ی بیتیردییییمزده «ستار»ا بیر مودّت یاس ساخلایار کیمی ایدیک.
بیر آز سونرا، هر بیر شاعیر و یا یازیچی کیمی اؤزوموزو دوشونمهیه باشلادیم. نییه یئنی شعریمیزده اساسلی قدملر گؤتورولمهییر؟ نییه داستان مجموعهلریمیز بارماق ساییندا و بو گوندهدیر؟ نییه رومان یوخوموز؟ بونلاری دوشونهرک، یئنه اوشاقلیقدان قالان دغدغهم، علاقهم، یعنی کلمهلر، فیکریمین، تخیولومون مرکزیّتینده ایدی. ائله بیلیردیم، بیزلرده و بیزیم یئرده کلمهلرین گؤزللییی، ایبهامی، خصوصن هنری و ادبی مقامی گئتدیکجه اونودولور؛ قولاق آردینا وورولور. گوندهلیک حیاتدا بیر عادی ایرتیباط وسیلهسینه دؤنور.
بیر زامان کیتابتیمیزین آزلیغینا، آمّا ایندی شفاهیتیمیزین زدهلنمهسینه ده سیخیلیردیم. بو کلمهلر همی بیر یاندان بیر آینا کیمی کیملیک، تاریخ، ایناملار، ذوقلار و نشئهنی داشیییردی، همی منه بیر آت سوروسو قدر دیری و جانلی ـ باشلی نظره گلیردیلر. اونلارین خیاوان ـ خیاوان چاپدیقلارینی گؤروردوم. اینانمیردیم دا اونلاری گؤرن اولماسین... اودور کی، بیر چوخ یازیلاریمدا کلمهلری قهرمان ائدیب اونلارین گؤزوندن یازماغا چالیشدیم.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
علیقلی کاتبی
حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخینه دایر نئچه کلمه
حئکایه تاریخیمیزین ایلک دؤورو یازیچیلاریندان بیری ده علیقلی کاتبی اولموشدور. او 1320 – جی ایلده «وولقان» آدلی حئکایهسینی نشره وئرمیشدیر....
حمید آغریش
بویازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخینه دایر نئچه کلمه
حئکایه تاریخیمیزین ایلک دؤورو یازیچیلاریندان بیری ده علیقلی کاتبی اولموشدور. او 1320 – جی ایلده «وولقان» آدلی حئکایهسینی نشره وئرمیشدیر....
حمید آغریش
بویازینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
حمید رستمی( آغریش)
حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخینه دایر نئچه کلمه
گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی تاریخینی قیسا شکیلده 5 مختلف دؤوره بؤلمک مومکون دور
- 1300 جی ایلدن 1324 جو ایلهجن
-میللی حکومت دؤورو
-میللی حوکومت دئوریلدیکدن سونرا 1357 اینقلابیناجان
-1357 دن 1380 – جی ایلهجان
-1380 دان سونرا
گونئی آذربایجانین حئکایه ادبیاتی مستقل بیر ادبیات اولاراق 1300 – جی ایلدن بری باشلانمیشدیر.. بونا باخمایاراق بعضی ادبیاتچیلار آذربایجان یازیچیلاری طرفیندن فارس و یا باشقا بیر دیلده یازدیغی اثرلری ده آذربایجان ادبیاتی سانمیش و حئکایه ادبیاتی تاریخیمیزی داها گئرییه آپارمیشلار. توغرول آتابای"جا ایلک حئکایه نمونهمیز سید جمال الدین اسد آبادی طرفیندن یازیلمیشدیر.[1] علی کافکازییالی «ایران تورکلری»[2] اثرینده حئکایه و سئچیلمیش رومان پارچالاریندان اؤرنک وئرهنده حئکایه ادبیاتیمیزین ایلک نمونهلرینی «میرزا عبدالرحیم ابوطالبزاده» (1834- 1911) و زین العابدین مراغهاینین (1837 – 1910) «ابراهیم بهیین سیاحتنامهسی» اثرلری بیلمیشلر.. لاکین آنا دیلیمیزده یازیلان ایلک حئکایه نمونهلریمیز 1300 – جی ایلدن سونرایا عائیددیرلر. و ایلک اثر ایسه ظاهیرده ماکولو عباس پناهییه عائید دیر. او 1304 – جو ایلده «پریشان» آدلی حئکایهسینی یئنی فیکیر روزنامهسینده نشر ائتمیشدیر.[3]
حئکایه تاریخیمیزین ایلک دؤورو یازیچیلاریندان بیری ده علیقلی کاتبی اولموشدور. او 1320 – جی ایلده «وولقان» آدلی حئکایهسینی نشره وئرمیشدیر.
گونئی آذربایجان 1300 دن 1324 – جو ایلهجن اؤزهل بیر سیاسی و اجتماعی دوروم یاشاییردی. ایکینجی دونیا محاربهسی و محاربه بیتدیکدن سونرا یارانان آتموسفئر آذربایجانین سیاسی و ایجتماعی وضعیتینده درین تاثیر و ایز بوراخمیشدی. بو آرادا جامعهیه حاکم اولان دوشونجه و سیاسی ایدئولوژی 1324 – جو ایلده قورولان میللی حکومت دؤورونده یازیچیلاریمیزین اثرلرینده آیدین گؤرونمکدهدیر. آزادلیغا هوس، آنا دیل، جاماعاتین یاشام طرزی و میللی حکومته دستک وئرمک او دؤنمده یازیلان حئکایهلرین اورتاق موتیولری ایدی. میللی حکومت دؤورو گونئی آذربایجان مستقل بیر دؤولت اولاراق ادبیاتی دا مستقل بیر پروسئیه داخیل اولموشدور. آنا دیلیمیز آذربایجان تورکجهسی میللی حکومت طرفیندن رسمی دیل اعلان ائدیلمیش و دستکلهنیردی. شاعیرلر و یازیچیلار ایسه همین یارانان فضادا اؤز خلاقیتلرینی مئیدانا قویموشدولار. همین دؤورده آذربایجان مطبوعاتیندا ادبی – بدیعی مجموعهلر یارانمیش و حئکایه ادبیاتیمیزدا دیرچلمهیه باشلامیشدیر. گوندهلیکلرده و مطبوعاتین صحیفهلرینده دؤنه – دؤنه حئکایهلره و دیرچلمکده اولان نثر نمونهلریمیزه راستلاشیریق. محمدلوی عباسی، فتحی خوشگنابی، علیقلی کاتبی، قهرمان قهرمانزاده و س. بو دؤورون تانینمیش یازیچیلاری اولموشدولار.
میللی حکومت دؤورو آذربایجانین ادبی دیلی داها بیشگینلشمیش و گوندهلیکلرده گئدهن حئکایهلرین چوخو خالق کوتله دیلینی قورویاراق ادبی فورماسینی ساخلاماقدا ایدی. یازدیغیمیز کیمی یازیلان یازیلارین چوخو یئنی یارانمیش میللی حکومته دستک وئرمکده و اورتایا چیخان آزادلیغین دواملی و داها میللته فایدالی اولماغینی وورغولایان یازیلار ایدی. بیر ایل سورهن میللی حکومت زامانی آذربایجانین بیر چوخ آدلیم شاعیر و یازیچیسی آنا دیللرینه اؤز ایچ گوج و استعدادلارینی سینادیلار. مطبوعات صحیفهلرینده حئکایهمیز گئت – گئده زامانین اوستون فورمالاری اولان رومانتیزم و رئالیزمی تجربه ائتدی. نئچه حئکایه توپلوسو دا بیر ایل بویوندا نشر اولدو. درسلیک کیمی حاضیرلانان آنا دیلی کیتابلاریندا دا دونیانین آدلیم یازیچیلارینین اثرلریندن ترجمهلر وئریلدییی حالدا شیمالی آذربایجان یازیچیلارینین اثرلریندن ده نمونهلر درج اولوندو. بونلا یاناشی گونئی آذربایجانین دا چاغداش یازیچیلاریندان دا اثرلر باسیلمیشدی...
تاسوفله بیر ایل سورهن میللی حکومتدن سونرا یارانان آتموسفئرده گونئی ادبیاتی و گونئی حئکایهسی آغیر سیخینتییا معروض قالدی. بوتون اله کئچن تورکجه کیتاب و نشریهلری قالاق – قالاق اودا وئردیلر. بو ایش او قدهر جیددی و آغیر انجام تاپدی کی، بو گون او دؤورون مطبوعاتی و نشریهلرینه ال تاپماق چوخ چتین و بعضا ایمکانسیز نظره گلیری. تورکجه یازیب اوخوماق یاساق اولدو. شاعیرلر و یازیچیلار شیکنجهیه معروض قالدیلار. بیر چوخ یازیچی سورگون وبعضیلری ده وطندن کؤچمهیه مجبور اولدولار (قهرمان قهرمانزاده، عباس پناهی و س.) آذربایجانا حاکیم اولان و «فتح آذربایجان» دئیهن پهلوی حکومتی گونئی آذربایجانی فرهنگی و سیاسی باخیمندان آغیر محرومیتده ساخلاماغا باشلادی. 1325 دن 1357 اینقلابیناجان بیر ال بارماقلاری ساییسیندا آنا دیلیمیزده حئکایه کیتابی نشر اولونمادی. گونئی یازیچیلاری فارسجا یازماغا مجبور قالدیلار. بونونلا بئله بو آغیر سیخینتیلار
حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخینه دایر نئچه کلمه
گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی تاریخینی قیسا شکیلده 5 مختلف دؤوره بؤلمک مومکون دور
- 1300 جی ایلدن 1324 جو ایلهجن
-میللی حکومت دؤورو
-میللی حوکومت دئوریلدیکدن سونرا 1357 اینقلابیناجان
-1357 دن 1380 – جی ایلهجان
-1380 دان سونرا
گونئی آذربایجانین حئکایه ادبیاتی مستقل بیر ادبیات اولاراق 1300 – جی ایلدن بری باشلانمیشدیر.. بونا باخمایاراق بعضی ادبیاتچیلار آذربایجان یازیچیلاری طرفیندن فارس و یا باشقا بیر دیلده یازدیغی اثرلری ده آذربایجان ادبیاتی سانمیش و حئکایه ادبیاتی تاریخیمیزی داها گئرییه آپارمیشلار. توغرول آتابای"جا ایلک حئکایه نمونهمیز سید جمال الدین اسد آبادی طرفیندن یازیلمیشدیر.[1] علی کافکازییالی «ایران تورکلری»[2] اثرینده حئکایه و سئچیلمیش رومان پارچالاریندان اؤرنک وئرهنده حئکایه ادبیاتیمیزین ایلک نمونهلرینی «میرزا عبدالرحیم ابوطالبزاده» (1834- 1911) و زین العابدین مراغهاینین (1837 – 1910) «ابراهیم بهیین سیاحتنامهسی» اثرلری بیلمیشلر.. لاکین آنا دیلیمیزده یازیلان ایلک حئکایه نمونهلریمیز 1300 – جی ایلدن سونرایا عائیددیرلر. و ایلک اثر ایسه ظاهیرده ماکولو عباس پناهییه عائید دیر. او 1304 – جو ایلده «پریشان» آدلی حئکایهسینی یئنی فیکیر روزنامهسینده نشر ائتمیشدیر.[3]
حئکایه تاریخیمیزین ایلک دؤورو یازیچیلاریندان بیری ده علیقلی کاتبی اولموشدور. او 1320 – جی ایلده «وولقان» آدلی حئکایهسینی نشره وئرمیشدیر.
گونئی آذربایجان 1300 دن 1324 – جو ایلهجن اؤزهل بیر سیاسی و اجتماعی دوروم یاشاییردی. ایکینجی دونیا محاربهسی و محاربه بیتدیکدن سونرا یارانان آتموسفئر آذربایجانین سیاسی و ایجتماعی وضعیتینده درین تاثیر و ایز بوراخمیشدی. بو آرادا جامعهیه حاکم اولان دوشونجه و سیاسی ایدئولوژی 1324 – جو ایلده قورولان میللی حکومت دؤورونده یازیچیلاریمیزین اثرلرینده آیدین گؤرونمکدهدیر. آزادلیغا هوس، آنا دیل، جاماعاتین یاشام طرزی و میللی حکومته دستک وئرمک او دؤنمده یازیلان حئکایهلرین اورتاق موتیولری ایدی. میللی حکومت دؤورو گونئی آذربایجان مستقل بیر دؤولت اولاراق ادبیاتی دا مستقل بیر پروسئیه داخیل اولموشدور. آنا دیلیمیز آذربایجان تورکجهسی میللی حکومت طرفیندن رسمی دیل اعلان ائدیلمیش و دستکلهنیردی. شاعیرلر و یازیچیلار ایسه همین یارانان فضادا اؤز خلاقیتلرینی مئیدانا قویموشدولار. همین دؤورده آذربایجان مطبوعاتیندا ادبی – بدیعی مجموعهلر یارانمیش و حئکایه ادبیاتیمیزدا دیرچلمهیه باشلامیشدیر. گوندهلیکلرده و مطبوعاتین صحیفهلرینده دؤنه – دؤنه حئکایهلره و دیرچلمکده اولان نثر نمونهلریمیزه راستلاشیریق. محمدلوی عباسی، فتحی خوشگنابی، علیقلی کاتبی، قهرمان قهرمانزاده و س. بو دؤورون تانینمیش یازیچیلاری اولموشدولار.
میللی حکومت دؤورو آذربایجانین ادبی دیلی داها بیشگینلشمیش و گوندهلیکلرده گئدهن حئکایهلرین چوخو خالق کوتله دیلینی قورویاراق ادبی فورماسینی ساخلاماقدا ایدی. یازدیغیمیز کیمی یازیلان یازیلارین چوخو یئنی یارانمیش میللی حکومته دستک وئرمکده و اورتایا چیخان آزادلیغین دواملی و داها میللته فایدالی اولماغینی وورغولایان یازیلار ایدی. بیر ایل سورهن میللی حکومت زامانی آذربایجانین بیر چوخ آدلیم شاعیر و یازیچیسی آنا دیللرینه اؤز ایچ گوج و استعدادلارینی سینادیلار. مطبوعات صحیفهلرینده حئکایهمیز گئت – گئده زامانین اوستون فورمالاری اولان رومانتیزم و رئالیزمی تجربه ائتدی. نئچه حئکایه توپلوسو دا بیر ایل بویوندا نشر اولدو. درسلیک کیمی حاضیرلانان آنا دیلی کیتابلاریندا دا دونیانین آدلیم یازیچیلارینین اثرلریندن ترجمهلر وئریلدییی حالدا شیمالی آذربایجان یازیچیلارینین اثرلریندن ده نمونهلر درج اولوندو. بونلا یاناشی گونئی آذربایجانین دا چاغداش یازیچیلاریندان دا اثرلر باسیلمیشدی...
تاسوفله بیر ایل سورهن میللی حکومتدن سونرا یارانان آتموسفئرده گونئی ادبیاتی و گونئی حئکایهسی آغیر سیخینتییا معروض قالدی. بوتون اله کئچن تورکجه کیتاب و نشریهلری قالاق – قالاق اودا وئردیلر. بو ایش او قدهر جیددی و آغیر انجام تاپدی کی، بو گون او دؤورون مطبوعاتی و نشریهلرینه ال تاپماق چوخ چتین و بعضا ایمکانسیز نظره گلیری. تورکجه یازیب اوخوماق یاساق اولدو. شاعیرلر و یازیچیلار شیکنجهیه معروض قالدیلار. بیر چوخ یازیچی سورگون وبعضیلری ده وطندن کؤچمهیه مجبور اولدولار (قهرمان قهرمانزاده، عباس پناهی و س.) آذربایجانا حاکیم اولان و «فتح آذربایجان» دئیهن پهلوی حکومتی گونئی آذربایجانی فرهنگی و سیاسی باخیمندان آغیر محرومیتده ساخلاماغا باشلادی. 1325 دن 1357 اینقلابیناجان بیر ال بارماقلاری ساییسیندا آنا دیلیمیزده حئکایه کیتابی نشر اولونمادی. گونئی یازیچیلاری فارسجا یازماغا مجبور قالدیلار. بونونلا بئله بو آغیر سیخینتیلار
آلتیندا باش أیمهین و اؤز آنا دیلینده یازیب حتی گیزلینجه نشره وئرهن یازیچیلاری دا تاپماق اولار. (گنجعلی صباحی، علی تبریزی و .. )
32 ایل ایش باشیندا قالان پهلوی حاکمیتی دؤورونده گونئی آذربایجان ادبیاتی و اونلا یاناشی حئکایه ادبیاتیمیز دوروخلاماغا و گئریلمه دؤورونو کئچیردی. یارانان تضییقلر او قدهر نثر ادبیاتیمزدا آغیر ائتگی گؤستردی کی، ادبیاتیمیز شعر و فولکلوردا محدودلاشدی. بونون ایزینی هله عموم کوتله آراسیندا آذربایجان تورکجهسینی یازماق اولارمی؟ دئیه سورانلاردان آنلاماق اولار.. لاکین 1357 اینقلابی بوسبوتون هرنهیی دهییشدی. اؤلکهیه نسبی آزادلیق گلدی. ظاهیرده کی گیزلین قاداغانلار قالدیریلدی. لاکین پهلوی حاکمیتی دؤورونده کی شوونیسم اساسلی دوشونجه هله بعضیلرینین بئیینلرینده سورمکدهدیر.
1357 – جی اینقلاب گئرچکدن ده بیر اینقلاب ایدی. میللتین بیر چوخ ایجتماعی و سیاسی حیاتینی دهییشدی. گونئی آذربایجان ادبیاتی دا پارلاق بیر مرحلهیه آیاق قویدو.. اینقلابدان یارانان آتموسفئرده آذربایجان دیلینده بیر چوخ درگی و گوندهلیک نشره باشلادی. یئنه شاعیرلر و یازیچیلاریمیز اؤز آنا دیللرینده یازماغا باشلادیلار لاکین یئنی نسل و گنج نسل اؤز آنا دیلی ایله بیگانه ایدی. بونا باخمایاراق ادبیاتیمیز یئنی بیر مرحلهیه آیاق باسیردی. نشر اولان تورکجه کیتابلارین دا سایی گئت – گئده چوخالیردی. دونوق قالمیش ادبیاتیمیز یاواش – یاواش اولسا دا ایرهلی گئدیردی. نشر اولان مطبوعاتدا حئکایه نمونهلری ده گؤز چارپیری...
حئکایهلرین نثری مدرن و یازیلارین موتیولری گؤز قاماشدیریجی اولماسا دا حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخی گلیشمهسینده او دؤورون بؤیوک رولو اولموشدور. گونئی یازارلاریندان علاوه دونیا یازارلاریندان و شیمالی آذربایجان یازیچیلارینین اثرلریندن پارچالار دا نشر اولان مطبوعاتدا گؤرونمکده دیر. او دؤورده مطبوعات صحیفهلرینده حئکایهلری نشر اولان یازیچیلاردان گنجعلی صباحی، حبیب ساهیر، مرتضی مجدفر، محمد قاضی، الف نورانلی، علیرضا ذیحق و س. آد آپارماق اولار. قلمه آلینان حئکایهلرین آنا خاراکتئرلری عمومیتده کوتله ایچیندن سئچیلمیشلر. گون پروبلئملری، کند احوالاتی و ارباب – رعیت آراسیندا اولان توققوشمالار حئکایهلرین آنا چیزگیلری ایدیلر. بو آرادا آذربایجانین میللی مسئلهلرینه توخونان یازیلاری دا سئچمک مومکوندور. هابئله ایدئولوژی باخیمیندان دا یازیلان یازیلار دا آز دئییلدی.
1357 اینقلاب اثرینده یارانان آچیق آتموسفئر بعضی سیاسی و اجتماعی حادیثهلرله باغلی اولاراق گئت – گئده محدودلاشدی. تورکجه درگی و قزئتهلر آزالماغا باشلادیلار. 1363 دن بویانا دئمک اکثر نشریهلر قاپاندی و تورکجه نشریات دا چوخ محدود شکیلده نشر اولونوردو. دوامینی ایتیرمهین نشریهلردن سادهجه وارلیق نشریهسی قالدی. وارلیق"ین صحیفهلرینده ده حئکایه اولدوقجا چوخ آز نشر اولور. نشر اولان یازیلارین چوخو مقاله شکلینده دیل و تاریخ حاققیندا اولور. بو آرادا تورکجه حئکایه کیتابی قیتلیق حالینا گلدی. حئکایه ادبیاتیمیز بیر نئچه ایل سوکوت دا یاشادی. نهایت 1369 – جو ایلده کیهان نشریاتی طرفیندن اورتایا چیخان یول نشریهسینده یئنه حئکایه ادبیاتیمیز اؤزونو گؤستردی. یول درگیسی آیلیق بیر درگی اولاراق عموم کوتلهنین ماراغینی قازانا بیلمیشدی. اونون مختلف سایلارینا حئکایه نمونهلریمیزی تاپماق اولار. اورادا قلم چالان یازیچیلاریمیزدان ع. اورمولو، اسماعیل هادی و بهروز ایمانی، ایواز طاها وس. آد آپارا بیلهریک. یول درگیسی حساس بیر دؤنمده اورتایا چیخدی و 4 ایل نشری بویوندا دئمک نثریمیز حاققیندا گؤزهگلیم رولو اولدو. ناصر منظوری همین ایلده سون ناغیل، سون افسانه آدلی رومانینی نشره وئردی. همین دؤنمده تبریزده ده فروغ آزادی و سونرالار مهد آزادی نین تورکجه صحیفهلرینده ده حئکایه نمونهلری نشر اولوندو. تبریز ده نشر اولان فجر آذربایجان و همین ایللرده زنجان دا نشر اولان امید زنجان نشریهسینده ده حئکایه نمونهلرینی تاپماق اولار. 1370 دن 1376 – جی ایللر آراسیندا بیر سیرا نثر کیتابلاری اورتایا چیخدی و نثر ساحهسینده ادبیاتیمیزین آیدین گلهجک گونلرینین مژدهسین وئردی. بو کیتابلاردان «قوی اولسون اون» (حئکایه توپلوسو) م. میشوولو، «قارا چوخا» ناصر منظوری و س. آد آپارا بیلهریک.
1376 دا اؤلکهده گئدهن سئچگیلردن سونرا تورکجه نشریهلر داها گوجلو نشره باشلادیلار. ظاهیرده یئنه بیر آز آچیق آتموسفئر یارانمیشدی. تبریزده مهد آزادی، فروغ آزادی، صاحب، ارک و س. دواملی اولاراق نشر اولوندو. هردن ده هفتهده ادبیات اوچون اؤزهل سای بوراخیلیردی. مهد آزادینین بیر چوخ سایلاریندا گونئی یازارلاریندان علاوه شیمالی آذربایجان یازیچیلاریندان کؤچورمهلر ده درج اولوردو. بو آرادا خانیم سوسن نواده رضی بیر چوخ حئکایه و رومانی کؤچوروب مطبوعاتدا نشره وئردی. گونئی یازارلاریندان ح
32 ایل ایش باشیندا قالان پهلوی حاکمیتی دؤورونده گونئی آذربایجان ادبیاتی و اونلا یاناشی حئکایه ادبیاتیمیز دوروخلاماغا و گئریلمه دؤورونو کئچیردی. یارانان تضییقلر او قدهر نثر ادبیاتیمزدا آغیر ائتگی گؤستردی کی، ادبیاتیمیز شعر و فولکلوردا محدودلاشدی. بونون ایزینی هله عموم کوتله آراسیندا آذربایجان تورکجهسینی یازماق اولارمی؟ دئیه سورانلاردان آنلاماق اولار.. لاکین 1357 اینقلابی بوسبوتون هرنهیی دهییشدی. اؤلکهیه نسبی آزادلیق گلدی. ظاهیرده کی گیزلین قاداغانلار قالدیریلدی. لاکین پهلوی حاکمیتی دؤورونده کی شوونیسم اساسلی دوشونجه هله بعضیلرینین بئیینلرینده سورمکدهدیر.
1357 – جی اینقلاب گئرچکدن ده بیر اینقلاب ایدی. میللتین بیر چوخ ایجتماعی و سیاسی حیاتینی دهییشدی. گونئی آذربایجان ادبیاتی دا پارلاق بیر مرحلهیه آیاق قویدو.. اینقلابدان یارانان آتموسفئرده آذربایجان دیلینده بیر چوخ درگی و گوندهلیک نشره باشلادی. یئنه شاعیرلر و یازیچیلاریمیز اؤز آنا دیللرینده یازماغا باشلادیلار لاکین یئنی نسل و گنج نسل اؤز آنا دیلی ایله بیگانه ایدی. بونا باخمایاراق ادبیاتیمیز یئنی بیر مرحلهیه آیاق باسیردی. نشر اولان تورکجه کیتابلارین دا سایی گئت – گئده چوخالیردی. دونوق قالمیش ادبیاتیمیز یاواش – یاواش اولسا دا ایرهلی گئدیردی. نشر اولان مطبوعاتدا حئکایه نمونهلری ده گؤز چارپیری...
حئکایهلرین نثری مدرن و یازیلارین موتیولری گؤز قاماشدیریجی اولماسا دا حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخی گلیشمهسینده او دؤورون بؤیوک رولو اولموشدور. گونئی یازارلاریندان علاوه دونیا یازارلاریندان و شیمالی آذربایجان یازیچیلارینین اثرلریندن پارچالار دا نشر اولان مطبوعاتدا گؤرونمکده دیر. او دؤورده مطبوعات صحیفهلرینده حئکایهلری نشر اولان یازیچیلاردان گنجعلی صباحی، حبیب ساهیر، مرتضی مجدفر، محمد قاضی، الف نورانلی، علیرضا ذیحق و س. آد آپارماق اولار. قلمه آلینان حئکایهلرین آنا خاراکتئرلری عمومیتده کوتله ایچیندن سئچیلمیشلر. گون پروبلئملری، کند احوالاتی و ارباب – رعیت آراسیندا اولان توققوشمالار حئکایهلرین آنا چیزگیلری ایدیلر. بو آرادا آذربایجانین میللی مسئلهلرینه توخونان یازیلاری دا سئچمک مومکوندور. هابئله ایدئولوژی باخیمیندان دا یازیلان یازیلار دا آز دئییلدی.
1357 اینقلاب اثرینده یارانان آچیق آتموسفئر بعضی سیاسی و اجتماعی حادیثهلرله باغلی اولاراق گئت – گئده محدودلاشدی. تورکجه درگی و قزئتهلر آزالماغا باشلادیلار. 1363 دن بویانا دئمک اکثر نشریهلر قاپاندی و تورکجه نشریات دا چوخ محدود شکیلده نشر اولونوردو. دوامینی ایتیرمهین نشریهلردن سادهجه وارلیق نشریهسی قالدی. وارلیق"ین صحیفهلرینده ده حئکایه اولدوقجا چوخ آز نشر اولور. نشر اولان یازیلارین چوخو مقاله شکلینده دیل و تاریخ حاققیندا اولور. بو آرادا تورکجه حئکایه کیتابی قیتلیق حالینا گلدی. حئکایه ادبیاتیمیز بیر نئچه ایل سوکوت دا یاشادی. نهایت 1369 – جو ایلده کیهان نشریاتی طرفیندن اورتایا چیخان یول نشریهسینده یئنه حئکایه ادبیاتیمیز اؤزونو گؤستردی. یول درگیسی آیلیق بیر درگی اولاراق عموم کوتلهنین ماراغینی قازانا بیلمیشدی. اونون مختلف سایلارینا حئکایه نمونهلریمیزی تاپماق اولار. اورادا قلم چالان یازیچیلاریمیزدان ع. اورمولو، اسماعیل هادی و بهروز ایمانی، ایواز طاها وس. آد آپارا بیلهریک. یول درگیسی حساس بیر دؤنمده اورتایا چیخدی و 4 ایل نشری بویوندا دئمک نثریمیز حاققیندا گؤزهگلیم رولو اولدو. ناصر منظوری همین ایلده سون ناغیل، سون افسانه آدلی رومانینی نشره وئردی. همین دؤنمده تبریزده ده فروغ آزادی و سونرالار مهد آزادی نین تورکجه صحیفهلرینده ده حئکایه نمونهلری نشر اولوندو. تبریز ده نشر اولان فجر آذربایجان و همین ایللرده زنجان دا نشر اولان امید زنجان نشریهسینده ده حئکایه نمونهلرینی تاپماق اولار. 1370 دن 1376 – جی ایللر آراسیندا بیر سیرا نثر کیتابلاری اورتایا چیخدی و نثر ساحهسینده ادبیاتیمیزین آیدین گلهجک گونلرینین مژدهسین وئردی. بو کیتابلاردان «قوی اولسون اون» (حئکایه توپلوسو) م. میشوولو، «قارا چوخا» ناصر منظوری و س. آد آپارا بیلهریک.
1376 دا اؤلکهده گئدهن سئچگیلردن سونرا تورکجه نشریهلر داها گوجلو نشره باشلادیلار. ظاهیرده یئنه بیر آز آچیق آتموسفئر یارانمیشدی. تبریزده مهد آزادی، فروغ آزادی، صاحب، ارک و س. دواملی اولاراق نشر اولوندو. هردن ده هفتهده ادبیات اوچون اؤزهل سای بوراخیلیردی. مهد آزادینین بیر چوخ سایلاریندا گونئی یازارلاریندان علاوه شیمالی آذربایجان یازیچیلاریندان کؤچورمهلر ده درج اولوردو. بو آرادا خانیم سوسن نواده رضی بیر چوخ حئکایه و رومانی کؤچوروب مطبوعاتدا نشره وئردی. گونئی یازارلاریندان ح
ئکایه درج اولان یازیچیلاردان کیان صفری و توغرول آتابای و س آد آپارماق اولار. بو قلم صاحیبی 1376 – جی ایلده سادهجه بیر ایل بویوندا 50 یاخین حئکایهیه مهد آزادی و باشقا قزئتهلرده ایمضا آتدیم.. حئکایه ادبیاتیمیز یئنی بیر مرحلهیه آیاق باسمیشدی. گنج یازارلاریمیز اؤز گوجلرینی سیناماغا باشلامیشدیلار. مدرن و پست مدرن قهلیبلرینه ده گؤز آلتی باخان یازیچیلاری دا گؤسترمک اولار. بعضی یازارلاریمیز «کیبریتی حئکایه»لردن اولوشان قیسا حئکایهلرین یازماسینا دا رغبت گؤستردیلر. بو قلم صاحیبینین یازیچیلیغین ایلکین تجربهلری اولان «قارلی ارک» حئکایه توپلوسو همین ایللرده (1377)ده نشر اولدو. 1378 ده «پیام اورمیه» هفتهلییی گوجلو بیر ادبی و خبری نشریه اولاراق اورتایا چیخدی. بو نشریهنین صحیفهلرینده بیر چوخ حئکایه و حئکایه ادبیاتینا باغلی یازی و مقالهلر نشر اولدو. آراسیرا باشقا نشریهلرده ده حئکایه ادبیاتینا باغلی یازیلار درج اولوردو. حئکایه ادبیاتیمیز و نثریمیز دئمک گوج و قدرتله ایرهلی گئدیردی. گنج نسلیمیز ده ادبیاتیمیزلا داها آرتیق ماراقلی ایدی. آیدین ایدی کی حئکایهمیز قدرتلی و دونیا مقیاسلی یازیچیلار یئتیشدیرهجکدیر..
1376 – جی ایلدن 1380 – جی ایلهجن دیقته لایق اولان حئکایه و حئکایه مجموعهلری چاپدان چیخدی. نثریمیز دئمک اؤز یولونو تاپمیش و گوجله ایرهلی گئتمکده ایدی. چاپ اولان حئکایه توپلولاریندان شامان (رومان) – م آغداشلی، آلتون خیال قوشو – باقر رشادتی، یورد – عزیز محسنی، کند گلینی – علی داشقین، مانقورت – توغرول آتابای، کوچهلره سو سپمیشم.. – مرتضی مجدفر، سنه ساری (شعر و حئکایه توپلوسوندان اورتایا چیخان کیتاب) – توپلایان م. کریمی، یئددی نار (نئچه یازیچینین اثرلریندن توپلانان مجموعه) – نادر ائلخان و س. سادهجه ایشیق اوزو گؤرهن نمونهلردیلر.
1380 – جی ایلدن بری ادبیاتیمیز و اونولا یاناشی حئکایهمیز باشقا بیر مرحلهیه آیاق باسیر. بو مرحلهنی مستقل بیر مقاله و داها گئنیش باخساق بیر کیتاب کیمی آچیقلاماق لازیم دیر. آنجاق سادهجه بو یازیدا نئچه باشلیقلارا توخونوروز.
1380 دان بری آذربایجان اؤیرهنجیلری طرفیندن بوراخیلان اؤیرهنجیسل درگیلر آذربایجان ادبیات و مطبوعاتی تاریخینده پارلاق بیر صحیفهیه ایمضاء آتیر. هابئله سیاسی و ایجتماعی باخیمیندان دا بوراخیلان درگیلرین اؤزهل رولو اولموشدور. آذربایجانین اکثر شهرلرینده و تهراندا اؤیرهنجیسل درگی و قزئتهلر بوراخیلیر. بو درگیلرین چوخو آیلیق اولاراق اؤزلرینه اؤزهل چتینلیکلرله اوغراشاراق نشرلرینه داوام وئریردیلر. بوراخیلانلارین چوخو ادبی – فرهنگی و ایجتماعی ساحهده نشر اولوردولار. بونلارین آراسیندا محض ادبیاتا دایانانلاردا وار ایدی. (یاشماق و سحر درگیلری) هابئله بعضی درگیلر اؤزه ل سایی دا ادبیات اوچون بوراخدیلار (اؤرنک اولاراق «یاشیل یول» درگیسی سون نمرهسینی «یاساق یئمیش» آدلی ادبیات اوچون حصر ائدیب گئنیش سایدا نشر ائتدی.)
ادبیات باخیمیندان اؤیرهنجیسل درگیلرین رولو حئکایه ادبیاتیمیزدا دانیلماز اولموشدور. بوراخانلار علم و اونیوئرسیته محیطینده اولدوقلاری اوچون دونیا ادبی آخیملارلا تانیش اولموش یازدیقلاری نثر و حئکایهلرینده ایزلری گؤرولمکده دیر. باشقا بیر آچیدان بو اؤیرهنجیسل درگیلر یئنی یازیچیلار اوچون اؤز گوجلرینی سیناماق و ایستعدادلارینی چیچکلندیرمک اوچون بؤیوک بیر فرصت و آلان ایدی. بو درگیلرین صحیفهلرینده بوگونکو حئکایه یازارلاریمیزین ایلک حئکایه نمونهلرینی بعضا گؤرمک مومکوندور. کمیت باخیمیندان دا بو درگیلرده باسیلان حئکایهلرین سایی دا آز دئییل. یازیلان حئکایهلر توخو، دیل و داشیدیغی سؤز باخیمدان دا تام فرقلیدیرلر. داها کلاسیک قهلیبلره سیغمایان یازیچیلار یئنی سؤیلنتی شیوهلری تجربه ائتمه باشلامیشلار. سئچیلمیش موضوعلار دا؛ اسکی ارباب – رعیت ، کند احوالاتی، کاسیب – یوخسول حئکایهسی یوخ، بلکه بوگونون ماجرالاری، مدرن حیات و اونون داشیدیغی پروبلئم لر و هر سایاقکی کیمی دیقت مرکزینده اولان آذربایجانین دیل و میللی مسئلهلری اولموشدور...
1380 – جی ایلدن بری دونیادا اینترنت بوگونکو یاشامین بیر پارچاسی اولموشدور. اینترنته باغلی اولانلار و بو یولو ایله بیر – بیرلریله ایلگی ساخلایانلارین سایی گئت – گئده آرتمیشدیر. ایندی اینترنت اوزهرینده هر بیر قونودا یازی و مقاله تاپماق مومکوندور. ادبیات اوچون اؤزهل سیتهلر آچیلمیش و سورهکلی اوخوجولارلا ایلگیدهدیرلر. آذربایجان ادبیاتی دا بو قونودان گئری قالمامیش و آذربایجان ادبیاتی وورغونلاری طرفیندن بیر چوخ ادبیات پورتاللاری یولا سالینمیشدیر. اینترنتده کاغاذ و کیتاب دا اولان چتینلیک لر (چاپ خرجی، نشر مجوزی و س) تام اورتادان قالدیریلمیشدیر. یازیچی دوشوندوکلرینی و یازدیقلارینی بیر نئچه دقیقهده سیتهده آپلود ائدهرک اوخوجوسونا چاتدیریر. بوگون گونئی
1376 – جی ایلدن 1380 – جی ایلهجن دیقته لایق اولان حئکایه و حئکایه مجموعهلری چاپدان چیخدی. نثریمیز دئمک اؤز یولونو تاپمیش و گوجله ایرهلی گئتمکده ایدی. چاپ اولان حئکایه توپلولاریندان شامان (رومان) – م آغداشلی، آلتون خیال قوشو – باقر رشادتی، یورد – عزیز محسنی، کند گلینی – علی داشقین، مانقورت – توغرول آتابای، کوچهلره سو سپمیشم.. – مرتضی مجدفر، سنه ساری (شعر و حئکایه توپلوسوندان اورتایا چیخان کیتاب) – توپلایان م. کریمی، یئددی نار (نئچه یازیچینین اثرلریندن توپلانان مجموعه) – نادر ائلخان و س. سادهجه ایشیق اوزو گؤرهن نمونهلردیلر.
1380 – جی ایلدن بری ادبیاتیمیز و اونولا یاناشی حئکایهمیز باشقا بیر مرحلهیه آیاق باسیر. بو مرحلهنی مستقل بیر مقاله و داها گئنیش باخساق بیر کیتاب کیمی آچیقلاماق لازیم دیر. آنجاق سادهجه بو یازیدا نئچه باشلیقلارا توخونوروز.
1380 دان بری آذربایجان اؤیرهنجیلری طرفیندن بوراخیلان اؤیرهنجیسل درگیلر آذربایجان ادبیات و مطبوعاتی تاریخینده پارلاق بیر صحیفهیه ایمضاء آتیر. هابئله سیاسی و ایجتماعی باخیمیندان دا بوراخیلان درگیلرین اؤزهل رولو اولموشدور. آذربایجانین اکثر شهرلرینده و تهراندا اؤیرهنجیسل درگی و قزئتهلر بوراخیلیر. بو درگیلرین چوخو آیلیق اولاراق اؤزلرینه اؤزهل چتینلیکلرله اوغراشاراق نشرلرینه داوام وئریردیلر. بوراخیلانلارین چوخو ادبی – فرهنگی و ایجتماعی ساحهده نشر اولوردولار. بونلارین آراسیندا محض ادبیاتا دایانانلاردا وار ایدی. (یاشماق و سحر درگیلری) هابئله بعضی درگیلر اؤزه ل سایی دا ادبیات اوچون بوراخدیلار (اؤرنک اولاراق «یاشیل یول» درگیسی سون نمرهسینی «یاساق یئمیش» آدلی ادبیات اوچون حصر ائدیب گئنیش سایدا نشر ائتدی.)
ادبیات باخیمیندان اؤیرهنجیسل درگیلرین رولو حئکایه ادبیاتیمیزدا دانیلماز اولموشدور. بوراخانلار علم و اونیوئرسیته محیطینده اولدوقلاری اوچون دونیا ادبی آخیملارلا تانیش اولموش یازدیقلاری نثر و حئکایهلرینده ایزلری گؤرولمکده دیر. باشقا بیر آچیدان بو اؤیرهنجیسل درگیلر یئنی یازیچیلار اوچون اؤز گوجلرینی سیناماق و ایستعدادلارینی چیچکلندیرمک اوچون بؤیوک بیر فرصت و آلان ایدی. بو درگیلرین صحیفهلرینده بوگونکو حئکایه یازارلاریمیزین ایلک حئکایه نمونهلرینی بعضا گؤرمک مومکوندور. کمیت باخیمیندان دا بو درگیلرده باسیلان حئکایهلرین سایی دا آز دئییل. یازیلان حئکایهلر توخو، دیل و داشیدیغی سؤز باخیمدان دا تام فرقلیدیرلر. داها کلاسیک قهلیبلره سیغمایان یازیچیلار یئنی سؤیلنتی شیوهلری تجربه ائتمه باشلامیشلار. سئچیلمیش موضوعلار دا؛ اسکی ارباب – رعیت ، کند احوالاتی، کاسیب – یوخسول حئکایهسی یوخ، بلکه بوگونون ماجرالاری، مدرن حیات و اونون داشیدیغی پروبلئم لر و هر سایاقکی کیمی دیقت مرکزینده اولان آذربایجانین دیل و میللی مسئلهلری اولموشدور...
1380 – جی ایلدن بری دونیادا اینترنت بوگونکو یاشامین بیر پارچاسی اولموشدور. اینترنته باغلی اولانلار و بو یولو ایله بیر – بیرلریله ایلگی ساخلایانلارین سایی گئت – گئده آرتمیشدیر. ایندی اینترنت اوزهرینده هر بیر قونودا یازی و مقاله تاپماق مومکوندور. ادبیات اوچون اؤزهل سیتهلر آچیلمیش و سورهکلی اوخوجولارلا ایلگیدهدیرلر. آذربایجان ادبیاتی دا بو قونودان گئری قالمامیش و آذربایجان ادبیاتی وورغونلاری طرفیندن بیر چوخ ادبیات پورتاللاری یولا سالینمیشدیر. اینترنتده کاغاذ و کیتاب دا اولان چتینلیک لر (چاپ خرجی، نشر مجوزی و س) تام اورتادان قالدیریلمیشدیر. یازیچی دوشوندوکلرینی و یازدیقلارینی بیر نئچه دقیقهده سیتهده آپلود ائدهرک اوخوجوسونا چاتدیریر. بوگون گونئی
آذربایجان ادبیاتی اینترنت اوزهرینده گوجلو بیر شکیلده دونیا اوخوجوسونا چاتدیریلماقدادیر. ایندی هر بیر یازیچی و شاعیرین اؤزونه عائید بیر سیته و وئبلاگی واردیر. اورادا اوخوجولاریلا یازیشیر هر آن دوشوندویونو اونلارلا پایلاشا بیلیر...
ایندی گونئی آذربایجان حئکایهسی اینترنت اوزهرینده داها اکتیودیر. عمومیتده هر بیر یازیچی اؤزونه بیر وئبلاگ و یا سیته آچمیش یازیلارینی نشر ائتمکدهدیر. بو آرادا گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی اوچون اؤزهل سیتهلر ده بو نئچه ایل بویندا قورولموشدور. «آرغیش» سیتهسی گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینین ایلک اؤزهل سیتهسی ایدی. او سیته قاپاندیقدان سونرا «یاغیش» و بو سون ایلده «حئکایه» سیتهسی یارانیب چالیشماقدادیر.....
....
سون سؤز بو کی، بو گون حئکایه ادبیاتیمیز دوشوندویومدن داها هیزلی و داها گوجلو ایرهلی گئدیر. بو گون گنج یازیچیلاریمیز قدرت و دوشونجه ایله قلم چالیرلار و گونئی آذربایجان حئکایهسینی دونیا سویهسینده داها یوکسک، داها مترقی و داها قابقجیل بیر مرحلهیه چاتدیرا بیلهجکلریینه اینانیرام. بو گون محمد صبحدل، اکبر رضاپور، حامد احمدی، محمود مهدوی، رقیه صفری، داوود دوستار، رضا کاظمی، ووقار نعمت، آراز احد اوغلو، توغرول آتابای، ملیحه عزیزپور، صالح عطایی و س. گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینین گنج و چالیشقان یازیچیلارینداندیرلار. بوگون حئکایهمیز اونلارا اومید بسلهییر، و اونلار گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینی دونیا حئکایهسیله چیگین – چیگینه گتیرهجکلرینه اینانیرام.. «..
[1] - و سنین حئکایهلریم» کیتابی – اؤن سؤز
[2] - ایران تورکلری – ص 739
[3] - صمد شفیع زاده - عباس پناهی ماکویی و ستارخان رومانی
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
ایندی گونئی آذربایجان حئکایهسی اینترنت اوزهرینده داها اکتیودیر. عمومیتده هر بیر یازیچی اؤزونه بیر وئبلاگ و یا سیته آچمیش یازیلارینی نشر ائتمکدهدیر. بو آرادا گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی اوچون اؤزهل سیتهلر ده بو نئچه ایل بویندا قورولموشدور. «آرغیش» سیتهسی گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینین ایلک اؤزهل سیتهسی ایدی. او سیته قاپاندیقدان سونرا «یاغیش» و بو سون ایلده «حئکایه» سیتهسی یارانیب چالیشماقدادیر.....
....
سون سؤز بو کی، بو گون حئکایه ادبیاتیمیز دوشوندویومدن داها هیزلی و داها گوجلو ایرهلی گئدیر. بو گون گنج یازیچیلاریمیز قدرت و دوشونجه ایله قلم چالیرلار و گونئی آذربایجان حئکایهسینی دونیا سویهسینده داها یوکسک، داها مترقی و داها قابقجیل بیر مرحلهیه چاتدیرا بیلهجکلریینه اینانیرام. بو گون محمد صبحدل، اکبر رضاپور، حامد احمدی، محمود مهدوی، رقیه صفری، داوود دوستار، رضا کاظمی، ووقار نعمت، آراز احد اوغلو، توغرول آتابای، ملیحه عزیزپور، صالح عطایی و س. گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینین گنج و چالیشقان یازیچیلارینداندیرلار. بوگون حئکایهمیز اونلارا اومید بسلهییر، و اونلار گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینی دونیا حئکایهسیله چیگین – چیگینه گتیرهجکلرینه اینانیرام.. «..
[1] - و سنین حئکایهلریم» کیتابی – اؤن سؤز
[2] - ایران تورکلری – ص 739
[3] - صمد شفیع زاده - عباس پناهی ماکویی و ستارخان رومانی
https://t.me/Adabiyyatsevanlar