🩺🧠 آناتومی دستگاه گوارش

دستگاه گوارش (Digestive System) مجموعه‌ای از اندام‌هاست که وظیفه‌ی دریافت غذا، هضم، جذب مواد مغذی و دفع مواد غیرقابل جذب را بر عهده دارد. 🍽️ این سیستم به‌صورت یک لوله‌ی پیوسته، تقریباً ۹ متر طول دارد و از دهان آغاز شده و به مخرج ختم می‌شود. در طول مسیر، ترشحات مختلف از جمله آنزیم‌های پانکراس و صفرا به محتویات دستگاه گوارش اضافه می‌شوند. 🧪

🔹 دستگاه گوارش به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود:

1️⃣ لوله گوارش (Alimentary Canal):
👄 دهان → حلق (Pharynx) → مری (Esophagus) → معده → روده باریک → روده بزرگ

2️⃣ ضمائم دستگاه گوارش (Accessory Organs):
🦷 غدد بزاقی شامل پاروتید، تحت‌فکی و زیرزبانی، به همراه کبد، کیسه صفرا و پانکراس. 🫀

🎯 این تقسیم‌بندی از نظر جراحی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از اعمال جراحی در رشته جراحی عمومی بر روی بخش‌های مختلف لوله گوارش و همچنین ارگان‌های ضمیمه آن انجام می‌شوند. 🩺🔪

🧠 جدار شکم و صفاق؛ بخش مهمی از آناتومی جراحی

جدار شکم تنها از عضله تشکیل نشده و از سطح به عمق دارای چند لایه است:

پوست ⬅️ فاشیای سطحی ⬅️ عضلات ⬅️ فاشیای عمقی ⬅️ صفاق (Peritoneum)

💪 عضلات اصلی جدار شکم عبارت‌اند از:

🔹 Rectus Abdominis — راست شکمی
🔹 External Oblique — مایل خارجی
🔹 Internal Oblique — مایل داخلی
🔹 Transversus Abdominis — عرضی شکم
🔹 Pyramidalis — هرمی

🫧 صفاق (Peritoneum) یک پرده سروزی است که سطح داخلی حفره شکمی و لگنی را می‌پوشاند. دو بخش اصلی دارد:

▫️ Parietal Peritoneum: سطح داخلی جدار حفره را می‌پوشاند.
▫️ Visceral Peritoneum: سطح احشاء داخل شکمی را می‌پوشاند.

💧 بین این دو لایه، حفره صفاقی (Peritoneal Cavity) قرار دارد که حاوی مقدار کمی مایع سروزی است و امکان لغزش احشاء را فراهم می‌کند. از نظر آناتومیک، احشاء بر اساس ارتباطشان با صفاق به دو گروه داخل‌صفاقی (Intraperitoneal) و خلف‌صفاقی (Retroperitoneal) تقسیم می‌شوند.

#تکنولوژی_گوارش

📍 حفره شکمی و تقسیم‌بندی آن 🩺🫀

🔬 حفره شکمی (Abdominal Cavity) بخش مهمی از تنه است که در امتداد طولی از دیاگرام تا لگن ادامه پیدا می‌کند و بخش قابل‌توجهی از دستگاه گوارش و ارگان‌هایی مانند کبد، طحال و کیسه صفرا در آن قرار گرفته‌اند. همچنین عروق خونی و لنفاوی و ساختارهای عصبی نیز در این ناحیه وجود دارند. 🫁🩸

برای مطالعه دقیق‌تر آناتومی 🧠 و همچنین تعیین محل مناسب برش‌های جراحی ✂️، حفره شکم معمولاً به دو روش تقسیم می‌شود:

🔸 تقسیم‌بندی چهار ربعی (Four Quadrants)

با استفاده از دو خط فرضی ➕ که در ناحیه ناف یکدیگر را قطع می‌کنند:

▫️ RUQ — ربع فوقانی راست
▫️ LUQ — ربع فوقانی چپ
▫️ RLQ — ربع تحتانی راست
▫️ LLQ — ربع تحتانی چپ

🔹 تقسیم‌بندی نه‌گانه (Nine Regions)

1️⃣ Right Hypochondriac — زیرغضروفی راست
2️⃣ Epigastric — اپی‌گاستریک 🔸
3️⃣ Left Hypochondriac — زیرغضروفی چپ 🩻
4️⃣ Right Lumbar — کمری راست
5️⃣ Umbilical — ناحیه نافی 🌀
6️⃣ Left Lumbar — کمری چپ
7️⃣ Right Iliac — ایلیاک راست
8️⃣ Hypogastric — هایپوگاستریک ⬇️
9️⃣ Left Iliac — ایلیاک چپ

📌 نکته مهم جراحی:
این تقسیم‌بندی به ما کمک می‌کند محل قرارگیری احشاء، محل درد و موقعیت تقریبی ساختارهای مهم در جراحی را بهتر درک کنیم. 🩺🧠

#تکنولوژی_گوارش

🩺✨ ابزارهای جراحی در جراحی‌های عمومی و گوارش


✂️ ۱. ابزارهای برش و دایسکشن

🔪 دسته‌های بیستوری
• دسته شماره ۳ → برای ایجاد برش‌های معمولی
• دسته شماره ۳ بلند → برای برش در نواحی عمیق
• دسته شماره ۷ → برای فضاهای محدود
• دسته شماره ۴ → برای برش‌های وسیع در بافت‌های غیرظریف

🗡️ تیغ‌های بیستوری
• شماره ۱۰ → برش پوست
• شماره ۱۱ → برش شریان یا پوست
• شماره ۱۵ → برش‌های دقیق و کوچک
• شماره ۲۰ و بالاتر → برش‌های وسیع و برخی برش‌های استخوانی

✂️ قیچی مایو (Mayo)
• مستقیم → برای بریدن نخ
• کرو → برای بریدن بافت‌های غیرظریف

✂️ قیچی متزنبام (Metzenbaum)
برای برش و دایسکشن بافت‌های ظریف، به‌ویژه در جراحی‌های عمقی.

✂️ قیچی بانداژ لیستر
برای بریدن پانسمان و کاربردهای خاص جراحی.

✂️ قیچی سیم (Wire)
برای بریدن سیم‌های نازک.

🩸 ۲. کلمپ‌های هموستاتیک و بافتی

🩸 هموستات کریل یا کلی
برای کنترل خونریزی و گرفتن عروق پیش از لیگاتور.

🩸 فورسپس هالستد (موسکیتو)
برای کنترل عروق کوچک و هموستاز در جراحی‌های ظریف.

🔗 فورسپس میکستر (رایت انگل)
برای کلمپ کردن و دایسکشن اطراف ساختارهای توبولار مانند عروق و مجاری.

🔒 کلمپ کوخر (Kocher)
برای گرفتن بافت‌های سخت و لغزنده مانند فاشیا.

🔗 کلمپ روده
برای کلمپ کردن روده هنگام انجام برش یا اقدامات جراحی.

🩺 فورسپس مجاری صفراوی
برای آزادسازی و دایسکشن بافت‌های اطراف مجاری صفراوی.


🤏 ۳. فورسپس‌ها و گرسپرها

🩺 فورسپس آدسون (Adson)
• بدون دندانه → گرفتن بافت‌های ظریف
• دندانه‌دار → نزدیک کردن لبه‌های پوست

🤏 فورسپس بافتی (Tissue Forceps)
• بدون دندانه → گرفتن آتروماتیک بافت
• دندانه‌دار → گرفتن بافت‌های معمولی

🫀 فورسپس دی‌باکی (Debakey)
فورسپس آتروماتیک برای گرفتن بافت، به‌ویژه در جراحی‌های قلبی، عروقی و گوارشی.

🔗 فورسپس آلیس (Allis)
برای گرفتن، بلند کردن و کنار زدن بافت‌های لغزنده.

🫧 فورسپس بابکوک (Babcock)
برای گرفتن ساختارهای ظریف مانند حالب، روده و آپاندیس.

🧽 رینگ فورسپس / اسپونج استیک (Sponge Stick)
برای نگه داشتن گاز و جابه‌جایی یا گرفتن برخی بافت‌ها.

🔺 کلمپ ریوی
برای گرفتن ارگان‌ها و بافت‌ها در برخی

↔️ ۴. رترکتورها (Retractors)

🔹 رترکتورهای دستی
• آرمی-ناوی
• سِن
• ولکمن (چنگکی)
• ملیبل
• پارکر
• هوک پوستی
• ریچاردسون
• دیور
• هارینگتون
• رترکتور شکمی مایو

🔹 رترکتورهای خودکار
• ویتلانر
• گلپی
• بالفور
• بوک والتر

🔹 رترکتورهای رکتال
• اسپکولوم رکتوم
• رترکتور رکتوم ساویر

💧🪡 ۵. ابزارهای ساکشن و بخیه

💧 سرساکشن پول (Poole)
برای مکش حجم زیاد خون و مایعات از حفره شکم.

💧 سرساکشن یانکوور (Yankauer)
برای ساکشن در انواع مختلف جراحی‌ها.

🪡 سوزنگیر مایو-هگار (Mayo-Hegar)
برای گرفتن و کنترل سوزن‌های جراحی هنگام بخیه‌زدن.

📎 ۶. استاپلرها (Staplers)

🔩 استاپلر پوستی
برای بستن زخم‌های پوستی.

🔩 استاپلر خطی برشی GIA
برای برش و آناستوموز هم‌زمان، به‌ویژه در جراحی روده.

🔩استاپلر خطی TA
برای دوختن و بستن بافت‌ها.

استاپلر داخل‌لومنی EEA / Circular
برای ایجاد آناستوموزهای مدور در دستگاه گوارش.

⚡ قلم کوتر (Electrosurgical Pencil)
برای برش و انعقاد بافت و کنترل خونریزی با استفاده از انرژی الکتریکی.

〰️ تیغه هارمونیک (Harmonic)
برای جداسازی و کوآگولاسیون بافت با استفاده از انرژی اولتراسونیک.

📌 شانگیر (Towel Clip)
• سوراخ‌کننده → ثابت کردن شان‌ها
• غیرسوراخ‌کننده → اتصال لوله ساکشن و سیم کوتر

اسکوپ سنگ صفراوی فرگوسن
برای خارج کردن سنگ‌های صفراوی.

🩺 تروکار کیسه صفرا
برای تخلیه محتویات کیسه صفرا در برخی جراحی‌های باز.

فورسپس سنگ راندال و پروب
برای تشخیص مسیر و خارج کردن سنگ‌ها.

🔧 دیلاتور مجرای صفراوی (Bakes)
برای باز کردن و گشاد کردن مجرای مشترک صفراوی.



#ابزار_جراحی 🩺

🩺🔬 ابزارهای جراحی لاپاراسکوپی

در جراحی لاپاراسکوپی، ابزارها بر اساس کاربردشان به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

🔹 ۱. ابزارهای دسترسی (Access Instruments)

🔸 سوزن ورس (Veress Needle)
برای ایجاد پنوموپریتوئن و ورود گاز CO₂ به حفره شکم در روش بسته استفاده می‌شود.

🔸 تروکار (Trocar)
وسیله‌ای نوک‌تیز برای عبور از دیواره شکم و ایجاد مسیر ورود ابزارها.
📌 انواع: هرمی، مخروطی و کُند (Hasson)

🔸 کانولا / پورت (Cannula / Port)
غلاف توخالی که مسیر عبور تلسکوپ و سایر ابزارهای لاپاراسکوپی را فراهم می‌کند.

📹 ۲. تجهیزات تصویربرداری و برج لاپاراسکوپی

🔹 مانیتور (Monitor)
برای نمایش تصاویر داخل حفره شکم.

🔹 منبع نور سرد (Light Source)
برای تأمین نور مورد نیاز مشاهده داخل شکم.

🔹 کابل نوری (Light Cord)
انتقال نور از منبع نور به تلسکوپ.

🔹 تلسکوپ / لنز (Telescope)
برای مشاهده و تصویربرداری از احشاء؛ در زوایای مختلف مانند ۰°، ۳۰°، ۷۰° و ۱۲۰° وجود دارد.

🔹 دوربین (Camera)
به تلسکوپ متصل شده و تصاویر را به سیستم پردازش منتقل می‌کند.

🔹 پردازشگر تصویر (CCD)
برای دریافت و پردازش تصاویر.

🔹 کوپلر (Coupler)
رابط بین دوربین و تلسکوپ.

🔹 محلول ضد مه و گرم‌کن لنز (Anti-fog / Lens Warmer)
برای جلوگیری از بخارگرفتگی لنز.

🔹 دستگاه ضبط‌کننده (VCR)
برای ثبت و ضبط تصاویر جراحی.

🛠️ ۳. ابزارهای مکانیکی (دستی)

🔸 گرسپرها و فورسپس‌ها (Graspers & Forceps)
برای گرفتن، نگه‌داشتن، کلمپ کردن و جابه‌جایی بافت‌ها.

از انواع مهم آن‌ها:

▪️ آتروماتیک (Atraumatic)
▪️ دایسکتور مریلند (Maryland)
▪️ فورسپس رایت انگل (Right Angle)
▪️ دایسکتور بلانت (Blunt)
▪️ فورسپس و پانچ بیوپسی
▪️ دِبیکی (Debakey)
▪️ آلیس (Allis)
▪️ ببکاک (Babcock)
▪️ فورسپس پنجه‌ای (Claw)

✂️ قیچی‌ها (Scissors)
شامل انواع مستقیم، دندانه‌دار، منحنی، هوک و میکروتیپ؛ برای برش بافت، عروق و نخ بخیه.

🪡 سوزن‌گیر (Needle Holder)
برای گرفتن و کنترل سوزن هنگام بخیه‌زدن.

🧵 گره‌هل‌دهنده (Knot Pusher)
برای هدایت گره جراحی از خارج به داخل بدن.

رترکتورها (Retractors)
برای کنار زدن احشاء و ایجاد میدان دید مناسب؛ مانند:
▫️ Fan
▫️ Paddle
▫️ Endo Flex

💧 ساکشن و ایریگاتور (Suction / Irrigator)
برای شستشو و تخلیه مایعات از حفره شکم.


⚡ ۴. ابزارهای پیشرفته و انرژی

⚡ پروپ‌های دیاترمی / کوتر
شامل:
🔸 مونوپولار: L-Hook ، J-Hook
🔸 بای‌پولار: مانند فورسپس کلپینجر

برای برش و انعقاد بافت استفاده می‌شوند.

🔗 استاپلرهای لاپاراسکوپی (Endo Staplers)
مانند Endo GIA که امکان برش و استپل هم‌زمان بافت را فراهم می‌کنند.

🎨 کدگذاری تیغه‌های استاپلر:
⚪ سفید → عروق
🔵 آبی → معده و کولون
🟢 سبز → رکتوم

📎 اپلایر کلیپس (Clip Applier)
برای مسدود کردن عروق و ساختارهای توبولار.

📌 کلیپس‌ها
شامل انواع فلزی، تیتانیومی، پلاستیکی (Hem-o-lok) و جذبی.

کیسه نمونه (Endo Bag)
برای جمع‌آوری و خارج کردن نمونه‌های بافتی یا ارگان‌های جداشده.

اینسافلیتور (Insufflator)
دستگاه تزریق CO₂ که با ایجاد پنوموپریتوئن، فضای مناسب برای انجام جراحی لاپاراسکوپی را فراهم می‌کند.



#لاپاراسکوپی 🩺
#ابزار_جراحی 🔬

🩺📚 ترمینولوژی تکنولوژی جراحی گوارش

🩻 Achalasia | آشالازی
اختلال حرکتی مری و عدم شل‌شدن مناسب اسفنکتر تحتانی مری هنگام بلع.

🩻 Achlorhydria | آکلرهیدریا
فقدان یا کاهش شدید اسید معده.

🩻 Anorexia | آنورکسیا
بی‌اشتهایی.

🩻 Aphagia | آفاجیا
ناتوانی کامل در بلع.

🩻 Appendicitis | آپاندیسیت
التهاب آپاندیس.

🩻 Ascites | آسیت
تجمع غیرطبیعی مایع در حفره شکمی.

🩻 Bowel obstruction | انسداد روده
اختلال در عبور محتویات داخل روده.

🩻 Bruxism | براکسیسم
فشردن یا ساییدن دندان‌ها، معمولاً هنگام خواب.

🩻 Cholecystitis | کوله‌سیستیت
التهاب کیسه صفرا.

🩻 Cholelithiasis | کوله‌لیتیازیس
وجود سنگ در کیسه صفرا.

🩻 Choledocholithiasis | کلدوکولیتیازیس
وجود سنگ در مجرای صفراوی مشترک.

🩻 Cholecystectomy | کوله‌سیستکتومی
برداشتن کیسه صفرا.

🩻 Colitis | کولیت
التهاب کولون.

🩻 Colectomy | کولکتومی
برداشتن بخشی یا تمام کولون.

🩻 Colostomy | کولوستومی
ایجاد استوما از کولون به سطح پوست.

🩻 Dysphagia | دیسفاژی
دشواری یا اختلال در بلع.

🩻 Dyspepsia | دیس‌پپسی
سوءهاضمه.

🩻 Diarrhea | دیاریا
اسهال.

🩻 Diverticulitis | دیورتیکولیت
التهاب دیورتیکول‌های روده.

🩻 Deglutition | دگلوتیشن
فرآیند بلع.

🩻 Esophagitis | ازوفاژیت
التهاب مری.

🩻 Esophageal stricture | تنگی مری
باریک‌شدن غیرطبیعی مجرای مری.

🩻 Esophagectomy | ازوفاژکتومی
برداشتن بخشی یا تمام مری.

🩻 ERCP
روش آندوسکوپیک برای بررسی و درمان مجاری صفراوی و پانکراسی.

🩻 Fistula | فیستول
ایجاد ارتباط یا مجرای غیرطبیعی بین دو اندام یا بین اندام و پوست.

🩻 Gastritis | گاستریت
التهاب مخاط معده.

🩻 Gastric ulcer | زخم معده
ایجاد زخم در مخاط معده.

🩻 GERD
بیماری رفلاکس معده به مری.

🩻 Gastrectomy | گاسترکتومی
برداشتن بخشی یا تمام معده.

🩻 Gastrostomy | گاستروستومی
ایجاد ارتباط جراحی بین معده و سطح پوست.

🩻 Hematemesis | هماتمز
استفراغ خونی.

🩻 Hemorrhoids | هموروئید
تورم و گشادشدگی عروق ناحیه مقعد؛ بواسیر.

🩻 Hepatitis | هپاتیت
التهاب کبد.

🩻 Hepatomegaly | هپاتومگالی
بزرگ‌شدن کبد.

🩻 Hiatal hernia | فتق هیاتال
جابجایی بخشی از معده از طریق سوراخ مری دیافراگم به داخل قفسه سینه.

🩻 Hyperchlorhydria | هایپرکلرهیدریا
افزایش اسید هیدروکلریک معده.

🩻 Ileus | ایلئوس
اختلال یا توقف حرکات و عبور محتویات روده، معمولاً بدون انسداد مکانیکی.

🩻 Ileostomy | ایلئوستومی
ایجاد استوما از ایلئوم به سطح پوست.

🩻 Icterus / Jaundice | ایکتروس / یرقان
زردشدن پوست و صلبیه چشم در اثر افزایش بیلی‌روبین.

🩻 Intussusception
داخل‌شدن یک قسمت روده در قسمت مجاور خود.

🩻 Laparoscopy | لاپاروسکوپی
مشاهده و انجام جراحی داخل شکم با استفاده از لاپاروسکوپ.

🩻 Laparotomy | لاپاراتومی
بازکردن حفره شکم با برش جراحی.

🩻 Lymphadenectomy | لنفادنکتومی
برداشتن غدد لنفاوی.

🩻 Melena | ملنا
دفع مدفوع سیاه و قیری، معمولاً در اثر خونریزی قسمت فوقانی دستگاه گوارش.

🩻 Megacolon | مگاکولون
اتساع شدید و غیرطبیعی کولون.

🩻 Malabsorption | سوءجذب
اختلال در جذب مواد غذایی از دستگاه گوارش.

🩻 Nausea | نازیا
تهوع.

🩻 Nasogastric tube (NG tube) | لوله نازوگاستریک
لوله‌ای که از طریق بینی وارد معده می‌شود.

🩻 Pancreatitis | پانکراتیت
التهاب پانکراس.

🩻 Pancreatectomy | پانکراتکتومی
برداشتن بخشی یا تمام پانکراس.

🩻 Peritonitis | پریتونیت
التهاب صفاق.

🩻 Perforation | پرفوراسیون
ایجاد سوراخ یا پارگی در دیواره یک عضو توخالی.
🩻 Polyp | پولیپ
رشد غیرطبیعی بافتی از سطح مخاط.

🩻 Pyloric stenosis | تنگی پیلور
باریک‌شدن مجرای خروجی معده.

🩻 Regurgitation | رگورژیتاسیون
برگشت غیرارادی محتویات معده یا مری به سمت دهان.

🩻 Rectal prolapse | پرولاپس رکتوم
بیرون‌زدگی رکتوم از طریق مقعد.

🩻 Resection | رزکسیون
برداشتن بخشی از یک عضو.

🩻 Steatorrhea | استئاتوره
وجود مقدار غیرطبیعی چربی در مدفوع.

🩻 Stoma | استوما
دهانه‌ای که به‌صورت جراحی در سطح بدن ایجاد می‌شود.
🩻 Sigmoidoscopy | سیگموئیدوسکوپی
بررسی رکتوم و کولون سیگموئید با آندوسکوپ.
🩻 Tenesmus | تنسموس
احساس مداوم و دردناک نیاز به دفع، حتی پس از تخلیه روده.

🩻 Ulcerative colitis | کولیت اولسراتیو
بیماری التهابی مزمن کولون و رکتوم.

🩻 Umbilical hernia | فتق نافی
بیرون‌زدگی بافت از ناحیه ناف.

🩻 Vomiting | وُmiting / استفراغ
خروج فعال محتویات معده از طریق دهان.

🩻 Volvulus | ولولوس
پیچ‌خوردگی روده که می‌تواند موجب انسداد شود.
🩻 Vagotomy | واگوتومی
قطع انتخابی بخشی از عصب واگ، با هدف کاهش تحریک ترشح اسید معده در برخی شرایط.

#تکنولوژی_جراحی_گوارش