ویدا حشمتی
بوتون پای-بؤلوشلردن
منه قالان اؤزلم اولدو .
سانکی
کیلسه لر خاچیندان آسیلان من دییلمیشم
سانکی
بارماقلاریمدان امیزدیرمه میشم بو ارکک دونیانی .
اته ییمده دالغالانان چین دوواری
گؤزلریمدن داشلانان هئراکلیت چایی
یاناغیما سوزولن باش ساری تئل
"سانکی
بیر حئکایه دیر" قادین ، قودا ، خودا
قینامایین آلچاق دوواریمی
اوُگئی دوغولموشام بلکه !
آزغی سوزولموشم دئیه سن
دونیانین جینسل باجاسیندان !
بوتون آیه لر منسیز
کؤیسومده اوچوشان گؤیرچینلر دنسیز
من کی گؤبه لک یئریکلمه میشم مین ؛ مین ؛
شاباشیمدا دا یوخویدو هیروشیما باشینا سپیلن تویلوق
منه باخ !!!
آی باشیندان بیر دیش قیرتیب گیزله دیرم
گیزلی آغریلاریما
گونه باخان تاباغینا چئوریلمک ایستیر اللریم
لالا دونونا گیرمک ایستیر ساری گوللریم .
قویولاردا باتمیش بیر سسم
سویوق دادی وئریر بوتون فصیللریم .
Bütün pay-bölüşlərdən
Mənə qalan özləm oldu.
Sankı
Kilisələr xaçından asılan mən dəyilmişəm
Sankı
Barmaqlarımdan əmizdirməmişəm bu ərkək dunyanı.
Ətəyimdə dalğalanan Çin duvarı
Gözlərimdən daşlanan Heraklıt çayı
Yanağıma süzülən baş sarı tel
"Sankı
Bir hikayədir" qadın, quda, xuda
Qinamayın alçaq duvarıml
Ögey doğulmuşam bəlkə!
Azğı süzülmüşəm deyəsən
Dunyanın cinsəl bacasından!
Bütün ayələr mənsiz
Göysümdə uçuşan göyərçinlər dənsiz
Mənki göbələk yerikləmişəm min, min,
Şabaşımda da yoxuydu Hiroşima başına səpilən toyluq
Mənə bax!!!
Ay başından bir diş qırtıb, gizlədirəm
Gizli ağrılarıma
Günə baxan tabağına çevrilmək istir əllərim
Lala donuna girmək istir sarı güllərim.
Quyularda batmış bir səsəm
Soyuq dadı verər bütün fəsillərim.
Vida Heşməti
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
بوتون پای-بؤلوشلردن
منه قالان اؤزلم اولدو .
سانکی
کیلسه لر خاچیندان آسیلان من دییلمیشم
سانکی
بارماقلاریمدان امیزدیرمه میشم بو ارکک دونیانی .
اته ییمده دالغالانان چین دوواری
گؤزلریمدن داشلانان هئراکلیت چایی
یاناغیما سوزولن باش ساری تئل
"سانکی
بیر حئکایه دیر" قادین ، قودا ، خودا
قینامایین آلچاق دوواریمی
اوُگئی دوغولموشام بلکه !
آزغی سوزولموشم دئیه سن
دونیانین جینسل باجاسیندان !
بوتون آیه لر منسیز
کؤیسومده اوچوشان گؤیرچینلر دنسیز
من کی گؤبه لک یئریکلمه میشم مین ؛ مین ؛
شاباشیمدا دا یوخویدو هیروشیما باشینا سپیلن تویلوق
منه باخ !!!
آی باشیندان بیر دیش قیرتیب گیزله دیرم
گیزلی آغریلاریما
گونه باخان تاباغینا چئوریلمک ایستیر اللریم
لالا دونونا گیرمک ایستیر ساری گوللریم .
قویولاردا باتمیش بیر سسم
سویوق دادی وئریر بوتون فصیللریم .
Bütün pay-bölüşlərdən
Mənə qalan özləm oldu.
Sankı
Kilisələr xaçından asılan mən dəyilmişəm
Sankı
Barmaqlarımdan əmizdirməmişəm bu ərkək dunyanı.
Ətəyimdə dalğalanan Çin duvarı
Gözlərimdən daşlanan Heraklıt çayı
Yanağıma süzülən baş sarı tel
"Sankı
Bir hikayədir" qadın, quda, xuda
Qinamayın alçaq duvarıml
Ögey doğulmuşam bəlkə!
Azğı süzülmüşəm deyəsən
Dunyanın cinsəl bacasından!
Bütün ayələr mənsiz
Göysümdə uçuşan göyərçinlər dənsiz
Mənki göbələk yerikləmişəm min, min,
Şabaşımda da yoxuydu Hiroşima başına səpilən toyluq
Mənə bax!!!
Ay başından bir diş qırtıb, gizlədirəm
Gizli ağrılarıma
Günə baxan tabağına çevrilmək istir əllərim
Lala donuna girmək istir sarı güllərim.
Quyularda batmış bir səsəm
Soyuq dadı verər bütün fəsillərim.
Vida Heşməti
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Telegram
ادبیات سئونلر
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانیمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
اوزه ل دانیشیق تانینمیش شاعیر : وصله هدایت قیزیله .
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
آپاریجی ؛ کریم قربانزاده
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
مجازی انجمن " سسلی شعیر گئجه سی "
سایین کانالداشلار
بو گئجه: 98/9/9
ساعات : 21
ادبیات سئونلر قوروپوندا مجازی انجمن ( سسلی شعیر گئجه سی) اولاجاق بو وئرلیش عینی زاماندا ادبیات سئونلر کانالیندان یایلاجاق سئویملی شاعیرلری ، گوزل سسلی دیکلاماتورلاری آذربایجان شعرینین هوسکارلارین سیجاق قاتیلماغا دعوت ائدیریک .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
سایین کانالداشلار
بو گئجه: 98/9/9
ساعات : 21
ادبیات سئونلر قوروپوندا مجازی انجمن ( سسلی شعیر گئجه سی) اولاجاق بو وئرلیش عینی زاماندا ادبیات سئونلر کانالیندان یایلاجاق سئویملی شاعیرلری ، گوزل سسلی دیکلاماتورلاری آذربایجان شعرینین هوسکارلارین سیجاق قاتیلماغا دعوت ائدیریک .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
سن یاشا دونیا! اوستاد عزیز محسنی ابدیلشدی
سن یاشا دونیا!
اوستاد عزیز محسنی ابدیلشدی
آذربایجان ادبیاتینین گؤرکملی سیماسی اوستاد عزیز محسنی آذر آیینین بئشینجی گونو ۹۵ یاشیندایکن وطندن اوزاقلاردا-آمریکادا- وفات ائتدی.
اوستاد عزیز محسنی آذربایجان ادبی جمعیتینده نئچه یؤنلو شخصیت اولموش، شاعرلیگی ایله برابر، ترجمهچی، تدقیقاتچی، ژورنالیست و ناشر کیمیده عؤمرو بویو کوتلهلرین سعادتی و آزادلیغی نامینه اجتماعی فعالیتلردن چکینمهین بیر انسان عؤمرونو یاشامیشدیر.
۱۳۰۳نجی ایل اردبیل شهرینده دونیایا گؤز آچمیش اوستاد عزیز محسنی ائله گنج یاشلاریندان ادبی و اجتماعی فعالیتلره باشلامیش و یوزلر مقاله و ایگیرمییه یاخین کیتاب ادبی اجتماعیاتیمیزا تقدیم ائتمیشدیر. «پیدایش انسان و نظرات داروین»، «پیدایش و ساختمان …
بو یازینی ایشیق سایتیندا اوخویون
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
سن یاشا دونیا!
اوستاد عزیز محسنی ابدیلشدی
آذربایجان ادبیاتینین گؤرکملی سیماسی اوستاد عزیز محسنی آذر آیینین بئشینجی گونو ۹۵ یاشیندایکن وطندن اوزاقلاردا-آمریکادا- وفات ائتدی.
اوستاد عزیز محسنی آذربایجان ادبی جمعیتینده نئچه یؤنلو شخصیت اولموش، شاعرلیگی ایله برابر، ترجمهچی، تدقیقاتچی، ژورنالیست و ناشر کیمیده عؤمرو بویو کوتلهلرین سعادتی و آزادلیغی نامینه اجتماعی فعالیتلردن چکینمهین بیر انسان عؤمرونو یاشامیشدیر.
۱۳۰۳نجی ایل اردبیل شهرینده دونیایا گؤز آچمیش اوستاد عزیز محسنی ائله گنج یاشلاریندان ادبی و اجتماعی فعالیتلره باشلامیش و یوزلر مقاله و ایگیرمییه یاخین کیتاب ادبی اجتماعیاتیمیزا تقدیم ائتمیشدیر. «پیدایش انسان و نظرات داروین»، «پیدایش و ساختمان …
بو یازینی ایشیق سایتیندا اوخویون
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
دیل نه دیر، نئجه وجوده گلمیش و آذربایجان تورکجهسینین منشأیی
یازار : عزیز محسنی
دیل نه دیر؟ انسانلار فیکیرلرینی، مقصدلرینی، ایستکلرینی بیر- بیرینه دیلین کؤمگی ایله چاتدیریرلار. بیری دانیشیر، او بیریسی اونون دانیشدیغینا قولاق آسیر، ائشیدیر و باشا دوشور. دئمک، دیل انسانلار آراسیندا، آن اهمیّتلی یاخینلیق، دوستلوق، علاقه و انسیّت واسطهسیدیر.
ایکی بؤیوک عالیم و جامعهشناس، بشر دیلینین انسان جامعهسینده، انسیّت ضرورتیندن دوغولماسی بارهسینده بئله دئمیشلر: دیل ده شعور کیمیقدیمدیر، دیل باشقا انسانلار اوچون موجود اولان و یالنیز بونونلا دا منیم اؤزوم اوچون ده موجود اولان پراتیک حقیقی شعور دور. دیل ده شعور کیمی، احتیاجدان، انسانلارین بیری- بیریله ضروری اولاراق علاقهیه گیرمک احتیاجیندان دوغموشدور.
بو ایکی بؤیوک عالیمین دئدیگینه گؤره، دیل و تفکّرین انکشافی جریانی، انسان جامعهسینین انکشافیله علاقهداردیر. دیلده انسانین اؤزو کیمیاَمک جریانیندا میدانا گلمیشدیر. اوّلجه اَمک، سونرا ایسه اونونلا بیرلیکده آیدین نطق(یاخود تکلّم واضح)ایکی اَن باشلیجا عاملدیرلر …
عمومیتله دیلین یاخود مشخّص و معیّن بیر دیلین تاریخینی و اونون هانسی بیر واحدینی، هانسی بیر جهتینی درست و دقیق اؤگرنمک اوچون دیلدن انسیّت واسطهسی کیمیاستفاده ائدهنلرین تاریخینی اؤگرنمک و تدقیق ائتمک گرهکدیر. چونکو دیلین اَن کیچیک واحدی اولان (فونم- سس) ده اَن بؤیوک واحدی اولان جملهده و بئله واحدلر سیستمی حالیندا عصرلر بویو هر بیر مستقل دیل ده همین، دیلده دانیشانلار ایله عضوی صورتده باغلی اولور. شبهه سیز دیرکی، دانیشانلار اولمایان یئرده دیل ده اولا بیلمز. انسانلار وارسا، دوستلوق وار، علاقه وار، انسیّت وار، انسیّتین اَن کامل واسطهسی ایسه دیلدیر.
دیل اؤز خصوصیّتینه گؤره اجتماعی بیر حادثهدیر. بعضیلری دئییرلر، دیل الله طرفیندن حضرت آدمه عطا ائدیلن بیر بؤیوک نعمتدیر. طبیعیلر دئییرلر: دیل طبیعی بیر قابلیّتدیر. بورادان بئله بَللی اولورکی، دیلین انسیّت واسطهسی کیمیخدمتینه گؤره، اجتماعی بیر حادثه اولدوغونو هئچ کیمسه انکار ائتمهمیشدیر. لاکن سونرالار علم عالیمینده آیدینلاشدیریلمیشدیر کی، دیل تکجه خدمتینه گؤره دئییل، تؤرهنیشی اوچون ده اجتماعی بیر حادثهدیر. معلوم اولدوغو اوزره، هله ابتدائی دؤرلرده، انسانلار البیر اَمک جریانیندا بیر- بیرینه بیر شیء دئمک احتیاجینی دویموشلار و بو احتیاجی اؤیرهدیجی بیر واسطه، یعنی آنلاشما و فکر مبادلهسی واسطهسی اولاراق دیلی یاراتمیشلار.
تدقیقاتچیلار و جامعهشناسلار بئله گمان ائدیرلر، دیل تخمیناً یوز اللی تا ایکی یوز مین ایل بیزیم عصریمیزدن قاباق، تاریخدن اوّلکی انسانلار طرفیندن اؤز مقصدلرینی بیر- بیرینه یئترمک اوچون و انسیّت، علاقه واسطهسی کیمیاختراع ائدیلمیشدیر. (سؤز یوخدور کی، ائله بیر دیل بو گونکو زنگین و حتّا قدیم دیللر ایله مقایسه ائدیلهَ بیلمز بو دیل یالنیز نئچه ساده قرامئری قایدا و چوخ آز مقداردا لغت، او گونکو ابتدائی انسانلارین احتیاجینی اؤدهمک اوچون وجوده گلمیشدی) بو اختراع انسانین شخصیّتینی یاراتماقدا و اونون عقلینین انکشافیندا چوخ اهمیّتلی رولو اولموشدور. انسان دیلی اختراع ائتمکله، انسانیّت عالیمینه قدم قویموش و تخمینا ۱۹ مین ایل بیر آز چوخ یا بیر آز، اؤزونون معنالی سسلری اوچون هئچ بیر علامت یاراتمادان، دانیشیردی.
انسانلارین ایلک دیلی، اساساً، عضولرین قسماً ده هله کوبود اولان سسلرین مختلف طرزده ترکیبیندن دوزهلدیلمیش سؤزلردن و بو سؤزلرین بیرلشمهسیندن عبارت اولموشدور. دیل، جمعیّت انکشاف ائتدیکجه و انسانلارین دوشونجهسی آرتدیقجا اونون دیلی انکشاف ائدیر. انسان یاراتدیغی هر شیء و یا استحصال آلتی اوچون بیر آد دوزهلدیر. بئلهلیگله اَمک جریانیندا عمله گلن هر بیر یئنیلیگی ایفاده ائتمک احتیاجی نتیجهسینده، دیلینده ایفادهچیلیک امکانلاری آرتیر، دیل واحدلری زنگینلشیر و دیل سیستمیدائماً تکمیللشیر.
بئلهلیکله دیل تدریجاً و آردیجیل صورتده انکشاف ائدهرک، طبیعت و جمعیّت تأثیرلریندن انسان بئینینده دوغان فکرلرین ایفاده و مبادلهسینین اَن یئتگین واسطهسی اولور. دیل واسطهسیله نه اینکه ایشده، معیشتین مختلف ساحهلرین ده علاقهدار اولان انسانلار فکر مبادلهسی ائدیرلر. عینی زماندا اونلار کئچمیشده یاشامیش بابالارینین نئجه دوشوندوکلرینی ده اؤگرهنیرلر و اؤزلرینین حاضردا، نه دوشوندوکلرینی گلهجک نسله سؤیلهیه بیلرلر.
دونیادا موجود اولان دیللر باره سینده
بؤیوک دیلچیلیک عالیملری بو گونکو دونیادا اولان دیللری اوچ یئره بولورلر:
۱- بیر هجالی یا بیر سیلابلی دیللر. بو جور دیللری کؤکلی دیللرده آدلاندیریرلار اونا گؤره کی، بو دیللرده لغتلرین یالنیز بیر کؤکی واردیر کی، اونون اؤنونه یا سونونا هئچ بیر هجا آرتیرمیرلار. چین
یازار : عزیز محسنی
دیل نه دیر؟ انسانلار فیکیرلرینی، مقصدلرینی، ایستکلرینی بیر- بیرینه دیلین کؤمگی ایله چاتدیریرلار. بیری دانیشیر، او بیریسی اونون دانیشدیغینا قولاق آسیر، ائشیدیر و باشا دوشور. دئمک، دیل انسانلار آراسیندا، آن اهمیّتلی یاخینلیق، دوستلوق، علاقه و انسیّت واسطهسیدیر.
ایکی بؤیوک عالیم و جامعهشناس، بشر دیلینین انسان جامعهسینده، انسیّت ضرورتیندن دوغولماسی بارهسینده بئله دئمیشلر: دیل ده شعور کیمیقدیمدیر، دیل باشقا انسانلار اوچون موجود اولان و یالنیز بونونلا دا منیم اؤزوم اوچون ده موجود اولان پراتیک حقیقی شعور دور. دیل ده شعور کیمی، احتیاجدان، انسانلارین بیری- بیریله ضروری اولاراق علاقهیه گیرمک احتیاجیندان دوغموشدور.
بو ایکی بؤیوک عالیمین دئدیگینه گؤره، دیل و تفکّرین انکشافی جریانی، انسان جامعهسینین انکشافیله علاقهداردیر. دیلده انسانین اؤزو کیمیاَمک جریانیندا میدانا گلمیشدیر. اوّلجه اَمک، سونرا ایسه اونونلا بیرلیکده آیدین نطق(یاخود تکلّم واضح)ایکی اَن باشلیجا عاملدیرلر …
عمومیتله دیلین یاخود مشخّص و معیّن بیر دیلین تاریخینی و اونون هانسی بیر واحدینی، هانسی بیر جهتینی درست و دقیق اؤگرنمک اوچون دیلدن انسیّت واسطهسی کیمیاستفاده ائدهنلرین تاریخینی اؤگرنمک و تدقیق ائتمک گرهکدیر. چونکو دیلین اَن کیچیک واحدی اولان (فونم- سس) ده اَن بؤیوک واحدی اولان جملهده و بئله واحدلر سیستمی حالیندا عصرلر بویو هر بیر مستقل دیل ده همین، دیلده دانیشانلار ایله عضوی صورتده باغلی اولور. شبهه سیز دیرکی، دانیشانلار اولمایان یئرده دیل ده اولا بیلمز. انسانلار وارسا، دوستلوق وار، علاقه وار، انسیّت وار، انسیّتین اَن کامل واسطهسی ایسه دیلدیر.
دیل اؤز خصوصیّتینه گؤره اجتماعی بیر حادثهدیر. بعضیلری دئییرلر، دیل الله طرفیندن حضرت آدمه عطا ائدیلن بیر بؤیوک نعمتدیر. طبیعیلر دئییرلر: دیل طبیعی بیر قابلیّتدیر. بورادان بئله بَللی اولورکی، دیلین انسیّت واسطهسی کیمیخدمتینه گؤره، اجتماعی بیر حادثه اولدوغونو هئچ کیمسه انکار ائتمهمیشدیر. لاکن سونرالار علم عالیمینده آیدینلاشدیریلمیشدیر کی، دیل تکجه خدمتینه گؤره دئییل، تؤرهنیشی اوچون ده اجتماعی بیر حادثهدیر. معلوم اولدوغو اوزره، هله ابتدائی دؤرلرده، انسانلار البیر اَمک جریانیندا بیر- بیرینه بیر شیء دئمک احتیاجینی دویموشلار و بو احتیاجی اؤیرهدیجی بیر واسطه، یعنی آنلاشما و فکر مبادلهسی واسطهسی اولاراق دیلی یاراتمیشلار.
تدقیقاتچیلار و جامعهشناسلار بئله گمان ائدیرلر، دیل تخمیناً یوز اللی تا ایکی یوز مین ایل بیزیم عصریمیزدن قاباق، تاریخدن اوّلکی انسانلار طرفیندن اؤز مقصدلرینی بیر- بیرینه یئترمک اوچون و انسیّت، علاقه واسطهسی کیمیاختراع ائدیلمیشدیر. (سؤز یوخدور کی، ائله بیر دیل بو گونکو زنگین و حتّا قدیم دیللر ایله مقایسه ائدیلهَ بیلمز بو دیل یالنیز نئچه ساده قرامئری قایدا و چوخ آز مقداردا لغت، او گونکو ابتدائی انسانلارین احتیاجینی اؤدهمک اوچون وجوده گلمیشدی) بو اختراع انسانین شخصیّتینی یاراتماقدا و اونون عقلینین انکشافیندا چوخ اهمیّتلی رولو اولموشدور. انسان دیلی اختراع ائتمکله، انسانیّت عالیمینه قدم قویموش و تخمینا ۱۹ مین ایل بیر آز چوخ یا بیر آز، اؤزونون معنالی سسلری اوچون هئچ بیر علامت یاراتمادان، دانیشیردی.
انسانلارین ایلک دیلی، اساساً، عضولرین قسماً ده هله کوبود اولان سسلرین مختلف طرزده ترکیبیندن دوزهلدیلمیش سؤزلردن و بو سؤزلرین بیرلشمهسیندن عبارت اولموشدور. دیل، جمعیّت انکشاف ائتدیکجه و انسانلارین دوشونجهسی آرتدیقجا اونون دیلی انکشاف ائدیر. انسان یاراتدیغی هر شیء و یا استحصال آلتی اوچون بیر آد دوزهلدیر. بئلهلیگله اَمک جریانیندا عمله گلن هر بیر یئنیلیگی ایفاده ائتمک احتیاجی نتیجهسینده، دیلینده ایفادهچیلیک امکانلاری آرتیر، دیل واحدلری زنگینلشیر و دیل سیستمیدائماً تکمیللشیر.
بئلهلیکله دیل تدریجاً و آردیجیل صورتده انکشاف ائدهرک، طبیعت و جمعیّت تأثیرلریندن انسان بئینینده دوغان فکرلرین ایفاده و مبادلهسینین اَن یئتگین واسطهسی اولور. دیل واسطهسیله نه اینکه ایشده، معیشتین مختلف ساحهلرین ده علاقهدار اولان انسانلار فکر مبادلهسی ائدیرلر. عینی زماندا اونلار کئچمیشده یاشامیش بابالارینین نئجه دوشوندوکلرینی ده اؤگرهنیرلر و اؤزلرینین حاضردا، نه دوشوندوکلرینی گلهجک نسله سؤیلهیه بیلرلر.
دونیادا موجود اولان دیللر باره سینده
بؤیوک دیلچیلیک عالیملری بو گونکو دونیادا اولان دیللری اوچ یئره بولورلر:
۱- بیر هجالی یا بیر سیلابلی دیللر. بو جور دیللری کؤکلی دیللرده آدلاندیریرلار اونا گؤره کی، بو دیللرده لغتلرین یالنیز بیر کؤکی واردیر کی، اونون اؤنونه یا سونونا هئچ بیر هجا آرتیرمیرلار. چین