انقلاب عرفه سينده تبريزده آنا ديليميزده ايلک نشره باشلايان "اولدوز" هفته ليگي، انقلاب غلبه چالدیقدان سونرا بو شهرده "کوراوغلو" آيليق درگيسي 1358- جي ايلين ارديبهشت آيندان حسين فيض الهي وحيد جنابلارينين جسارتي و سارسيلماز اراده سيله بوراخيلماغا باشلادي. "کوروغلو" درگيسيندن سونرا ينه حسين فيض الهي وحيدين جهدي ايله "دده قورقود" آيليق مجله سي 1359- جي ايلين مرداد آيندان اعتباراً ياييملاندي (راشدی حسن ، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی ..... ص 8)
عليرضا ذيحق، دکتر حسين فيض الهي وحيدين امکداشي بو مجله نين نشري باره سينده يازير: "بو مجله ني چيخارانلار اولدوز و بير ده من ايديم. حسين فيض الهي وحيد " دده قورقود" درگيسيندن اول " کوراوغلو" آدلي بير مجله ده اؤز شخصي حسابينا نشر ائتديرميشدي. " کوراوغلو" درگيسينين تکجه اوچ سايي نشر ائديلميشدي. " دده قورقود" مجله سي او دؤورده بير ادبي حادثه اولاراق، چوخلو آلقيشلار قازانميشدي. پرفسور عباس زامانوفون دقتيني چکديگي اوچون باکيدان بئله بير مکتوب يوللايير: " نشر ائتديگينيز "دده قورقود" مجله سينين آنجاق بيرينجي نمره سي اليمه کئچميشدير. اگر لطف ائديب او بيري نمره لريني ده منه گؤندرسنه نيز، سيزه، منّتدار اولارام. " (فیض اللهی وحید حسین، از مسلسل تا مسلسل، خاطراتی از نشر مجلّه ی "دده قورقود"در اوایل انقلاب، ماهنامه ی دیلماج، خرداد86، شماره ی33، صص9-57) ها بئله حبيب ساهر و سلام لله جاويد ده تهراندان مجله يه تبريک مکتوبلاري گؤندرميشلر. (ذیحق، علیرضا "دده قورقود" درگی سینه اؤتری باخیش، ماهنامه ی دیلماج، خرداد 86 ، شماره ی 33، ص 29)
1358 - جي ايلين باشقا نشريّه لریندن و تبريز شهرينده ياييملانان "اودلار يوردو" هفته ليگيندن ده سؤز آچماق يئرينه دوشر. بو نشريّه محمد علي نقابي جنابلارينين چاليشماسي نتيجه سينده ايشيق اوزو گؤرموشدور. اؤلکر" مجله سي تبريزين" شاعرلر و يازيچيلار" جمعيتينين اورگاني ساييلان تهرانين "گونش" مجله سي کيمي يالنيز اوچ نمره ده 1360- جي ايلده بوراخيلدي. "مشتولوق" و "ستار خان بايراغي" ايسه تبريزده ياييلان نشريّه لردندير.
یولداش مجله سی همن زمانلاردا دکتر حسین محمد زاده ی صدیق جنابلارینین طرفیندن نشره باشلادی و مدنی اجتماعی مسئله لره توخوندی. یولداش مجله سی گنج یازیچیلارین یارادیجیلیغینا میدان آچدی.

یئنه انقلاب عرفه سينده ايرانين آذربايجانلي عالي مکتب طلبه لري طرفيندن ده چوخلو نشريّه لر ميدانا چيخاريليبدير. گنج تدقيقاتچي جناب رضا داغستاني اونلاري آراشديراراق اؤز مقالسينده گله جک تدقيقاتچيلار اوچون گؤزل بير جيغير آچيب. آشاغيداکي نشريّه لرين آديني بو مقاله دن تقديم ائله ييريک :
"ادبي يارپاقلار"، "آنا ديلي"، "ايشيق"، "دان اولدوزو"، "گنجليک"، "دالغا"، "ارک"، "بايقوش" و س." (داغستانی رضا، نشریّات دانشجویی آذربایجانی، ماهنامه ی دیلماج ، خرداد 86 ، شماره ی 33، ص44).
بو نشريّه لرين سايي 50- دن چوخ اولسادا، بير چوخو سامباللي نشريّه لردن اولوب. ميثال اوچون "بايقوش" نشريّه سينين صحيفه لرينه قيسا بير باخيش سالاندا گؤرونور کي، نه گؤزل دسته- دسته گول دنيانين هر بير باخچاسيندان دريليب، اوخوجولارا تقديم اولونوبدور.
1363- جی ايلدن 1367- جي ايله دک ديليميزده سيراسال مطبوعات ساحه سينده تهراندا يالنيز "وارليق" درگيسي و تبريزده "فروغ آزادي" گونده ليگينين آذري صحيفه سيندن باشقا، آيري- آيري نشريّه لردن سؤز آچماق چتيندير،
" 1369- جي ايل " کیهان" گونده ليگي طرفيندن عباس سليمي نظارتي آلتيندا "اورکدن اورگه يول" هفته ليگي تام آذربايجان تورکجه سينده، رحمتليک دکتر حميد محمدزاده و اسماعيل هادي جنابلارينين زحمتي ايله ياييلماغا باشلادي، سونرالار ايواز طاها (عظيم عبادپور) و اکبر آزاد جنابلاري و باشقالاري دا بو کاروانا قوشولدولار.
"اورکدن اورگه يول" هفته ليگي 1370- جي ايلدن " يول" مجله سي شکلينده و دکتر عظيم عبادپور جنابلارينين باشچيليغي و سعید موغانلی کیمی باجاریقلی غزئتچی ايله تکميللشدي. (راشدی حسن ، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی، ص 9) "يول" مجله سي آذربايجان کلاسيک ادبياتيني تانيتديرماغيندا و گنج شاعرلره و يازيچيلارا امکان ياراتماقدا بؤيوک يارديم گؤستردي. بديعي نثرين چيچکلنمه سينه خصوصي امکانلار ياراتدي. اوشاقلارين تورکجه يازماق باجاريغيني آرتيرماق اوچون " کپنک " کيچيک مجله "يول" مجله سینه علاوه اولوندو. بو مجله 43 نمره بوراخيلديقدان سونرا (1373- جي ايلين شهريور آيي) داها بوراخيلمادي.

یئنه انقلاب عرفه سينده ايرانين آذربايجانلي عالي مکتب طلبه لري طرفيندن ده چوخلو نشريّه لر ميدانا چيخاريليبدير. گنج تدقيقاتچي جناب رضا داغستاني اونلاري آراشديراراق اؤز مقالسينده گله جک تدقيقاتچيلار اوچون گؤزل بير جيغير آچيب. آشاغيداکي نشريّه لرين آديني بو مقاله دن تقديم ائله ييريک :
"ادبي يارپاقلار"، "آنا ديلي"، "ايشيق"، "دان اولدوزو"، "گنجليک"، "دالغا"، "ارک"، "بايقوش" و س." (داغستانی رضا، نشریّات دانشجویی آذربایجانی، ماهنامه ی دیلماج ، خرداد 86 ، شماره ی 33، ص44).
بو نشريّه لرين سايي 50- دن چوخ اولسادا، بير چوخو سامباللي نشريّه لردن اولوب. ميثال اوچون "بايقوش" نشريّه سينين صحيفه لرينه قيسا بير باخيش سالاندا گؤرونور کي، نه گؤزل دسته- دسته گول دنيانين هر بير باخچاسيندان دريليب، اوخوجولارا تقديم اولونوبدور.
1363- جی ايلدن 1367- جي ايله دک ديليميزده سيراسال مطبوعات ساحه سينده تهراندا يالنيز "وارليق" درگيسي و تبريزده "فروغ آزادي" گونده ليگينين آذري صحيفه سيندن باشقا، آيري- آيري نشريّه لردن سؤز آچماق چتيندير،
" 1369- جي ايل " کیهان" گونده ليگي طرفيندن عباس سليمي نظارتي آلتيندا "اورکدن اورگه يول" هفته ليگي تام آذربايجان تورکجه سينده، رحمتليک دکتر حميد محمدزاده و اسماعيل هادي جنابلارينين زحمتي ايله ياييلماغا باشلادي، سونرالار ايواز طاها (عظيم عبادپور) و اکبر آزاد جنابلاري و باشقالاري دا بو کاروانا قوشولدولار.
"اورکدن اورگه يول" هفته ليگي 1370- جي ايلدن " يول" مجله سي شکلينده و دکتر عظيم عبادپور جنابلارينين باشچيليغي و سعید موغانلی کیمی باجاریقلی غزئتچی ايله تکميللشدي. (راشدی حسن ، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی، ص 9) "يول" مجله سي آذربايجان کلاسيک ادبياتيني تانيتديرماغيندا و گنج شاعرلره و يازيچيلارا امکان ياراتماقدا بؤيوک يارديم گؤستردي. بديعي نثرين چيچکلنمه سينه خصوصي امکانلار ياراتدي. اوشاقلارين تورکجه يازماق باجاريغيني آرتيرماق اوچون " کپنک " کيچيک مجله "يول" مجله سینه علاوه اولوندو. بو مجله 43 نمره بوراخيلديقدان سونرا (1373- جي ايلين شهريور آيي) داها بوراخيلمادي.

1369- جی ايلده زهره وفايي نين تشببوسو ايله "جوالدوز" (چووال تيکن) نشريّه سي اجتماعي مضموندا و ساتيريک بير اوسلوبدا بوراخيلدي کي، بو نشريّه ده 36 نمره بوراخيلدي. همن ايلده مالک کايا آدلي بير تورک، باشدا اولماقلا و بير نئچه ايران يازيچيلارندان فيروز رفاهي، صالح صادقي، حسن راشدي جنابلارينين امکداشليقلاري ايله " اسلامي بيرليک " هفته ليگي تهراندا ياري عرب، ياري کيريل اليفباسي ايله نشره باشلادي. کيريل يازيلارينا آذربايجان جمهورسیسندن گلميش ايوب سعدي رداکتورلوق ائديردي. بو نشريّه نين چوخ حيصه سي او تاي آذربايجانا گؤندريليردی.
1372- جو ايلده " اميد زنجان " هفته ليگي، زنجان اهاليسينين ملت وکيلي، جناب حاجي احمد آقايارينين (حکيمي پور) مدیرلیگی ايله فارس و تورک ديلينده نشره باشلادي. ايران آذرباجانليلاري بو نشريّه ني آلقيشلاديلار. همین ايللرده"پيام نو" هفته ليگي محمد حافظي جنابلارينين مديرليگي و گؤرکملي ساتيريک شاعر، آرش آزاد جنابلارينين باش رداکتورلوغو ايله نشره باشلادي. بو نشريّه آذربايجان ادبياتينا و فولکلورونا داير بير چوخ ديرلي مقاله لر چاپ ائتدي. بش- آلتي ماش دا من (ص.ر) بو آشا تؤکدوم. جناب آرش آزاد سونرالار" امين " هفته ليگينين باش رداکتوروغونو سايين ابوالفضل عليمحمدي دن تحويل آلدي. بو نشريّه ايندييه دک اؤز فعاليتيني داوام ائتديرير.
1376- جي ايلده بير هفته ليک نشريّه اردبيل شهرينده نشره باشلادي. بو هفته ليگين آدي " آواي اردبيل " اولدو. " آواي اردبيل" هفته ليگينين مسئول مديري محسن حافظی فر و اونون باش يازاري وحيد درگاهي جنابلاري اولدو. " آواي اردبيل" نشريّه سي 1385- جي ايلين يازیندا نشرينين اونونجو ايلينه قدم باسدي. " (راشدی حسن، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی، ص 10-11) يئنه همين ايلده تبريزده ديل، ادبيات و مدنيتيميزله مشغول اولان نشريّه لردن بيري "احرار" نشريّه سي اولوبدور کي، بو دا جناب محمد حسين کوزه گرينين زحمتي حسابينا بوراخيليبدير. بو نشريّه اديبلريميزدن و شاعيرلريميزدن عزيزله مه مراسيمي کئچيرمکده بؤيوک آدديملارگؤتوروبدور.

1377- جي ايلين شهريور آييندا آذربايجانيميزين اورميه شهرينده "پيام اورميه" آدلي هفته ليک مهران تبريزي جنابلارينين مسئوليتي آلتيندا نشره باشلادي. بو نشريّه بير ايل سونرا آديني " نويد آذربايجان " قويدو. " نويد آذربايجان" اؤز ياييم دايره سيني جنوبي آذربايجاندان قيراغا چيخاراراق تهران و اونون اطرافيندا ياييملانماغا باشلادي و داها دا آرتدي. تخميناً تيراژي ايگيرمي ميندن چوخ اولدو. سونرالار " نويد آذربايجان " هفته ليگي تورکلر طرفيندن داها آرتيق سئويلديکده هفته ده ايکي دفعه نشر اولماغا باشلادي. اردبيل شهرينده بوراخيلان باشقا بير نشريّه " آراز " هفته ليگي آدي ايله ميلتيميزين ايچينده اؤزونه اؤزل يئر قازانميشدير. بو نشريّه اؤز فعاليتيني 1380- جي ايلين سونلاريندان باشلاميش و اينديیه قدر (ياز، 1385)120 نؤمره بوراخيلميشدير. آراز نشريّه سي ديليميز و مدنيتيميزله ماراقلانان نشريّه دير و اونون مسئول مديري نظري جنابلاريدير. " (راشدی حسن ، انقلابدان سونرا آذربایجان مطبوعاتی ، ص 11)
1379- جی ايلده " گوروش" نشريّه سينين بيرينجي سايي سايين کاظم عباسي جنابلارينين تشببوسو ايله بوراخيلدي. بو نشريّه ده دکتر جمال آيرملو، پرفسور مير علي سيدوف، مهندس الله وئردي محمدي و کاظم عباسينين مؤلفليگي ايله آذربايجان ديل و ادبياتينا داير گؤزل مقاله لر درج اولونموشدور. (عباسی کاظم ، گؤروش ، بیرینجی جلد ، گرد آورنده، 1379 ص 35)
1380- جي ايلدن تبريز ادبي انجمنینین اورگاني اولان " ارمغان" اؤز فعاليتينه باشلادي. بو نشريّه اوّللر استاد شهريار ادبي مجليسينين اورگاني اولموشدور، جناب عليمحمدي نين چاليشمالاري ايله يئنيدن فعاليته باشلادي. سونرا عليمحمدي جنابلاري نين تهراندا کتاب چيخارديغيندان و تبريزده تئز- تئز اولماديغيندان بو نشريّه نين و انجمنين مسئوليتي منيم (ص.ر) عهده مه قویولدو. بو نشريّه آرا دا بير بوراخيليردي. تبريز و آذربايجانين او بيري شهرلري نين گنج شاعيرلرينين و يازيچيلارينين اثرلريني تورک و فارس ديلينده چاپا وئريردي. بو نشريّه آذربايجانين تانينميش اديب، شاعير و عاشيقلارينين او جمله دن استاد عزيز دولت آبادي (ادبيات عاليمي و شاعر)، استاد علي نظمي (شاعر و ادبيات شناس)، استاد يحيی شيدا (شاعر و تورک ادبيات عاليمي)، عاشيق رسول قرباني، مجيد صباغ زاده (يالقيز)، ساتيريک شاعير وس عزيزله مه مراسيمي نين کي آذربايجان اسلامي مدنيت اداره سي نين يارديمي ايله توتولوردو، اؤزل سايلاري بوراخيردي. بو عزيزله مه مراسيملري نين ايشلري نين تشکيلينده، اؤزل نشريّه لرين بوراخيلماسيندا، آذربايجادا تانينميش گنج شاعر، نباتي شناس جناب خسرو سرتيبينين اساس رولو اولوبدور.
ائله بو ايللرده تبريز ادبي- علمي معلم لر انجمني اؤز نشريّه سيني فصلنامه صورتينده بوراخماغا باشلادي. بو نشريّه جناب حاجي محمد علي سليماني نين مسئوليتي و بو فقيرين(ص.ر) باش يازارليغي ايله بوراخيلير. مکتب و دانشگاه معلملري فارس و بعضاً آذربايجان ديللرينده اؤز ادبي- علمي مقاله لريني بو نشريّه ده چاپ ائتديريرلر. نشريّه نين آدي اؤنجه " ادب " اولموشدور سونرا " ساقي معرفت" آدي ايله عوض ائديلميشدير . همن ايلده "اختر" هفته ليگي مهندس، ملت وکيلي مير طاهر موسوي مسئول کاتيبليگي و جناب مرتضی مجدفرين باش رداکتورلوغو ايله نشره باشلادي. جناب مرتضی مجدفر بو مسئله يه داير بئله دئيير:
"من بو نشريّه نين يالنيز باش رداکتورو يوخ، بلکه ده هر جوره ايشچيسي ايديم. او زامان بو گنج يازيچيلاردان بير نئچه سي منيم يارديمچيم اولدولار کي، ايندي هر بيري اؤزو بير نهنگ مطبوعاتچي اولوبدور... " (نظمی تایماز، گفتگو با مرتضی مجد فر، روزنامه نگار آذربایجانی، ماهنامه ی دیلماج، اردیبهشت 86، شماره ی 32، ص63 )

"همدان شهرينده 1381- جي ايل "سينا" آدلي هفته ليک نشر ميدانا گلدي. "سينا" هفته ليگي ملي مسئله لريميز و آنا ديليميزله باغلي همدان ايالتينده ياشايان ديلداشلاريميزا اؤنملي بيلگيلر وئرير و ايندييه کيمي اونون نشري داوام ائتمکده دير. "سينا" هفته ليگي نين مسئول مديري شریفي جنابلاريدير.
کيچيک شهرلر سيراسيندا سولدوز (نقه ده) شهرينده "ارمغان آذربايجان" هفته ليگي دکتور ايرج سليمانزاده نين مديرليگي ايله 1381- جي ايلدن نشره باشلاييب و ملي مسئله له ریميز و ادبياتيميز ساحه سينده چاليشماقدادير. بو هفته ليک آذربايجان مطبوعاتي ايچريسينده خصوصي يئر توتموشدور. بو نشريّه نشريني داوام ائتديرمکده دير." (راشدی ، انقلابدان سونرا... ص 11)
بؤيوک يازيچي غلامحسين ساعدي "خياو یا مشگین شهر" اثرينده مشگين شهري ابديلشديريلميشدير. 1382- جي ايلدن "وراوي" (خياوين اسکي آدي) هفته ليگي ايله داها دا اؤزونه شان و شهرت قازاندي. بو نشريّه نين موديري سليم زحمت دوست جنابلاري اولموشدور. نشريّه ده ديرلي مقاله لر آذربايجان ديلينه و ادبياتينا داير چاپ اولونوردو. بير ايلدن سونرا "خياو" هفته ليگي مشکبار قارداشلاري طرفيندن نشره باشلادي. هله ده نشريّه داوام ائتديرمکده دير.
1382- جي ايلده "آذري" نشريّه سي ايري حجمله و دولغون يازيلارلا بويوک عالم و ادبيات شناسيميز استاد دکتر بهزاد بهزادینين مسئوللوغو ايله نشره باشلادي. آذربايجانين ان مدريک، تانينميش يازيچيلاري و شاعرلري، او جومله دن اوستاد دکتر صدیق، اوستادحبیب فرشباف، حسن ریاضی، مرتضی مجد فر، حمید آرش ازاد، علیرضا ذیحق، محمد رضا کریمی،فیروز رفاهی. کریم قربانزاده و .... بو نشريّه يه امکداشليق ائتديلر. جناب دکتر ب.بهزادي آذربايجانين معنويات تمثاليني اؤزونده بيرلشديريردي. اطرافينا تانينميش شخصيتلري توپلاييردي. بو نشريّه بيرينجي جدي آدديملاريني حکايه زمينينده آتدي. داها دوغروسو، حکايه ژانري تورکی دیلینده بو واختا قدر فعّال دييلدي، يئنيدن فعّاللاشدي. آذربايجان ديل و ادبياتيندان، دنيا ادبياتيندان تورک ديللي اوخوجولارا ديرلي مقاله لر نشر ائديردي. " آذري " نين 16 و 17 نمره لري آذربايجان ديلينين اؤيره نيلمه سينه يؤنلديلميشدي (600 صحيفه يه ياخين، اوستاد بهزادینین گؤستریشیله و حسن ریاضی جنابلارینین چالیشماسیلا ). هر نمره ده 80 صحيفه ده " ائل ديلي و ادبياتي " عنواني ايله آذربايجان فولکلورونون نمونه لرين چاپ ائديردي. چوخ تاًسف کي، بو ميثيلسيز عاليم 1386- جي ايلين قيشيندا دونياسيني دييشدي. اوستاد بهزادی دونیاسین ده ییشمه دن قاباق نشریه نین داوامی اوچون باجاریقلی دیلچیمیز و ژورنالیست یازیچیمیز اوستاد حسن ریاضی جنابلارینا توصیه سین وئردی. بو نشریّه جناب ریاضی نین تشبث ایله دوام ائتدی.
همين ايلده " ديلماج " آيليق نشريّه جناب مهندس عليرضا صرافينين مسئوليتيله بوراخيلدي. بو نشريّه گئتديکجه گؤزل يازيلار چاپ ائتمه يه باشلادي. ملتيميزين معنالي مدنيت و ادبياتينين جارچيسينا چئوريلدي. نشريّه ده چوخ تانينميش عالملريميز، او جمله دن مجيد امين مويد، دکتر حسين صديق، دکتر رحيم رئيس نيا، دکتر غلامحسين فرنود، دکتر صمد سردارنيا و س. بو نشريّه ده چيخيش ائديرديلر. بونشریه نین ادبی بؤلومونون مسئولو، گنج شاعیر و قیمتلی ژورنالیستیمیز سعید موغانلی جنابلری اولموشدور. يئنه ده همين ايلده " يارپاق هفته ليگي " دکتر عظيم عبادپور (ايواز طاها) جنابلارينين مديرليگي ايله و سعید موغانلی جنابلرانینین یازیچیلار شوراسینین صدرلیگیله نشره باشلادي. بو نشريّه ده دنيا ادبياتيندا لاپ زيروه ده اولان يازيچيلاردان و شاعرلردن تورکی ديلينه ترجمه لر اوخوجولارا تقديم اولونوردو. دکتر ایواز طاهانين بو زمينده چاليشماسي و يازيلاري تقديره لاييقدير .

با سلام بر دوستان ارجمند امروز به مناسبت تولد نیما یوشیج یکی از پایه گذاران شعر نو ادبیات فارسی کلامی چند تقدیم می کنم:
نيمايوشيج (1338-1276)، از شاعراني است كه در تحول شعر فارسي نقش استثنايي ايفا كرده است. "در واقع نظام شعری او در پی فردیّت دادن به شیء و شخص است."( جورکش شاپور ، بوطیقای شعر نو ، انتشارات ققنوس، چاپ اوّل 1383 ، ص99) نیما بيش از هر شاعر ديگري مورد مدح و قدح قرار گرفته است. هوادارانش نقش او را تا حد تنها بنيان گذار شعر معاصر بالا مي‌برند و مخالفانش نيز او را باني تنزل شعر فارسي از قله‌ي با شكوه ادبیّات مي‌دانند. معاصران دانشگاهي او مخصوصاً استاد وحيد دستگردي او را مسخره مي‌كردند. اما شاگردان مكتب او تا حد قديس ستايشش كرده‌اند. اولين اثر او در سال 1299، سال كودتاي رضاشاه يعني "قصه‌ي رنگ" پريده نوشته شد و در سال 1300 با هزينه خودش به چاپ رسيد. «افسانه» دومين منظومه‌ي نيما است كه در هفته‌ي نامه‌ ی قرن بيستم به مديريت ميرزاده عشقي به چاپ رسيد. منظومه‌ي مشهور "خانواده‌ي سرباز" را در 1304، "سرباز فولادين" را در 1306 در اعتراض به فقر و استبداد سرود. در سال 1316 با سرودن شعر "ققنوس" از شعر سنتي ايران دور ‌شد. در 1319 شعر "اندوهناك شب" و1323 شعر "ناقوس" را به چاپ ‌رساند. سال 1325 فعالانه در نخستين كنگره‌ي نويسندگان ايران شركت کرد. در 1332 دستگير شد و در 1338 دنيا را وداع گفت.
نيما از همان ابتداي كار با مخالفت‌هاي شديدي روبرو شد. "شهریار از جمله افراد معدود از شاعران پرآوازه ی آن عصر بود که به دفاع از "افسانه" پرداخت. او در مقابل انبوه کهنه پرستان و کوته اندیشان ادبی و ادیبان وابسته به قدرت حاکم، که نیما را به جهت سرودن یک اثر ادبی جدید به باد انتقاد و ناسزا گرفته بودند، در قطعه شعری به سبک و سیاق افسانه، خود و نیما را به دو "مرغ بهشتی" تشبیه کرد که تیر های ستم زهرآگین،چهره شان را پرغم و دلشان پر خون ساخته بود." (کارنامه، علی محمدی ابوالفضل،... ص 180)
"دومرغ بهشتی" ماجرای مسافرت شهریار به مازندران است که در قالب و وزن افسانه سروده شده است.
مخالفت‌ها با مرگ نیما در 1338 بيش از پيش با شدت بي‌سابقه‌اي ادامه يافت روزي نمي‌شد كه در صفحات روزنامه‌ها و مجلات حمله‌اي به نيما نشود. حمله‌هاي مخالفين نيما غالباً غير اصولي و بدون منطق بود و از روش صحيحي پيروي نمي‌كرد. حملات با بي‌مايگي و دشنام‌‌هاي بيشتر از جانب كهن پردازان تكرار می شد. حميدي شيرازي در «انجمن ادبي حافظ» در تهران با كينه‌ي عجيبي به نيما حمله كرد و كار را به ناسزاگويي كشانيد و گفت: نيما نان خور زنش بود، آيا شاعر نان خور زنش هم مي‌شود؟ نيما ترياك بد مي‌كشيد آيا شاعر بد ترياك مي‌كشد، بعضي‌ها با چنان ذوقي ترياك مي‌كشند كه آدم دلش مي‌خواهد ترياك بكشد. نيما بدون كت و شلوار و با پيژامه از ما استقبال كرد و روي پتو نشست و از روي كاغذهاي خط خورده برايمان شعر خواند، شعرهايي كه نه وزن داشت نه معني.
حميدي حتي كار را به جايي رساند كه در شعر «آي آدمها»ي نيما دست برد و آن را با استهزا و به طور نادرستي خواند تا منظورش را برآورد.
عبدالرحمن فرامرزي به دنبال حمله حميدي به نيما وارد ميدان شد و در روزنامه‌ي كيهان شعر نيما را «معر» خواند و با بيان مقداري حديث و خبر، امثال و حكم و اشعار كهن پرسيد كه «نيما» مي‌توانست اين طور شعر بگويد؟ و سپس اضافه كرد كه «حميدي شاعري است كه از سيصد سال پيش تاكنون نظيرش در ايران نيامده است... آنكه زنده خواهد ماند گوينده‌ي «اشك معشوق است» نه گوينده «مردي برساحل مي‌كند جان!» علي دشتي نويسنده «فتنه» و «جادو» و عشق‌هاي آن چناني نوشت:
«... آيا شايسته است كه دانشگاه به خيال جلب جوانان نادان و بي‌سواد، مرد بيچاره‌ي سودايي را كه با همه‌ي سلامت نفس و كمال انصاف به قصور معرفت خود اعتراف داشت و آثاري كه از او بتواند با يك بيت حافظ برابري كند بجاي نگذاشته و به عنوان قهرمان تجدد ادبي معرفي كنند...» (يغما- شماره 281- سال 34- ص655- بهمن ماه 1350) و به اين وسيله به دانشگاه تهران اعتراض كرد كه چرا مراسمي براي تجليل نيما برگزار كرده است. و فرامرزي نوشت: «... شما مي‌فرماييد نيما زنده خواهد ماند و من مي‌گويم حالا هم زنده نيست. شاعر زنده فردوسي است، شاعر زنده سعدي است، شاعر زنده مولوي است، شاعر زنده حافظ است كه در هر مجلسي به مناسبتي شعري از اشعار ايشان را مي‌خوانند....» (مجله يغما- همان ص 657 و 658) «... شعر بايد موضوع داشته باشد، هدف داشته باشد. معني در لفظ روشن و لفظ قالب معني باشد. زيرا لفظ لباس معني است و اگر لباس تنگ يا گشاد باشد، بدريخت مي‌نمايد...» ( همان جا)
عبدالعلی دستغیب منتقد برجسته در پاسخ آن ها نوشت :"فرض مي‌كنيم كه حمله‌ اين فسيل‌هاي ادبي از روي غرض نيست و فقط به صرف دفاع از شعر پارسي است؛ ايشان و امثال ايشان مدعي دفاع از شعر و ادبيات كهن پارسي هستند، مي

‌خواهم بدانم كه فرامرزي و دشتي داراي كدام تأليف مستند در باب تاريخ ادبي هستند كه اين وظيفه شاق را به عهده گرفته‌اند. صرفنظر از داستانهاي سطحي چون داستان دوستان (فرامرزي) و فتنه و سايه (دشتي) كه به پشيزي نمي‌ارزد و تعداد بي‌شماري مقاله‌ي باب روز در روزنامه‌هاي باب روز، چه معجزه‌اي از كلك ايشان بيرون آمده است كه ما را به نظر ايشان نيازي باشد؟ اينان حتي در زمينه‌اي قرار ندارند تا با كساني چون محمد قزويني و فروزانفر كه از مطالب قديمي‌ بهره‌ي وافري داشته‌اند مقايسه شوند، پس ديگر اين تركتازي ايشان چه معني مي‌دهد؟
هنگامي كه دكتر رعدي آذرخشي شعر نيما را غلط مي‌خواند و با اين پيشداوري "منصفانه!" نيما را مخرب زبان‌پارسي ميداند ديگر از ديگران چه توقع مي‌توان داشت؟ شما اين فسيل‌هاي ادبي دارالخلافه را نديده‌ايد، نمي‌دانيد چه آيتي هستند، برويد و حتماً ببنيدشان، خيلي تماشايي هستند. ابزار كارشان مقداري قافيه است. از يكي از اينان شنيدم كه به ديگري مي‌گفت: «ببين فلاني، من شعري گفته‌ام با قافيه آموزگار، آيا چند قافيه اينطوري نداري به من قرض بدهي؟ مي‌خواهم آن را امشب در انجمن‌ادبي ... بخوانم و مجبورم حالا تمامش كنم...» ( نيما يوشيج، (نقد و بررسي) عبدالعلي دستغيب،‌ انتشارات پازند، 2536، صص 79-74)
اشعار نیما در ابتدا نه تنها با اقبال محافل ادبی و ادیبان مراکز رسمی مواجه نشد بلکه در چاپ و نشر اشعار او سخت گیری هایی به عمل آمد. مجلّات و نشریّات دولتی و مراکز آموزشی حملات تندی علیه چنین اشعاری و شاعران و نویسندگان دگر اندیش شروع کردند.
چنين تضييقاتي عليه نويسندگان و شاعران نو اندیش ضربه‌هاي مهلكي بر پيكر ادبيات معاصر ايران وارد ساخت. نقش ادبيات در بيداري به اقشار مختلف مردم كاهش يافت. برخي از نوانديشان از مسئله‌ي معاصر بودن خود را كنار كشيدند و به تحقيق در ادبيات و يا فرهنگ مردم پرداختند. به عنوان مثال دهخدا «امثال و حكم» ( 1313 ) و كوهي كرماني «ترانه‌هاي روستايي» (1315) را در همين زمان به چاپ رساندند. نويسندگان و شاعراني كه در ابتداي خلاقيت خود افكار پيشرو در سر مي‌پروراندند، در اين سال شروع به ستايش از رژيم كردند و يا آثاري نوشتند كه مردم را از انقلابي گري دور كند، مثل نظام وفا، علي اكبر ديهيم، مرتضي مشفق كاظمي؛ با اين حال افكار نو از حركت باز نايستاد. آثار شاعران و نويسندگان پيشرويي چون صادق هدايت، بزرگ علوي، محمد علي افراشته، پروين اعتصامي، در همين زمان نوشته شد.. شعری از این شاعر می خوانیم:
هست شب
هست شب يك شب دم كرده و خاك
رنگ رخ باخته است
باد، نوباوه‌اي ابر، از بركوه
سوي من تاخته است.
*
هست شب، همچو ورم كرده تني گرم در استاده هوا،
هم ازين روست نمي‌بيند اگر گمشده‌اي راهش را
*
با تنش گرم،‌ بيابان دراز
مرده را ماند در گورش تنگ
به دل سوخته‌ي من ماند
به تنم خسته كه مي‌سوزد از هيبت تب!
هست شب. آري، شب. 28 ارديبهشت 1334

آذربایجان مطبوعاتی
حسن راشدی

* بو مقاله‌ده نشریه‌لر، 1385-جی ایلین خورداد آیینا کیمی آراشدیریلمیش و بو تاریخدن سونراکی دگیشیکلیکلر بورادا نظرده توتولمامیشدیر.
انقلابدان سونرا آذربايجان مطبوعاتي / حسن راشدی


Həsən Raşidi

آذربايجان مطبوعاتيندان سؤز گئدنده بير شهر و اوندا چاپ اولان مطبوعات داها چوخ گؤز اؤنونده جانلانير، اودا قاجارلارین دارالسلطنه‌سي و غرب دونياسي‌نين شرقه دوغرو قاپيسي ساييلان تبريز شهري و بو شهرده بوراخيلان مطبوعاتدير.

اساساً آذربايجان آديني هر بير انسان ائشيدنده اونون ذهنینده ستارخان – باقيرخان، تورك ديلي، عاشيق سازي، ساوالان- سهند داغي، آراز چايي و دونيا شؤهرتلي اوستاد شهريار و اونون شاه اثري «حيدر بابايه سلام» منظومه‌سي جانلانير!

لاكين بيزيم بو مقاله‌ميز عموميتله انقلابدان سونرا آذربايجان شهرلرینده و یا آذربایجاندان قیراق تورک شهرلرينده و یا فارس دیللی شهرلرده، آذربايجان تورکلری و یا ایرانین مختلیف بؤلگه لرینده یاشایان باشقا تورکلر طرفيندن تورکجه و یا تورکجه – فارسجا بوراخيلان مطبوعاتا، اؤزلليكله سیراسال قزئت و درگيلره حصر ائديلميشدير.
اساساً آذربايجان مطبوعاتي، پهلوي حؤكومتي ايش باشينا گلن زاماندان و فارس ديلي رسمي و دؤولت ديلي اعلان اولوب مكتب – مدرسه‌لرده فارس ديليندن باشقا آيري بير ديلده اوخوماق ايمكاني اولماماديغيندان سونرا، بؤحرانلي ایللرینی کئچیرمیشدیر.
1320- جي ايل و متّفیقلرین قوشونلاري ايراني اشغال ائتديكدن سونرا، رضاشاه ايران حؤكومتيندن اوزاقلاشيب گونئی آفريقانین «موريس» آداسينا تبعيد اولدو ؛ رضاشاهین تبعيدیندن سونرا ايدي كي، آذربايجان مطبوعاتي ديرچلمه يه باشلاييب، ديليميز 1324- 1325- جي ايللرده اؤز حقيقي يئريني توتاراق میلّی ، رسمي و دؤولت ديلينه چئوريلدي.
لاكين بو شن گونلرين عؤمرو اوزون اولمادي ؛ و 1325 – جي ايل آذر آييندا شاه قوشونلاري آذربايجانا سوخولاراق گوناهسيز انسانلاري دسته – دسته و وحشيجه سينه اؤلدوروب بو آيين 26- سيندا کولتورل سوي قيريما ال آتيب آذربايجان توركجه‌سينده چاپ اولموش بوتون كيتاب و نشريه‌لري يانديردي؛ بو گوندن سونرا آذربايجان آيدينلاري هر ايل آذر آيي نين 26 – سيني ” يانديريلان كيتابلار گونو “ آدي آلتيندا قيد ائديرلر !
بو ايللردن سونرا آذربایجان توركجه سینده يازيب- اوخوماق ياساق اولدوقدان علاوه، تورك ديلي سياسي آنلام داشيدي و هر هانسي بير آيدين – ضيالي تورك ديلي و آذربايجان ادبياتيندان دانيشسايدي سياسي اتهاملا محكمه‌يه چكيليردي!
1325- جي ايلدن 1357- جي ايله‌دك آذربايجان مطبوعاتي دورغونلوق ايللريني كئچيرميشدير؛
يالنيز بعضي واختلار كئچيجي آزاد فضا ايرانا حاكيم اولدوقدا و يا بعضي انسانلارين اؤزل شخصيتي و نفوذو سايه‌سينده، بارماق سايي قدر و تقريباً هئچ بير سياسي و ميلّي آنلام داشيمايان تورك ديللي و يا توركجه – فارسجا نشريه و كيتابلار چاپ اوزو گؤرموشلر !
1356- جي ايلين سونلاري و 1357- جي ايلين ايلك آيلاريندان، و گئرچكده 1356- جي ايل بهمن آيي‌نين 29- وندان بري و شاه ديكتاتورلوغونون بوينوزو آذربايجانليلار طرفيندن و تبريز شهري نين قياميندا سينديقدان سونرا، شاه رژيمي بير بالاجا آزاد فضا ياراتماق مجبوريتينده قالديقدا، ‌آذربايجان مطبوعاتي ‌دا يئني‌دن اؤز وارليغيني گؤسترمه يه باشلاياراق چاپي ياساق اولموش بعضي كيتابلار چاپ اوزو گؤرموش و آناديليميزده مطبوعات ديرچلمه يه باشلاميشدير ؛ لاكين آذربايجان مطبوعاتي اؤز وارليغيني 1357- جي ايلین سونلاری داها آچيق شكيلده نومايیشه قويموشدور !
1357- جي ايل بهمن آيي‌نين 22- سينده، انقلاب غلبه قازانديقدان سونرا آزاد فضا اؤلكه‌يه حاكم اولدوقدا باغلي ديللر، اؤزلليكله آذربايجان ميلّيتي‌نين ديلي ‌ده آچيلدي! لاکین آذربایجانین گوز ببه گی تبریز شهرینده، “اولدوز” نشریه سی ،هله انقلاب غلبه قازانمامیشدان قاباق، 1357- جی ایلین قیش موسمینده ، دی آیی نین 26- سیندا ، و محمد رضاشاه ایراندان قاچان گوندن سگگیز صحیفه ده، سایین عباد، نوروز و حمید “احمدزاده” قارداشلاری تلاشی ومسئولیتی ایله و یوخاری تیراژدا نشره باشلاميش و میلّتیمیز طرفیندن دریندن آلقیشلانميشدير !
” اولدوز” نشریه سی انقلاب عرفه سینده بوراخیلان آنا دیلیمیزده ایلک نشریه اولموشدور. اولدوز نشریه سی 10 نومره بوراخیلدیقدان سونرا تعطیله اوغرامیشدیر!
1357- جي ايلین سونلاری تهراندا آنا دیلیمیزده و یوکسک تیراژدا بير نشریه ياييلماغا باشلاميشدير ؛
«يولداش» هفته لیگی مجله فورموندا هر هفته بير نومره و سونرالار فاصیله ايله، شاه زاماني‌نين مدني- سياسي فعالي «حسين دوزگون» جنابلاري و زمانه‌ميزين تانينميش عاليم و تدقيقاتچيسي دوكتور «حسين محمدزاده صديق» باشچيليغي و آذربايجان توركجه‌سي ايله فعالیته باشلاميشدير.

«يولداش» درگيسي داها چوخ سیاسی بیر درگی تانیناراق 21 نومره بوراخيلديقدان سونرا 1359- جو ايل تعطيله چكيلميشدير.
«يولداش» درگيسي تعطيله اوغراديقدان سونرا دوكتور صديق جنابلاري «انقلاب يولوندا» آيليق درگيسیني 1360- جي ايله قدر 13 نومره، و بو درگي دن سونرا «يئني يول» مجله‌سيني فصل‌نامه كيمي 4 نومره و 1363- جو ايل حدودوندا تهراندا يايماغا غئیرت گؤسترميشدير .
ایرانین باش شهری ساییلان و یاری جمعیتینی تورکلر تشکیل ائدن تهراندا، بؤيوك جراح و عاليم دوكتور جواد هيئت مدیرلیگی و دوكتور حميد نطقي‌نين باش يازارليغي ايله، انقلاب ظفر قازانديقدان سونرا و 1358- جي ايلين باشلانيشيندان، توركجه- فارسجا باشقا بیر درگي و هر آي بير نومره یاییلماغا باشلاميشدير ؛ بو درگی نین آدی«وارليق» قویولموشدور .
وارلیق درگیسی نشره باشلایان گوندن سیاسی موضوعلارا گیرمه دن دیلیمیز وادبیاتیمیز ساحه سینده یازان شاعیر و یازیچیلاریمیزین اثرینی اوزونده عکس ائتدیرمه یه اقدام ائتميشدير . ائله بو یوموشاق سیاست نتیجه سینده باشقا نشریه لر تعطیله اوغرادیقلاری زامان اونون نشري دایانماییب نهایت بو گونه كيمي داوام ائدیب و ايندي فصلنامه كيمي هر اوچ آيدا بير نومره اوخوجولارا چاتديريلماقدادير .
وارليق مجله‌سي‌نين مطبوعات دونياميزدا اؤنملي رولو اولموشدور، بو درگي، بو گونكو اورتا ياشلي و جاوان ياشلي شاعير، يازيچي و تدقيقاتچيلاريميزين چوخونون بيليك قايناغي ساييلميش و ديليميزين يازيب- اوخوما و اؤيرنمه مكتبينه چئوريلميشدير. وارليق مجله‌سي تورك دونياسيندا گونئي آذربايجانين مطبوعات تمثيلچيسي كيمي تانينماقدادير!
انقلابدان سونرا، تهراندا یاشایان آذربایجانلی شاعیر، یازیچی و سیاسی فعاللار، آذربایجان ادبیاتینی انکیشاف ائتدیرمک اوچون «آذربايجان انجمني»نی بو گونكو فلسطين خيابانيندان آيريلان «دمشق» خيابانيندا بير آپارتماندا تشكيل ائتدیلر، بو انجمن هفته‌ده ايكي گون توپلانتي قورماقلا آذربايجانلی شاعير- يازيچي و ادبیات هوسکارلارینی بير آرايا گتيریردي.
آذربایجان انجمنی اوز حیاتیندا «گونش» آدلي مجلّه‌ني توركجه- فارسجا اوچ نومره بوراخماغا ناییل اولموشدور؛ بو انجمن، 1360 – جی ایلین سونلارینا یاخین و آپارتمان، انجمن مسئوللارینین الیندن آلينديقدان سونرا تعطيله چكيلميشدير.
آذربایجان انجمنی هم سیاسی هم ادبی ساحه ده چالیشیردی ؛ اونون ادبی ساحه سینین مسؤولو قوجامان يازيچي “گنجعلي صباحي” ايدي.
1358- جی ایلین خورداد آییندا تهراندا آنا دیلیمیزده باشقا بیر نشریه ” چنلی بئل” آدیندا هر ایکی هفته دن بیر، یاییلماغا باشلادی ، بو نشریه سونرالار آدینی ” آذربایجان سسی ” قویدو.
بو نشریه مهندس علیرضا صرافی جنابلاری و اونون یاخین دوستلاری طرفیندن 12 نومره یاییلدیقدان سونرا تعطیل اولدو.
“چنلی بئل “و یا ” آذربایجان سسی” نشریه سینده میلّی مسئله لریمیز اوزه رینده تحلیلی مقاله لر یازیلیردی.
تبريزده ايسه انقلاب غلبه قازانان گوندن اعتباراً آناديليميزده نشريه‌لر بوراخيلماغا باشلادي. آذربايجانين غيرتلي اوغول – قيزلاري بو ضرورتي هر زاماندان آرتيق حيسّ ائدير و دوغما ديليميزده كيتاب و نشريه بوراخماغا جان آتيرديلار.انقلاب عرفه سینده، آنا دیلیمیزده ایلک نشره باشلایان «اولدوز» هفته‌ليگيندن سونرا انقلاب غلبه قازاناندان سونرا بو شهرده ” کوراوغلو” آیلیق درگيسي 1358 – جی ایلین اوردیبهشت آییندان حسين فيض‌الهي (اولدوز) جنابلاري‌نين جسارتي و سارسيلماز اراده‌سي ایله بوراخيلماغا باشلادي، لاكين بو درگي نین عؤمرو اوزون اولمادي و اوچ نومره یاییلدیقدان سونرا نشري نين قاباغي آليندي!
«کوراوغلو» درگي سيندن سونرا يئنه همين چاليشقان انسانين تلاشی ايله «دده قورقود» آیلیق مجله سی 1359 – جو ایلین مورداد آییندان یاییلماغا باشلادی.” دده قورقود” درگیسی ایکی ایل و 20 نومره یاییلدیقدان سونرا 1361 – جی ایل اوردیبهشت آییندا نشردن دایاندیریلدی !
58- جي ايلين باشقا نشريه‌لريندن و تبريز شهرينده ياييلانلاردان «اودلار يوردو» هفته‌ليگيندن سؤز آچماق يئرينه دوشر، بو نشريه محمد علي نقابي جنابلارينين چاليشماسي نتيجه‌سينده ايشيق اوزو گؤرموشدور.
«اولكر» مجله‌سي ايسه تبريزين «شاعيرلر- يازيچيلار» جمعیتینین اورقاني ساييلاراق تهرانين «گونش» مجله‌سي كيمي يالنيز اوچ نومره و 1360 – جی ایلده بوراخيلدي. ” اولکر” مجله سی تبريزین شاعيرلر- يازيچيلار اثرلريني اؤزونده عكس ائتديریردي. ” موشتولوق” و “ستارخان بایراغی” ایسه انقلابدان سونرا تبریزده یاییلان نشریه لردندیر . نظره گلیر ” ستارخان بایراغی” سولچولار طرفیندن یاییلیردی ، آما کیمین مسئولیتی ایله و نئچه نومره چیخماسیندان خبریم یوخدور.
آدلاريني گتيرديگیميز نشريه‌لردن علاوه اولا بيلسين تبريزده باشقا نشريه‌لرده بوراخيلميش اولسون لاكين منيم اونلاردان خبريم يوخدور و يا اليمه بير بيلگي گلمه‌ميشدير.

انقلابدان سونرا تبريزدن علاوه آذربايجانين اردبيل، زنجان، اورمو، ماراغا، خوی ،سالماس و باشقا شهرلرينده ايسه دوغما ديليميزده احتمالاً بعضي نشريه‌لر بوراخيليردي لاكين اونلارين عؤمرو اوزون اولماديغيندان و يا يالنيز همان شهرلرين ايچينده ياييلديقدان آز تانينيرديلار، من بو نشريه‌لرين بیر سیراسینی آليب اوخوموشدوم لاكين هانسي شهرلرده و كيمين تلاشي ايله بوراخيلديقلاري ياديمدا دئييل.
انقلاب غلبه‌سي ايله نشره باشلايان و بوگونه كيمي داوام ائدن توركجه- فارسجا نشريه‌لردن تهراندا «وارليق» درگيسيندن علاوه، تبريزده «فروغ آزادي» و سونرالار آدي «مهد آزادي»يه چئوريلن گونده‌ليك‌دن آد آپارماق اولار.
«فروغ آزادي» قزئتي گونده‌ليك نشريه اولاراق «پيمان» عاییله‌سي طرفيندن و فارس ديلينده و هئچ بير ميلّي مسئله‌يه توخونمادان بوراخيلديغي حالدا اونون هفته‌ده بير صحيفه‌سي «آذري صحيفه‌سي» آدي ايله قوجامان شاعير و اديب اوستاد «يحيي شيدا» جنابلاري طرفيندن آذربايجان توركجه‌سي ايله ياييلماسي بوگونه كيمي داوام ائدير.
وارليق مجله‌سي ايله فروغ آزادي‌نين «آذري صحيفه‌سي» نين مطلبلري، 1360- 1369- جو ايللر آراسي ديليميزي سئونلرين چوخونون استفاده ائتديگي يگانه منبع اولموشدور. 1363 – جو ایلدن 1367 ايله‌دك ديليميزده ادواري مطبوعات ساحه‌سينده تهراندا يالنيز «وارليق» درگيسي و تبريزده «فروغ آزادي» گونده‌ليگي‌نين آذري صحيفه‌سيندن باشقا، آيري نشريه لر‌دن سؤز آچماق چتيندير، لاكين 1365 – 1366 – جي ايل دوكتور صديق جنابلاري‌نين غئیرتی ايله انقلاب خيابانيندا و اونون كيتاب‌ساتیجی دوكانيندا هفته‌ده بير گون توپلاشيب، فيكير آلیش- وئریشی آپاران ادبيات سئورلریمیزین تلاشي ايله دؤرد نومره «بولتن» آديندا شعر، فولكلور، داستان و مقاله توپلوسو بوراخيلدي ، من ده بو توپلومون عضوو ایدیم.
1367- 1368- جي ايل اطلاعات قزتئي‌نين ضميمه‌سي اولاراق «ياشيل يارپاق» آديندا و هفته‌ده بير دفعه ديليميزده ادبيات ساحه‌سينده مقاله‌لر توپلوسو حاضيرلانيب آذربايجان شهرلرينده ياييليردي، ‌بو بؤلوم اساساً تبريزده حاضيرلانير تهرانا یوللانیر و اطلاعات قزئتينه علاوه اولوردو.
اطلاعات قزئتی نین علاوه سی 1368 – جی ایلدن سونرا “سهند” آدی ایله و دوکتور صدیق جنابلارینین تلاشی ایله 1381 – جی ایله قدرداوام ائتدی. “سهند” ین سیاسی خط مشیی ، اطلاعات قزئتینین خط مشی ایدی و یاییم دایره سی ده محدود ایدی، لاکین اونون ادبی بولومو دولغون ایدی .
1369 – جو ايل مطبوعات عالميميزده يئني بير دؤوران حئساب اولونور. سووتلر بيرليگي‌نين دمير چپرلري سؤکولدوکدن سونرا و آذربايجان جمهوريتي و باشقا جمهوريتلر اؤز استیقلاليتلريني اله آلديقلاري زامان بیزده ده هويت و كيمليك آنلامي گئنيش مقياسدا، اؤزلليكله بيليم يوردو اؤيرنجيلري ايچينده اؤزونه يئر آچدي!
بئله بير زاماندا ايران دؤولتي‌نين ‌ده آذربايجان توركجه‌سينده مطبوعات بوراخماغا ماراغي آرتدي و 1369- جو ايل «كيهان» گونده‌ليگي طرفيندن عباس سليمي نمين نظارتي آلتيندا «اورکدن- اورگه يول» هفته‌ليگي تام آذربايجان توركجه‌سينده، رحمتليك دوكتور حميد محمدزاده و اسماعيل هادي جنابلارينين زحمتي ايله ياييلماغا باشلادي، سونرالار ايواز طاها ( عظیم عبادپور) و اكبر آزاد جنابلاري و باشقالاری ‌دا بو كاروانا قوشولدولار.
«اورکدن- اورگه يول» هفته‌ليگي 1370- جي ايل «يول» مجله‌سي شكلينده و عبادپور جنابلارينين باشچيليغي ايله تكميللشدي.
«يول» مجله‌سي يازارلار بيرليگي‌نين تلاشي ايله و دؤولت ايمكانلاريندان فايدالاناراق یاریم رنگلي چاپ اولاراق يوكسك مؤحتوالي بير درگييه چئوريلدي و آذربايجان ادبي فعاللاريني بير يئره توپلاییب چاليشدیرماغا ناییل اولدو.
سونرالار مجله‌نين اوشاقلارا حصر ائتدیگی «كپنك» اؤزل ضمیمه‌سینی حاضيرلاماغا نوشين خانيم موسوي ده بو توپلوما قوشولدو.
بو مجله دؤولت طرفيندن بوراخيلديسا دا اونون مهارتلي يازارلار بيرليگي مجله‌ني تام مدني- ادبي- فولكلوریک بير مجله‌يه چئويرمگه ناییل اولدولار. ائله بو سببدن و كوتله ايچينده سئويلديگينه و گئنيش میقياسدا ياييلديغينا گؤره آذربايجانين موختليف كند و شهرلريندن و حتي ايرانين اوجقار يئرلريندن بو درگييه بوللو -بوللو مكتوبلار گليردي!
يول مجله‌سي آيدا بير نومره، يوخاري كيفيّتله و نسبتاً اوجوز قيمت ايله ياييلير، آذربايجان و ايرانين باشقا يئرلرينده ياشايان توركلر طرفيندن آلقيشلانيردي. يول مجله‌سي‌نين 23- جو نومره‌سيندن، ايواز‌ طاهاني (دوكتور عبادپورو) ژورنالين مسؤوليتيندن اوزاقلاشديريب بو وظيفه‌ني «امين صديقي»يه وئرديلر.
«يول» مجله‌سي احتمالاً قيرخ اوچونجو نومره‌دن سونرا داها ياييلمادي !

1369- جو ايلين اؤنملي مطبوعات حادیثه‌لريندن بيري ‌ده «جوالدوز» طنز ژورنالي اولموشدور. «جوالدوز» مجله‌سي 1369- جو ايلدن 1373- جو ايله دك و 36 نومره ياييلدي، بو طنز درگيسي‌نين مسؤول‌مودیری تانينميش يازيچي و آراشديرجي ” زهره وفايي” خانیم ايدي.
«جوالدوز» ژورنالي داها دوغروسو ايگيرمينجي قرنين اوّللرينده بوراخيلان «ملانصرالدين» ژورنالي‌نين داوامچيسي كيمي خالقيميز ايچينده اؤزونه گئنيش يئر آچميشدي. «جوالدوز» مجله‌سي توركجه- فارسجا طنز يازيلاري ايله آذربايجانيميزين آجي- آغريلاريني طنز شربتي ايچينده ميليّتيميزه چاتديريردي!
زهره خانيم وفايي «دونيادا طنز ژورنالي ساحه‌سينده ایلک قادين مسؤول مدیری» تانينميشدير! من بو خبري 1370- 1372 – جي ايللرده تهراندا قورولان مطبوعات سرگيسي‌نين داخیلي خبر بولتنينده اوخودوم.
1369- جو ايلده تهراندا باشقا بير دؤولت طرفيندن حاضيرلانان هفته‌ليك” اسلامی بیرلیک “ آدیندا تام آذربايجان توركجه‌سينده ياري عرب، ياري كريل (سيريليك) اليفباسي ايله ياييلماغا باشلادي. بو هفته‌ليك اساساً آذربايجان جمهوریتینه گؤنده‌ريليردي و ايرانين ايچينده محدود سويه‌ده اوخوجوسو وار ايدي. بو هفته‌ليگين مسؤولو توركيه‌دن گلميش و تهراندا فعاليت آپاران « ماليك كايا » آديندا بيريسي ايدي. لاكين اونون مطلبلري اساساً فارسجادان ترجومه اولان مطلبلر ايدي.
بو هفته‌ليگين يازيلاريني فيروز رفاهي، صالح صادقي و باشقالاري تنظيم ائديردي. من ‌ده بير مدت بو نشريه‌ده چاليشديم ، لاکین سونرالار امکداشلیغیمی اوندان کسدیم! بو نشريه‌نين كريل حرفلر ايله يازيلاريني قوزئي آذربايجاندان گلميش «ايوب سعدي» حاضيرلاييردي. ايوب سعدي، آذربايجان مستقيل اولدوقدان سونرا وطنه قاييتدي.
1370- جي ايلدن سونرا توركجه- فارسجا بوراخيلان نشريه‌لردن «اميد زنجان» هفته‌ليگي مطبوعات تاريخيميزده اؤزونه اؤنملي يئر قازانميشدير. «اميد زنجان» نشريه‌سي زنجان شهرينده و زنجانين مجليس وكيلي « احمد حكيمي‌پور» جنابلاری نین امتیاز صاحيبليگي و مسؤول مدیرليگی ايله بوراخيليردی و اونون توركجه بؤلومونون مسؤولو تانينميش يازيچي و آراشديريجي مهندیس محمدرضا كريمي ايدي. اميد زنجان هفته‌ليگي 1372- جي ايلين خورداد آييندا ياييلماغا باشلاييب يئددي ايل نشردن و 462- جي ساي چیخدیقدان سونرا 1379- جو ايل باغلاندي!
اميد زنجان هفته‌ليگي ميلّي مسئله‌لريميز و اساس قانونون 15- جي و 19 – جو ماده لرینین اجراسي باره‌ده گؤركملي مقاله‌لر يازيردي.
آبان آیی 1376 – جي ايل تبريز مطبوعاتي ايچينده «شمس تبريز» آديندا هفته‌ليك توركجه- فارسجا « حامد ايمان » جنابلاری نین مسؤل مدیرلیگی ايله حياتا آياق قويدو. بو نشريه ميلّي مسأله لریميزین اهمیتینی دریندن دوشونرك بو ساحه‌ده قلم چالان مهارتلي يازيچيلاري اؤز چئوره‌سينه آلاراق آز بير زاماندا تيراژي بئش ميندن، ايگيرمي مينه يوكسلدي و اوخوجولار اونون هر بير نومره‌سينی سئوه- سئوه اوخويوردولار. شمس تبريز هفته‌ليگي 1381 – جي ايله‌دك و 135 سايي بوراخيلدي و اونون تعطيل اولماسي، مسؤول مدیری نین محكمه‌يه چكيلمه‌سي و جزالانديريلماسي ايله برابر اولدو!
1376 – جي ايلده، بیر هفته لیک نشریه اردبيل شهرينده نشره باشلادی. بو هفته لیگین آدی «آواي اردبيل» اولدو . “آوای اردبیل ” هفته‌ليگي نین مسؤول مدیری محسن حافظي‌فر و اونون باش يازاري وحيد درگاهي جنابلاري اولدو. «آواي اردبيل» نشريه‌سي 1385- جي ايل یاز فصلینده نشري نين اونونجو ايلينه آياق قويدو و اينديه قدر( یاز 1385) 260 ساييدان چوخ بوراخيلميشدير. «آواي اردبيل» هفته‌ليگي‌ده ميلّي مسئله‌لريميز و دوغماديل و ادبياتيميزلا ماراقلانان نشريه‌لردندير.
“احرار” نشریه سی تبریزده و محمد حسین کوزه گر جنابلاری نین مسئولیتی ایله بوراخیلان نشریه دیر. بو نشریه اؤزل ساییسینی 418 – 419 – جو نومره ایله شهریور آیی 1382 –جی ایل رحمتلیک اوستاد فرزانه نین عزیزله مه سینده یایمیشدیر. بو نومره گؤستریرکی، بو نشریه ده سابقه لی نشریه لردندیر، لاکین اونون نشری نین نئچه نجی ایل اولدوغو، نشریه اوزه ری نین بو نومره سینده قید ائدیلمه میشدی .
1377 – جی ایلین شهریور آییندا آذربايجانيميزين اورمو شهرينده « پیام اروميه » آدلي هفته‌ليك «مهران تبريزي» جنابلاري نين مسؤوليتي آلتيندا تورکجه – فارسجا نشره‌ باشلادي، بو نشريه بیر ایل سونرا آديني « نويد آذربايجان » قويدو. «نويد آذربايجان» دا ميلّي مسأله‌لريميزي دريندن دوشونوب بو ساحه‌ده مهارتلی یازیچیلاری طرفیندن چئشيتلي و اؤنملي مقاله لر يازماغا باشلادي.
«نويد آذربايجان» اؤز ياييم دايیره‌‌سيني آذربايجان محدوده‌سيندن قيراغا چيخاراراق تهران و اونون اطرافيندا دا ياييلماغا باشلادي و ائله بو سبب ‌دن دولايي اوخوجولاري نين سايي داها ‌دا آرتدي و احتمالاً ايگيرمي‌مين نوسخه‌ني آشدي.

«نويد آذربايجان» هفته‌ليگي توركلر طرفيندن داها آرتيق سئويلديكده هفته‌ده بير دفعه يئرينه هفته‌ده ايكي دفعه نشر اولماغا باشلادي، لاكين بو نشريه‌ده ميلّي مسئله‌لريميزله باغلي مقاله‌لر يازديغينا گؤره عموميتله باسقي آلتيندا قالیردي، ائله اونا گؤره‌دير كي، بو نشريه‌‌نین چاپی 1384- جو ايلين اسفند آییندان کئچیجی اولاراق دایاندیریلیب!
اردبيل شهرينده بوراخيلان باشقا بیر نشریه «آراز» هفته‌ليگي آدیندا ميليّتيميز ايچينده اؤزونه اؤزل يئر قازانميشدير، بو نشريه اؤز فعاليته 1380- جي ايلين سونلاري باشلاميش و اينديه قدر(یاز 1385) 120 نومره بوراخيلميشدير، «آراز» نشريه‌سي ديلیميز و مدنيتيميزله ماراقلانان نشريه‌دير و اونون مسؤول مدیری « نظري » جنابلاري دير.
«اختر» نشریه سی تبريزين میلت وكيلي ميرطاهر موسوي مسؤول مدیرلیگی و گؤركملي يازيچي و ژورنالیست « مرتضي مجدفر » جنابلاري نين تلاشي‌ ايله 1380- جي ايلين سونلاري تبریز و تهراندا حاضیرلانیب یاییلان ” تورکجه – فارسجا” نشریه لردن دیر. مجدفر جنابلاري اؤز امكداشليغينی بونشریه نین 22 – جی نومره سیندن كسمیشدیر . بو هفته لیک 29- نومره ياييلديقدان سونرا داها بوراخيلماميشدير.
ابن سينا عاليميميزي باغرينا باسان « همدان» شهريميزده‌ ده 1381- جی ايل « سينا » آدلي هفته‌ليك نشر مئيدانينا آياق قويدو. سينا هفته‌ليگي ميلّي مسئله‌لريميز و آناديليميزله باغلي «همدان» اوستانيندا ياشايان ديلداشلاريميزا اؤنملي بيلگيلر وئرير و اينديه كيمي اونون نشری داوام ائتمکده دیر.
” سینا” هفته لیگی نین مسئول مدیری یداله شریفی جنابلاری دیر.
كيچيك شهرلر سيراسيندا « سولدوز » (نقده) شهرينده « ارمغان آذربايجان » هفته‌ليگي دوكتور ايرج سليمانزاده مسؤول مدیرلیگی ايله 1381- جي ايلدن نشره باشلاییب و ميلّي مسأله‌لريميز و ادبياتيميز ساحه‌سينده چاليشماقدا آذربایجان مطبوعاتی ایچینده اؤزونه اؤنملي يئر قازانمیشدير. بو نشریه ده اؤز نشرینی داوام ائتمکده دیر.
« ورواي» نشريه‌سي ايسه 1382- جي ايلده « خياو » (مشكين‌شهر) ده ياييلماغا باشلاميش و دوغما ديليميز ساحه‌سينده دگرلي مقاله يازماقلا مشغول اولموشدور، بو نشریه نین مسئول مدیری سلیم زحمت دوست جنابلاری اولمشدور.
1370- جي ايلدن بو گونه كيمي تبريزده « ارك »، «عصر آزادي» ، زنجاندا”پیک آذر“،”بهار زنجان” ،”موج بیداری“، اردبیل ده ” ساوالان”، ” پیام اردبیل” ، “سارای“، ” مهر اردبیل“، اورومیه ده ” صدای اورومیه“، “فردای ما” ، ” اولدوز“، ” آسان “، ابهرده “ابرچای“، خوی دا “اورین” نشریه لری دیلیمیز و ادبیاتیمیز ساحه سینده چالیشان و مقاله یازان نشریه لردندیرلر . بو نشریه لردن علاوه آذربایجان شهرلرینده ، آنادیلیمیزله باغلی باشقا نشریه لرده چاپ اولوب و یا اولورلار، لاکین منیم اونلارا الیم چاتمادیغیندان ،تاسفلر اولسون بو حاقدا بیلگی وئره بیلمه ییرم.
تبريز،اوروميه، اردبيل، زنجان،همدان و آذربايجانين باشقا شهرلرينده بیر پارا فارس دیللی نشريه‌لرده چاپ اولور. لاكين بو نشريه‌لرین موضوعلاری اساساٌ تهران مطبوعاتیندا و یا رادیو – تئلویزیوندا وئریلن مطلبلر اولدوغوندان، بيزيم ماراق دايیره میزدن قيراقدا اولان نشريه‌لردير!
1378- جي ايل اؤيرنجي عالمينده چوخ اؤنملي بير ايل ساييلير، چونكو بو ايلده آذربايجانلي اؤيرنجيلری نین تلاشي ايله ( كمال اميني مسؤول مدیرلیگی ، تيمور الهياري و سونرا حسن. م. جعفرزاده باش‌يازارلیغی ایله ) « چيچك » آدلي اؤيرنجيسل درگي توركجه‌ – فارسجا تهران بيليم يوردونون طب فاكولته‌سينده ايلك دفعه اولاراق نشره باشلادي. بو ایلک آذربایجانلی اویرنجیسل درگی نین، سونرادان چیخان آذربایجانلی اویرنجیسل درگی لر اوزه رینده درین ائتگیسی اولدو. “چیچک” درگیسی آنا یاسانین 15 و 19 – جو ماده سینین اجراسی،هویت بؤحرانی و باشقا میلًی مسئله لریمیزله باغلی مقاله لر یازماقلا تورک اؤیرنجی لرین نظرینی اؤزونه چکدی ! بو مجله 12 نومره یاییلدیقدان‌ سونرا 1380- جي ايلين شهريور آييندا تعطیل اولدو.
چيچك اؤيرنجيسل درگيسيندن سونرا اميركبير بيليم يوردونون تورك اؤيرنجيلري طرفيندن« اؤيرنجي» مجله‌سي و بوندان سونرا تهرانين خواجه نصير، شهيد بهشتي، علم و صنعت، تربیت مدرس،تربیت معلم ،صنعتی شريف، علامه طباطبايي و باشقا بيليم يوردلاري نين اويرنجيسل درگيلري، ميلّي مسأله‌لريميزي دريندن آراشديراراق نشر مئيدانينا آياق قويدولار و اؤيرنجيلره بيليك وئرمگه چاليشديلار.

بو زامانلار تبريز، اردبيل، اوروميه، زنجان، همدان، قزوين، مرند، خوي، كرج، اصفهان، سنندج، رشت و باشقا شهرلرين دؤولتي ، اسلامي آزاد و پیام نور بيليم‌يوردلاريندا تورك اؤيرنجيلري، دوغما ديليميزين مکتبلرده تدريس اولما مسئله‌سي و میلٌی وارلیغیمیزلا علاقه‌دار اويرنجيسل درگيلری (توركجه و فارسجا) بوراخماغا غئیرت گؤسترديلر. حتي گئرمي كيمي- كيچيك شهرده ده «پيام نور» بيليم يوردونون ‌ توركجه- فارسجا ” قارتال “ اؤيرنجيسل درگيسی ياييلماغا باشلادي و بو درگيلرين سايي۱۳۸۴- جو ايلين سونلارينا قدر يوز ايگيرمي يه چاتدي !
قادين حاقلاريندان اؤزل مودافعه ائتمك اوچون ايلك دفعه اولاراق آذربايجانلي قيز اؤيرنجيلري طرفيندن تهرانين «الزهرا» بيليم يوردوندا ژيلا خانيم محمدخاني مسؤول مدیرلیگی و سميه خانيم فلاحي باش يازارليغي ايله توركجه- فارسجا «ساراي» اؤيرنجيسل درگيسی 1383- جو ايل مطبوعات عالمينه آياق قويدو.
بو درگي ميلّي مسئله‌لريميزله یاناشی قادينلارين تاپدالانميش حاقلاريندان اؤزل مدافیعه ائتمه گی بیرینجی وظیفه اولاراق اوزه رینه گؤتوردو.
1378 – جی ایلدن ، دوغما دیل،ادبیات،مدنیت،تاریخ،موسیقی،کیملیک و کئچمیشیمیزی اؤیرنمک ایسته ین چالیشقان تورک اؤیرنجیلرین تلاشی ایله آذربایجان و ایرانین باشقا شهرلری نین بیلیم یوردلاریندا بوراخیلان تورکجه – فارسجا “اؤیرنجیسل” درگی لرین، گنج نسلیمیز اوستونده اؤنملی ،درین و گئنیش تاثیری اولموشدور.
بو درگی لرین تعداد و یاییم دایره سینی نظره آلاراق ، 1378 – جی ایلدن 1385 –جی ایلین خورداد آیینا قدر موختلیف شهرلرده چاپ اولوب یاییلان اؤیرنجیسل درگیلرین آدلارینی خلاصه اولاراق بورادا گتیریریک .
دئییلمه سی لازیمدیر کی،بو نشریه لرین بیر سیراسی،اوچ-دورد نومره ‍‌‘ بعضيسي بئش – آلتي آي و بير قيسمي ده بير – ايكي ايل چاپ اولدوقدان سونرا موختليف دليل لره گوره تعطيل اولموش ‘ لاكين باشقا درگي لر باشقا آدلارلا چيخماغا باشلاميش و اونلارين يئريني توتموشلار .
بو نشريه لرين ايچيندن چوخ آز تعدادي ‘ او جومله دن ” اؤيرنجي” و ” سايان “ كيمي درگي لر ايلك نومره دن بوگونه كيمي چاپ اولمالاريني داوام ائتديره بيلميشلر ! .
بو یئددی ایلده ، موختلیف شهرلرین بیلیم یوردلاریندا چاپ اولوب یاییلان اویرنجیسل درگی لرین آدلاری و تعدادلاری بئله دیر:

تهران: 1 – چیچک 2 – اؤیرنجی 3 – چاغری 4- اردم 5 – دوزگون خبر 6 – ایشبق 7 – ائل سسی 8 –بیرلیک 9 –گونش 10– یول 11- گله جک 12 – سارای 13 – هارای 14 – یاغیش 15 – اؤیرنجی باخیشی 16 –آذربایجان 17 – یورد 18 – یاشماق ۱۹ -شهريار ۲۰- حيدربابا ۲۱- اولوس ۲۲- آراز ۲۳- جيرتدان ۲۴- دالغا ۲۵- گنج ۲۶- اقتصاد ۲۷- آذربايجان ۲۸- ساو ۲۹- صبح صحرا
تبریز: 1- بایقوش 2- سحر 3 – آراز 4 – یارپاق 5 – گونش 6 – باریش 7 – یورد 8 – ائلچی 9 – خان ننه 10 – ائل سسی 11 – دنیز 12- توپلوم (جامعه) 13 – سوغوز 14- چالقی 15 – نوآوران 16 – آینا 17 – خزر 18 – آرتا ۱۹- اؤزلوك ۲۰- شهريار ۲۱- آذرخزر ۲۲- سهند ۲۳- آختاريش ۲۴- آذربايجان گونشي ۲۵- آرمان ۲۶- ستارخان
اورومیه: 1 – باخیش 2 – اولدوز 3 – بولود 4 – گونش 5 – اویانیش 6 – تانسو 7 – وارلیق 8 – اؤلکه ۹- يول بير ۱۰- اولوس
اردبیل: 1 – سایان 2 – ساوالان 3 – سحر 4 – گؤی 5 – یورد 6 – دان اولدوزو 7 – صاباح
۸- شهريار
زنگان: 1 – سس 2 – شهریار 3 – آراز سسی 4 – یاشار 5 – قیزیل اؤزن ۶- آزاد زنجان ۷- زنگان سؤزلري
اصفهان: 1 – دان اولدوزو 2 – سهند 3 – شهریار ۴- ماءذون
خوی: 1 – کوی شهریار 2 – یاشیل یول 3 – توپراق
همدان: 1 – ایلدیریم 2 – بیرلیک یولو 3 – بولود
قزوین: 1 – آراز 2 – یئنی باخیش
کرج: 1- یاشاییش 2 – یارپاق
مرند: 1 – نسیم 2 – چالیش
گئرمی: 1 – تانیش 2 – قارتال

آدلارینی گتیردیگیمیز شهر، و اونلارین هر بیریسینده ايكي دن چوخ یایینلانان اؤیرنجی درگیلریندن علاوه آلتداکی شهرلرین هر بیرینده ده بیر اؤیرنجی درگیسی یایینلانمیش و یا یایینلانماقدادیر !
باخیش (کرمان)، گئرچک (مازندران- بابلسر)، آینا (ابهر)، ارکین (ایلام)، کیملیک (سنندج)، قوپوز (رشت)، اولدوز (اراک)، بولود (سویوق بولاق- مهاباد)، دان یئلی (خیاو- مشکین شهر)، آنایوردو (یزد)، ایشیق یول (قوشاچای-میاندوآب)، بیرلیک (ماراغا)، اولدوز(بیرجند)، “اؤلکه میز ” (قشقایی توکجه سی لامرد شیراز) . گنجليك ( موغانشهر- پارساآباد ) ‘ قيزيل اؤزن (خالخال) ‘ رسول (قوم- قم )‘ سؤنمز (بناب ) ‘ گونش (كرمانشاه )

۱۳۸۳-جو ايل ” قوم ” شهري نين (علم اوجاغي نين) تورك طلبه لري طرفيندن ” رسول “ آدلي اوچ ديلده (توركجه – عربجه – فارسجا ) نشريه چاپ اولماغا باشلادي ؛ بونشريه نين مسئول مديري فتح الله ذوقي و باش يازاري سيدموسي كارجو سادات جنابلاري اولدو.
“رسول ” نشريه سي اؤز ايلك نومره سينده ” خوجالي سوي-قيريمي “ اردبيلين “ سرچشمه ” مسجدي نين اولايلاري و تورك ديلي نين علم اوجاقلاريندا تدريسي باره ده مقاله لر يازدي .
آد آپاردیغیمیز تورکجه – فارسجا اویرنجی نشریه لریندن علاوه احتمالاً یئنه بعضی اؤیرنجی نشریه لری، آدلارینی گتیردیگیمیز و یا گتیرمه دیگیمز شهرلرده فعال آذربایجانلی اؤیرنجیلری طرفیندن چاپ اولوب ییاییلیردی و یا یاییلیر، لاکین منیم الیم اونلارا چاتمامیش و یا او نشریه لر حاقدا الیمه بیر بیلگی گلمه میشدیر.
مثلاً نظریمه گلیر سبزوار، تاکستان و دليجان شهرلري نين بيليم يوردلاري نين فعال تورك اؤیرنجیلری طرفیندن نشریه لر چاپ اولوب یاییلیردی، لاکین بونلارین حاقیندا یازماغا الیمده بیر بیگی یوخدور !
اؤیرنجی نشریه لرین بعضی اؤزللیکلرینی بئله قید ائتمک اولار:
1 – بو نشریه لر، عادی نشریه لردن داها جدّی و آچیق، میلّی مسئله لریمیزی آراشدیریر و دؤولت مسئوللارینی سورغو- سئوالا چکه رک اونلاری تنقید آتشینه توتورلار.
2 – اصیل تورک سؤزجوکلریندن استفاده ائتمک فیکیری بو نشریه لرده داها گوجلو گؤرونور. مثلاً ” اؤیرنجی”سؤزو دانشجو و طلبه یئرینه و “بیلی یوردو و یا بیلیم یوردو” دانشگاه و اونیورسیته یئرینه.
۳- اؤيرنجي نشريه لري نين تيراژي محدود ساي دا و عموميتله ۵۰۰ نوسخه آراسيندا اولور و اؤيرنجي لر آراسيندا داها چوخ اوخونور
۴- بو نشریه لرین تقریباً %85 مجله فورموندا و ياري دان چوخو رنگلي قابيقلا چاپ اولموش و يا اولورلار
4 – بو ۱۲۰ اؤيرنجي نشريه آدلاري نين ايچيندن ۱۰۷ سي اصيل توركجه و يالنيز ۱۳-و فارسجا و عربجه سوزجوكلردير ؛ فارسجا وعربجه سؤزجوكلرده ديليميزده گئنيش سويه ده ايشلنميش و توركلشميش سوزلردير ؛ مثلا ” آينا “؛ ” سحر ” و ” رسول ” سؤزلري كيمي ؛ بونلارين ايچينده يالنيز ” نو آوران ” سؤزو غير عادي فارس سؤزودور !
5 – بعضی نشریه لر اورتاق آدلا، لاکین آیری – آیری شهرلرده چاپ اولوب یاییلیردیلار و یا یاییلیرلار ، مثلاً: 1– گونش (تبریز)، گونش (تهران)، گونش (اورومیه) 2 – یورد (تبریز)، یورد (تهران)، یورد (اردبیل ) 3 – اولدوز(اراک)، اولدوز (بیرجند)، اولدوز (اورومیه) و …

6 – نشریه لرین تعدادی باخیمیندان،تهران ۲۹ نشريه ايله بيرينجي ؛ تبريز ۲۶ نشريه ايله ايكينجي ، اورومیه ۱۰ نشریه ایله اوچونجو ، اردبیل ۸ نشریه ایله دؤردوججو ، زنگان ۷ نشریه ایله بئشيجي ، اصفهان ۴ نشریه ایله آلتينجي، خوی و همدان هر بيري ۳ نشريه ايله يئددينجي، قزوین، کرج، مرند ، گئرمی،سولدوز و ابهر 2نشریه ایله سگگيزينجي و قالان شهرلر هر بیری بیر اؤیرنجی نشریه یایماقلا سونونجو یئری توتموشلار.
1382- جي ايل«آذري» فصلنامه‌سي اوستاد بهزاد بهزادي مسؤول مدیرلیگی ايله تهراندا یاییلماغا باشلاییب دیلیمیز و ادبیاتیمیزلا ماراقلانانلاری سئویندیردی و 1383- جو ايل اوچ اؤنملي «ديلماج»، «يارپاق» و «خداآفرين» نشريه‌لري بير زاماندا نشره باشلاديلار.
«ديلماج» مجله‌سي توركجه- فارسجا آيدا بير دفعه مهندیس عليرضا صرافي مسؤول مدیرلیگی ايله تبريزده، «يارپاق» هفته‌ليگي تام توركجه دوكتور عظيم عبادپور (ايواز طاها) مسؤول مدیرلیگی ايله تهراندا و «خداآفرين» درگيسي ايسه يئنه آيدا بيركره توركجه- فارسجا دوكتور حسين شرقي مسؤول مدیرلیگی ايله و تهراندا بوراخيلير. بو اوچ نشريه ميلّتيميز ايچينده گئنيش مقياسدا اوخونماقدا و سئويلمكده‌دير.
1375- جي ايلدن بو گونه كيمي ( 1385 – جي ايلين خورداد آيي ) آذربايجان مطبوعاتي هم كيفيت و هم كمّيت باخيميندان اؤنملي آشيريملاري آشميش و ميلّي مسأله‌لريميز، مطبوعات يولو ايله گون موضوعسونا چئوريلميشدير، لاكين بو گلیشمه‌لرین شاهیدي اولاراق آذربايجان- مطبوعاتي اؤز لایقلي مقامينا چاتماق اوچون اوزون- اوزادي يول گئتمك مجبوريتينده‌دير!
__________________

;کریم قربانزاده
آنامیز تبریزین مهربان اوغلو

کریم مشروطه چی "سؤنمز"



گؤزل، مهربان، اصلانلار يوردو، قهرمانلار دياري محتشم آنا تبریز؛

شانلي، شرفلي، اعتبارلي، وقارلي، سخاوتلي، پاك وجدانلي، درين دوشونجلي آنا تبریز؛

اؤلمز قهر مانلارين، اولو بابالارين، آغ بيرچك آنالارين آ ناسي تبريز؛

هر زمان اؤزونه لايق سهنده، ساوالانا اوخشايان، ایگید ائولادلار بئجره‌ن آنا تبريز؛

بابك‌لرين، نسيمي‌لرين، ستارخان‌لارين، خياباني‌لرين، پيشه‌وري‌لرين، اراني‌لرين، صمدلرين فخري، جاني، قاني آنا تبريز؛

زمانين سيناغيندان باشی اوجا، تاريخ بويو قهرمان، هر زمان واريمیز، عنوانميز، قلبيميز آنا تبريز؛

بوگون‌ده ايستي قوينوندا مينلر درين دوشونجه‌لي شاعير، يازیچي، فيلسوف، مباريز انسانلار بسله‌ين آنا تبريز؛

آذربايجانين ادبيات صحيفه‌سي چوخ زنگين، الوان، بارلي- بهرلي‌دير. معاصر دؤرده بو وارليق شهريارلارلا، سهندلرله، بهزادي‌لرله، كريم مشروطه‌چي‌لرله و ....... دوام تاپير، غني‌لشير.

آذربايجان دونيا ادبياتینا دیرلی اینجی‌لر بخش ائدیر؛ دونیا مدنيتين بارلاندیریر؛ اوز اينجی‌لریله، دوشونجه‌لريله بشریتین مدنیتی‌نی زنگین‌لشدیریر، اونون قیزیل صحیفه‌سینی نورلاندیریر.

من ايسترديم بو مجالدا آذربايجانين غبرتلی اوغلو، آنامیز تبريزين گؤزل و مهربان بالاسي شاعر، تدقیقاتچی، خطاط، شهريارشناس، گؤزل و مبارز انسان اوستاد كريم مشروطه چي "سؤنمز" معليمدن سؤز آچام.

81 ايل عؤمورنو ائلي‌نين، يوردونون دردی- غمینه اوره‌کدن یانان، اولو خلقینه اينامينی ایتیرمه‌ین، ادبياتیميزين زيروه‌لرينده پارلاق گونشه چئوریلن، ملتین سویوق و شاختالی گونلرینده سؤنمز اوجاغا دؤنن، دوم- دورو حیات یاشایان تبریز اوغلوندان، سؤنمز معلیمدن دانیشام.

سؤنمزین صنعت حياتي نه قده‌ر گؤزلديرسه، اجتماعي حياتي‌دا بير او قده‌ر تميز، دورو و شفاف‌دیر. اونون متین رفتاری، حؤرمتلی شخصیتی، ایستی کلامی بونا آیدین ثبوتدور. او عینی حالدا بؤیوک صنعتکار و قدرتلی قلم صاحبی‌دیر. یئرسیز دئییل کی سليمان رستم اونو شهرياردان صونرا جنوبی آذربایجانین ایکینجی اوستاد شاعری آدلاندیریر. آكادميك ميرزه ابراهيموف، دوكتور علي اكبر ترابي، دوكتور بهزادي، دوكتور جواد هئيت، دوكتور مبين (شيمشك )، اؤلمز نبي خزري، پروفسور رحيم رئيس‌نيا.... و باشقا آذربایجان عاليملری سؤنمزين حاقيندا ان گؤزل اوره‌ک سؤزلرینی دئییب و چوخ دیرلی راي‌لر وئريبدیرلر.

اونون باره‌سينده دئيیلن سؤزلر، يازيلان یازی‌لار اؤزو بير ديرلي اثر و كتاب اولا بيلر. رحيم رئيس نيا بو باره‌ده بئله يازير:

"استاد مشروطه چي گؤرونديو كيمي، بير چوخ جهتلي، كيفيتلي و اوره‌گي ائلينه، ديلينه باغلي بير قايغي‌كش انساندير."

دوغروسو او زحمتكشلرين اؤز بالاسي، مباريز بالاسي، کسگين قلملي شاعیری‌دير. ائله بونا گؤره‌دیر کی هيچ واخت قدرت صاحبلري‌نين تعريفچيسي، مداحی اولمايیب، دايما زحمت آداملاری‌نین قايغيسین چكن، اونلارلا بيرليكده عدالت يولونون استقامتچيسي، يورولماز يولچوسو اولوبدور.

سؤنمز حياتين فیرتینالي، قارلي، دومانلي گونلريندن باشی اوجا چیخیبدیر. دئمك اونون گوموشو ساچلاری خالقی‌نين سعادتي اوغروندا آغاريب‌دیر. اونا گؤره‌دیر کی بوگون خالقيمیز سؤنمزي سئوير و آنامیز تبریز اونا فخر ائدیر.

سؤنمزين خوشبختليگي اونون آنا ديلينه باغلي‌ليقيندادي. او شورانليقدا بيتن عطیرلی بير گول اولسادا، آذربايجان ادبياتی باغچاسيندا ائله درين كؤك ساليب كي، بوگون اونو بو تورپاقدان آيیرماق ممكن دگيل. سؤنمز كپنك رنگلي شعرلرين یارادیجی شاعيری‌دير. او دئيیر:

ياشاسام دونيانين هاراسيندا من

گينه آذريم اوراسيندا من

احساسلي اورك‌لر آراسيندا من

قيريلماز كؤرپولر سالان شاعيرم.

اوستادین اؤلمز اثرلری آتا- بابا مثل‌لريندن ،شفاهی ادبیاتیمیزین زنگین سؤز خزينه‌سيندن دولودور. اونون دیلینده یئنی‌دن یاشانان بو بديعي و تراوتلي گوزلليك‌لر، ادبیاتیمیزین خزینه‌سینی داهادا زنگین‌لدیر، داهادا وارلاندیریر.

سؤنمز شاعيرلیک خياليندا سئیر ائدن صنعتکار دئییل. او خالقيميزين واقعی حیاتی، آغير و عذابلي گونلرينده ائل دردي، وطن دردي، آزادليق دردي چکن صنعتکار انساندیر. سؤنمز یازیر:

عجب بو اؤلكه‌ده آزادليغين گولزاري تشنه ايميش

زماندير كي بو گولزارين كؤكو هرگونده قان ايستر

حقيقي عشق اوچون گر چي مزاقين تشنه دير ، « سؤنمز »

او شهدي آختاران ،شيرين جانيندان ارمغان ايستر

و يا باشقا بیر شعرینده بئله دئییر:

بير شيريق ايشيقين تامارزسي‌يام

بويولدا، باش وئريب ،جان قوياجاغام

دئييرم گلين ،اؤز اليزله وئرين

سيز اؤزوز وئرمه‌سز، من آلاجاغام

بو شئه كبريتي‌ده آلساز اليمدن

چاخماغي چاخماغا وورماغا نه وار

مئشه نين قوپ-قورو آليشيق لارين

قالاييب تونقال لار قوروماغا نه وار

او حاقي، آزادليغي آلمالي بيليبدیر. ائله بونا گؤره‌ده بوتون صنعتکار عؤمرونو بو شرفلي يولا حصر ائدیبدیر. سؤنمزين دونيا گؤروشو اونون ميللي اينامي، بؤيوك قابليت‌لري، درين احساسي و ان گؤزل انساني دوشونجه‌لري و هر شئی‌دن اوستون، زاماندا ياشاماغي اونو آذربايجان ادبياتی‌نين طراز اول شاعیری بئجرديبدیر.

سؤنمزين بير پارا شعرلرينه ماهني‌لار بسله‌نيب، داغچي‌لارين ديزي‌نين قوتي، يولچولارين آرزولاري‌نین ترنمي، سحره دوغرو گئدنلرين زمزمه‌لري اولوب، ديلدن ديله دوشوبدور. اگر دئسک هركس ائلين وطنين سئورسه، ائل‌ده، وطن‌ده اونو سئور؛ بو معنادا سؤنمز ائلی‌نین طرفیندن سئویلن، خوشبخت، باشی اوجا، شهرتي سرحدلری آشان و ادبياتميزدا اؤلمزلیگه چاتان بير شاعیردير.

استاد سؤنمز معاصر آذربايجان يازارلاري‌نین بير چوخوایله ياخيندان دوست اولوب و بو دوستلوق اؤزوده یوزلر شیرین خاطره‌لرله دولودور. بلكه‌ده بيرگون اوستادين خاطره‌لر دفترينده بو ادبی دوستلوقلارین آچیلماز حصه‌لرینین شاهدی اولدوق. گنجعلي صباحي، بولود قارا چورلو(سهند )، اوستاد شهريار، ،عليقلي كاتبي (آغ قوش )، دوكتور سلام اله جاويد، عليايي، اوستاد احمد شايا ، عزيز محسني ،پرفسور حميد محمدزاد، اوستاد يحيي شيدا …… کیمی سؤز اوستادلاریمیزین آدلارینی بو سیرادا چکمک اولار.

اوستاد سؤنمزین ادبی فعالیتلریندن تقدیر ائتمک اوچون سئونلری طرفیندن 1/3/83 تاریخینده طنطنعه‌لي بير عزيزلمه مراسيمي کئچیریلیبدیر. بوعزيزلمه بير چوخلو خاطره‌لر كيمي اوستاد سؤنمزين كارنامه‌سينده يئر توتوب، ادبياتیميزين کئچميش شيرين خاطره‌لرينه چئوريليبدیر. گلين بيرليگده قيساجادا اولسا، اوستادیمیزين ياشامینا بیر داها نظر سالاق:

كريم مشروطه چي 3/1/1307 تاريخده تبريز شهرينده آنادان اولدو .ابتدايي تحصيليني جامي« گلزار »مدرسه سينده بيتيردي . ايكينجي دونيا ساواشي باشلانان ايلده ،عايله سينه يارديم دئيه ،درسي بوراخيب ،توخوجو «شمس » فابريكاسيندا ايشه باشلايير .يئددي ايل اورادا و «ظفر»فابريكاسيندا جوراب و تريكو ،بعضاده فابريكانين يازي –پوزو ايشلريله مشغول اولور .

29/1328 نجو ايللرده عسكرليك خدمتيني كئچيرركن تبريزين آخشام كلاسلارينا قاتيلير ،بير ايلده اوچ كلاسي بيتيرسه ده الي درسدن اوزولور .

گنج ايشچي زامانين طلبلرينه گوره صنفي -سياسي مبارزه لره قوشولور . 1331 نجي ايلده«دونيا ايشچيلري بايرامي»مناسبتيله شازدا باغيندا كئچيريلن بير نمايشه قاتيلير .و :

(بير گون گورور طوفانلي ميداندادير -سون گون سحر قارانليق زنداندادير )

اوزوندن هم ده بوتون زحمتكش يولداشلاريندان مدافعه ائتمگي بوينونا آلير . دیرلي «سونونجو دفاع»لايحه سيني يازيب . محكمه‌يه آپارير . اؤزونون روايتينه گوره ،او گونلر دوكتور محمد مصدقين مجلسدن آلديغي «اختيارات» اساسيندا تبريزين اوگونكو ملي وكيلي اوستاد ميرزه علي اصغر مدرسين مجلسه وئردگي لايحه ،مجلسدن كئچن كيمي سياسي اتهاملارا يئتيشمك صلاحيتي ،بوتون «اختصاصي -نظامي »محكمه لردن آليني،هيات منصفه نين حضورواولماق شرطيله ،عادي

محكمه لرين اختيارينا قويولور .سؤنمز وهم زنجيرلري نين پرونده سي ده نظامي محكمه دن عدليه محكمه سينه گونده ريلير . بئله ليكله پهلوي رژيمي دورونده ،تبريز ده بيرينجي دفعه اولاراق سياسي اتهاماهيات منصفه نين حضوريله يئتيشيلير .محكمه هيات منصفه نين رايي ايله سسله شير .و متهملر هامي سي بير ليكده برائت قازانيرلار . 1332 نجي ايلين ياي فصلينده جوانلار و اويرنجيلر فستيوالي مناسبتي له رومانيا يا چاغيريلير . مراسم بيتديكدن سونرا قاتار ايله وطنه دونونجه راديودان مستبد شاه رژيمي طرفيندن مصدق حكومتي نين دئوريلمه سيني ائشيدير .بير هفته موسكوادا آياق ساخلايير بلكه سولار يئريني آلسين .سونرا انزلي ليماني يولويلا ايرانا قاييدير . اولكه ميزه حاكم اولان آغير سياسي دورومو نظره آلاراق تبريزه گئتمگي مصلحت گورمه ييب ،.تهراندا قالير .توخوجولوقلا مشغول اولاركن تحصيلي نين آرديني توتور «پنجم علمي »ديپلو مونوآليب ،بير شركتده محاسب كيمي چاليشماغا باشلايير . او گونكو سول جريانيني تمثيل ائدن سياسي حزبين ايچ مساله لري ائله جه ده او حز بين دوكتور مصدقه قارشي عيبه جر موضعي ،اونودوشوندورور ،نهايت حزبدن آيريلماق قرارينا گليب چاتير . حياتين آغير يوللاريني كيمسه دن يارديم گوزله مه دن آدديملايان سؤنمز،سياسي دوشونجه سيني ده باجارديقجا باغيمسيز ساخلايير .

ايشي نين طلبينه گوره بير مدت بازاردا چاليشملي اولور . آنجاق اونون روحيه سي بازار محيطي ايله اويوشمور .نهايت يئنيجه قورولان «تهران »بانكيندا ايشه گيرير . 1339 نجو ايل ائوله نير حيات يولداشي مهين خانيمين ياراديغي دينج شرايطده يوكسه ليش مرحله لريني بيرر -بير ر آرخادا قويور . او بانكدا ايشلركن حيات يولداشي نين تشويقي ايله 44/1343 نجو ايللرده متوسطه نين سون كلاسيني بيتيرير ،بلافاصله حقوق فاكولته سينه داخل اولور . اورادان ماذون اولدوقدان سونرا بانكداكي وظيفه لري داهادا جدي له شير .بانكدا چاليشاركن يوكسك تخصصي كورسلارا قاتيلير .سونوجو كورسو ،انگيلتره نين «ميدلند»بانكيندا موفقيت له باشا چاتدراندانسونرا 1351 نجي ايلده بانكين بوتون آذربايجان وزنجان شعبه لرينه صدر تعيين اولونور . بير مدت ده بو وطيفه ني همين بانكين «مدير عامل معاوني »سمتي ايله داشي يير او بانكدا دا اوز ملي وظيفه سيني اونوتمور .آنا يوردو آذربايجانا اعزاميت آلاندا «من بو امريه ني ،آذربايجاندان قازانديغيميزي ،آنجاق آذربايجاندا خرجله مك شرطيله قبول ائديرم »1359 نجو ايلده تهرانادونور و بوگونه قدر تهرانداياشاماقدادير بير قيزي بير اوغلو وار فرزانه وفرهود هر ايكيسي ده يوكسك درجه ده مهندسليك تحصيلاتي آلميشلار . تقاعد دورهسيني كئچيرن 81ياشلي قوجامان شاعر ايندي ده چاليشماقدادير او «شركت صنايع استيل ايران »دا محاسبات واردات وحقوق ايشلرينده مشاور سمتي ايله مشغولدور. )



اوستادين يازيلاري

1-آغير ايللر(تبريز ،ناشر :اوزو 1358 تهران ،انديشه نو 1381)

2- عيسانين سون شامي (تبريز 1358 .تهران ،انديشه نو 1380 )

3- قارانقوش يازي گوزلر (باكي يازيچي نشرياتي 1989)

4- حيدر بابانين فارسيجايا ترجمه سي(دنيا1370و1373و1377)

5- شئه مونجوغو (تبريز ،ارك نشرياتي 1374)

6- آمان داغلار (تبريز ،ارك نشرياتي 1376)

7- حسرت چلنگي (تهران ، انديشه نو، دو ر سا 1381)

8- آذربايجان خلق موسيقي سي نين اساسلاري (عزئير حاجي بگلي دن كوچورمه )

9- اوچونجو گوز (1387)ناشر مولف

10- حميده خانمين خاطره لري (ميرزا جليل )حاقيندا

11- ساغلام املا بيرليگي اوغروندا( 1386 ناشر موسسه فرهنگي هنري نگاه سبز )

12-شاعراوغلوم (حيدر بابا داغيندان شهريارا جواب )1386

13- جاويدلر رافائل حسين اف ترجمعه

قايناغلار 1- رحيم ر ئيس نيا سؤنمز75 ياشيندا( ص100)

2 - 3 بو ياشدا شعر مجموعه سي(اوستاد سؤنمز )

4- حسرت چلنگي عليرضا صرافي


شعر

Kamran Azari Kamran Azari:
#درگذشت_نویسنده
دوم آذر
#غلامحسین_ساعدی
نویسنده، فیلم نامه نویس، نمایشنامه نویس و روان پزشک

#زندگینامه

ساعدی در سیزدهم دیماه سال 1314 در تبریز در یک خانواده متوسط دیده به جهان گشود، هر چند خانواده پدری او در زمان ولیعهدی "مظفرالدین شاه" در تبریز مقام و منزلتی داشتند، اما با گذشت زمان رونق و اعتبار از خانواده آنها رفته بود و با تنگ دستی روزگار می گذراندند.

ساعدی در سال 1327 وارد دبیرستان "منصور "تبریز می شود و در آنجا اولین داستان های خود را می نویسد که اکثرشان در هفته نامه مدرسه منتشر می شوند و همچنین اولین داستان بلند او با نام "از پا نیفتاده ها " هم در همین دوران در مجله کبوتر صلح به چاپ می رسد.

ساعدی در نوجوانی به دلیل فعالیت‌های سیاسی که داشت مدتی در شهربانی تبریز بازداشت می شود . او در سال 1334 وارد دانشگاه تبریز می شود و تحصیلات خود را در رشته پزشکی آغاز می کند، در این دوران نیز او همچنان به فعالیت های سیاسی خویش ادامه می دهد و با نویسندگان روشنفکری همچون "صمد بهرنگی "آشنا می شود و با جدیت بیشتری به نوشتن داستان های انتقادی خود می پردازد.

ساعدی تحصیلات خود را تا اخذ مدرک روانشناسی ادامه داد و مدتی هم در یک بیمارستان روانی مشغول به کار بود، او در دوران طبابتش از بیماران حق ویزیت نمی گرفت. ساعدی پس از مدتی حرفه پزشکی را بخاطر نویسندگی رها کردتا به طور تمام وقت به نویسندگی مشغول باشد.

ساعدی جزو کسانی بود که در ده چهل کانون نویسندگان ایران را پایه ریزی کرد و با فعالیت های خود در تئاتر و نوشتن نمایش نامه های متفاوت، باعث دگرگونی فضای نمایشی آن زمان شد، او به همراه "بهرام بیضایی "و "اکبر رادی "معروفترین نمایشنامه نویسان ایران محسوب می‌شوند، علاوه بر این ساعدی در نوشتن فیلمنامه هم تبحری خاص داشت و سه فیلمنامه "گاو "،"دایره مینا "و "آرامش در حضور دیگران "که به ترتیب توسط "داریوش مهرجویی" و" ناصر تقوایی" ساخته شدند از بهترین و متفاوت ترین فیلم های سینمایی دهه پنجاه هستند،که جریان فکری نوی را در سینمای ما ایجاد کردند.

ساعدی همراه با نوشتن همچنان به فعالیت های سیاسی خود ادامه داد که سرانجام منجر به زندانی شدن او در سال 1353 شد. او یکسال را در زندان به سر برد و هرچند بعد از آزاد شدنش چند داستان دیگر هم نوشت، اما از نظر روحی و جسمی دچار آسیب شدیدی شد که به مرگ زودهنگامش انجامید."احمد شاملو" در این باره می گوید :"آنچه از او زندان شاه را ترک گفت، جنازه نیم جانی بیش نبود........ دیگر مطلقا زندگی نکرد آهسته آهسته در خود تپید و تپید تا مرد. "

ساعدی در سحرگاه دوم آذر سال 1364 در پاریس در حالی که تنها چهل و نه سال داشت در اثر خونریزی داخلی درگذشت. جسد ساعدی را در گورستان" پرلاشز "و نزدیک قبر صادق هدایت به خاک سپردند.

برخی از #آثار

#داستان
خانه های شهر ری، 1334
شب نشینی باشکوه، 1339
عزاداران بیل، 1343
گور و گهواره، 1345
ترس و لرز، 1347

#نمایشنامه_ها
کار بافک ها در سنگر، 1339
چوب به دست های ورزیل، 1344
بهترین بابای دنیا، 1344
آی با کلاه، آی بی کلاه، 1346
پرواز بندان، 1348
چشم در برابر چشم، 1350
مار در معبد، 1352
عاقبت قلم فرسایی (دو نمایشنامه) 1354
ماه عسل، 1357

#رمان و #فیلمنامه

مقتل، 1344 (رمان)
فصل گستاخی،1348 (فیلمنامه)
گاو، 1350 (فیلمنامه)
تاتار خندان، 1353 (رمان)
غریبه در شهر، 1355(رمان)
عافیتگاه، 1357 (فیلمنامه)
دایره مینا (فیلمنامه)
جای پنجه در هوا، (رمان ناتمام)
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

غلامحسین ساعدی، تاخما آدلا گوهرمراد
1314-جی ایلده تبریز شهرینده دونیایا گلدی. 1323-جو ایلده تبریزین بدر اوخولونو و 1329-جو ایلده منصور دبیریستانینا گیردی. 1330-جو ایل ساعدی‌نین سیاسی چالیشمالاری‌نین باشلانیشی ایدی. 1331-جی ایلده "فریاد"، "صعود" و "جوانان آذربایجان" آدلی گونده‌لیکلرین سوروملوسوایدی و بو اوچ گونده‌لیکدن باشقا، "دانش آموز" گونده‌لیگینده‌ده یازیلارین یاییردی. 1332-جی ایلده، مرداد دینن 28-ده باش وئرن کودتادان سونرا توتاقلاندی و نئچه آیلیق دوستاقلاندی. 1324-جو ایلده تبریزین طیب فاکولتاسینا گیردی و گلن ایلی "سخن" آدلی درگی ایله امکداشلیغا باشلادی. بو ایلدن اعتیباره نوماییشنامه و قیسا حیکایه یازماغا باشلادی. 1341-جی ایلدن "کتاب هفته" و "آرش" درگیلریله امکداشلیغا باشلادی و 1346-1342-جی ایللری ساعدی‌نین ان محصولدار ایللری ایدی. ساعدی ایرانین آیدینلیق فضاسی‌نین یارادانلاری‌نین بیریدیر. 1353-جو ایلده بیر نئچه یازیچیلارین یاردیم ایله "الفبا" درگیسی‌نی یایماغا باشلادی. ساعدی 1364-جو ایل، آذر آیی‌نین 2-ده، معده و باغیرساقلاریندا قان‌آخما ندنیندن دونیاسین دَییشدی و فرانسه ده، پرلاشز قبریستانلیغیندا، صادق هدایت‌ین یانیندا دفن اولوندو.

یارادیجیلیق
تانینمیش تبریزلی یازیچی. 16 یاشیندان یازیچیلیغا باشلادی، نوماییشنامه و داستان یازماق ساعدی‌نین ان اؤنملی چالیشدیغی ساحه‌دیر. ساعدی میللی حکومت زامانی ایبتیدایی مدرسه درس اوخويوردو و دونه‌لرله بو دورده آذربایجان تورکجه‌سینده آلدیغی اویرتیمی موثبت خاطیرلاییردی. ساعدی و آیری بیر یازیچی‌لار من جمله بهرام بیضایی و اکبر رادی فارس دیلینین نوماییشنامه‌سین متحوّل اله‌دیلر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar