طرحی از صحنه‌ی ترور ناصرالدین‌شاه قاجار
نشریه‌ی Le Pèlerin
سال 1896

منبع

@APAGEOFHISTORY

16 اسفند 1329 رزم‌آرا نخست‌وزیر وقت ایران توسط یکی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.

«رزم آرا، یک دوسیه مسکوت» مستندی ساخته‌شده در ژانر تاریخی است که کارگردانی آن را سیداحسان عمادی و تهیه‌کنندگی‌اش را حسام اسلامی بر عهده داشته‌اند و محصول سال ۱۳۹۶ است.

این مستند، روایتی از زندگی و قتل مبهم سپهبد حاج‌علی رزم‌آرا، نخستین نخست‌وزیر نظامی دوران پهلوی را که تنها هشت‌ماه پس از انتصاب ترور شد، به تصویر می‌کشد.

این اثر، ابدا یکنواخت و کسل‌کننده نیست و با وجود داشتن آرشیو صوتی مناسب، عکس‌ها و فیلم‌های آرشیوی و نیز استفاده از انیمیشن‌ها و مصاحبه‌های مرتبط با موضوع مستند، جذابیت و گیرایی فراوانی برای بینندگان دارد.

@apageofhistory

ریتون به شکل گاو کوهان‌دار
قدمت: حدود 800 سال پیش از میلاد مسیح
محل کشف: گورستان تپه مارلیک گیلان
محل نگه‌داری: فرانسه، موزه لوور

#موزه_لوور

امشاسپند اردیبهشت

اردیبهشت (اَرته‌ وَهیشته یا اَشه وَهیشته) به معنای بهترین اشه یا ارته(راستی) است که زیباترین امشاسپندان و نمادی است از نظام جهانی، قانون ایزدی و نظم اخلاقی در این جهان.

سخنِ درست گفته شده، آیین خوب برگزار شده، گندم به‌سامان رشد کرده و مفاهیمی از این نوع، نشانه‌ای از اردیبهشت دارند.

او نیایش‌ها را زیرنظر دارد. آنان که اردیبهشت را خشنود نکنند از بهشت محرومند. این امشاسپند نه تنها نظم را روی زمین برقرار می‌کند، بلکه حتی نگران نظم مینوی و دوزخ نیز هست و مراقبت می‌کند که بدکاران را بیش از آنچه سزایشان است تنبیه نکنند.

این امشاسپند مذکر است.


تاریخ اساطیری ایران، ژاله آموزگار، ص 16

#اساطیر

———
امشاسپند بهمن:
https://t.me/APageOfHistory/367

———
امشاسپند شهریور
https://t.me/APageOfHistory/295
———
امشاسپند خرداد
https://t.me/APageOfHistory/183

"تی فند می چموش بنده"

ti fand mi chamushe bande

ترجمه: فن و مهارت تو، بندِ چموش من است.

کاربرد: وقتی کسی بخواهد مهارت خود را به دیگری متذکر شود و او را کوچک بشمارد می‌شود.

*چموش: کفش مرسوم گیلان

#فرهنگ_محلی
#ضرب‌المثل_گیلانی
@apageofhistory

زنده باد ملت ایران!

در جریان تظاهرات‌های مشروطه‌خواهان، برای نخستین بار، شعار "زنده باد ملت ایران" به شعارهای "زنده باد اسلام" و "مرگ بر امین‌الدوله" اضافه شد. اهمیت این شعار را نباید دست‌کم گرفت. تا آن زمان بیشتر ایرانیان خود را جزئی از یک منطقه، گروه قومی یا یک مذهب می‌دانستند. اما به جز اقلیت‌های شناخته شده یعنی مسیحیان و یهودیان و زرتشتیان، هویت اصلی ملت همان اسلام شیعی بود.

به این ترتیب، شعار غیرمذهبی "زنده باد ملت ایران" نه تنها از هویت‌های قومی و منطقه‌ای فراتر می‌رفت، بلکه با هویت غالب و مسلط اکثر ایرانیان برابری می‌نمود.

انقلاب مشروطه ایران، ژانت آفاری، ص 82

@apageofhistory

سفره هفت‌سین در نوشته‌ جهانگرد اروپایی

هانری رنه دالمانی، سیاح فرانسوی که در زمان قاجار به ایران آمده بود پیرامون سفره هفت‌سین نوشته است:

"از قديم الايام چنين معمول بوده كه در موقع فرارسيدن نوروز جمشيدى توانگران با فرستادن مجموعۀ محتوى هفت‌سين به‌يكديگر شادباش مي‌گفته‌اند. مجموعۀ هفت‌سين مركب است از هفت نوع شيرينى يا ميوه و ساير خوراكيها كه حرف اول هريك (س) باشد."

سفرنامه از خراسان تا بختیاری / ص 220


@apageofhistory

چهارشنبه سوری در متنی کهن؟!


نخستین منبعی که به آتش‌افروزی در آستانه سال نو اشاره می‌کند، کتاب تاریخ بخارا نوشته ابوبکر محمد بن جعفر نَرشَخی (۳۵۸- ۲۸۶ ق) است.

او نوشته است:

"و چون امیر منصور بن نوح به مُلک بنشست، اندر ماه شوال سال سیصد و پنجاه، به جوی مولیان، فرمود تا آن سرای را دیگر بار عمارت کردند و هر چه هلاک و ضایع شده بود بهتر از آن به حاصل کردند. آنگاه امیر به سرای بنشست و هنوز سال تمام نشده بود که چون شبِ سوری چنانکه عادت قدیم است، آتشی عظیم افروختند. پاره‌ای از آن بجست و سقف سرای در گرفت و دیگر باره جمله سرای بسوخت."

اشاره به "هنوز سال تمام نشده بود" و "شب سوری" باعث شده محققان گمان کنند که این نوشته درباره چهارشنبه سوری است.


@apageofhistory

25 اسفند سالروز پایان سرایش شاهنامه گرامی باد!

سر آمد كنون قصه يزدگرد/بماه سفندارمد روز ارد
ز هجرت شده پنج هشتاد بار/بنام جهان داور كردگار
چو اين نامور نامه آمد ببن/ز من روى كشور شود پر سخن
از آن پس نميرم كه من زنده ام/كه تخم سخن من پراگنده ام
هر آن كس كه دارد هش و راى و دين/پس از مرگ بر من كند آفرين


(علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر مقاله "تاریخ روز پایان نظم شاهنامه" نوشته "دکتر خالقی مطلق" را دانلود کنند )

#شاهنامه
#فردوسی

@apageofhistory

توصیف جملى كاررى از نوروز


جملی کارری جهانگرد ایتالیایی که در زمان صفویه به ایران آمد بود درباره نوروز نوشته است"


آغاز سال شمسى ايرانيان نوروز يا نخستين روز بهار است كه مدت شب و روز در آن با هم مساوى مى‌گردد .در عيد نوروز بزرگان براى عرض تبريك به حضور شاه مى‌رسند و نسبت به وسع و امكان خود سكه‌هاى زرين و هدايائى تقديم مى‌كنند،ح تى خان‌هایی كه به علت دورى راه نتوانند به حضور شاه برسند به وسيله چند تن از غلامان و كنيزان خود كه لباس فاخر بر تن مى‌كنند، هديه نوروزى خود را به محضر شاه مى‌فرستند.


ايرانيان در اين روز لباس نو مى‌پوشند، حتى اگر كسى پول هم نداشته باشد مبلغى از ديگران قرض مى‌كند و براى خود و بستگان و خانوادهاش لباس نو تهيه مى‌كند زيرا اينان معتقدند كسى كه سال نو را با لباس كهنه آغاز كند از خوشيهاى تازه سال جديد بى‌بهره خواهد ماند.


از مراسم عيد نوروز يكى هم آماده كردن انواع غذاهاى لذيذ در خانه‌ها و پذيرائى گرم از دوستان و آشنايان است.

"سفرنامه کارری، ص 147"

@apageofhistory

ماهی قرمز از کِی وارد سفره هفت‌سین شد؟


دست‌کم دو سند شناخته شده از زمان قاجار، گواهی بر حضور ماهی قرمز در سفره هفت‌سین است:

یک:
خاطرات محمدحسن خان اعتماد السلطنه(زمان ناصرالدین‌شاه):
...حاجی میرزاحسین‌خان گرانمایه که شاهی گرفت، عقب‌عقب رفت، به بساط هفت‌سین خورد، ظرف ماهی را شکست. ماهی‌های قرمز زنده که در میان آن ظرف بود به روی زمین افتاد...

دو:
عبدالله مستوفی در بخش سلطنت ناصرالدین‌شاه:
در سفرۀ عيد، گذشته از شيرينى و شربت و آجيل، بايد هفت‌سين هم موجود باشد. هفت‌سين عبارت از هفت چيز خوراكى بود كه اسم آن به سين شروع شود. معمولا سنجد و سپستان و سبزى و سمنو و و سماق و سركه و سيب هفت‌سين را تشكيل مي‌كرد. حتى بعضى‌ها ماهى را بمناسبت اسم عربيش «سمك» جزو آن مي‌كردند.


@apageofhistory

مستند نوروز

کاری از بهرام روشن ضمیر ، تهیه شده در گروه رسانه انجمن فرهنگی

@apageofhistory

سند ملی شدن نفت ایران


"به‌نام سعادت ملت ایران و به‌منظور کمک به تأمین صلح جهانی، امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می‌نماییم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثناء ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرارگیرد."

این پیشنهاد در تاریخ 17 اسفند 1329 توسط اعضای کمیسیون نفت در مجلس شورای ملی ایران مطرح و یک هفته بعد تصویب شد.

سرانجام در تاریخ 29 اسفند مجلس سنا نیز آنرا تصویب کرد.

@apageofhistory

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
برخیز و به جام باده کن عزم درست

کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست

گزارش شاردن از عید نوروز


ژان شاردن جهانگرد مشهور فرانسوی که در زمان صفویه 2 بار به ایران آمده درباره نوروز و آیین‌های آن نوشته است:


نوروز يگانه عيد ملى و غير مذهبى ايرانيان در نظر آنان سخت گرامى و ارجمند است و مراسم آن را به طرزى با شكوه برپا می‌دارند. آيين عيد نوروز سه روز و در دربار پادشاهان هشت روز ادامه دارد. اين عيد به محض درآمدن آفتاب به برج حمل آغاز می‌گردد. نام اين عيد نوروز سلطانى است. يعنى سال نو پادشاهى.


اين سنت بديع و باستانى بيانگر اين حقيقت است كه مردمان خوش‌ذوق اين سرزمين از روزگاران بسيار كهن به افزايش و كاهش نور و گرمى خورشيد و اعتدال ربيعى توجّه خاصّ داشته، نخستين روز بهار را كه آغاز بيدارى و شكفتگى طبيعت است خجسته و فرخنده مى‌شمرده‌اند.


فرا رسيدن نوروز در پايتخت و شهرهاى بزرگى كه توپ وجود دارد با شليك سه تير توپ اعلام مى‌‌گردد. منجمان يكى دو ساعت پيش از حلول سال جديد در حالى كه لباس نو بر تن آراسته‌اند، در كاخ سلطنتى و در شهرها در سراى حكام گرد می‌آیند. به پشت بام يا مهتابى می‌روند، اصطرلاب خود را به دست مى‌گيرند ودر آن می‌نگرند و همين كه آفتاب به برج حمل درآمد با دست علامت می‌دهند كه توپچيان تيراندازى كنند و طبّالان و نقّاره‌چیان به نواختن طبل و سرنا و نقاره و نى بپردازند و بدين گونه همه افراد اعم از خردسال و سالخورد،زن و مرد، دارا و بى‌چيز به مناسبت فرا رسيدن نوروز فرخنده و خجسته به شادى و طرب می‌پردازند.


در اصفهان در روزهايى كه جشن نوروز ادامه دارد برابر كاخ شاهنشاه مراسم چراغانى و آتشبازى و ترانه‌خوانی و پايكوبى و دست‌افشانی و نمايشهاى كمدى برگزار می‌شود و مردم در مدّت هشت روز ايّام عيد روزگار به خوشى و خرّمى می‌گذرانند.


در روزهاى عيد نوروز شكوه و عظمت و جلال دربار بيش از روزهاى ديگر نمايان مى‌گردد، زيرا در آن روزها گرانبهاترين نشانهاى خويش را زيب پيكر می‌کنند. همچنين عامه مردم در تمام مدّتى كه جشن جريان دارد براى تفريح خاطر به گردش باغ و بستانهاى بيرون شهر يا تفرج در صحرا مى‌روند. در روزهاى عيد بزرگان به زيردستان و سالخوردگان به خردسالان عيدى می‌دهند.


"سفرنامه شاردن، جلد اول، ص 449 تا 452"

"نبرد شیر و گاو" مناسب ترین و طبیعی ترین نماد برای دلالت بر اعتدال بهاری بود. تردیدی نیست داریوش به همین دلیل دستور داد آن را حکاکی کنند.

تاریخ کمبریج ایران(دوره هخامنشی)، ص 647

@apageofhistory

نوروز ستیزی امام محمد غزالی!

غزالی دانشمند مسلمان قرن پنجم، در کتاب "کیمیای سعادت خود"، در زير عنوان "منکرات بازارها" می نويسد:

برای کودکان در نوروز شمشیر و سپر چوبین فروشند و برای جشن سده بوق سفالین … اما آنچه برای سده و نوروز فروشند، چون شمشیر و سپر چوبین و بوق سفالین، این در نفسِ خود حرام نیست ولیکن اظهار شعارِ گبران حرام است و مخالف شرع است، و هر چه برای آن کنند نشاید؛ بلکه افراط کردن در آراستن بازارها به سبب نوروز و قطایف بسیار کردن و تکلف های نو افزودن برای نوروز نشاید؛ بلکه "نوروز و سده باید که مندرس شود و کسی نام آن را نبرد"، تا گروهی از سلف گفته اند که نوروز روزه باید داشت تا از آن طعام ها خورده نباید و شبِ سده چراغ فرا نباید گرفت تا اصلاً آتش نبیند. و محققان گفته اند که روزه داشتن این روز هم ذکرِ این روز بُوَد، و نشاید که نام این روز برند، به هیچ وجه، بلکه با روزهای دیگر برابر باید داشت، و شبِ سده همچنین، چنانکه از وی نام و نشان نماند.

«غزالی، کیمیای سعادت، به کوشش حسین خدیوجم، جلد اول، ص 522»

@apageofhistory

وقتی شعر سعدی را در چین می‌خواندند!


ابن‌بطوطه جهان‌گرد نامی مراکشی تبار است که در قرن هشتم قمری می‌زیسته و از بخش‌های مختلفی از قاره آسیا، آفریقا و اروپا رو دیدن کرده بود.

او در سفرنامه‌ی خود می‌نویسد:

امير بزرگ، "قرطى" كه امير الامراى چين است ما را در خانه خود مهمان كرد و دعوتى ترتيب داد كه آن را "طوى" مى‌نامند و بزرگان شهر در آن حضور داشتند ... سه روز در ضيافت او به‌سر برديم. هنگام خداحافظى پسر خود را به‌اتفاق ما به خليج فرستاد و ما سوار كشتى شديم و پسر امير در كشتى ديگرى نشست. مطربان و موسيقى‌دانان نيز با او بودند و به چينى و عربى و فارسى آواز مى‌خواندند. اميرزاده آوازهاى فارسى را خيلى دوست مى‌داشت و آنان شعرى به فارسى مى‌خواندند. چند بار به فرمان اميرزاده آن شعر را تكرار كردند، چنانكه من از دهانشان فراگرفتم و آن آهنگ عجيبى داشت و چنين بود:

تا دل به مهرت داده‌ام در بحر فکر افتاده‌ام
چون در نماز استاده‌ام گویی به محرابم دری


«ابن‌بطوطه، سفرنامه، ترجمه محمدعلی موحد، جلد دوم، ص 305»

#ادبیات

@apageofhistory

جشن نوروز‌ در‌ دربار خلفای عباسی

بنا به تصریح محققان، نخستین باری که نوروز در دوره‌‌ی اسلامی شکوه و بزرگی خود را در دستگاه‌های رسمی همانند دوران باستان بـه دسـت آورد، دوره‌ی اول عباسی بود. در حقیقت نه تنها ایرانیان‌ آن‌ را بـه‌ رسم آیین باستانی جشن می‌گرفتند، بلکه یکی از جشن‌های عمومی بود و خلفا نیز در آن شرکت می‌کردند.


از آن جا که خلفای عباسی در بسیاری از امور، آداب و رسوم‌ دوره‌ی ساسانی‌ را تقلید می‌کردند و بخش زیادی از رسوم نوروز از جمله‌ دریافت هدایای گران‌بها از بزرگان و امرای اسلامی را ادامه می‌دادند، این رسم آنچنان جا افتاده بود که حتی خلفا‌ گاهی از‌ مهمانان‌ خویش درباره‌‌ی هدایای آن‌ها پرس‌وجو می‌کردند و دفتری تدارک دیده بودند‌ تا‌ نام بازدیدکنندگان کاخ و هدایای‌شان در آن ثبت شود.
آنان همچون پادشاهان ساسانی در تالار بار عام، با‌ شکوه‌ فراوان‌ جلوس و برپیشکشی هدایای نوروز نظارت می‌کردند.


متوکل خود در نخستین روز،در تالار بزرگ‌ حاضرمی شد‌ و هدایای بزرگان را از نظر می گذراند.علاوه براین در این دوره نیز خلیفه هدایایی‌ از‌ جمله‌ اشیای ساخته شده از عنبر بین مردم توزیع می کرد.


از دیگر رسوم رایـج در این‌ روز‌ مقلدان و بازیگرانی به نام اصـحاب السـماجه بودند که صورتک زده نزد خلیفه می رفتند‌ و او‌ برسرشان، سکه و گل و عطر می پاشید و آن‌ها برمی‌داشتند. همچنین به مناسبت نوروز به فرمان متوکل‌ پنج‌ میلیون سکه به رنگهای گوناگون ضرب و به صـورت هدایای نوروزی به درباریان اهـدا‌ کردند. علاوه‌ براین، رسم‌ بود بزرگان به همراه هدایای تقدیمی‌ شان به خلفا، نوشته‌هایی در مدح آن‌ها و تهنیت عید می‌ فرستادند. در منابع‌ به‌ بسیاری از این رسوم و تشریفات اشاره شده است.


حتی رسم‌ تبریک‌ نوروز در بین مردم آن دوره نیز رواج داشت.به طوری که سعید بن حمید بختگان به یکی از دوستان خود نامه‌ ای در تبریک نوروز نوشت و گفت چون‌ من چیز قابلی نداشتم تا به رسم هدیه بفرستم، ناچار نامه‌ای در تهنیت این روز جانشین آن می‌سازم. همچنین، شاعرانی بودند کـه بـا سـرودن‌ شعر‌ در وصف نوروز به‌ مدح‌ خلفا و بزرگانی می‌ پرداختند که در رواج و اصـلاح تقویم کوشیده بودند.

«شکرالله خاکرند و زهرا زردشت، مقاله "جشن‌های ایرانی در دورة اول عباسی (132- 232 ق)"، مجله جستارهای تاریخی، پاییز و زمستان 1390، شماره 4»

@APageOfHistory