يقول محققه في تعليق 5

(ما بين المعكوفتين زيادة من عندي لتصحيح المعنى)

بل المعنى مستقيم بدونه، ودخله الخطأ من سوء قراءته للنص، والكلمة التي قبلها "وإما" عطف على قوله "والعام إما"

ما الفائدة من حشو تعليقات على الكتاب من هنا ومن هناك بدون ضبط النص؟!

. بسم الله الرحمن الرحيم .

Алланың қалауымен күн сайын дәрісте айтқан пайдалы ақпараттармен бөлісіп отыруды жөн көрдім.

Пайдалы ақпарат: (اطراد) және (انعكاس) ұғымдарының мағынасы 1:29 минуттан 13:38 минутқа дейін түсіндірілді.

Әуелі мантық ғылымының мутәххир (кейінгі) ғалымдары ғана анықтама (التعريف)мен анықталушының (المعرف) арасында теңдікті (مساواة) шарт еткенін қаперде ұстауымыз қажет. Дей тұрғанмен ғалымдар бұл теңдікті анықтаманың (جامع) және (مانع), (مطرد), және (منعكس) сипатта болуы деп те сипаттайды.

Бұл ұғымдардың мағынасын мен жоғарыдағы көрсетілген уақытта егжей-тегжейлі түсіндіріп, мысалдар келтіріп өттім.

(Сілтеме)

#Мантықзерделері [1]

Пайдалы ақпарат ІІ

МАҢЫЗДЫ ЕСКЕРТПЕ

(14:36 пен 19:36 арасында)

Мантық ғалымдары адамның білмейтін нәрсесі не мәжһул тасауури, не мәжһул тасдиқи болатындығын айтқан. Біріншісінен арылуға тәғриф көмектессе, екіншісінен қияс арылуға көмектеседі. Алайда кей жандар тағрифтің ешқандай пайдасы жоқ, ешнәрсеге көмектеспейді дегенді алға тартуда. Бұндай істеріне түрткі болған дүние - мантық ғалымдарының тәғриф берудегі мақсаттарын түсінбеулерінде. Олардың негізсіз ойлар көрсетілген минуттарда баяндадым.

Олардың пікіріне сәйкес тәғрифта “дәур” (шеңберлік тәуелділік) бар. Өйткені мантық ғалымдары тәғрифті қандай да бір мағынаны түсіндіруге көмектесетіндігін айтады. Алайда тәғриф ләфз (жалаң сөз), сәйкесінше тағрифтан бұрын ләфздың мағынасын ұғыну қажет. Сонымен қатар ләфзды түсіну ол мағынаны түсіну. Осы тұрғыда анықтамада “дәур” пайда болады.

Жоғарыда көрсетілген миннуттарда тәғрифке қатысты айтылған сынға жауап беріп кеттім.

(Сілтеме)

#Мантықзерделері [2]

Пайдалы ақпарат ІІІ

(41:45 пен 43:45 арасында)

Мантық ғалымдары القضية الحملية (хабарлы сөйлем) бірінші бөлікті маудуғ (موضوع) деп атаса, екінші бөлігін мәхмул (محمول) деген. Мысалы: “Зәйд жазушы” деген сөйлемдегі “Зәйд” - маудуғ (موضوع) болса, “жазушы” - мәхмул (محمول).

(الجزء الأول من الحملية يسمّى موضوعا والجزء الثاني يسمى محمولا)

Алайда осы тұста ескере кетер жәйттар бар. Сондықтан мантық ғалымдарының бірінші бөлік дегендегі мақсаттарын анықтап алғанымыз жөн. Олар бірінші бөлік дегендегі мақсаттары дыбыстау мен жазуда ма әлде мағынада ма?!

Жауабы - мағынадағы бірінші бөлікті меңзеген.

Мағына жағынан бірінші бөлік дегеніміз не? Яғни сөйлем тұрғысынан, дыбыстау тұрғысынан кешігіп келсе де, оған арналған үкімнің іс жүзінде орын алуы.

Мысал арқылы ашықтай түссек:
“Жазушы Зәйд” десек, осы жерде үкім беріліп тұрған нәрсе не? Әрине, Зәйд. Ендеше, жазу немесе дыбыстау тұрғысынан кешігіп келсе де, Зәйд - маудуғ (موضوع).

Сондай-ақ “Келді Зәйд” (мысал түсінікті болу үшін осы формада берілді) десек, Зәйдтің келуін бекіттік. Сәйкесінше “келді” сөзі жазу мен дыбыстауда бірінші келсе де мәхмул (محمول)болса, “Зәйд” сөзі екінші келсе де маудуғ (موضوع) саналады.

Қорытындылай келе, негізгі назар аударатын дүние жазу немесе дыбыстау емес, мағына
екендігін айта аламыз.

(العبرة بالأولية في الرتبة)

Жоғарыда көрсетілген миннуттарда осыған қатысты мәселелерді ашықтап кеттім.

(Сілтеме)

http://t.me/sharigat_panderi

#Мантықзерделері [3]

Пайдалы ақпарат 4

(0:50 пен 9:25 арасында)

Жалпы түсініктер арасындағы байланыс

Мантық ғалымдары 4 түсінік туралы сөз қозғайды:
1- әл-Умум әл-Хусус әл-Мутлақ (العموم الخصوص المطلق)
2- ⁠әл-Умум әл-Хусус әл-Уәжһи (العموم الخصوص الوجهي)
3- ⁠әт-Тәсәуи (التساوي)
4- ⁠әт-Тәбәюн (التباين)

Түгел дерлік ислами кітаптарда кездескендіктен аталмыш терминдерді білудің маңызы зор. Жоғарыда көрсетілген минуттарда толықтай түсіндіріп кеттім.

Осы тұста бір ескере кетер жайт бар. Инсан мен бәшар (екеуі де адам мағынасында) ұғымының арасындағы байланыс турасында сұрақ қойылса, көп жағдайда “әт-Тәсәуи” (التساوي) деп жауап береміз. Бұл кеңінен таралған қателік деп айтсақ қателеспейміз. Өйткені байланыс туралы сұрақ қойған кезімізде бір-біріне қарама-қайшы ұғымдар арасындағы байланысты меңзейміз. Өз кезегінде инсан мен бәшар сөзі жазылуда, дыбысталуда әр түрлі болса да, мағыналары бірдей.

Осы аталған мағұлматтардың барлығын көрсетілген минуттарда баяндап кеттім.

(Сілтеме)

#Мантықзерделері [4]

Дәріс әр жексенбі сайын Ыстамбул уақыты бойынша 13:00-де, Алматы уақыты бойынша 15:00-де жүкетеледі.

قد ساقه سائقة التقدير، إلى نوبة الحقير الفقير، كيف أقول ملكي! والملك لله الواحد القدير

Ораза айт құтты болсын

كل عام وأنتم بخير.

اللهم لا تقطعنا عن طلب العلم بقاطع، ولا تشغلنا عنه بشاغل🤲

Пайдалы ақпарат 5

(21:21 пен 24:30 арасында)

Жоғарыда көрсетілген уақытта мантық ілімдегі маңызы зор қағиданы айтып, оны егжей-тегжей түсіндірдім. Аталмыш қағиданы жаттап, қанығына жете түсініп алу қажет. Сол арқылы таным көжиегі кеңейеді. Олар төмендегідей:

- Мәлзумнің бекітілуі ләзимнің бекітілуін талап етеді.
• ثبوت الملزوم يستلزم ثبوت اللازم.
- ⁠Мәлзумді терістеу ләзимнің
терістелуін талап етпейді.
• نفي الملزوم لا يستلزم نفي اللازم.
- ⁠Ләзімнің бекітілуі мәлзумнің бекітілуін талап етпейді.
• ثبوت اللازم لا يستلزم ثبوت الملزوم.
- ⁠Ләзимді терістеу мәлзумнің терістелуін талап етеді.
• نفي اللازم يستلزم نفي الملزوم.

🌴Осынды осы қағидаларды түсіндіру үшін мысал келтіре кетсем:

Мысалы, біз араб тілінде “кәлиманың” - фиғл, исм, харф деп үшке бөлінетінін білеміз. Нәтижесінде, “кәлима” исм, фиғл, харфтың қамтитын барлық нәрсенін қамтиды. Алайда исм жалғыз өзі “кәлиманың” қамтитын барлық нәрсенін қамти алмайды. Фиғл мен харф те сондай.

Демек, бір заттың исм болуы мен кәлима болуының арасындағы байланысты (التلازم) байқай аламыз. Өйткені исм, бірақ кәлима саналмайтын исмді елестету мүмкін емес.

Алайда кәлима, бірақ исм емес кәлиманы елестете аламыз. Себебі, ол фиғл немесе харф болуы мүмкін.

Жақсы, осыған бәріміз келісіп алайық!

Досыңыз екеуіңіз жолда келе жатырсыз делік. Қабырғадан жазуға ұқсайтын бір суретті көрдіңіздер. Сіз: “Жазылған дүние - исм” - дедіңіз де, досыңыз: “Кәлима” - деді. Жауаптарыңыздың арасында қарама-қайшылық бар ма?! Әрине, жоқ. Себебі сіз оны исм дедіңіз. Даусыз, сіз де оны кәлима деп тұрсыз. Өйткені жазылған нәрсенің исм болуы, оның кәлима болуын талап етеді. Жоғарыда айтқандай, кәлима исмді де қамтиды. Бұл “Мәлзумнің бекітілуі (қабырғадағы жазылған нәрсенің исм болуы) ләзимнің (жазылған нәрсенің кәлима болуы) бекітілуін талап етеді” дейтін қағиданың мағынасы.

Екінші қағидаға ойыссақ:

Мысалға сәйкес, сіз қабырғадағының исм емес екендігін айттыңыз, досыңыз болса, оның кәлима екендігін айтты. Екі жауаптың арасында қарама-қайшылық барма?! Жоқ! Неге? Себебі сіздің қабырғаданың исм емес екендігін айтуыңыз, оның кәлима емес екендігін білдірмейді. Сіз оны харф та немесе фиғл да емес деген жоқсыз. Өз кезегінде екеуі де кәлиманың түрлерінен. Бұл “мәлзумды (қабырғадағының исм болуын терістеу) терістеу ләзимді (қабырғадағының кәлиме екендігін терістеу) терістеуді талап етпейді” деген қағиданың мағынасы.

Үшінші және төртінші қағиданы өзіңіздің ой жүгіртуіңіз бен түсінгіңізге қалдырдым. Жоғарыдағы қиссаны негізімен түсінсеңіз екі қағиданы оп-оңай түсіне аласыз. والسلام

✍ عطاء

(Сілтеме)

Мантық ілімінің ең маңызды тақырыбына жеттік. Қияс бөлімі.

القياس الاقترانيّ

Пайдалы ақпарат 6

Осы сабақта, (1:29 минуттан 16:26 минутқа дейін, мен қияс (аналогиялық тұжырым) ұғымына тоқталдым. Бұл ұғымды түсіндіру үшін төрт
кіріспе

Бірінші кіріспе (1:16)
Екінші кіріспе (13:48)
Үшінші кіріспе (14:18)
Төртінші кіріспе (14:54)

келтіріп, түсіндіру барысында логикаға тән терминдерді әдейі қолданбауға тырыстым. Өйткені оқырман немесе тыңдаушы бұл ережелерді мантық ғалымдары өзара келісіп, қолдан жасап алған деп ойлап қалуы мүмкін. Шын мәнінде, бұл ережелер — адамзат ақыл-ойынан туындаған заңдылықтар. Сондықтан мен сөз еткен осы қағидаларды жақсылап түсініп, жаттап алу аса маңызды.

Кейбір шәкірттер логиканы тек кітаптың сөйлемдерін аудару үшін оқиды. Егер бұл оқуды сипаттасақ, олар араб тіліндегі жаңа сөздерді үйреніп жүрген секілді көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде, мантық ғалымдарының олардың нақты жеткізгісі келген мағыналары болды. Сол мағыналарды белгілі бір қағидалар түрінде қалыптастырып көрсете білді. Бұл – жай ғана мантық ғалымдары достарымен жиналып, шай ішіп отырып: “Уа, халайық! Бүгіннен бастап біз сіздерге ойлау ережелерін жасап береміз!” — дегендей нәрсе емес.