نِگاه ژَرف

#سفر جنرال منیر و دیپلماسیِ لحظه آخر!

تحرکات دیپلماتیک اخیر پاکستان و برخی کشورهای منطقه نشان می‌دهد که تلاش‌هایی برای جلوگیری از گسترش جنگ و رسیدن به یک تفاهم موقت میان ایران و آمریکا جریان دارد؛ اما هنوز نشانه‌ای از یک توافق جامع و پایدار دیده نمی‌شود. سفر اخیر جنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ سفری که بیشتر به عنوان تلاش برای انتقال پیام‌ها، کاهش تنش و زمینه‌سازی برای توافقی ابتدایی ارزیابی می‌شود.

به باور من، این رفت‌وآمدهای فشرده بیشتر از آن‌که علامت صلح قطعی باشد، نشان‌دهندۀ نگرانی منطقه از آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌هاست. تجربه بحران‌های گذشته نیز نشان داده که معمولاً هرگاه دیپلماسی منطقه‌ای به‌گونه ناگهانی و فشرده فعال می‌شود، معنایش این است که بازیگران مختلف خطر انفجار اوضاع را جدی احساس کرده‌اند.

در عین حال، ترامپ نیز اکنون در یکی از دشوارترین موقعیت‌های سیاسی خود قرار گرفته است؛ زیرا پذیرش توافق موقت، هرچند او را از باتلاق جنگ دور می‌کند، اما در داخل آمریکا و نزد متحدان اسرائیلی‌اش به‌عنوان عقب‌نشینی تعبیر خواهد شد. در مقابل، رد توافق و بازگشت به گزینه نظامی نیز می‌تواند منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر سازد؛ مرحله‌ای که کنترل پیامدهای آن شاید دیگر آسان نباشد.

از سوی دیگر، ورود فعال پاکستان به این پرونده تنها از زاویه میانجی‌گری قابل فهم نیست؛ اسلام‌آباد به خوبی می‌داند که گسترش جنگ میان ایران و آمریکا یا ایران و اسرائیل، مستقیماً امنیت، اقتصاد و توازن منطقه‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین، پاکستان تلاش می‌کند هم از تشدید بحران جلوگیری کند و هم جایگاه منطقه‌ای خود را به‌عنوان بازیگری مؤثر تثبیت نماید.

در مجموع، به نظر می‌رسد فعلاً احتمال توافق محدود و موقت بیشتر از توافق نهایی است؛ توافقی که شاید بیش از آن‌که «پایان بحران» باشد، تلاشی برای خرید زمان و جلوگیری از انفجار کامل اوضاع باشد. با این حال، سایۀ درگیری نظامی همچنان بر منطقه سنگینی می‌کند و هر لحظه ممکن است دیپلماسیِ لحظه آخر جای خود را به رویارویی دوباره بدهد.

#علیرضا_الیاس

https://t.me/ARELYAS