@AdabSar

سرگشته و حیرانم ای چشم اهورایی
حرفی بزن از حالِ این حالت شیدایی

شیرینی و فرهادم، لیلایی و مجنونم
گمگشته‌ی کنعانم از بس که زلیخایی

بر چینیِ احساسم آرام قدم بردار
هرچند سراغ من عمری‌ست نمی‌آیی

مهتابِ نگاه تو از پنجره‌ام پیداست
بر شاخه‌ی چشمانت ماهی‌ست تماشایی

پایان شب پاییز آغاز زمستان نیست
وقتی که تو می‌خندی، وقتی که تو یلدایی

#آرمین_ضیغمی
#یلدا
@AdabSar

💫

همه‌جا صحبت مردم شب یلداست مرا

تازگی نیست که از هجر تو هر شب یلداست

#رامک_سلیم
#یلدا
@AdabSar

💫

شاید از من دل برید اما فراموشم نکرد
زندگی جز شاید و اما چه دارد با خودش

حرف آخر را زمستان می‌زند کوتاه و سرد
شب‌نشینی بی تو در یلدا چه دارد با خودش

#محمدحسن_جمشیدی
#یلدا
@AdabSar

ای زبان پارسی ای بیکران
ای بلند و پهن همچون آسمان

Endemic = بوم‌گیر، برزن‌گیر
Epidemic = همه‌گیر، همه‌جاگیر
Pandemic = جهان‌گیر

در پدیده‌ی جهان‌گیر، بیماری در چندین سرزمین یا کشور گسترش می‌یابد، همه‌گیر می‌شود و شاید همه‌ی جهان را آلوده کند.
یکی از ناگوارترین جهان‌گیری‌های گاهداد(تاریخ)، همه‌گیر شدن «سیاه‌مرگ»(طاعون سیاه) در سده‌ی چهاردهم ترسایی بود که جهان را گرفت و ده‌ها وَسیار(میلیون) تَن را نابود کرد.

✍ #بزرگمهر_صالحی
#پاندمیک #اپیدمیک #اندمیک

📘 بازخَن‌ها:
۱- فرهنگ دانشنامه‌ی کارا، بهاالدین خرمشاهی
۲- فرهنگنامه‌ی پارسی آریا، جواد دانشیار

🌏🦠 @AdabSar

📝 @AdabSar
واژه‌سازی و ما
بخش شانزدهم
✍ فرستنده #بزرگمهر_صالحی


چنین گذشت که بزرگان و دانشوران برای روشنایی این راه، جان و روزگاری را هزینه کردند. باشد که ما هم به اندازه‌ای هرچند کم یاری‌رسانی باشیم.
اگر واژه‌های نو بازنمود و واکاوی بایسته نمی‌داشتند، سخنی دیگر بود. «فرهنگ ریشه‌شناختی اخترشناسی و اخترفیزیک» به روشنی و به شیوه‌ای آموزشگرانه ناشناخته‌ها را بازنموده است.
چرا باید بنیاد را بر نادانستگی و ناتوانی مردم گذاشت و اینگونه دست‌وپا را بست و از پیشرفت جلوگیری کرد؟ چرا نباید بنیاد بر این باشد که پارسی‌زبان هوشمند است و توانایی دریافتن دارد؟ جوانان تشنه‌ی آموختن‌اند، درمی‌یابند و دانسته‌ها را به دورتر می‌برند. کسی که می‌داند سزاست که آموزشگری کند و به دیگران آزادی گزینش دهد. این که ما بر پایه‌ی دانسته‌های خود برای دیگران گزیرش(تصمیم) بگیریم که آنان نخواهند دانست و در فرجام خود را برزایی(سانسور)کنیم، مانند اینکه بگوییم «زبان پارسی با این نوآفرینی‌ها بهم می ریزد» به داستان دردآوری می‌ماند که بازنمودنش زمان دیگری می‌خواهد.
چیزی که باسپادان(محافظه‌کاران) را می‌آزارد، به‌کار گرفتن الگوهایی است که در تنگنای آیین(سنت) نمی‌بینند. فرهنگ ریشه‌شناختی اخترشناسی و اخترگیتیک (فیزیک) به پیروی از ابراهیم پورداود، بهرام فره‌وشی، محمود حسابی و میرشمس‌الدین ادیب سلطانی بر این باور است که شایش(امکان)های زبانی ما به پارسی دری کران‌مند(محدود) نمی‌شوند و باید از همه‌ی بازخَن‌های (منابع‌) پیشینه‌ی پارسی و گویش‌های آن بهره گرفت. تنها از این راه است که می‌توان به پارسی توانایی بایا(لازم) را برای گفتن درونمایه‌های دانشی و فرزانی(فلسفی) نوین داد. این گمان که تنها با پارسی ادبی پس از اسلام می‌توان از پس نیازهای روزافزون ژاداک(اصطلاح‌)شناسی امروزین برآمد، سرابی بیش نیست. روش آیینی(سنتی) که خود را به زیر گروه کوچکی از سراسر زبان پارسی پایبند می‌کند، کاری بیهوده و ساده‌انگارانه است. تنها با یاری گرفتن از زبان‌های مادر پارسی دری و شایش‌هایی که گویش‌ها فرامی‌نهند می‌توان راژمان(سیستم) واژگانی پرسون (دقیق) و پویا پدید آورد.
کار ایستار(سُنت)گرایان را می‌توان به کوشش برای ساخت آسمان‌خراش با خشت و گل همانند کرد. این کار نشدنی است. همچنان که رفتن به ماه با نردبان. برای بر پا کردن آسمان‌خراش باید فن‌ورزی‌ها، روش‌ها و ساخت‌مایه‌هایی را بکار بُرد که مهراز آیین‌گرا(معمار سنتی) با آن ها ناآشناست.


⏳ دنباله دارد
#واژه_گزینی
📝 @AdabSar

✍ ۳- #مجیب_نیک_منش

میرزا حسن‌آقا، گرداننده‌ی آموزشگاه رشدیه، از کسانی کوشا و درست‌کار، به تهران آمد و راه‌اندازی آموزشگاه رشدیه را نمود. به‌راستی بنیادگذار آموزشگاه‌ها به نهاد و ریخت تازه این کس است. در آغاز آمدنش دین‌مداران و برخی از مردم او را یک‌تن بی‌دین و پلید می‌دانستند. فریاد دین‌مداران در انجمن‌ها بلند شد که پایان روزگار نزدیک شده است و گروهی بابی و بی‌دین می‌خواهند نویسه‌ی ما را دگرگون کنند، قرآن را از دست کودکان بگیرند و نبیک به آن‌ها یاد بدهند.
دیگر آنکه کودکان را زبان برون‌مرزی بیاموزند. چکیده‌ی سخن اینکه نوشته‌هایی هم از برخی دانشمندان گردآوری شد در برابر این دبستان‌ها و بی‌دین خواندن سرپرستان دبستان‌ها!

برشی از نبیک «مشروطه ایرانی»
نشان «ماشاالله آجودانی»

#پاسخ_شما
💬 @AdabSar

@AdabSar

تو که کوتاه و طلایی بکنی موها را
منِ شاعر به چه تشبیه کنم یلدا را

مثل یک کودک مبهوت که مجبور شود
تا به نقاشی‌اش آبی نکشد دریا را

حرف را می‌شود از حنجره بلعید و نگفت
وای اگر چشم بخواند غمِ نا پیدا را

عطر تو شعر بلندی‌ست رها در همه سو
کاش یک باد به کشفت برساند ما را

تو همانی که شبی پر هیجان می‌آیی
تا فراری دهی از پنجره‌ها سرما را

فال می‌گیرم و می‌خوانی و من می‌خندم
بنشین چای بخور خسته نباشی یارا

#مهدی_فرجی
#یلدا
@AdabSar

💫


آه ما رعناتر است از آه ماتم‌دیدگان

آنچنان کز جمله‌ی شب‌ها شب یلدا یکی‌ست

#صائب_تبریزی
#یلدا
@AdabSar

💫

موج عشق تو اگر شعله به دل‌ها بکشد
رود را از جگر کوه به دریا بکشد

گیسوان تو شبیه ‌است به شب اما نه
شب که اینقدر نباید به درازا بکشد

#فاضل_نظری
#یلدا
@AdabSar

Pet Shop = فروشگاه جانوران خانگی

هر زبانی ویژگی‌ها و شیوه‌ی گفتار خود را دارد. برای نمونه، گاه در زبان انگلیسی واژه‌ای داریم که برابر آن در زبان پارسی بلندتر است و گاهی در زبان پارسی واژه‌ای داریم که برابر آن در زبان انگلیسی بلندتر است.

نمونه‌ها را ببینیم:
آنتی‌بیوتیک (پنج هجا) = پادزیست (دو هجا)
آمبرلا (چهار هجا) = چتر (دو هجا)

نکته‌ی در خور نگرش این است که در دانش واژه‌گزینی، کوتاهی و بلندی تنها هناینده (عامل تاثیرگذار) و سنجه در برتری دادن یک واژه بر واژه‌ی دیگر نیست. هناینده‌های دیگری هم در کار هستند. چنانچه یکی از برتری‌های «فروشگاه جانوران خانگی» بر «پت شاپ» در درخشانی واژگان آن است‌ به این مانَـک(معنی) که هر پارسی‌زبان با شنیدن آن به چَم(معنی) آن پی می‌برد.

✍ #بزرگمهر_صالحی
🐶 #پت_شاپ

📔 بازخن‌ها:
۱- تاربرگ پارسی انجمن
۲- تارنمای فرهنگستان زبان و ادب پارسی

🦉 @AdabSar

🔷🔶🔹🔸
@AdabSar
🔅پالایش زبان پارسی

🔻قسمت = روزی، سرنوشت، بخت، بخشش، بهره، بهر، بهرک، بخش، پاره، پارک، بَرخ، زون، فَرشیم، نُسک، بخش‌بندی

🔻قسمت پذیر = بخش پذیر

🔻قسمت کردن = بخشِنیدن، بخش‌کردن، بخشیدن

🔻قابل قسمت = بخش پذیر

🔻غیرقابل قسمت = بخش ناپذیر

✍ نمونه:
🔺انار را دو قسمت کن =
انار را دو پاره کن

🔺این عدد بر ۲ قابل قسمت است =
این شماره بر ۲ بخش‌پذیر است

🔺قسمت اول قصه را خوانده‌ام =
بخش نخست داستان را خوانده‌ام

🔺قسمت این بود که من با تو معاصر باشم =
بخت این بود که من با تو هم‌دوره باشم

🔺قسمت هیچکس را هیچکس نتواند خورد =
روزی هیچکس را هیچکس نتواند خورد

✍ #مجید_دری
#پارسی_پاک #قسمت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آرمان «ادب‌سار»
پالایش زبان پارسی
والایش فرهنگ ایرانی
@AdabSar
🔷🔶🔹🔸

✍ ۴- #امیرحسین_زمانی


📖 ناظم‌الاسلام کرمانی می‌نویسد:

میرزا حسن‌آقا، سرپرست آموزشگاه رشدیه از کسان گرم و درست‌کار به تهران آمد و پایه‌گذاری آموزشگاه رشدیه را نمود. به‌راستی پایه‌گذار آموزشگاه‌ها به روش نوین این کس است. در آغاز آمدن‌اش پارسایان و برخی از مردم وی را بسان یک کس بی‌دین و بسیار چرکین می.دانستند! فریاد پارسایان در نشست‌ها بلند شد که پسین زمان نزدیک شده است که گروهی از مردم پلید و بی‌دین می‌خواهند الفبای ما را دگرگون کنند، قرآن را از دست کودکان بگیرند و نسک به آن‌ها یاد بدهند.
دیگر آن که کودکان را زبان بیگانه یاد داده است!
چکیده آنکه، نوشته‌هایی هم از برخی دانایان گردآوری شد در نپذیرفتن آموزشگاه و پلید خواندن سرپرستان آموزشگاه!

برشی از نبیک «مشروطه ایرانی»
نوشته‌ی «ماشاالله آجودانی»

#پاسخ_شما
💬 @AdabSar

@AdabSar

در سرم تا ز سر زلف تو سودايی هست
دل شيدای مرا با تو تمنايی هست

در ره عشق مَنِه زاهد بيچاره قدم
گر ز بيگانه و خويشت غم و پروايی هست

دل که از غمزه ربودی به سر زلف سياه
گرچه دزدی‌ست سيه‌کار دل‌آسايی هست

باغبان تا گل صد برگِ رخِ خوبِ تو ديد
در چمن بيش نگويد گل رعنايی هست

هندوی خالِ مبارک به رخت مقبل شد
گشت پرويز که در سلک تو لالايی هست

هر شبی در غم هجرت شب يلداست مرا
که به سالی به جهان يک شب يلدايی هست

چوبِ خشک است به پيش قد تو هر سروی
گرچه او را به چمن قامت و بالايی هست

#امیرخسرو_دهلوی
#یلدا
@AdabSar

💫

بلندای شب يلدا برای كاميابان است

برای عاشقانِ در‌به‌در كوتاه‌تر بهتر

#حامد_عسكری
#یلدا
@AdabSar

به جمشید و رستم، به کورش درود
به شهنامه‌خوانان ایران درود

هم آنان که یلدا سبک نشمرند
به آن آریا نسل پاکان درود...

#یلدا
@AdabSar
🔥🌕☀️🌍

🍂🌿 برابر پارسی چند واژه‌ی بیگانه به پیشنهاد یک هَـموَند(عضو)

#مترو = رهزیر
#سماور = جوشاب
#پدال = پا جا
#شارژر = افزونگر
#سرچ = جوُیِش
#مونتاژ = چندآمیز
#اسکی = یخ سر
#چک = جا پول
برای #لژ هم واژه‌ی «جاویژه» را پیشنهاد می‌کنم. فرهنگستان واژه‌ی «جایگاه» را برگزیده است.

فرستنده: #سعادت_رفیعی

🪁 @AdabSar

📝 @AdabSar
واژه‌سازی و ما
بخش هفدهم
✍ #بزرگمهر_صالحی
بررسی پیشینه‌ی ساخت واژ در ایران

در ايران پژوهش درباره‌ی دستور زبان به سده‌های بسيار کهن باز می‌گردد. چنین می‌نماید بسيار دور، در زمان ساسانيان نيز درباره‌ی آواشناسی و ساختواژه بررسی‌هایی انجام شده است.
پس از اسلام و رواگمند(رایج) شدن زبان عرب در سراسر ایران، هر چند دانشمندان پارسی‌زبان بیشتر دوست داشتند نوشته‌های خود را به زبان عربی بنویسند ولی چون بیشتر مردم و نیز بسیاری از فرمانروایان بر زبان عربی چیرگی نداشتند، بایستگی نگارش به زبان پارسی نيز سهش(احساس) می‌شد. نخستین کسی که به دستور زبان پارسی پرداخت، پورسینا (ابن‌سینا)بود. همانا نگرش پورسینا به دستور، نگرشی فرزانی(فلسفی) بود و اُستوانش(اثبات) جهانی بودن زبان را در نگر داشت. افزون بر این او از نخستین کسانی بود كه به یافتن برابرهای پارسی برای واژگان عربی و یونانی در برابر بسیاری از واژگان عربی برابر نهادی پارسی درست كرد و در این گستره، پورسینا تنها نبود.
ابوریحان بیرونی، جوزجانی، غزالی، ناصرخسرو و افضل‌الدين کاشانی از ديگر نام‌آورانی هستند که هر یک در گستره‌های گوناگون در ساختن واژگان نو کوشیدند.
کهن‌ترين نَسک پارسی که درباره‌ی روش‌های ساختواژی پارسی کاوش می‌کند و به دست ما رسیده است، نبیگ «المعجم في معايير اشعار العجم» است کهه به دست «شمس قیس رازی» در سده‌ی هفتم نوشته شد. بی‌گمان زمینه‌ی مهادین (اصلی) نبیگ درباره‌ی چامه‌سنجی(عروض) و پساوند(قافیه) و نغز(بديع) است ولی درباره‌ی ساختواژه نيز بررسی دانشورانه‌ای دارد. پس از اين نبیگ، برجسته‌ترین مانداک(اثر)هایی که به ساختواژه پرداخته‌اند بر این پایه‌اند:
۱- فرهنگ جهانگیری، نوشته‌ی حسين اینجوی
۲- فرهنگ برهان قاطع، نوشته‌ی محمدحسين بن خلف‌تبريزی
۳- فرهنگ انجمن آرای ناصری نوشته‌ی حسین‌قلی خان هدایت‌باشی.

اين سه فرهنگ در پیشگفتار خود به ساختواژه پرداخته‌اند. در سده‌ی سیزدهم، سه نبیگ دستور نیز نوشته شد که به دلخواه گفتمان ساختواژه را در خود داشتند. در سده‌ی چهاردهم، نخست «دستور سخن» و «دبستان پارسی» به خامه‌ی میرزا حبیب اسپهانی نگاشته شد. پس از او کار دستورنویسی پارسی تا اندازه‌ای روبراه شد و دستورهایی چند چاپخش شد که در همه‌ی آن‌ها بخشی از کار درباره‌ی ساختواژه بود.

در سال ۱۳۱۴ با سازمان دادن فرهنگستان نخست، برای نخستین بار در ايران واژه‌سازی و برابرگزینی برای واژگان لاتین و باختری به نمای گروهی و سامانمند آغاز شد. از آن زمان تاکنون گروه‌ها و کارشناسان بسیاری به روش رسَتادی(رسمی) و روش‌های دیگر به واژه‌سازی پرداختند که بررسی كار آن‌ها بی‌گمان گامی است در راستای گردآوری کاری فراگیر در زمينه‌ی ساختواژه‌ی پارسی. در دوره‌های گذشته، پژوهش‌های ساختواژی نیز کم‌وبیش انجام گرفته است و نسک‌ها و نوشتارها و جُستاری چند به شیوه‌ی رسا به اين برنامه اداخته‌اند(اختصاص یافته‌اند).

⏳ دنباله دارد
#واژه_گزینی
📝 @AdabSar

🔷🔶🔹🔸
@AdabSar
🔅پالایش زبان پارسی

🔻نصیب = سود، دست‌آمد، درآمد، روزی، بهره، بهر، آبخورد، بخت، دَک(=تقدیر)، ناخیره(=قسمت)، فرخنج

✍ نمونه:
🔺یا نصیب و یا قسمت =
یا بخت و یا سرنوشت

🔺آنچه نصیب است نه کم می‌دهند
گر نستانی به ستم می‌دهند =
آنچه که روزی‌ست نه کم می‌دهند
گر نستانی به ستم می‌دهند

🔺از این کار فقط بدنامی نصیبش شد =
از این کار تنها بدنامی بهره‌اش شد

✍ #مجید_دری
#پارسی_پاک #نصیب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آرمان «ادب‌سار»
پالایش زبان پارسی
والایش فرهنگ ایرانی
@AdabSar
🔷🔶🔹🔸

🌸🌺🌼
🌺🌼
🌼
هر آن‌کس که او از گنهکار چَشم
بخوابید و آسان فروخورْد خشم
فزونیش هر روز بَفزون شود
شتاب آوَرَد دل پر از خون شود

هر آن‌کس که با آبِ دریا نبَرد
بجویَد نباشد خردمندْمرد

کمان دار دل را زبانت چو تیر
تو این داستانِ من آسان مگیر
#فردوسى


با آرزوی این‌که:
به نیکی گراییم و پیمان کنیم
به داد و دِهِش دل گروگان کنیم
که خوبیّ و زشتی ز ما یادگار
بمانَد تو جز تخمِ نیکی مکار


فرستنده #جعفر_جعفرزاده
#چکامه_پارسی
@AdabSar
🌸
🌼🌸
🌺🌼🌸

@AdabSar

مثل من کاش جوابت به معما نرسد
بارها گفته‌ام ای کاش به اینجا نرسد

رود اگر دل به درختی بسپارد کافی‌ست
تا بخشکد وسط راه به دریا نرسد

هم دعا می‌کنم این عشق فراموش شود
هم دعا می‌کنم آن روز خدایا نرسد

زندگی تاب‌سواری‌ست و مقصد بازی
دوست داری که به جایی برسد یا نرسد

چون رسوبی به غم افزود خدا روز به روز
آرزو می‌کنم امروز به فردا نرسد

فال حافظ که بگیرند همه می‌فهمند
کار عاشق فقط ای کاش به یلدا نرسد

#عالی_رضایی
#یلدا
@AdabSar